Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1200 5586812 5546557 2026-07-03T20:35:54Z Andrew012p 85224 5586812 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Кошарка | image = Steph Curry (51915116957).jpg | image_size = 275px | caption = [[Стеф Кари]] се обидува да постигне кош на Олстар-натпреварот во 2022 г. | union = [[ФИБА]] | first = [[21 декември]] [[1891]], [[Спрингфилд (Масачусетс)|Спрингфилд, Масачусетс]], САД | contact = ограничен | team = 5 по екипа:<br>[[плејмејкер]]<br>бек<br>крило<br>крилен центар<br>центар | mgender = да, одвоени натпревари | type = [[екипен спорт]], спорт со топка | venue = спортска сала или отворен терен ([[улична кошарка]]) | ball = баскет | glossary = | olympic = да (демонстрирана во 1904 и 1924; во програмата од 1936; 3x3 кошарка од 2020) | paralympic = да (кошарка во количка) }} [[Податотека:Basketball court dimensions.png|мини|десно|200п|Дијаграм на кошаркарски терен.]] '''Кошарка''' — екипен [[спорт]] во кој пет играчи од два различни екипи се обидуваат да постигнат што повеќе поени преку давање [[кош (погодок)|кош]], односно преку уфрлување на топката низ хоризонтално поставен обрач на височина од 305 сантиметри. Од едната страна на теренот до другата, топката се пренесува преку тапкање и подавање на останатите членови на екипата. Во [[1891]], [[Канада|Канаѓанецот]] [[Џејмс Најсмит]] ја измислил играта кошарка, со 7 правила од кои 6 сè уште се користат. Најсмит бил важен пропонент за развитокот на женскатa кошарка и за раширувањето на играта низ [[Северна Америка]]. Двете најсилни кошаркарски лиги во светот се европската [[Евролига]] и северноамериканската [[НБА|Национална кошаркарска асоцијација]]. Кошарката е распространета на сите [[континент]]и и е најбрзорастечкиот спорт во светот. Во [[Македонија]], најсилната кошаркарска лига е [[Македонска Прва Лига (кошарка)|Македонската Прва Лига]]. До поени во кошарката се доаѓа со фрлање на [[топка]]та во обрачот на кошот. Екипата која на крајот од [[натпревар]]от ќе оствари повеќе поени е победник. Кошот постигнат во [[лак]]от вреди 2 поени, кошот постигнат надвор од лакот 3 поени, а кошот од слободни фрлања носи по 1 поен. Топката во кошарката се управува со нејзино [[удирање]] од подот, односно водење, или пак преку меѓусебно додавање меѓу играчите. Телесни контакти ко можат да ги повредат играчите не се дозволени. Постојат строго одредени правила и начини спрема кои топката може да се води. Со тек на времето кошарката ги развила вообичаените техники за [[шутирање]], [[додавање]] и [[водење]], како и позициите на играчите кога се во напад и во одбрана. Иако вообичаената кошарка се одвива под строго одредени [[правила]], разни варијации на кошарката направила таа да биди со сè помалку правила. Во кошарката има разни стилови на [[Кошаркарски шут|шутеви]], од кои најпознат е [[Хорок удар|ударот хорок]]. == Историја == === Првите правила, терен и игра === Во почетокот на [[декември]] [[1891]] година, д-р [[Џејмс Нејсмит]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/inventions/inventions.html|title=The Greatest Canadian Invention}}</ref> канадски професор по физичка култура од [[универзитетот МекГил]] од [[Монтреал]] и инструктор во Вежбалното училиште ''YMCA''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|title=Hoop Hall History Page|accessdate=2009-06-30|archive-date=2001-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20010419124201/http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> (денес [[Спрингфилд Колеџ]]), во [[Спрингфилд, Масачусетс]], [[САД]], барал енергична игра на затворено за да ги држи своите студенти зафатени и на одредено фитнес ниво за време на долгите зими во [[Нова Англија]]. По отфрлање на скоро сите идеи кои биле или премногу груби или слабо одговарале на околностите во [[гимназија|гимназиите]], тој започнал со создавање на правилата на кошарката. Професорот прво закачил кош за праски на 3.05 метри односно 10 стапки. Во спротивност со модерните кошаркарски мрежи овој кош за праски го држел своето дно и топката морала повторно да се врати штом еднаш бил постигнат бод. Сепак ова се докажало неефикасно, па така била направена дупка на дното од кошот, овозможувајќи и на топката да ѕирка, со цел да може лесно да се изнеси со дрвен [[клин]]. Кошовите за праски се употребувале сè до 1906 година кога се замениле со метални обрачи со табла. Набргу била направена промена, па така топката само поминува низ мрежата, пробивајќи го патот до кошарката како што ја знаеме денеска. Секогаш кога некое лице ја фрлало топката во кошот, неговата екипа постигнувал бод. Секогаш кога екипата постигнува најмногу бодови тој ја добива играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|accessdate=2007-02-14|date=2007-02-14|title=James Naismith Biography|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205045627/http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|url-status=dead}}</ref> Кошовите првично биле заковувани на меѓукатна тераса на игралиштето, но ова се покажало непрактично кога публиката од терасата почнала да се меша со шутевите. Таблата била воведена за да се спречи ова мешање. Тоа дало дополнителен ефект кој дозволувал удар од скок.<ref>Thinkquest, [http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html Basketball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130624223303/http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html |date=2013-06-24 }}. Accessed 2009.01.20</ref> Рачно напишаните дневници на Нејсмит, откриени од неговата внука во почетокот на 2006 година, покажуваат дека тој бил нервозен за новата игра што ја измислил, која вклучува правила од детската игра наречена „[[Патка на камен]]“, како што многу правила не успеале пред тоа. Нејсмит новата игра ја нарекол ''„Basket Ball“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2660882|title=Newly found documents shed light on basketball's birth|accessdate=2007-01-11|date=2006-11-13|publisher=Associated Press|work=ESPN.com}}</ref> Првиот официјален натпревар се одиграл во гимнзија на ''YMCA'' на [[20 јануари]] [[1892]] година со девет играчи. Натпреврот завршил со 1-0, а ударот бил направен на далечина од 7.6 метри (25 стапки) на игралиште со половина должина од сегашното игралиште на [[уличната кошарка]] и од тие на НБА. Од 1897 – 1898 станале стандардни екипите од по пет играчи. === Женска кошарка === Женската кошарка започнала во 1892 година во [[Колеџ Смит|колеџот Смит]], кога [[Сенда Беренсон]], професор по физичка култура, ги модифицирала правилата на Нејсмит за жени. Кратко време по вработувањето во колеџот Смит, таа отишла кај Нејсмит да научи повеќе за играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4|title=Pioneers in Physical Education|pages=661–662|accessdate=2009-06-03|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620173552/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4}}</ref> Фасцинирана од новиот спорт и корисноста која може да ја предава, таа го организирала првиот женски колегијален кошаркарски натпревар на [[9 март]] [[1893]], кога бруцошките и студентките од втора година од нејзиниот универзитет Смит играле едни против други.<ref name="Senda Berenson Papers">{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/|title=Senda Berenson Papers|accessdate=2009-06-03|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203084349/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/}}</ref> Нејзините правила првин биле објавени во 1899, а две години подоцна Беренсон станала издавач на pрвиот водич за женска кошарка на А.Г. [[Спалдинг]], којшто понатаму пак ја рашириl нејзината верзија за женска кошарка.<ref name="Senda Berenson Papers" /> === Брзо зголемување на популарноста === Првите приврзаници на кошарката биле испраќани од ''YMCA'' и спортот брзо се проширил низ САД и [[Канада]]. До 1895 година, биле основани неколку женски средни школи. Додека ''YMCA'' била одговорна за почетниот развој и ширење на играта, во рок од една декада се спречил нов спорт како груба игра, бидејќи почнал да се оддалечува од првичната мисија на ''YMCA''. Сепак, другите аматерски спортски клубови, колеџи и професионални клубови брзо ја пополниле празнината. Пред [[Првата светска војна]], [[Аматерска атлетска унија|Аматерската атлетска унија]] и [[Интеруниверзитетска атлетска асоцијација на САД|Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД]] (претходник на Националната универзитетска атлетска асоцијација) се натпреварувале за правилата во играта. Првата професионална лига е основана во [[1898]] за да ги заштити играчите од експлоатирање и да воведе помалку груба игра. Оваа лига траела само 5 години. === „Кошаркарска сала на славата“ === До [[1950]] година, кошарката станала главниот универзитетски спорт, па на тој начин го зголемувала интересот за професионалната кошарка. Во 1959 година била основана [[Кошаркарска сала на славата|„Кошаркарската сала на славата“]] во [[Спрингфилд, Масачусетс]], местото на првиот натпревар. Нејзните регистри вклучувале големи имиња, тренери, судии и луѓе кои значително придонеле за развојот на играта. === Развој на опремата и техниката === Кошарката првобитно се играла со [[фудбалска топка]]. Првите топки направени посебно за кошарка биле кафеави, но дури во доцните педесетти [[Тони Хинкл]], барајќи топка која ќе биде попрегледна за играчите и публиката, ја вовел портокаловата топка која денеска е во општа употреба. Дриблингот не бил дел од првичната игра, освен за додавање од скок до соиграчите. Додавањето на топката било првично значајна работа за движењето на топката. На крајот дриблингот бил воведен, но ограничен од асиметричната форма на првите топки. Дриблингот станал значаен дел од играта дури околу педесеттите години, штом рачно била подобрена формата на топката. === Историски претходници на кошарката === Кошарката, [[нетбол]]от, [[народна топка|народната топка]], [[одбојка]]та и [[лакрос]]от се единствените игри со топка коишто се откриени од Северноамериканците. Другите игри со топка, како што се [[бејзбол]]от и [[Канадски фудбал|канадскиот фудбал]] имаат потекло од [[Европа]], [[Азија]] или [[Африка]]. И покрај тоа, не постои директен доказ дека идејата за кошарка доаѓа од античката [[Мезоамериканска игра со топка]], знаењата за таа игра со топка биле достапни најмалку педесет години пред откривањето на Нејсмит, во ракописите на [[Џон Лојд Стивенс]] и [[Александар фон Хумболт]]. Посебно делата на Стивенс во кои се вклучени илустрации од [[Фредерик Катервуд]], биле достапни во многу образовни институции во 19 век и исто така имале широко движење. === Ран развој на универзитетската кошарка === Д-р. Џејмс Нејсмит дал голем придонес во основањето на [[Универзитетска кошарка|универзитетската кошарка]]. Тој бил тренер шест години во [[Универзитет Канзас|Универзитетот Канзас]], пред да му ја препушти функцијата на прочуениот тренер [[Форест Ален]]. Ученикот на Нејсмит, [[Амос Алонсо Стаг]] ја донел кошарката во [[Универзитет Чикаго|Универзитетот во Чикаго]], додека [[Адолф Рап]], ученикот на Нејсмит од Универзитетот од Канзас, постигнал голем успех како тренер на [[Универзитет Кентаки|Универзитетот во Кентаки]]. На [[9 февруари]] [[1895]] година, првиот интеруниверзитетски 5 на 5 натпревар се одиграл на [[Универзитет Хемлин|Универзитетот Хемлин]] меѓу Хемли и Земјоделското училиште, којшто бил прибод кон [[Универзитет Минесота|Универзитетот од Минесота]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html |title=Hamline University Athletics: Hutton Arena |publisher=Hamline.edu |date=1937-01-04 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528055346/http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=dcollier |url=http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |title=Hamline University Athletics: Admission Athletics Intro Page |publisher=Hamline.edu |date=2004-09-11 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920121105/http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |url-status=dead }}</ref> Земјоделското училиште на натпреварот победило со 9-3. Во 1901 година, образовните институции како Универзитетот од Чикаго, [[Универзитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]], [[Колеџ Дармут|Колеџот Дармут]], Универзитетот од Минесота, [[Воена морнарица на САД|Воената морнарица на САД]], [[Универзитет Јута|Универзитетот од Јута]] и [[Универзитет Јеил|[Универзитетот Јеил]] започнале со спонзорирање на машките натпревари. До 1910 година, честите повреди на терените го натерале претседателот [[Теодор Рузвелт]] да предложи дека универзитетската кошарка треба да формира управно тело и како резултат на тоа се создала Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД. Во 1910, ова тело ќе си го промени името во [[Национална универзитетска атлетска асоцијација]]. === Ран развој на женската кошарка === [[Податотека:FIBA Basketballs 2004-2005.JPG|мини|200п|Официјална топка на ФИБА.|лево]] Во 1892 година,[[Универзитет Калифорнија|Универзитетот од Калифорнија]] и училиштето ''Мис Хед'' го одиграле првиот женски интеринституционален натпревар. Бруцошите на Беренсон играле заедно со студентите од втора година во првиот женски интеруниверзитетски кошаркарски натпревар во колеџот Смит на [[21 март]] [[1893]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|title=You Come in as a Squirrel and Leave as an Owl|accessdate=2009-06-02|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615080005/http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|url-status=dead}}</ref>. Истата година, [[Маунт Холиок]] и колеџот [[Софи Њуком]] (тренер [[Клара Грегори Баер]]) започнале да играат кошарка. До 1895 година, играта се проширила низ колеџите низ целата држава, вклучувајќи ги колеџите [[Велсли]], [[Васар]] и [[Брин Моур]]. Првиот интеруниверзитетски женски натпревар се одиграл на [[4 април]] [[1896]] година. Жените од Стенфорд играле 9-9 со оние на Беркли, завршувајќи со 2-1 победа за Стенфорд. Развојот на женската кошарка бил поструктурен отколку оној на мажите во почетокот. Во 1905 година, [[Американската асоцијација за физичка култура]] го создава ''Извршниот комитет за правила во кошарката'' при [[Женски национален кошаркарски комитет|Женскиот национален кошаркарски комитет]].<ref name="Historical Timeline">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wbhof.com/timeline.html|title=Historical Timeline|accessdate=2009-06-02|archive-date=2009-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621024009/http://www.wbhof.com/timeline.html}}</ref> Овие правила наложуваат девет играчи во секоја екипа и 11 службеници. [[Меѓународна женска спортска федерација|Меѓународната женска спортска федерација]] (1924) вклучила женско кошаркарско натпреварување. Во 1925 година се одржани 37 женски средношколски, универзитетски и државни турнири. Во 1926 година, Аматерската атлетска унија го поддржала првиот национален женски кошаркарски турнир, комплетирајќи го со машки правила.<ref name="Historical Timeline" /> [[Едмонтон Градс]], канадскиот патувачки женска екипа, сместена во [[Едмонтон, Алберта]], дејствувал помеѓу 1915 и 1940. Градс ја обиколиле цела [[Северна Америка]] и биле исклучително успешни. Тие поставиле рекорд од 522 победи и само 20 порази за тој временски период, бидејќи тие се среќавале со секоја екипа кој сакал да ги предизвика, финансирајќи ги нивните обиколки со приходи од продажбата на билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/lp.do?id=13113|title=The Great Teams|accessdate=2009-06-02}}</ref> Градс исто така блеснале и на неколку изложбени патувања во [[Европа]] и освоиле четири последователни олимписки турнири во 1924, 1928, 1932 и 1936 година. Сепак, женската кошарка не била официјален спорт сè до 1976 година. Играчките на Градс не биле платени и не смееле да се мажат. Стилот на Градс се фокусира на екипната игра, без претерано нагласување на способностите на поединечните играчи. === Првата канадска интеруниверзитетска игра === [[Податотека:Firstbasketball.jpg|thumb|Првиот терен за кошарка.]] Првата канадска интеруниверзитетска кошаркарска игра се одиграла во [[YMCA]] во [[Кингстон, Онтарио]] на [[6 февруари]] [[1904]] година, кога [[Универзитетот МекГил]] го посетил [[Универзитетот Квин]]. МекГил победил на полувреме со 9-7, а резултатот бил 7-7 на крајот од регуларната игра. На крајот од период од десетминутното полувреме го дал резултатот. Голема публика дошла да го гледа натпреварот.<ref>''[[Queen's Journal]]'', vol. 31, no. 7, February 16, 1904; ''105 years of Canadian university basketball'', by Earl Zukerman, http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id=13618 {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518060828/http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id%3D13618|date=2016-05-18}}</ref> === Раните американски професионални и иновациски екипа === Дваесеттите години изобилувале од екипи. Постоеле стотици машки професионални кошаркарски екипи во градови и гратчиња низ САД, но и мала организација на професионални натпревари. Играчите оделе од екипа до екипа и екипите играле во различни сали. Лигите во кошарката доаѓале и си заминувале. Иновациските екипи како што се [[Ориџинал Селтикс]] и двете афроамерикански екипи, [[Њујорк Ренесанс Фајв]] и [[Харлем Глобетротерс]] одиграле двесте натпревари за една година за време на нивните национални тури. === Американски национални универзитетски првенства === Првиото машко државно првенство, [[Национална асоцација за меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување|Националната асоцација на меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување]], кое сѐ уште постои под името ''Турнир на Национална Асоцијација за интеруниверзитетски спортови'', бил организиран во [[1937]]. Првото државно првенство за екипите на ''Националниот предизвикувачки турнир'' во [[Њујорк]] бил организиран во 1938 година, а ''Националниот турнир на НУАА'' започнал една година подоцна. Универзитетската кошарка била оневозможена од скандалите за коцкање од 1948 до 1951 година, кога дузина играчи од врвни екипи биле вмешани во местење на натпревари и намалување на бодови. Делумно поттикнати од асоцијацијата со мамење, НПТ ја изгубила довербата за ''НУАА турнирот''. === Средношколска кошарка на САД === Пред широко да се зацврсти регионот на средни училишта, повеќето средни училишта на САД биле далеку помали од нивните сегашни копии. За време на првата декада на 20 век, кошарката брзо станала идеален меѓушколски спорт благодарејќи на скромната опрема и личните барања на кошарката и кошаркарите. Во периодот пред распространувањето на телевизиското покривање на професионалните и универзитетските спортови, популарноста на средношколската кошарка била неспоредлива во многу делови на Америка. Можеби најлегендарен средношколска екипа бил [[Френклин Вундер Фајв]] од [[Индијана]], кој освојувал во текот на дваесеттите години, доминирајќи во кошарката на Индијана и здобивајќи се со национално признание. Денес, всушност секое средно училиште во САД има кошаркарска екипа кој се натпреварува на универзитетско ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |title=архивски примерок |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120424210910/http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |url-status=dead }}</ref> Популарноста на кошарката е голема и во руралните области каде тие се идентификуваат со целата заедница, како и кај некои поголеми училишта познати по нивните кошаркарски екипи, каде многу играчи учествуваат на повисок степен на натпреварување после дипломирањето. Во сезоната 2003/ 2004, 1 002 797 момчиња и девојчиња ги претставувале своите училишта во меѓучилишни кошаркарски натпреварувања, во согласност со Националната федерација на државните средношколски асоцијации. Државите [[Илиноис]], [[Индијана]] и [[Кентаки]] се особено познати по нивната граѓанска приврзаност за средношколската кошарка, општо познати како [[Хузиер Хистерија]] во Индијана. Критички одобрениот филм [[Хузиерс]] го покажува големото значење на средношколската кошарка за овие рурални заедници. === Национална кошаркарска асоцијација === {{Главна|НБА}} Во [[1946]] е формирана Кошаркарската асоцијација на Америк организирајќи ги врвните професионални екипи и водејќи ги до поголема популарност на професионалните натпревари. Првиот натпревар се одиграл во [[Торонто]], [[Онтарио]], [[Канада]] помеѓу [[Торонто Хаскис]] и [[Њујорк Кникербокерс]] на 1 ноември 1946 година. Три сезони подоцна, во 1949 година, КАА станува [[Национална кошаркарска асоцијација]] или кратко '''НБА'''. Новата организација [[Американска кошаркарска асоцијација]] се појавила во 1967 година и кратко ја загрозила доминацијата на НБА сè додека не се споиле АКА и НБА. Денес НБА е врвна професионална кошаркарска лига во светот по својата популарност, големи примања, талент и ниво на натпреварување. НБА се одликува со многу познати играчи како што се [[Џорџ Микан]], првиот доминантен „голем човек“, волшебникот за топка [[Боб Коузи]] и одбранбениот гениј [[Бил Расел]] од [[Бостон Селтикс]], [[Вилт Чембрлен]], кој првично играл за [[Харлем Глобетротерс]], сестраните играчи [[Оскар Робертсон]] и [[Џери Вест]], модерниот голем човек [[Карем Абдул Џабар]] и [[Карл Мелоун]], плејмејкерот [[Џон Стоктон]], омилениот играч на публиката [[Џулиус Ирвинг]], потоа европските ѕвезди [[Дирк Новицки]] и [[Дражен Петровиќ]] и тројцата играчи кои ја доведуваат професионалната игра до највисок степен на популарност : [[Лари Берд]], [[Меџик Џонсон]] и [[Мајкл Џордан]]. Во 2001 година, НБА создаде развојна лига [[НБДЛ]]. Во 2008 година лигата имала 16 екипи. Кошаркарските екипи сочинуваат околу 13 проценти од граѓанските спортови во САД и просек 17 558 гледачи редовно ги посетуваат кошаркарските натпревари во НБА и тоа [[Чикаго Булс]] со 22 103, [[Детроит Пистонс]] со 22 076 и [[Кливленд Кавалиерс]] со 20 499 посетители. Комбинираниот приход од 30 НБА екипи е околу 3,37 милијарди долари и е во пораст. === Женска национална кошаркарска асоцијација === Женската национална кошаркарска асоцијација или женска НБА (WNBA), поддржана од НБА, започнала во 1997 година. Иако имала слаба посетеност, неколку маркантни играчки ([[Лиза Лесли]], [[Дајана Таураси]] и [[Кендис Паркер]] помеѓу другите), помогнале да се развие популарноста на лигата и нивото на натпреварување. Други професионални женски кошаркарски лиги во САД е [[Американска кошаркарска лига]] (1996 - 1998), но се повлекла поради популарноста на женската НБА. На ЖНБА се гледа малку како на вдлабната лига. Сепак, лигата од неодамна презела напредни мерки. Во јуни 2007 година, лигата потпишала продолжен договор со [[ESPN]]. Новиот телевизиски договор ќе трае од 2009 до 2016 година. Заедно со овој договор дошле и првите права за плаќање на такса на женската професионална спортска лига. После осум години од договорот, „милиони и милиони долари ќе се поделат помеѓу екипите од лигата“. WNBA има поголема гледаност на националните телевизии (413 000) отколку заедно [[MLS]] (253,000)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 MLS attendance, TV viewership numbers slip] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160125234750/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 |date=2016-01-25 }}</ref> и [[NHL]] (310,732)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 NHL’s attendance, TV ratings both showing increases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101223073519/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 |date=2010-12-23 }}</ref> што е добар знак за порастот на оваа лига. === Кошаркарска асоцијација на Филипините === Кошаркарска асоцијација на Филипините е втората најстара професионална лига во светот. Првиот натпревар се одиграл на [[9 април]] ''1975'' година во [[Аранета Колесум]] во [[Кубао]], [[Кензон Сити]] на [[Филипините]]. Откриена е како „бунт“ на неколку екипи на сега веќе непостоечката ''Индустриска и трговска атлетска асоцијација на Манила'', која била строго контролирана од [[Кошаркарска асоцијација на Филипини|Кошаркарската асоцијација на Филипините]]. Девет екипи чествувале во првата сезона на лигата која била отворена на 9 април 1975 година. Кошаркарска асоцијација на Филипините се одликува со неколку познати кошаркарски играчи како моменталните ѕвезди [[Гери Дејвид]], [[Џејмс Јап]], [[Марк Кагвиоа]], [[Вили Милер]], [[Кели Вилијамс]], [[Сајрус Багио]] и многу други. Поранешни суперѕвезди се [[Алан Кејдик]], [[Бенџи Парас]], [[Роберт Јаровски]], [[Рамон Фернандес]], [[Франсис Арнез]], [[Атој Ко]], [[Богс Адорнадо]], [[Филип Цезар]], [[Алвин Патримонио]], [[Јојо Ластимоса]] и многу други. === Меѓународна кошарка === [[ФИБА|Меѓународната кошаркарска федерација]] е формирана во [[1932]] година од осум држави: [[Аргентина]], [[Чехословачка]], [[Грција]], [[Италија]], [[Летонија]], [[Португалија]], [[Романија]] и [[Швајцарија]]. Во тоа време организацијата контролираla само играчи аматери. Нејзиниот акроним е ''ФИБА'', изведен од француското име на организацијата ''Fédération Internationale de Basketball Amateur.'' Машката кошарка за првпат била на Олимписките игри во Берлин 1936 година и покрај тоа што биле одржани демострации за турнирот во 1904 година. САД ја поразиле Канада во првото финале, играјќи на отворено. На ова натпреварување доминирале САД, чија екипа освојил три титули. Првиот пораз бил во [[Минхен]] во [[1972]] година против Советскиот Сојуз. Во 1950 година, првиот светски турнир на ФИБА се одржал во [[Аргентина]]. Три години подоцна, во Чиле се одржал првиот светски турнир на ФИБА за жени. Женската кошарка била додадена на Олимписките игри во 1976 година кои се одржале во Монтреал, Канада со екипи како што се [[Советски Сојуз]], [[Бразил]] и [[Австралија]] спротивставувајќи им се на американскиот состав. === Во поглед на Олимписките игри === ФИБА го изоставила разликувањето помеѓу професионалните играчи и аматерите во 1989 година и во 1992 година професионалните играчи играле за првпат на Олимписките игри. Доминацијата на САД продолжила со воведувањето на „[[Dream Team|Дрим Екипата]]“. Сепак, со развивањето на програми на друго место, други репрезентации започнале да ги победуваат САД. Екипата составена од НБА играчи завршиле шести во светското првенство од 2002 година во [[Индијанаполис]], позади [[СР Југославија]], [[Аргентина]], [[Германија]], [[Нов Зеланд]] и [[Шпанија]]. На олимписките игри во Атина во 2004 година, САД го доживеале нивниот прв олимписки пораз со професионални играчи, потфрлувајќи на [[Порторико]] со цпораз од 19 бодови разлика и од [[Литванија]] во групни натпревари и биле елиминирани од Аргентина во полуфиналето. Како резултат на тоа, тие го освоиле бронзениот медал поразувајќи ги Литванија и завршувајќи позади [[Аргентина]] и [[Италија]] на конечната листа. === Меѓународни ѕвезди во НБА === Кошаркарски турнири се одржуваат ширум светот за момчиња и девојчиња за сите возрасти. Светската популарност на спортот е означена со голем број националности коишто се застапени во НБА. Играчи од целиот свет можат да се најдат во следниве НБА екипи: * Ѕвездата на [[Чикаго Булс]], крилото [[Луол Денг]] е бегалец од [[Судан]] со живеалиште во [[Обдеинетото Кралство]]. * [[Стив Неш]] којшто ги доби наградите MVP за 2005 и 2006 година е Канаѓенец роден во [[Јужна Африка]]. * [[Андреа Барњани]] од [[Торонто Рапторс]], топ пик на НБА драфтот за 2006 година е од Италија. * Суперѕвездата на [[Далас Маверикс]] MVP за 2007 година [[Дирк Новицки]] е Германец. * [[По Гасол]] од [[Лос Анџелес Лејкерс]] е од [[Шпанија]]. * Топ пикот од вкупниот драфт на НБА [[Ендрју Богут]] од [[Милвоки Бакс]] е Австралијанец. Исто така, почетникот за сезоната 2008 – 2009 [[Нејтан Џаваи]] е првиот [[роден Австралијанец]] којшто играл во лигата. * Центарот на [[Хјустон Рокетс]] [[Јао Минг]] е од [[Кина]] * [[Предраг Стојаковиќ]] е Србин од Хрватска. * [[Андреј Кириленко]] е [[Руси]]н. * Чуварот на [[Феникс Санс]], [[Леандро Брабоса]] и предниот играч на [[Денвер Нуџетс]] [[Нене]] се [[Бразилци]] * Големиот човек на [[Кливленд Кавалиерс]] [[Жидринас Илгаускас]] и [[Линас Клиза]] од Денвер Нуџетс се [[Литванци]]. Веројатно ниту една екипа не се поврзува со странци како што е [[Сан Антонио Спарс]]. Тројцата најзначајни играчи се меѓународните – [[Тим Данкан]] од [[Американски Девствени Острови]], [[Ману Џинобили]] од [[Аргентина]] и [[Тони Паркер]] од [[Франција]]. Сограѓанинот на Џинобили е [[Андрес Ночиони]] кој игра за [[Сакраменто Кингс]]. Дури во деведесеттите години многу неамерикански играчи станале имиња во НБАкако што се Хрватот [[Дражен Петровиќ]] и [[Тони Кукоч]], Србинот [[Владе Дивац]], Литванците [[Авридас Сабонис]] и [[Сарунас Марчиулионис]] и Германецот [[Детлеф Шремпф]]. === Глобализација на кошарката === Сите натпреварувачки екипи во двете неодамнешни светски првенства на ФИБА во 2002 во [[Индианаполис]] и [[2006]] година во [[Јапонија]], еднакво драматично ја покажува глобализацијата на играта. Само еден член од секоја екипа бил Американец, т.е. [[Кармело Антони]] во 2006 година. Екипата од 2002 година го сочинувале [[Дирк Новицки]], Џинобили, [[Јао Минг]], [[Предраг Стојаковиќ]] и [[Перо Камерон]] од [[Нов Зеланд]]. Џинобили исто така бил дел и од екипата од 2006 година, а други членови биле Ентони, [[По Гасол]] неговиот [[шпански]] колега [[Хорхе Гарбахоса]] и [[Теодорос Папалукас]] од [[Грција]]. Единствени играчи од истата екипа кои никогаш не заиграле во НБА се Камерон и Папалукас. == Правила и прописи == Димензиите и временските ограничувања разгледани во овој дел варираат помеѓу турнирите и организациите. Во овој дел се употребени меѓународни и правила на НБА. Целта на играта е да се победи противникот преку фрлање на топката горе низ баскетот на противникот, додека се спречува истиот да го прави истото. Намерата да се погоди бод е наречена [[шут]]. Успешен шут вреди 2 бодови, или три бодови доколку ако е земена од другата страна на лакот за [[три бодови]] кој пак е висок 6.25 метри (20 стапки и 6 инчи) од баскетот во меѓународни натпревари и 23 стапки и 9 инчи (7.24 метри) во НБА натпревари. === Правила за играње === [[Податотека:The Macedonian Basketball Team.JPG|мини|десно|200п|Кошаркарска екипа за време на тајмаут на натпревар меѓу Македонија и Летонија.]] Натпреварите се играат во 4 четвртини од 10 минути (меѓународни) или 12 минути (НБА). Универзитетските игри употребуваат полувремиња од 20 минути, додека пак средношколските натпревари употребуваат четвртини од осум минути. Период од петнаесет минути се употребува за пауза помеѓу полувремињата и две минути се дозволени за други одмори. [[Продолжените периоди]] се долги по пет минути. Екипите ги менуваат мрежите пред второто полувреме. Дозволено е само времето кога се игра. Часовникот застанува кога играта не е активна. Оттука, натпреварите општо траат подолго отколку времето за додадените периоди, вообичаено околу 2 часа. Пет играчи од секоја екипа (регистер од 12 играчи) можат да присуствуваат на теренот. [[Замените]] се неограничени, но може да се извршат само кога играта е запрена. Екипите исто така имаат и тренер, кој го надгледува развојот и стратегиите на екипата и другиот екипен персонал како што се помошници тренери, менаџери, статистичари, лекари и тренери. И за машките и за женските екипи, стандардната униформа се состои од шорцеви и [[дрес]] со јасно видлив број, единствен во екипата, испечатен однапред и одназад. Играчите носат високи патики коишто обезбедуваат екстра поддршка за зглобот на ногата. Обично, имињата на екипите, на играчите како и оние на спонзорите надвор од Северна Америка се испечатени на униформите. Дозволено е само ограничен број на тајм-аути, стопирање на часовникот побарано од тренерот за кратки средби со играчите. Општо таквите прекини не се подолги од една минути, а за телевизиските натпревари пак, потребен е епп пауза. Играта е контролирана од судии од коишто еден е арбитар (главниот судија во машките универзитетски натпревари и во НБА), еден или двајца судии (судии во машките универзитетски натпревари и во НБА) и записничари. За универзитетските натпревари, за НБА и за многу средношколски натпревари, постојат вкупно три судии на терен. Записничарите се одговорни за следењето на бодовите на секоја екипа, за задржувањето на времето и за поединечните или екипните [[фаули]] ,за замените на играчите, [[укажуваат на поседувањето]] на топката на екипата, како и [[часовникот за шутирање]]. === Опрема === Единствена основна опрема во кошарката е топката и игралиштето : рамна правоаголна површина со обрачи на спротивните краеви. Нивоата на натпреварување бараат употреба на повеќе опрема како што се часовници, табли за постигнатите бодови, стрелки за измена на играчите и системи за оперирање со свирчето и стопирање на часовникот. Пропишано [[кошаркарско игралиште]] во меѓународни натпревари е долго 28 метри а широко 15 метри (приближно 92 стапки со 49), а во НБА е 94 стапки со 50 (29 метри со 15м). Повеќето игралишта се направени од дрво. Челичен баскет со мрежа и табла е обесена на крајот од игралиштето. Во речиси сите нивоа на натпреварување, врвот на работ е точно 10 стапки (3.05 метри) горе на игралиштето и 4 стапки (1.2 метри) внатре во основната линија. Варирањето на димензиите на игралиштето и на таблата е можно, но се смета за важно баскетот да биде поставена на точната висина, Работ којшто е помал а неколку инчи може да има спротивен ефект врз шутирањето. Исто така постојат прописи за тоа колкави треба да бидат димензиите на топката. Ако играат жени, официјалната големина на топка е 28.5 инчи (големина 6) и тежина од 20 унци. За мажи, официјалната топка е со опсег од 29.5 инчи (големина 7) и тежина од 22 унци. === Прекршоци === Топката може да биде водена кон баскетот со шутирање, додавање помеѓу играчите, исфрлена, тапкана, тркалена или дриблувана (удирање на топката при трчање). Топката мора да остане внатре на теренот. Екипата кој последен ја допира топката пред да излезе надвор од теренот, го губи правото на поседување. Топката е надвор ако ја допре или премине преку граничната линија. Ова е спротивно кај другите спортови како што се [[фудбалот]], [[одбојката]] и [[тенисот]] (но не и [[рагби]] или Американски фудбал), каде топката (играчот) сѐ уште се смета за внатре, доколку кој бил нејзин дел ја допре граничната линија. Водителот на топката може да не ги движи двете стапала без дриблинг, познато како [[патување]], ниту пак тој може да дрибла со двете раце или да ја фати топката помеѓу дриблизни, прекршок наречен [[двоен дриблинг]]. Екипата штом еднаш воспоставил контрола над топката на предната половина од игралиштето, не може да ја врати топката назад од игралиштето. Топката не може да биде удрена или фатена со тупаница. Прекршувањето на овие правила резултира со загуба на топката, или ако е направено од одбраната, тогаш [[часовникот]] се ресетира. Постојат ограничувања за потребното време на водење на топката на половина игралиште (8 секунди во меѓународни натпревари и во НБА), 10 секунди во НУАА и средните училишта, пред да се шутира (24 секунди во НБА, 30 секунди за жени во НУАА лигата и за двата пола во [[Канадските Интеруниверзитетски спортови]] и 35 секунди во машките натпревари од НУАА)., држејќи ја топката чувана (5 секунди) и останувајќи во забранета зона (лентата или [[клучот]]) (3 секунди). Овие правила се дизајнирани за да се воведе повеќе напад. Ниту еден играч не трреба да се меша со баскетот или со топката на нејзиниот надолен лет кон баскетот, или додека е на работ (или во НБА, додека директно е горе на баскетот, прекршок познат како голтендинг (стремеж за постигнување бод). Доколку одбранбен играч има стремеж за постигнување на бод, шутот се смета за успешен. Доколку соиграчот на оној којшто шутира се стреми за да постигне бод, играта е откажана, па така топката се додава на одбранбената екипа. === Фаули === Намерата нечесно да се онеспособи противникот преку физички контакт не е исправна и се нарекува фаул. Овие фаули најчесто се направени од одбранбените играчи. Сепак, истовремено може да се направат и од напаѓачи. Играчите кои се фаулирани добиваат топка за да ја предадат од крајот на игралиштето, или добиваат еден или повеќе [[слободни фрлања]] ако се фаулирани во моментот на шутирање, во зависност од тоа дали шутот бил успешен. Еден бод се доделува за успешно слободно фрлање, кое се изведува од линијата од 15 стапки (4.5 метри) оддалечено од кошот. Играч или тренер кој покажува неспортско однесување, на пример ако се кара со судијата или се тепа со друг играч, може да му се препише сериозен фаул наречен [[технички фаул]]. Казната вклучува слободни фрлања, за разлика од личната грешка каде екипата може да одбере кој играч да ги изведе слободните фрлања и е различна кај различни лиги. Повторените инциденти резултираат со [[дискфалификување]]. Несмасните фаули со претерани или кај кои целта не е игра со топка се наречени неспортски фаули (или бесрамни фаули во НБА) и резултира со исклучување. Ако екипата надмине извесен број на екипни грешки за определен период (четвртина или полувреме) – четири за НБА и за меѓународните натпревари, па така на противничката екипа ѝ се доделуваа едно или две слободни фрлања за сите последователни грешки за тој период , а бројот на фрлањата зависи од лигата. Во универзитетите во САД, доколу екипата надмине над 7 фаули на полувреме, на противничката екипа му се доделува 1на 1 слободно фрлање (на играчот што дал едно фрлање му се дава и второ). Ако екипата надмине над 10 фаули на полувреме , на противничката екипа му се одделуваа две слободни фрлања за сите последователни фаули на полувреме. На меѓународни натпревари, доколку играч направи 5 фаули (вклучувајќи и технички грешки), или пак во НБА доколку направи 6 фаули (без технички грешки) не му се дозволува да го продолжи натпреварот и за него се вели дека е "направил фаул". Доколку екипата направил одреден број на фаули, се вели дека е "казнен". На часовникот за бодови, тоа обично се означува со светол индикатор кој покажува "Бонус" или "Казна", со осветлена стрелка која насочува дека екипата треба да добие слободни фрлања кога е фаулиран од противничката екипа. Некои часовници исто така го покажуваат и бројот на направените фаули). Бројот на доделените слободни фрлања се зголемува со бројот на направените фаули. Во почетокот се доделува едно слободно фрлање, но после неколку извршени дополнителни фаули, противничката екипа добива а) едно слободно фрлање со можност за второ, ако е направено првото слободно фрлање, наречено "едно плус едно " или б) две слободни фрлања. Ако екипата го промаши првио удар (или "преден крај") или ситуација еден на еден , противничката екипа се жали за топката и продолжува да игра. Ако екипата го промаши првиот удар од ситуација на две фрлања, противничката екипа мора да чека додека не се изврши вториот удар пред да се жали за топката и да продолжи да игра. Ако играч е фаулиран додека се спрема за шутирање и шутот е неуспешен, на играчот му се доделува број на слободни фрлања еднаков на вредноста на ударот. Играч којшто е фаулиран додека се подготвува за нормално шутирање за два бодови, тогаш тој добива две слободни фрлања. Од друга страна пак, играч којшто е фаулиран додека се спрема да шутира за три бодови, добива три слободни фрлања. Додека играчот е фаулиран додека се спрема за шутирање, а шутот е неуспешен, тогаш нему му се доделува едно дополнително слободно фрлање за еден бод. Во комбинација со обичен шут, ова се нарекува "игра на три бодови" (или поразговорно "и еден"), бидејќи фаулот бил направен под мрежата (2 бодови) и дополнително слободно фрлање (1 бод). Игри со четири бодови, иако се ретки, можат да се случат. == Најчести техники и практики == === Позиции и структури === Иако правилата не одредуваат какви било позиции, сепак тие се развија како дел на кошарката. За време на првите пет децении од развитокот на кошарката, се употребувале еден чувар, двајца предни играчи и двајца центри или двајца чувари, двајца предни играчи и еден центар. Од 1980 година, се развија поспецифични позиции т.е. : # „плејмејкер“ или „клучен чувар : обично е најбрзиот играч во екипата, којшто го организира нападот на екипата контролирајќи ја топката и обезбедувајќи ја до вистинскиот играч во вистинското“ време. # „бек“: создава бројни удари во напад, го чува најдобриот периферен одбранбен играч од противничката екипа. # „крило“ : често е одговорен за постигнувањето на бодови преку пресекување на топката и дриблинг пробивање, барајќи во одбраната скокови и кражби на топки, но понекогаш игра многу активно. # „Крилен центар“ : често игра во напад свртен со грбот кон баскетот, во одбрана игра под кошот (во одбранбената зона), или против противничкиот пауер форвард (човек на човек одбрана ) # „Центар“: ја користи големината за да бодува (во напад), за да го заштити одблиску кошот (во одбрана) или да скока. Горните описи се променливи. Некогаш, екипите ќе одберат да употребат тројца напаѓачки чувари, заменувајќи еден од форвардите или центарот со трет гард. Најчестите разменувачки позиции се поинт гард и шутинг гард, посебно ако двајцата играчи имаат добри водачки способности и способности да управуваат со топка. Постојат две главни одбранбени стратегии : ''одбранбена зона'' и ''одбрана човек на човек''. [[Одбранбената зона]] вклучува играчи кои играат на одбранбени позиции, без разлика каков играч од противникот се наоѓа таму. Во [[одбраната човек на човек]], секој одбранбен играч чува посебен противник и се обидува да го спречи од преземање акција. Напаѓачките игри се различни, нормално вклучуваат планирани додавања и движења на играчите без топка. Брзо движење на напаѓач без топка да добие погодна позиција се нарекува скратување. Дозволената намера на напаѓачот да го спречи противникот со испречување на патот на одбранбениот играч, така што неговиот соиграч го пресечува патот до него, се нарекува скрин или пик. Двете игри се комбинирани во [[пикенрол]], во кој играчот создава пик и тогаш го мота/тркала пикот понатаму во правец на кошот. Скриновите и скратувањата се многу важни во нападите. Ова дозволува брзи додавања и екипна работа која може да доведе до успешна кошарка. Екипите скоро секогаш имаат планирано неколку напади за да осигураат дека нивно движење е непредвидливо. На терен поинт гардот е обично одговорен кој покажува која игра ќе се случи. Напаѓачките и одбранбените структури повеќе се нагласени во повисоките нивоа на кошарка. Таму, тренерот нормално бара тајм-аут за да разговара. === Шутирање === [[Податотека:EVD-baloncesto-060.jpg|мини|десно|200п|Различни ставови за шутирање.]] [[Податотека:20081206 DeShawn Sims shoots free throws.jpg|мини|десно|200п|Слободни фрлања.]] Шутирањето претставува обид да се постигнат бодови со фрлање на топката низ баскетот. Методите на шутирање може да варираат кај играчите и во различни ситуации, но најопштата техника може во најкратки црти да се види овде. Играчот треба да биде позициониран така што ќе биде насочен кон обрачот, со нозете оддалечени од рамото, колената се малку свиткани, а грбот е исправен. Играчот ја држи топката во доминантната рака (раката со која шутира), малку горе над главата, со другата рака од другата страна на топката. За да ја нишани топката, лакот на играчот треба да биде подреден вертикално, а однапред да се насочи кон баскетот. Топката се шутира со свиткување и продолжување на раката со која се шутира, за да се исправи. Топката се тркала на краевите од прстите, додека рачниот зглоб е полусвиткан надолу. Кога раката со која се шутира е фиксирана моментално, а топката е исфрлена, тоа значи дека следи удар. Сето тоа е поврзано за да се обезбеди прецизност. Општо, раката со која не се шутира се употребува само за да води шутот, но не и да го реализира. Играчите често се обидуваат постојано да ја вртат топката да го намалат влијанието од нејзин удар. Совршенета траекторија на шутот е доста дискутабилна, но стрелците можат да употребуваат табла за да ја пренасочат топката во баскетот. Двете најопшти шутирања кои погоре беа објаснети се поставен шут и [[шут од скок]]. Поставениот шут е реализиран од стоечка позиција, кога ниедна нога не го напушта подот, а обично се употребува за слободни фрлања. Шутот од скок се реализира во воздух, при највисок скок. Ова обезбедува поголема сила и простор, а исто така му дозволува на играчот да се подигне над дефанзивецот. Неуспехот да се исфрли топката пред играчот да се врати на теренот се нарекува патувачки прекршок. Друг општ шут се нарекува [[приковен шут]]. Овој шут бара од играчот да биде во движење околу баскетот и да ја прикови топката во баскетот, обично надвор од таблата (слободна табла, верзија на ниско фрлање се нарекува [[тркалење низ прсти]]). Најомилениот шут на публиката со најголем степен на прецизност е [[забивањето]], во кој играчот скокнува многу високо и ја шутира топката надолу, право низ обрачот. Друг општ шут е вкрстениот шут. Овој шут е со низок процент и се исфрла или се забива во обрачот, додека играчот нема рамнотежа, е во воздух, паѓа и/или е свртен од баскетот. Шут кој ги промашува работ и таблата на баскетот, се вели дека е [[воздушна топка]]. Посебно лош шут, или оној шут кој само ја удира таблата, шеговито се нарекува тула. === Скокање === Целта на скокот е успешно да се добие власт над топката, после промашеното фрлање или слободно фрлање, кога топката ќе скокне од обрачот или таблата. Ова игра голема улога во играта, кога од повеќе топки екипата ќе промаши удар. Постојат две категории на скок : ''напаѓачки скок'', во кој топката е повторно земена од напаѓачката страна и не го менува поседувањето и ''одбранбен скок'', во кој одбранбената екипа добива слободна топка. Поголемиот дел од скоковите се одбранбени, бидејќи екипата има намера да биде во подобра позиција за да ги покрие промашените удари. === Додавање === [[Податотека:EVD-baloncesto-036.jpg|мини|200п|десно|Основен начин на додавање на топката.]] Додавањето е начин на движење на топката помеѓу играчите. Најмногу додавања се придружени со чекори за да ја зголемат силата и се реализира со раце за да се обезбеди прецизност. Основно додавање е ''додавање кон градите''. Топката се додава директно од градите на додавачот до градите на примачот. Точно градно додавање вклучува надворешно посегнување со палците за да се додаде брзина и остава малку време на одбраната да реагира. Друг тип на предавање е додавање од скок. Овде, додавачот скока брзо со топката околу две третини од патот од неговите гради до примачот. Топката удира на теренот и отскокнува во правец на примачот. Потребно е подолго време за да се реализира додавањето од скок отколку градното додавање, но исто така е потешко за противничката екипа да го пресретнат (намерното удирање на топката е прекршок).На тој начин играчот често употребува додавање од скок или да додаде околу дефензивецот. Додавањето над глава се употребува за да се додаде топката над главата на одбранбениот играч. Топката е ослободена додека е исфрлена од додавачот. Отвореното додавање се реализира кога екипата изведува дефанзивен скок. Следниот чекор после скокот е ''отвореното додавање''. Важен аспект од која било добро додавање е можноста за пресретнување. Добрите додавачи можат да ја додадат топката со голема прецизност и допир и знаат точно каде секој од нивните соиграчи сака да добие топка. Посебен начин за да се направи тоа е да се додаде топката без да се гледа соиграчот во моментот на додавање на топката. Ова се нарекува ''додавање без гледање''. Друг напреден начин на додавање е ''додавање позади грб'', кое како што е опишано, вклучува фрлање на топката позади грбот на додавачот до соиграчот. И покарј тоа што некои играли можат ефикасно да ги изведат таквите додавања, многу тренери не ги одобруваат ваквите додавања, сметајќи дека се основно слаби, тешки да се контролираат и најчесто резултираат со изгубени топки или прекршоци === Дриблање === [[Податотека:EVD-baloncesto-053.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при дриблањето.]] Дриблингот е акт на постојано скокање на топката со едната рака а се бара од играчот да се движи со топката. За да дрибла, играчот треба повеќе да ја удира топката кон теренот со прстите , отколку да ја потурнува. Ова обезбедува поголема контрола. Кога со дриблање го поминал противникот, играчот треба да дрибла подалеку од него, оневозможувајќи му на дефанзивецот да стигне до топката.Затоа е важно за играчот да биде способен да дрибла со двете раце. Добрите дриблери (дресери на топка) настојуваат да ја удираат топката ниско на земјата, намалувајќи го растојанието од подот до раката, оневозможувајќи му на дефанзивецот да ја украде топката. Плус, добрите дресери на топка, често дриблаат зад нивните грбови, помеѓу нивните нозе и често ги менуваат рацете и насоките на дриблањето, создавајќи помалку непредвидлива шема која е потешка да се одбрани. Ова се нарекува крст, којшто е најефикасен начин да се поминат дефанзивците кога се дрибла. Искусен играч може да дрибла без да ја гледа топката, употребувајќи го движењето на топката или [[периферниот поглед]] за да се следи местоположбата на топката. Нефокусирајќи се на топката, играчот може да ги бара соиграчите или да создава поволности, како и да избегне некој да ја украде топката од него/неа. == Блокирање == [[Податотека:EVD-baloncesto-070.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при блокирањето играч.]] Блокирањето се изведува има обид за шут, т.е. кога дефанзивецот се обидува да го измени шутот со допирање на топката. Во скоро сите начини на игра, не е дозволено да се допира топката ако се наоѓа во долниот дел на нејзиниот лак. Ова е познато како [[обезбедување на целта]]. Исто така не е дозволено да се блокира шут откако топката ќе ја допре таблата, или кога кој било дел од топката е директно над работ на баскетот. За да се блокира шут, играчот треба да биде способен да постигне бод повисоко од реализираниот шут. На тој начин, висината претставува предност во блокирањето. Играчите кои се повисоки на позицијата пауер форвард или на центарски позиции, обично забележуваат повеќе блокади отколку играчите кои се пониски и играат на позиции на чувари. Сепак, со добро темпирање и доволен вертикален скок, дури и пониските играчи можат да бидат ефикасни во блокирањето на удари. == Висина == На професионално ниво, повеќето машки играчи се високи 1.90 метри, а повеќето женски играчи 1.70 метри. Гардите, чија физичка усогласеност и добри вештини со топка се значајни, се најниските играчи. Речиси сите форварди во мачките професионални лиги високи 2 метри или повисоки. Повеќето центри се високи 2.1 метар. Според испитувањето во сите НБА клубови, просечната висина на сите НБА играчи е под 2.01 метри, со просечна тежина од 101 килограми. Највисоките играчи во НБА биле [[Мануте Бол]] и [[Георге Мурешан]] со висина од 7 с. 7 и. (2.31 метри). Моментално највисок играч во НБА е [[Јао Минг]] со висина од 7с. и 6и. (2.29 метри). Најнизок играч во НБА бил е [[Магзи Боке]] со висина од 5 с. и 3 ин. (1.60 метри). Други ниски играчи кои постигнале успех на професионално ниво се [[Ентони Спад Веб]] кој бил висок само 5 с. и 7 ин. (1.70 м.)., но имал вертикален скок од 42 инчи (1.07), а тоа е значајна висина прис скокање. Најнискиот играч во НБА за сезоната 2006/2007 е [[Ерл Бојкинс]] со 5 с. и 5 ин. (1.65 м.). Пониските играчи честопати не се добри во одбараната против шутирање, но нивната способност да се движат низ мешаниците на теренот и да ја украдат топката движејќи ниско е голема. == Варијации и слични игри == [[Податотека:Tsl streetb21.jpg|мини|200п|десно|Улична кошарка.]] Варијациите на кошарката се активности основани на игра, употребувајќи општи кошаркарски способности и опрема (пред сè топка и баскет). Некои варијации се само промени на занемарливите правила, додека другите пак се одделни игри со различен степен на влијанија на кошарката. Други варијации вклучуваат детски игри, натпревари и активности со цел да им помогнат на играчите да ги зајакнат вештините. [[Кошарката на тркала]], создадена од инвалидите од Втората светка вона, се играла на посебно дизајнирани тркала за физички нарушувања. Светскиот орган кој управува со оваа кошарка е Мегународната федерација на кошарка со тркала (IWBF). [[Водната кошарка]], се игра во базена, вклучува кошаркарски и ватерполо правила. [[Кошарката на плажа]] се игра на кружен терен без табли за бодови и без правила за скокање со движење на топката и нејзино додавање на 2 и пол чекори, а дриблингот е невозможен на мека површина. Постојат многу варијации на кошарката кои може да се играат на неформални места без судии или строги правила. Можеби најопштата варијација е играта на половина терен. Се употребува само еден баскет, а топката мора да биде јасно предавана или дриблувана надвор од половината на теренот или линијата за три бодови- времето на поседувањето на топката се менува помеѓу екипите. Игрите на половина терен бараат помала [[срцева]] издржливост, бидејќи играчите немаат потреба да трчаат назад и надвор од целиот терен. Таквите игри исто така го зголемуваат бројот на играчите кои можат да го употребат теренот, вачна корист кога многу играчи сакаат да играат. Популарна верзија на игрите на половина терен е 21. Шутевите за два бодови се сметаат за два бодови а шутевите од линијата за три бодови се сметаа за три бодови. Играч дава кошеви му се доделуваат до три слободни фрлања (или неограничен број на кошови доколку играат цел ден), што вредат за еден бод. Кога шутот е промашен, доколку еден од другите играчи ја исфрлаат топката за два додека таа е во воздух, резултатот на играчот кој гопромашил ударот се враќа на нула, или доколку промашените удари се над 13, нивниот резултат повтроно се враќа на 13. Ова се нарекува благ удар. Доколку промашениот удар е благ , но играчот којшто удира ја употребува само едната рака,тогаш играчот чиј удар е надвор од игра, мора да ја фати топката од воздух за да ја врати внатре. Првиот играч кој постигнал 21 бод победува. Ако тој број се надмине, нивниот резултат се враќа на 13 бодови. Други варијации на кошарката е прекрасната [[уличната кошарка]]. Низ цел свет, еден на еден е варијацијата во која двајца играчи ќе употребат мал дел од теренот (обично помал дел од половина терен) и се натпреваруваат да дадат бодови во само еден обрач. Таквите игри се стремат да ги истакнат поединечниот дриблинг и способности за крадење на топката, повеќе од шутирањето и екипната игра. == Поврзано == * [[Кошаркарска федерација на Македонија]] * [[Кошаркарска машка репрезентација на Македонија]] * [[Кошаркарска женска репрезентација на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена мрежна страница | author=National Basketball Association | year=2001 | url=http://www.nba.com/analysis/rules_index.html | title=Official Rules of the National Basketball Association | accessdate=July 16, 2004 }} * {{Наведена книга | year = 2004 | title = Official Basketball Rules | author = International Basketball Federation | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2005-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051222011459/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | url-status = dead }} * {{Наведено списание | first = Anthony | last = Reimer | year = 2005 | title = FIBA vs North American Rules Comparison | journal = FIBA Assist | issue = 14 | pages = 40–44 | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2009-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090129161522/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | url-status = dead }} * {{Наведена мрежна страница | author=Bonsor, Kevin | url=http://health.howstuffworks.com/basketball2.htm | title=How Basketball Works: Who's Who | work=HowStuffWorks | publisher= | accessdate=January 11, 2006}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks}} * [http://www.naismithmuseum.com/ Музеј Нејсмит] * [http://www.hoophall.com/ Сала на славата] * [http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 Спортски херои] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090621011648/http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 |date=2009-06-21 }} - славни кошаркарски имиња во САД * [http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=BK Кошарката на Олимпијада] * [http://www.basketball.org.mk/ Мрежно место на КФМ] * [http://www.fiba.com Мрежно место на ФИБА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19961104154421/http://www.fiba.com/ |date=1996-11-04 }} * [http://www.nba.com Мрежно место на НБА] * [http://www.wnba.com/ Мрежно место на ЖНБА] * [http://www.cbahoopsonline.com Континентална кошаркарска асоцијација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330211322/http://www.cbahoopsonline.com/ |date=2019-03-30 }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кошарка| ]] avaehoer2d0kyndx2k7m5curn11a9xy 5586815 5586812 2026-07-03T20:38:32Z Andrew012p 85224 5586815 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Кошарка | image = Steph Curry (51915116957).jpg | image_size = 275px | caption = [[Стеф Кари]] се обидува да постигне кош на Олстар-натпреварот во 2022 г. | union = [[ФИБА]] | first = [[21 декември]] [[1891]], [[Спрингфилд (Масачусетс)|Спрингфилд, Масачусетс]], САД | contact = ограничен | team = 5 по екипа:<br>[[плејмејкер]]<br>[[бек (кошарка)|бек]]<br>[[крило (кошарка)|крило]]<br>[[крилен центар (кошарка)|крилен центар]]<br>[[центар (кошарка)|кошарка]] | mgender = да, одвоени натпревари | type = [[екипен спорт]], спорт со топка | venue = спортска сала или отворен терен ([[улична кошарка]]) | ball = баскет (кошаркарска топка) | glossary = | olympic = да (демонстрирана во 1904 и 1924; во програмата од 1936; 3x3 кошарка од 2020) | paralympic = да (кошарка во количка) }} [[Податотека:Basketball court dimensions.png|мини|десно|200п|Дијаграм на кошаркарски терен.]] '''Кошарка''' — екипен [[спорт]] во кој пет играчи од два различни екипи се обидуваат да постигнат што повеќе поени преку давање [[кош (погодок)|кош]], односно преку уфрлување на топката низ хоризонтално поставен обрач на височина од 305 сантиметри. Од едната страна на теренот до другата, топката се пренесува преку тапкање и подавање на останатите членови на екипата. Во [[1891]], [[Канада|Канаѓанецот]] [[Џејмс Најсмит]] ја измислил играта кошарка, со 7 правила од кои 6 сè уште се користат. Најсмит бил важен пропонент за развитокот на женскатa кошарка и за раширувањето на играта низ [[Северна Америка]]. Двете најсилни кошаркарски лиги во светот се европската [[Евролига]] и северноамериканската [[НБА|Национална кошаркарска асоцијација]]. Кошарката е распространета на сите [[континент]]и и е најбрзорастечкиот спорт во светот. Во [[Македонија]], најсилната кошаркарска лига е [[Македонска Прва Лига (кошарка)|Македонската Прва Лига]]. До поени во кошарката се доаѓа со фрлање на [[топка]]та во обрачот на кошот. Екипата која на крајот од [[натпревар]]от ќе оствари повеќе поени е победник. Кошот постигнат во [[лак]]от вреди 2 поени, кошот постигнат надвор од лакот 3 поени, а кошот од слободни фрлања носи по 1 поен. Топката во кошарката се управува со нејзино [[удирање]] од подот, односно водење, или пак преку меѓусебно додавање меѓу играчите. Телесни контакти ко можат да ги повредат играчите не се дозволени. Постојат строго одредени правила и начини спрема кои топката може да се води. Со тек на времето кошарката ги развила вообичаените техники за [[шутирање]], [[додавање]] и [[водење]], како и позициите на играчите кога се во напад и во одбрана. Иако вообичаената кошарка се одвива под строго одредени [[правила]], разни варијации на кошарката направила таа да биди со сè помалку правила. Во кошарката има разни стилови на [[Кошаркарски шут|шутеви]], од кои најпознат е [[Хорок удар|ударот хорок]]. == Историја == === Првите правила, терен и игра === Во почетокот на [[декември]] [[1891]] година, д-р [[Џејмс Нејсмит]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/inventions/inventions.html|title=The Greatest Canadian Invention}}</ref> канадски професор по физичка култура од [[универзитетот МекГил]] од [[Монтреал]] и инструктор во Вежбалното училиште ''YMCA''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|title=Hoop Hall History Page|accessdate=2009-06-30|archive-date=2001-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20010419124201/http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> (денес [[Спрингфилд Колеџ]]), во [[Спрингфилд, Масачусетс]], [[САД]], барал енергична игра на затворено за да ги држи своите студенти зафатени и на одредено фитнес ниво за време на долгите зими во [[Нова Англија]]. По отфрлање на скоро сите идеи кои биле или премногу груби или слабо одговарале на околностите во [[гимназија|гимназиите]], тој започнал со создавање на правилата на кошарката. Професорот прво закачил кош за праски на 3.05 метри односно 10 стапки. Во спротивност со модерните кошаркарски мрежи овој кош за праски го држел своето дно и топката морала повторно да се врати штом еднаш бил постигнат бод. Сепак ова се докажало неефикасно, па така била направена дупка на дното од кошот, овозможувајќи и на топката да ѕирка, со цел да може лесно да се изнеси со дрвен [[клин]]. Кошовите за праски се употребувале сè до 1906 година кога се замениле со метални обрачи со табла. Набргу била направена промена, па така топката само поминува низ мрежата, пробивајќи го патот до кошарката како што ја знаеме денеска. Секогаш кога некое лице ја фрлало топката во кошот, неговата екипа постигнувал бод. Секогаш кога екипата постигнува најмногу бодови тој ја добива играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|accessdate=2007-02-14|date=2007-02-14|title=James Naismith Biography|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205045627/http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|url-status=dead}}</ref> Кошовите првично биле заковувани на меѓукатна тераса на игралиштето, но ова се покажало непрактично кога публиката од терасата почнала да се меша со шутевите. Таблата била воведена за да се спречи ова мешање. Тоа дало дополнителен ефект кој дозволувал удар од скок.<ref>Thinkquest, [http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html Basketball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130624223303/http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html |date=2013-06-24 }}. Accessed 2009.01.20</ref> Рачно напишаните дневници на Нејсмит, откриени од неговата внука во почетокот на 2006 година, покажуваат дека тој бил нервозен за новата игра што ја измислил, која вклучува правила од детската игра наречена „[[Патка на камен]]“, како што многу правила не успеале пред тоа. Нејсмит новата игра ја нарекол ''„Basket Ball“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2660882|title=Newly found documents shed light on basketball's birth|accessdate=2007-01-11|date=2006-11-13|publisher=Associated Press|work=ESPN.com}}</ref> Првиот официјален натпревар се одиграл во гимнзија на ''YMCA'' на [[20 јануари]] [[1892]] година со девет играчи. Натпреврот завршил со 1-0, а ударот бил направен на далечина од 7.6 метри (25 стапки) на игралиште со половина должина од сегашното игралиште на [[уличната кошарка]] и од тие на НБА. Од 1897 – 1898 станале стандардни екипите од по пет играчи. === Женска кошарка === Женската кошарка започнала во 1892 година во [[Колеџ Смит|колеџот Смит]], кога [[Сенда Беренсон]], професор по физичка култура, ги модифицирала правилата на Нејсмит за жени. Кратко време по вработувањето во колеџот Смит, таа отишла кај Нејсмит да научи повеќе за играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4|title=Pioneers in Physical Education|pages=661–662|accessdate=2009-06-03|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620173552/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4}}</ref> Фасцинирана од новиот спорт и корисноста која може да ја предава, таа го организирала првиот женски колегијален кошаркарски натпревар на [[9 март]] [[1893]], кога бруцошките и студентките од втора година од нејзиниот универзитет Смит играле едни против други.<ref name="Senda Berenson Papers">{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/|title=Senda Berenson Papers|accessdate=2009-06-03|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203084349/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/}}</ref> Нејзините правила првин биле објавени во 1899, а две години подоцна Беренсон станала издавач на pрвиот водич за женска кошарка на А.Г. [[Спалдинг]], којшто понатаму пак ја рашириl нејзината верзија за женска кошарка.<ref name="Senda Berenson Papers" /> === Брзо зголемување на популарноста === Првите приврзаници на кошарката биле испраќани од ''YMCA'' и спортот брзо се проширил низ САД и [[Канада]]. До 1895 година, биле основани неколку женски средни школи. Додека ''YMCA'' била одговорна за почетниот развој и ширење на играта, во рок од една декада се спречил нов спорт како груба игра, бидејќи почнал да се оддалечува од првичната мисија на ''YMCA''. Сепак, другите аматерски спортски клубови, колеџи и професионални клубови брзо ја пополниле празнината. Пред [[Првата светска војна]], [[Аматерска атлетска унија|Аматерската атлетска унија]] и [[Интеруниверзитетска атлетска асоцијација на САД|Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД]] (претходник на Националната универзитетска атлетска асоцијација) се натпреварувале за правилата во играта. Првата професионална лига е основана во [[1898]] за да ги заштити играчите од експлоатирање и да воведе помалку груба игра. Оваа лига траела само 5 години. === „Кошаркарска сала на славата“ === До [[1950]] година, кошарката станала главниот универзитетски спорт, па на тој начин го зголемувала интересот за професионалната кошарка. Во 1959 година била основана [[Кошаркарска сала на славата|„Кошаркарската сала на славата“]] во [[Спрингфилд, Масачусетс]], местото на првиот натпревар. Нејзните регистри вклучувале големи имиња, тренери, судии и луѓе кои значително придонеле за развојот на играта. === Развој на опремата и техниката === Кошарката првобитно се играла со [[фудбалска топка]]. Првите топки направени посебно за кошарка биле кафеави, но дури во доцните педесетти [[Тони Хинкл]], барајќи топка која ќе биде попрегледна за играчите и публиката, ја вовел портокаловата топка која денеска е во општа употреба. Дриблингот не бил дел од првичната игра, освен за додавање од скок до соиграчите. Додавањето на топката било првично значајна работа за движењето на топката. На крајот дриблингот бил воведен, но ограничен од асиметричната форма на првите топки. Дриблингот станал значаен дел од играта дури околу педесеттите години, штом рачно била подобрена формата на топката. === Историски претходници на кошарката === Кошарката, [[нетбол]]от, [[народна топка|народната топка]], [[одбојка]]та и [[лакрос]]от се единствените игри со топка коишто се откриени од Северноамериканците. Другите игри со топка, како што се [[бејзбол]]от и [[Канадски фудбал|канадскиот фудбал]] имаат потекло од [[Европа]], [[Азија]] или [[Африка]]. И покрај тоа, не постои директен доказ дека идејата за кошарка доаѓа од античката [[Мезоамериканска игра со топка]], знаењата за таа игра со топка биле достапни најмалку педесет години пред откривањето на Нејсмит, во ракописите на [[Џон Лојд Стивенс]] и [[Александар фон Хумболт]]. Посебно делата на Стивенс во кои се вклучени илустрации од [[Фредерик Катервуд]], биле достапни во многу образовни институции во 19 век и исто така имале широко движење. === Ран развој на универзитетската кошарка === Д-р. Џејмс Нејсмит дал голем придонес во основањето на [[Универзитетска кошарка|универзитетската кошарка]]. Тој бил тренер шест години во [[Универзитет Канзас|Универзитетот Канзас]], пред да му ја препушти функцијата на прочуениот тренер [[Форест Ален]]. Ученикот на Нејсмит, [[Амос Алонсо Стаг]] ја донел кошарката во [[Универзитет Чикаго|Универзитетот во Чикаго]], додека [[Адолф Рап]], ученикот на Нејсмит од Универзитетот од Канзас, постигнал голем успех како тренер на [[Универзитет Кентаки|Универзитетот во Кентаки]]. На [[9 февруари]] [[1895]] година, првиот интеруниверзитетски 5 на 5 натпревар се одиграл на [[Универзитет Хемлин|Универзитетот Хемлин]] меѓу Хемли и Земјоделското училиште, којшто бил прибод кон [[Универзитет Минесота|Универзитетот од Минесота]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html |title=Hamline University Athletics: Hutton Arena |publisher=Hamline.edu |date=1937-01-04 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528055346/http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=dcollier |url=http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |title=Hamline University Athletics: Admission Athletics Intro Page |publisher=Hamline.edu |date=2004-09-11 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920121105/http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |url-status=dead }}</ref> Земјоделското училиште на натпреварот победило со 9-3. Во 1901 година, образовните институции како Универзитетот од Чикаго, [[Универзитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]], [[Колеџ Дармут|Колеџот Дармут]], Универзитетот од Минесота, [[Воена морнарица на САД|Воената морнарица на САД]], [[Универзитет Јута|Универзитетот од Јута]] и [[Универзитет Јеил|[Универзитетот Јеил]] започнале со спонзорирање на машките натпревари. До 1910 година, честите повреди на терените го натерале претседателот [[Теодор Рузвелт]] да предложи дека универзитетската кошарка треба да формира управно тело и како резултат на тоа се создала Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД. Во 1910, ова тело ќе си го промени името во [[Национална универзитетска атлетска асоцијација]]. === Ран развој на женската кошарка === [[Податотека:FIBA Basketballs 2004-2005.JPG|мини|200п|Официјална топка на ФИБА.|лево]] Во 1892 година,[[Универзитет Калифорнија|Универзитетот од Калифорнија]] и училиштето ''Мис Хед'' го одиграле првиот женски интеринституционален натпревар. Бруцошите на Беренсон играле заедно со студентите од втора година во првиот женски интеруниверзитетски кошаркарски натпревар во колеџот Смит на [[21 март]] [[1893]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|title=You Come in as a Squirrel and Leave as an Owl|accessdate=2009-06-02|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615080005/http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|url-status=dead}}</ref>. Истата година, [[Маунт Холиок]] и колеџот [[Софи Њуком]] (тренер [[Клара Грегори Баер]]) започнале да играат кошарка. До 1895 година, играта се проширила низ колеџите низ целата држава, вклучувајќи ги колеџите [[Велсли]], [[Васар]] и [[Брин Моур]]. Првиот интеруниверзитетски женски натпревар се одиграл на [[4 април]] [[1896]] година. Жените од Стенфорд играле 9-9 со оние на Беркли, завршувајќи со 2-1 победа за Стенфорд. Развојот на женската кошарка бил поструктурен отколку оној на мажите во почетокот. Во 1905 година, [[Американската асоцијација за физичка култура]] го создава ''Извршниот комитет за правила во кошарката'' при [[Женски национален кошаркарски комитет|Женскиот национален кошаркарски комитет]].<ref name="Historical Timeline">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wbhof.com/timeline.html|title=Historical Timeline|accessdate=2009-06-02|archive-date=2009-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621024009/http://www.wbhof.com/timeline.html}}</ref> Овие правила наложуваат девет играчи во секоја екипа и 11 службеници. [[Меѓународна женска спортска федерација|Меѓународната женска спортска федерација]] (1924) вклучила женско кошаркарско натпреварување. Во 1925 година се одржани 37 женски средношколски, универзитетски и државни турнири. Во 1926 година, Аматерската атлетска унија го поддржала првиот национален женски кошаркарски турнир, комплетирајќи го со машки правила.<ref name="Historical Timeline" /> [[Едмонтон Градс]], канадскиот патувачки женска екипа, сместена во [[Едмонтон, Алберта]], дејствувал помеѓу 1915 и 1940. Градс ја обиколиле цела [[Северна Америка]] и биле исклучително успешни. Тие поставиле рекорд од 522 победи и само 20 порази за тој временски период, бидејќи тие се среќавале со секоја екипа кој сакал да ги предизвика, финансирајќи ги нивните обиколки со приходи од продажбата на билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/lp.do?id=13113|title=The Great Teams|accessdate=2009-06-02}}</ref> Градс исто така блеснале и на неколку изложбени патувања во [[Европа]] и освоиле четири последователни олимписки турнири во 1924, 1928, 1932 и 1936 година. Сепак, женската кошарка не била официјален спорт сè до 1976 година. Играчките на Градс не биле платени и не смееле да се мажат. Стилот на Градс се фокусира на екипната игра, без претерано нагласување на способностите на поединечните играчи. === Првата канадска интеруниверзитетска игра === [[Податотека:Firstbasketball.jpg|thumb|Првиот терен за кошарка.]] Првата канадска интеруниверзитетска кошаркарска игра се одиграла во [[YMCA]] во [[Кингстон, Онтарио]] на [[6 февруари]] [[1904]] година, кога [[Универзитетот МекГил]] го посетил [[Универзитетот Квин]]. МекГил победил на полувреме со 9-7, а резултатот бил 7-7 на крајот од регуларната игра. На крајот од период од десетминутното полувреме го дал резултатот. Голема публика дошла да го гледа натпреварот.<ref>''[[Queen's Journal]]'', vol. 31, no. 7, February 16, 1904; ''105 years of Canadian university basketball'', by Earl Zukerman, http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id=13618 {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518060828/http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id%3D13618|date=2016-05-18}}</ref> === Раните американски професионални и иновациски екипа === Дваесеттите години изобилувале од екипи. Постоеле стотици машки професионални кошаркарски екипи во градови и гратчиња низ САД, но и мала организација на професионални натпревари. Играчите оделе од екипа до екипа и екипите играле во различни сали. Лигите во кошарката доаѓале и си заминувале. Иновациските екипи како што се [[Ориџинал Селтикс]] и двете афроамерикански екипи, [[Њујорк Ренесанс Фајв]] и [[Харлем Глобетротерс]] одиграле двесте натпревари за една година за време на нивните национални тури. === Американски национални универзитетски првенства === Првиото машко државно првенство, [[Национална асоцација за меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување|Националната асоцација на меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување]], кое сѐ уште постои под името ''Турнир на Национална Асоцијација за интеруниверзитетски спортови'', бил организиран во [[1937]]. Првото државно првенство за екипите на ''Националниот предизвикувачки турнир'' во [[Њујорк]] бил организиран во 1938 година, а ''Националниот турнир на НУАА'' започнал една година подоцна. Универзитетската кошарка била оневозможена од скандалите за коцкање од 1948 до 1951 година, кога дузина играчи од врвни екипи биле вмешани во местење на натпревари и намалување на бодови. Делумно поттикнати од асоцијацијата со мамење, НПТ ја изгубила довербата за ''НУАА турнирот''. === Средношколска кошарка на САД === Пред широко да се зацврсти регионот на средни училишта, повеќето средни училишта на САД биле далеку помали од нивните сегашни копии. За време на првата декада на 20 век, кошарката брзо станала идеален меѓушколски спорт благодарејќи на скромната опрема и личните барања на кошарката и кошаркарите. Во периодот пред распространувањето на телевизиското покривање на професионалните и универзитетските спортови, популарноста на средношколската кошарка била неспоредлива во многу делови на Америка. Можеби најлегендарен средношколска екипа бил [[Френклин Вундер Фајв]] од [[Индијана]], кој освојувал во текот на дваесеттите години, доминирајќи во кошарката на Индијана и здобивајќи се со национално признание. Денес, всушност секое средно училиште во САД има кошаркарска екипа кој се натпреварува на универзитетско ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |title=архивски примерок |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120424210910/http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |url-status=dead }}</ref> Популарноста на кошарката е голема и во руралните области каде тие се идентификуваат со целата заедница, како и кај некои поголеми училишта познати по нивните кошаркарски екипи, каде многу играчи учествуваат на повисок степен на натпреварување после дипломирањето. Во сезоната 2003/ 2004, 1 002 797 момчиња и девојчиња ги претставувале своите училишта во меѓучилишни кошаркарски натпреварувања, во согласност со Националната федерација на државните средношколски асоцијации. Државите [[Илиноис]], [[Индијана]] и [[Кентаки]] се особено познати по нивната граѓанска приврзаност за средношколската кошарка, општо познати како [[Хузиер Хистерија]] во Индијана. Критички одобрениот филм [[Хузиерс]] го покажува големото значење на средношколската кошарка за овие рурални заедници. === Национална кошаркарска асоцијација === {{Главна|НБА}} Во [[1946]] е формирана Кошаркарската асоцијација на Америк организирајќи ги врвните професионални екипи и водејќи ги до поголема популарност на професионалните натпревари. Првиот натпревар се одиграл во [[Торонто]], [[Онтарио]], [[Канада]] помеѓу [[Торонто Хаскис]] и [[Њујорк Кникербокерс]] на 1 ноември 1946 година. Три сезони подоцна, во 1949 година, КАА станува [[Национална кошаркарска асоцијација]] или кратко '''НБА'''. Новата организација [[Американска кошаркарска асоцијација]] се појавила во 1967 година и кратко ја загрозила доминацијата на НБА сè додека не се споиле АКА и НБА. Денес НБА е врвна професионална кошаркарска лига во светот по својата популарност, големи примања, талент и ниво на натпреварување. НБА се одликува со многу познати играчи како што се [[Џорџ Микан]], првиот доминантен „голем човек“, волшебникот за топка [[Боб Коузи]] и одбранбениот гениј [[Бил Расел]] од [[Бостон Селтикс]], [[Вилт Чембрлен]], кој првично играл за [[Харлем Глобетротерс]], сестраните играчи [[Оскар Робертсон]] и [[Џери Вест]], модерниот голем човек [[Карем Абдул Џабар]] и [[Карл Мелоун]], плејмејкерот [[Џон Стоктон]], омилениот играч на публиката [[Џулиус Ирвинг]], потоа европските ѕвезди [[Дирк Новицки]] и [[Дражен Петровиќ]] и тројцата играчи кои ја доведуваат професионалната игра до највисок степен на популарност : [[Лари Берд]], [[Меџик Џонсон]] и [[Мајкл Џордан]]. Во 2001 година, НБА создаде развојна лига [[НБДЛ]]. Во 2008 година лигата имала 16 екипи. Кошаркарските екипи сочинуваат околу 13 проценти од граѓанските спортови во САД и просек 17 558 гледачи редовно ги посетуваат кошаркарските натпревари во НБА и тоа [[Чикаго Булс]] со 22 103, [[Детроит Пистонс]] со 22 076 и [[Кливленд Кавалиерс]] со 20 499 посетители. Комбинираниот приход од 30 НБА екипи е околу 3,37 милијарди долари и е во пораст. === Женска национална кошаркарска асоцијација === Женската национална кошаркарска асоцијација или женска НБА (WNBA), поддржана од НБА, започнала во 1997 година. Иако имала слаба посетеност, неколку маркантни играчки ([[Лиза Лесли]], [[Дајана Таураси]] и [[Кендис Паркер]] помеѓу другите), помогнале да се развие популарноста на лигата и нивото на натпреварување. Други професионални женски кошаркарски лиги во САД е [[Американска кошаркарска лига]] (1996 - 1998), но се повлекла поради популарноста на женската НБА. На ЖНБА се гледа малку како на вдлабната лига. Сепак, лигата од неодамна презела напредни мерки. Во јуни 2007 година, лигата потпишала продолжен договор со [[ESPN]]. Новиот телевизиски договор ќе трае од 2009 до 2016 година. Заедно со овој договор дошле и првите права за плаќање на такса на женската професионална спортска лига. После осум години од договорот, „милиони и милиони долари ќе се поделат помеѓу екипите од лигата“. WNBA има поголема гледаност на националните телевизии (413 000) отколку заедно [[MLS]] (253,000)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 MLS attendance, TV viewership numbers slip] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160125234750/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 |date=2016-01-25 }}</ref> и [[NHL]] (310,732)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 NHL’s attendance, TV ratings both showing increases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101223073519/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 |date=2010-12-23 }}</ref> што е добар знак за порастот на оваа лига. === Кошаркарска асоцијација на Филипините === Кошаркарска асоцијација на Филипините е втората најстара професионална лига во светот. Првиот натпревар се одиграл на [[9 април]] ''1975'' година во [[Аранета Колесум]] во [[Кубао]], [[Кензон Сити]] на [[Филипините]]. Откриена е како „бунт“ на неколку екипи на сега веќе непостоечката ''Индустриска и трговска атлетска асоцијација на Манила'', која била строго контролирана од [[Кошаркарска асоцијација на Филипини|Кошаркарската асоцијација на Филипините]]. Девет екипи чествувале во првата сезона на лигата која била отворена на 9 април 1975 година. Кошаркарска асоцијација на Филипините се одликува со неколку познати кошаркарски играчи како моменталните ѕвезди [[Гери Дејвид]], [[Џејмс Јап]], [[Марк Кагвиоа]], [[Вили Милер]], [[Кели Вилијамс]], [[Сајрус Багио]] и многу други. Поранешни суперѕвезди се [[Алан Кејдик]], [[Бенџи Парас]], [[Роберт Јаровски]], [[Рамон Фернандес]], [[Франсис Арнез]], [[Атој Ко]], [[Богс Адорнадо]], [[Филип Цезар]], [[Алвин Патримонио]], [[Јојо Ластимоса]] и многу други. === Меѓународна кошарка === [[ФИБА|Меѓународната кошаркарска федерација]] е формирана во [[1932]] година од осум држави: [[Аргентина]], [[Чехословачка]], [[Грција]], [[Италија]], [[Летонија]], [[Португалија]], [[Романија]] и [[Швајцарија]]. Во тоа време организацијата контролираla само играчи аматери. Нејзиниот акроним е ''ФИБА'', изведен од француското име на организацијата ''Fédération Internationale de Basketball Amateur.'' Машката кошарка за првпат била на Олимписките игри во Берлин 1936 година и покрај тоа што биле одржани демострации за турнирот во 1904 година. САД ја поразиле Канада во првото финале, играјќи на отворено. На ова натпреварување доминирале САД, чија екипа освојил три титули. Првиот пораз бил во [[Минхен]] во [[1972]] година против Советскиот Сојуз. Во 1950 година, првиот светски турнир на ФИБА се одржал во [[Аргентина]]. Три години подоцна, во Чиле се одржал првиот светски турнир на ФИБА за жени. Женската кошарка била додадена на Олимписките игри во 1976 година кои се одржале во Монтреал, Канада со екипи како што се [[Советски Сојуз]], [[Бразил]] и [[Австралија]] спротивставувајќи им се на американскиот состав. === Во поглед на Олимписките игри === ФИБА го изоставила разликувањето помеѓу професионалните играчи и аматерите во 1989 година и во 1992 година професионалните играчи играле за првпат на Олимписките игри. Доминацијата на САД продолжила со воведувањето на „[[Dream Team|Дрим Екипата]]“. Сепак, со развивањето на програми на друго место, други репрезентации започнале да ги победуваат САД. Екипата составена од НБА играчи завршиле шести во светското првенство од 2002 година во [[Индијанаполис]], позади [[СР Југославија]], [[Аргентина]], [[Германија]], [[Нов Зеланд]] и [[Шпанија]]. На олимписките игри во Атина во 2004 година, САД го доживеале нивниот прв олимписки пораз со професионални играчи, потфрлувајќи на [[Порторико]] со цпораз од 19 бодови разлика и од [[Литванија]] во групни натпревари и биле елиминирани од Аргентина во полуфиналето. Како резултат на тоа, тие го освоиле бронзениот медал поразувајќи ги Литванија и завршувајќи позади [[Аргентина]] и [[Италија]] на конечната листа. === Меѓународни ѕвезди во НБА === Кошаркарски турнири се одржуваат ширум светот за момчиња и девојчиња за сите возрасти. Светската популарност на спортот е означена со голем број националности коишто се застапени во НБА. Играчи од целиот свет можат да се најдат во следниве НБА екипи: * Ѕвездата на [[Чикаго Булс]], крилото [[Луол Денг]] е бегалец од [[Судан]] со живеалиште во [[Обдеинетото Кралство]]. * [[Стив Неш]] којшто ги доби наградите MVP за 2005 и 2006 година е Канаѓенец роден во [[Јужна Африка]]. * [[Андреа Барњани]] од [[Торонто Рапторс]], топ пик на НБА драфтот за 2006 година е од Италија. * Суперѕвездата на [[Далас Маверикс]] MVP за 2007 година [[Дирк Новицки]] е Германец. * [[По Гасол]] од [[Лос Анџелес Лејкерс]] е од [[Шпанија]]. * Топ пикот од вкупниот драфт на НБА [[Ендрју Богут]] од [[Милвоки Бакс]] е Австралијанец. Исто така, почетникот за сезоната 2008 – 2009 [[Нејтан Џаваи]] е првиот [[роден Австралијанец]] којшто играл во лигата. * Центарот на [[Хјустон Рокетс]] [[Јао Минг]] е од [[Кина]] * [[Предраг Стојаковиќ]] е Србин од Хрватска. * [[Андреј Кириленко]] е [[Руси]]н. * Чуварот на [[Феникс Санс]], [[Леандро Брабоса]] и предниот играч на [[Денвер Нуџетс]] [[Нене]] се [[Бразилци]] * Големиот човек на [[Кливленд Кавалиерс]] [[Жидринас Илгаускас]] и [[Линас Клиза]] од Денвер Нуџетс се [[Литванци]]. Веројатно ниту една екипа не се поврзува со странци како што е [[Сан Антонио Спарс]]. Тројцата најзначајни играчи се меѓународните – [[Тим Данкан]] од [[Американски Девствени Острови]], [[Ману Џинобили]] од [[Аргентина]] и [[Тони Паркер]] од [[Франција]]. Сограѓанинот на Џинобили е [[Андрес Ночиони]] кој игра за [[Сакраменто Кингс]]. Дури во деведесеттите години многу неамерикански играчи станале имиња во НБАкако што се Хрватот [[Дражен Петровиќ]] и [[Тони Кукоч]], Србинот [[Владе Дивац]], Литванците [[Авридас Сабонис]] и [[Сарунас Марчиулионис]] и Германецот [[Детлеф Шремпф]]. === Глобализација на кошарката === Сите натпреварувачки екипи во двете неодамнешни светски првенства на ФИБА во 2002 во [[Индианаполис]] и [[2006]] година во [[Јапонија]], еднакво драматично ја покажува глобализацијата на играта. Само еден член од секоја екипа бил Американец, т.е. [[Кармело Антони]] во 2006 година. Екипата од 2002 година го сочинувале [[Дирк Новицки]], Џинобили, [[Јао Минг]], [[Предраг Стојаковиќ]] и [[Перо Камерон]] од [[Нов Зеланд]]. Џинобили исто така бил дел и од екипата од 2006 година, а други членови биле Ентони, [[По Гасол]] неговиот [[шпански]] колега [[Хорхе Гарбахоса]] и [[Теодорос Папалукас]] од [[Грција]]. Единствени играчи од истата екипа кои никогаш не заиграле во НБА се Камерон и Папалукас. == Правила и прописи == Димензиите и временските ограничувања разгледани во овој дел варираат помеѓу турнирите и организациите. Во овој дел се употребени меѓународни и правила на НБА. Целта на играта е да се победи противникот преку фрлање на топката горе низ баскетот на противникот, додека се спречува истиот да го прави истото. Намерата да се погоди бод е наречена [[шут]]. Успешен шут вреди 2 бодови, или три бодови доколку ако е земена од другата страна на лакот за [[три бодови]] кој пак е висок 6.25 метри (20 стапки и 6 инчи) од баскетот во меѓународни натпревари и 23 стапки и 9 инчи (7.24 метри) во НБА натпревари. === Правила за играње === [[Податотека:The Macedonian Basketball Team.JPG|мини|десно|200п|Кошаркарска екипа за време на тајмаут на натпревар меѓу Македонија и Летонија.]] Натпреварите се играат во 4 четвртини од 10 минути (меѓународни) или 12 минути (НБА). Универзитетските игри употребуваат полувремиња од 20 минути, додека пак средношколските натпревари употребуваат четвртини од осум минути. Период од петнаесет минути се употребува за пауза помеѓу полувремињата и две минути се дозволени за други одмори. [[Продолжените периоди]] се долги по пет минути. Екипите ги менуваат мрежите пред второто полувреме. Дозволено е само времето кога се игра. Часовникот застанува кога играта не е активна. Оттука, натпреварите општо траат подолго отколку времето за додадените периоди, вообичаено околу 2 часа. Пет играчи од секоја екипа (регистер од 12 играчи) можат да присуствуваат на теренот. [[Замените]] се неограничени, но може да се извршат само кога играта е запрена. Екипите исто така имаат и тренер, кој го надгледува развојот и стратегиите на екипата и другиот екипен персонал како што се помошници тренери, менаџери, статистичари, лекари и тренери. И за машките и за женските екипи, стандардната униформа се состои од шорцеви и [[дрес]] со јасно видлив број, единствен во екипата, испечатен однапред и одназад. Играчите носат високи патики коишто обезбедуваат екстра поддршка за зглобот на ногата. Обично, имињата на екипите, на играчите како и оние на спонзорите надвор од Северна Америка се испечатени на униформите. Дозволено е само ограничен број на тајм-аути, стопирање на часовникот побарано од тренерот за кратки средби со играчите. Општо таквите прекини не се подолги од една минути, а за телевизиските натпревари пак, потребен е епп пауза. Играта е контролирана од судии од коишто еден е арбитар (главниот судија во машките универзитетски натпревари и во НБА), еден или двајца судии (судии во машките универзитетски натпревари и во НБА) и записничари. За универзитетските натпревари, за НБА и за многу средношколски натпревари, постојат вкупно три судии на терен. Записничарите се одговорни за следењето на бодовите на секоја екипа, за задржувањето на времето и за поединечните или екипните [[фаули]] ,за замените на играчите, [[укажуваат на поседувањето]] на топката на екипата, како и [[часовникот за шутирање]]. === Опрема === Единствена основна опрема во кошарката е топката и игралиштето : рамна правоаголна површина со обрачи на спротивните краеви. Нивоата на натпреварување бараат употреба на повеќе опрема како што се часовници, табли за постигнатите бодови, стрелки за измена на играчите и системи за оперирање со свирчето и стопирање на часовникот. Пропишано [[кошаркарско игралиште]] во меѓународни натпревари е долго 28 метри а широко 15 метри (приближно 92 стапки со 49), а во НБА е 94 стапки со 50 (29 метри со 15м). Повеќето игралишта се направени од дрво. Челичен баскет со мрежа и табла е обесена на крајот од игралиштето. Во речиси сите нивоа на натпреварување, врвот на работ е точно 10 стапки (3.05 метри) горе на игралиштето и 4 стапки (1.2 метри) внатре во основната линија. Варирањето на димензиите на игралиштето и на таблата е можно, но се смета за важно баскетот да биде поставена на точната висина, Работ којшто е помал а неколку инчи може да има спротивен ефект врз шутирањето. Исто така постојат прописи за тоа колкави треба да бидат димензиите на топката. Ако играат жени, официјалната големина на топка е 28.5 инчи (големина 6) и тежина од 20 унци. За мажи, официјалната топка е со опсег од 29.5 инчи (големина 7) и тежина од 22 унци. === Прекршоци === Топката може да биде водена кон баскетот со шутирање, додавање помеѓу играчите, исфрлена, тапкана, тркалена или дриблувана (удирање на топката при трчање). Топката мора да остане внатре на теренот. Екипата кој последен ја допира топката пред да излезе надвор од теренот, го губи правото на поседување. Топката е надвор ако ја допре или премине преку граничната линија. Ова е спротивно кај другите спортови како што се [[фудбалот]], [[одбојката]] и [[тенисот]] (но не и [[рагби]] или Американски фудбал), каде топката (играчот) сѐ уште се смета за внатре, доколку кој бил нејзин дел ја допре граничната линија. Водителот на топката може да не ги движи двете стапала без дриблинг, познато како [[патување]], ниту пак тој може да дрибла со двете раце или да ја фати топката помеѓу дриблизни, прекршок наречен [[двоен дриблинг]]. Екипата штом еднаш воспоставил контрола над топката на предната половина од игралиштето, не може да ја врати топката назад од игралиштето. Топката не може да биде удрена или фатена со тупаница. Прекршувањето на овие правила резултира со загуба на топката, или ако е направено од одбраната, тогаш [[часовникот]] се ресетира. Постојат ограничувања за потребното време на водење на топката на половина игралиште (8 секунди во меѓународни натпревари и во НБА), 10 секунди во НУАА и средните училишта, пред да се шутира (24 секунди во НБА, 30 секунди за жени во НУАА лигата и за двата пола во [[Канадските Интеруниверзитетски спортови]] и 35 секунди во машките натпревари од НУАА)., држејќи ја топката чувана (5 секунди) и останувајќи во забранета зона (лентата или [[клучот]]) (3 секунди). Овие правила се дизајнирани за да се воведе повеќе напад. Ниту еден играч не трреба да се меша со баскетот или со топката на нејзиниот надолен лет кон баскетот, или додека е на работ (или во НБА, додека директно е горе на баскетот, прекршок познат како голтендинг (стремеж за постигнување бод). Доколку одбранбен играч има стремеж за постигнување на бод, шутот се смета за успешен. Доколку соиграчот на оној којшто шутира се стреми за да постигне бод, играта е откажана, па така топката се додава на одбранбената екипа. === Фаули === Намерата нечесно да се онеспособи противникот преку физички контакт не е исправна и се нарекува фаул. Овие фаули најчесто се направени од одбранбените играчи. Сепак, истовремено може да се направат и од напаѓачи. Играчите кои се фаулирани добиваат топка за да ја предадат од крајот на игралиштето, или добиваат еден или повеќе [[слободни фрлања]] ако се фаулирани во моментот на шутирање, во зависност од тоа дали шутот бил успешен. Еден бод се доделува за успешно слободно фрлање, кое се изведува од линијата од 15 стапки (4.5 метри) оддалечено од кошот. Играч или тренер кој покажува неспортско однесување, на пример ако се кара со судијата или се тепа со друг играч, може да му се препише сериозен фаул наречен [[технички фаул]]. Казната вклучува слободни фрлања, за разлика од личната грешка каде екипата може да одбере кој играч да ги изведе слободните фрлања и е различна кај различни лиги. Повторените инциденти резултираат со [[дискфалификување]]. Несмасните фаули со претерани или кај кои целта не е игра со топка се наречени неспортски фаули (или бесрамни фаули во НБА) и резултира со исклучување. Ако екипата надмине извесен број на екипни грешки за определен период (четвртина или полувреме) – четири за НБА и за меѓународните натпревари, па така на противничката екипа ѝ се доделуваа едно или две слободни фрлања за сите последователни грешки за тој период , а бројот на фрлањата зависи од лигата. Во универзитетите во САД, доколу екипата надмине над 7 фаули на полувреме, на противничката екипа му се доделува 1на 1 слободно фрлање (на играчот што дал едно фрлање му се дава и второ). Ако екипата надмине над 10 фаули на полувреме , на противничката екипа му се одделуваа две слободни фрлања за сите последователни фаули на полувреме. На меѓународни натпревари, доколку играч направи 5 фаули (вклучувајќи и технички грешки), или пак во НБА доколку направи 6 фаули (без технички грешки) не му се дозволува да го продолжи натпреварот и за него се вели дека е "направил фаул". Доколку екипата направил одреден број на фаули, се вели дека е "казнен". На часовникот за бодови, тоа обично се означува со светол индикатор кој покажува "Бонус" или "Казна", со осветлена стрелка која насочува дека екипата треба да добие слободни фрлања кога е фаулиран од противничката екипа. Некои часовници исто така го покажуваат и бројот на направените фаули). Бројот на доделените слободни фрлања се зголемува со бројот на направените фаули. Во почетокот се доделува едно слободно фрлање, но после неколку извршени дополнителни фаули, противничката екипа добива а) едно слободно фрлање со можност за второ, ако е направено првото слободно фрлање, наречено "едно плус едно " или б) две слободни фрлања. Ако екипата го промаши првио удар (или "преден крај") или ситуација еден на еден , противничката екипа се жали за топката и продолжува да игра. Ако екипата го промаши првиот удар од ситуација на две фрлања, противничката екипа мора да чека додека не се изврши вториот удар пред да се жали за топката и да продолжи да игра. Ако играч е фаулиран додека се спрема за шутирање и шутот е неуспешен, на играчот му се доделува број на слободни фрлања еднаков на вредноста на ударот. Играч којшто е фаулиран додека се подготвува за нормално шутирање за два бодови, тогаш тој добива две слободни фрлања. Од друга страна пак, играч којшто е фаулиран додека се спрема да шутира за три бодови, добива три слободни фрлања. Додека играчот е фаулиран додека се спрема за шутирање, а шутот е неуспешен, тогаш нему му се доделува едно дополнително слободно фрлање за еден бод. Во комбинација со обичен шут, ова се нарекува "игра на три бодови" (или поразговорно "и еден"), бидејќи фаулот бил направен под мрежата (2 бодови) и дополнително слободно фрлање (1 бод). Игри со четири бодови, иако се ретки, можат да се случат. == Најчести техники и практики == === Позиции и структури === Иако правилата не одредуваат какви било позиции, сепак тие се развија како дел на кошарката. За време на првите пет децении од развитокот на кошарката, се употребувале еден чувар, двајца предни играчи и двајца центри или двајца чувари, двајца предни играчи и еден центар. Од 1980 година, се развија поспецифични позиции т.е. : # „плејмејкер“ или „клучен чувар : обично е најбрзиот играч во екипата, којшто го организира нападот на екипата контролирајќи ја топката и обезбедувајќи ја до вистинскиот играч во вистинското“ време. # „бек“: создава бројни удари во напад, го чува најдобриот периферен одбранбен играч од противничката екипа. # „крило“ : често е одговорен за постигнувањето на бодови преку пресекување на топката и дриблинг пробивање, барајќи во одбраната скокови и кражби на топки, но понекогаш игра многу активно. # „Крилен центар“ : често игра во напад свртен со грбот кон баскетот, во одбрана игра под кошот (во одбранбената зона), или против противничкиот пауер форвард (човек на човек одбрана ) # „Центар“: ја користи големината за да бодува (во напад), за да го заштити одблиску кошот (во одбрана) или да скока. Горните описи се променливи. Некогаш, екипите ќе одберат да употребат тројца напаѓачки чувари, заменувајќи еден од форвардите или центарот со трет гард. Најчестите разменувачки позиции се поинт гард и шутинг гард, посебно ако двајцата играчи имаат добри водачки способности и способности да управуваат со топка. Постојат две главни одбранбени стратегии : ''одбранбена зона'' и ''одбрана човек на човек''. [[Одбранбената зона]] вклучува играчи кои играат на одбранбени позиции, без разлика каков играч од противникот се наоѓа таму. Во [[одбраната човек на човек]], секој одбранбен играч чува посебен противник и се обидува да го спречи од преземање акција. Напаѓачките игри се различни, нормално вклучуваат планирани додавања и движења на играчите без топка. Брзо движење на напаѓач без топка да добие погодна позиција се нарекува скратување. Дозволената намера на напаѓачот да го спречи противникот со испречување на патот на одбранбениот играч, така што неговиот соиграч го пресечува патот до него, се нарекува скрин или пик. Двете игри се комбинирани во [[пикенрол]], во кој играчот создава пик и тогаш го мота/тркала пикот понатаму во правец на кошот. Скриновите и скратувањата се многу важни во нападите. Ова дозволува брзи додавања и екипна работа која може да доведе до успешна кошарка. Екипите скоро секогаш имаат планирано неколку напади за да осигураат дека нивно движење е непредвидливо. На терен поинт гардот е обично одговорен кој покажува која игра ќе се случи. Напаѓачките и одбранбените структури повеќе се нагласени во повисоките нивоа на кошарка. Таму, тренерот нормално бара тајм-аут за да разговара. === Шутирање === [[Податотека:EVD-baloncesto-060.jpg|мини|десно|200п|Различни ставови за шутирање.]] [[Податотека:20081206 DeShawn Sims shoots free throws.jpg|мини|десно|200п|Слободни фрлања.]] Шутирањето претставува обид да се постигнат бодови со фрлање на топката низ баскетот. Методите на шутирање може да варираат кај играчите и во различни ситуации, но најопштата техника може во најкратки црти да се види овде. Играчот треба да биде позициониран така што ќе биде насочен кон обрачот, со нозете оддалечени од рамото, колената се малку свиткани, а грбот е исправен. Играчот ја држи топката во доминантната рака (раката со која шутира), малку горе над главата, со другата рака од другата страна на топката. За да ја нишани топката, лакот на играчот треба да биде подреден вертикално, а однапред да се насочи кон баскетот. Топката се шутира со свиткување и продолжување на раката со која се шутира, за да се исправи. Топката се тркала на краевите од прстите, додека рачниот зглоб е полусвиткан надолу. Кога раката со која се шутира е фиксирана моментално, а топката е исфрлена, тоа значи дека следи удар. Сето тоа е поврзано за да се обезбеди прецизност. Општо, раката со која не се шутира се употребува само за да води шутот, но не и да го реализира. Играчите често се обидуваат постојано да ја вртат топката да го намалат влијанието од нејзин удар. Совршенета траекторија на шутот е доста дискутабилна, но стрелците можат да употребуваат табла за да ја пренасочат топката во баскетот. Двете најопшти шутирања кои погоре беа објаснети се поставен шут и [[шут од скок]]. Поставениот шут е реализиран од стоечка позиција, кога ниедна нога не го напушта подот, а обично се употребува за слободни фрлања. Шутот од скок се реализира во воздух, при највисок скок. Ова обезбедува поголема сила и простор, а исто така му дозволува на играчот да се подигне над дефанзивецот. Неуспехот да се исфрли топката пред играчот да се врати на теренот се нарекува патувачки прекршок. Друг општ шут се нарекува [[приковен шут]]. Овој шут бара од играчот да биде во движење околу баскетот и да ја прикови топката во баскетот, обично надвор од таблата (слободна табла, верзија на ниско фрлање се нарекува [[тркалење низ прсти]]). Најомилениот шут на публиката со најголем степен на прецизност е [[забивањето]], во кој играчот скокнува многу високо и ја шутира топката надолу, право низ обрачот. Друг општ шут е вкрстениот шут. Овој шут е со низок процент и се исфрла или се забива во обрачот, додека играчот нема рамнотежа, е во воздух, паѓа и/или е свртен од баскетот. Шут кој ги промашува работ и таблата на баскетот, се вели дека е [[воздушна топка]]. Посебно лош шут, или оној шут кој само ја удира таблата, шеговито се нарекува тула. === Скокање === Целта на скокот е успешно да се добие власт над топката, после промашеното фрлање или слободно фрлање, кога топката ќе скокне од обрачот или таблата. Ова игра голема улога во играта, кога од повеќе топки екипата ќе промаши удар. Постојат две категории на скок : ''напаѓачки скок'', во кој топката е повторно земена од напаѓачката страна и не го менува поседувањето и ''одбранбен скок'', во кој одбранбената екипа добива слободна топка. Поголемиот дел од скоковите се одбранбени, бидејќи екипата има намера да биде во подобра позиција за да ги покрие промашените удари. === Додавање === [[Податотека:EVD-baloncesto-036.jpg|мини|200п|десно|Основен начин на додавање на топката.]] Додавањето е начин на движење на топката помеѓу играчите. Најмногу додавања се придружени со чекори за да ја зголемат силата и се реализира со раце за да се обезбеди прецизност. Основно додавање е ''додавање кон градите''. Топката се додава директно од градите на додавачот до градите на примачот. Точно градно додавање вклучува надворешно посегнување со палците за да се додаде брзина и остава малку време на одбраната да реагира. Друг тип на предавање е додавање од скок. Овде, додавачот скока брзо со топката околу две третини од патот од неговите гради до примачот. Топката удира на теренот и отскокнува во правец на примачот. Потребно е подолго време за да се реализира додавањето од скок отколку градното додавање, но исто така е потешко за противничката екипа да го пресретнат (намерното удирање на топката е прекршок).На тој начин играчот често употребува додавање од скок или да додаде околу дефензивецот. Додавањето над глава се употребува за да се додаде топката над главата на одбранбениот играч. Топката е ослободена додека е исфрлена од додавачот. Отвореното додавање се реализира кога екипата изведува дефанзивен скок. Следниот чекор после скокот е ''отвореното додавање''. Важен аспект од која било добро додавање е можноста за пресретнување. Добрите додавачи можат да ја додадат топката со голема прецизност и допир и знаат точно каде секој од нивните соиграчи сака да добие топка. Посебен начин за да се направи тоа е да се додаде топката без да се гледа соиграчот во моментот на додавање на топката. Ова се нарекува ''додавање без гледање''. Друг напреден начин на додавање е ''додавање позади грб'', кое како што е опишано, вклучува фрлање на топката позади грбот на додавачот до соиграчот. И покарј тоа што некои играли можат ефикасно да ги изведат таквите додавања, многу тренери не ги одобруваат ваквите додавања, сметајќи дека се основно слаби, тешки да се контролираат и најчесто резултираат со изгубени топки или прекршоци === Дриблање === [[Податотека:EVD-baloncesto-053.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при дриблањето.]] Дриблингот е акт на постојано скокање на топката со едната рака а се бара од играчот да се движи со топката. За да дрибла, играчот треба повеќе да ја удира топката кон теренот со прстите , отколку да ја потурнува. Ова обезбедува поголема контрола. Кога со дриблање го поминал противникот, играчот треба да дрибла подалеку од него, оневозможувајќи му на дефанзивецот да стигне до топката.Затоа е важно за играчот да биде способен да дрибла со двете раце. Добрите дриблери (дресери на топка) настојуваат да ја удираат топката ниско на земјата, намалувајќи го растојанието од подот до раката, оневозможувајќи му на дефанзивецот да ја украде топката. Плус, добрите дресери на топка, често дриблаат зад нивните грбови, помеѓу нивните нозе и често ги менуваат рацете и насоките на дриблањето, создавајќи помалку непредвидлива шема која е потешка да се одбрани. Ова се нарекува крст, којшто е најефикасен начин да се поминат дефанзивците кога се дрибла. Искусен играч може да дрибла без да ја гледа топката, употребувајќи го движењето на топката или [[периферниот поглед]] за да се следи местоположбата на топката. Нефокусирајќи се на топката, играчот може да ги бара соиграчите или да создава поволности, како и да избегне некој да ја украде топката од него/неа. == Блокирање == [[Податотека:EVD-baloncesto-070.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при блокирањето играч.]] Блокирањето се изведува има обид за шут, т.е. кога дефанзивецот се обидува да го измени шутот со допирање на топката. Во скоро сите начини на игра, не е дозволено да се допира топката ако се наоѓа во долниот дел на нејзиниот лак. Ова е познато како [[обезбедување на целта]]. Исто така не е дозволено да се блокира шут откако топката ќе ја допре таблата, или кога кој било дел од топката е директно над работ на баскетот. За да се блокира шут, играчот треба да биде способен да постигне бод повисоко од реализираниот шут. На тој начин, висината претставува предност во блокирањето. Играчите кои се повисоки на позицијата пауер форвард или на центарски позиции, обично забележуваат повеќе блокади отколку играчите кои се пониски и играат на позиции на чувари. Сепак, со добро темпирање и доволен вертикален скок, дури и пониските играчи можат да бидат ефикасни во блокирањето на удари. == Висина == На професионално ниво, повеќето машки играчи се високи 1.90 метри, а повеќето женски играчи 1.70 метри. Гардите, чија физичка усогласеност и добри вештини со топка се значајни, се најниските играчи. Речиси сите форварди во мачките професионални лиги високи 2 метри или повисоки. Повеќето центри се високи 2.1 метар. Според испитувањето во сите НБА клубови, просечната висина на сите НБА играчи е под 2.01 метри, со просечна тежина од 101 килограми. Највисоките играчи во НБА биле [[Мануте Бол]] и [[Георге Мурешан]] со висина од 7 с. 7 и. (2.31 метри). Моментално највисок играч во НБА е [[Јао Минг]] со висина од 7с. и 6и. (2.29 метри). Најнизок играч во НБА бил е [[Магзи Боке]] со висина од 5 с. и 3 ин. (1.60 метри). Други ниски играчи кои постигнале успех на професионално ниво се [[Ентони Спад Веб]] кој бил висок само 5 с. и 7 ин. (1.70 м.)., но имал вертикален скок од 42 инчи (1.07), а тоа е значајна висина прис скокање. Најнискиот играч во НБА за сезоната 2006/2007 е [[Ерл Бојкинс]] со 5 с. и 5 ин. (1.65 м.). Пониските играчи честопати не се добри во одбараната против шутирање, но нивната способност да се движат низ мешаниците на теренот и да ја украдат топката движејќи ниско е голема. == Варијации и слични игри == [[Податотека:Tsl streetb21.jpg|мини|200п|десно|Улична кошарка.]] Варијациите на кошарката се активности основани на игра, употребувајќи општи кошаркарски способности и опрема (пред сè топка и баскет). Некои варијации се само промени на занемарливите правила, додека другите пак се одделни игри со различен степен на влијанија на кошарката. Други варијации вклучуваат детски игри, натпревари и активности со цел да им помогнат на играчите да ги зајакнат вештините. [[Кошарката на тркала]], создадена од инвалидите од Втората светка вона, се играла на посебно дизајнирани тркала за физички нарушувања. Светскиот орган кој управува со оваа кошарка е Мегународната федерација на кошарка со тркала (IWBF). [[Водната кошарка]], се игра во базена, вклучува кошаркарски и ватерполо правила. [[Кошарката на плажа]] се игра на кружен терен без табли за бодови и без правила за скокање со движење на топката и нејзино додавање на 2 и пол чекори, а дриблингот е невозможен на мека површина. Постојат многу варијации на кошарката кои може да се играат на неформални места без судии или строги правила. Можеби најопштата варијација е играта на половина терен. Се употребува само еден баскет, а топката мора да биде јасно предавана или дриблувана надвор од половината на теренот или линијата за три бодови- времето на поседувањето на топката се менува помеѓу екипите. Игрите на половина терен бараат помала [[срцева]] издржливост, бидејќи играчите немаат потреба да трчаат назад и надвор од целиот терен. Таквите игри исто така го зголемуваат бројот на играчите кои можат да го употребат теренот, вачна корист кога многу играчи сакаат да играат. Популарна верзија на игрите на половина терен е 21. Шутевите за два бодови се сметаат за два бодови а шутевите од линијата за три бодови се сметаа за три бодови. Играч дава кошеви му се доделуваат до три слободни фрлања (или неограничен број на кошови доколку играат цел ден), што вредат за еден бод. Кога шутот е промашен, доколку еден од другите играчи ја исфрлаат топката за два додека таа е во воздух, резултатот на играчот кој гопромашил ударот се враќа на нула, или доколку промашените удари се над 13, нивниот резултат повтроно се враќа на 13. Ова се нарекува благ удар. Доколку промашениот удар е благ , но играчот којшто удира ја употребува само едната рака,тогаш играчот чиј удар е надвор од игра, мора да ја фати топката од воздух за да ја врати внатре. Првиот играч кој постигнал 21 бод победува. Ако тој број се надмине, нивниот резултат се враќа на 13 бодови. Други варијации на кошарката е прекрасната [[уличната кошарка]]. Низ цел свет, еден на еден е варијацијата во која двајца играчи ќе употребат мал дел од теренот (обично помал дел од половина терен) и се натпреваруваат да дадат бодови во само еден обрач. Таквите игри се стремат да ги истакнат поединечниот дриблинг и способности за крадење на топката, повеќе од шутирањето и екипната игра. == Поврзано == * [[Кошаркарска федерација на Македонија]] * [[Кошаркарска машка репрезентација на Македонија]] * [[Кошаркарска женска репрезентација на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена мрежна страница | author=National Basketball Association | year=2001 | url=http://www.nba.com/analysis/rules_index.html | title=Official Rules of the National Basketball Association | accessdate=July 16, 2004 }} * {{Наведена книга | year = 2004 | title = Official Basketball Rules | author = International Basketball Federation | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2005-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051222011459/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | url-status = dead }} * {{Наведено списание | first = Anthony | last = Reimer | year = 2005 | title = FIBA vs North American Rules Comparison | journal = FIBA Assist | issue = 14 | pages = 40–44 | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2009-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090129161522/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | url-status = dead }} * {{Наведена мрежна страница | author=Bonsor, Kevin | url=http://health.howstuffworks.com/basketball2.htm | title=How Basketball Works: Who's Who | work=HowStuffWorks | publisher= | accessdate=January 11, 2006}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks}} * [http://www.naismithmuseum.com/ Музеј Нејсмит] * [http://www.hoophall.com/ Сала на славата] * [http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 Спортски херои] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090621011648/http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 |date=2009-06-21 }} - славни кошаркарски имиња во САД * [http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=BK Кошарката на Олимпијада] * [http://www.basketball.org.mk/ Мрежно место на КФМ] * [http://www.fiba.com Мрежно место на ФИБА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19961104154421/http://www.fiba.com/ |date=1996-11-04 }} * [http://www.nba.com Мрежно место на НБА] * [http://www.wnba.com/ Мрежно место на ЖНБА] * [http://www.cbahoopsonline.com Континентална кошаркарска асоцијација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330211322/http://www.cbahoopsonline.com/ |date=2019-03-30 }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кошарка| ]] iys5vlfty2a2si2dbg9rhtxzv3778kr 5586816 5586815 2026-07-03T20:39:40Z Andrew012p 85224 5586816 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Кошарка | image = Steph Curry (51915116957).jpg | image_size = 275px | caption = [[Стеф Кари]] се обидува да постигне кош на Олстар-натпреварот во 2022 г. | union = [[ФИБА]] | first = [[21 декември]] [[1891]], [[Спрингфилд (Масачусетс)|Спрингфилд, Масачусетс]], САД | contact = ограничен | team = 5 по екипа:<br>[[плејмејкер]]<br>[[бек (кошарка)|бек]]<br>[[крило (кошарка)|крило]]<br>[[крилен центар (кошарка)|крилен центар]]<br>[[центар (кошарка)|центар]] | mgender = да, одвоени натпревари | type = [[екипен спорт]], спорт со топка | venue = спортска сала или отворен терен ([[улична кошарка]]) | ball = баскет (кошаркарска топка) | glossary = | olympic = да (демонстрирана во 1904 и 1924; во програмата од 1936; 3x3 кошарка од 2020) | paralympic = да (кошарка во количка) }} [[Податотека:Basketball court dimensions.png|мини|десно|200п|Дијаграм на кошаркарски терен.]] '''Кошарка''' — екипен [[спорт]] во кој пет играчи од два различни екипи се обидуваат да постигнат што повеќе поени преку давање [[кош (погодок)|кош]], односно преку уфрлување на топката низ хоризонтално поставен обрач на височина од 305 сантиметри. Од едната страна на теренот до другата, топката се пренесува преку тапкање и подавање на останатите членови на екипата. Во [[1891]], [[Канада|Канаѓанецот]] [[Џејмс Најсмит]] ја измислил играта кошарка, со 7 правила од кои 6 сè уште се користат. Најсмит бил важен пропонент за развитокот на женскатa кошарка и за раширувањето на играта низ [[Северна Америка]]. Двете најсилни кошаркарски лиги во светот се европската [[Евролига]] и северноамериканската [[НБА|Национална кошаркарска асоцијација]]. Кошарката е распространета на сите [[континент]]и и е најбрзорастечкиот спорт во светот. Во [[Македонија]], најсилната кошаркарска лига е [[Македонска Прва Лига (кошарка)|Македонската Прва Лига]]. До поени во кошарката се доаѓа со фрлање на [[топка]]та во обрачот на кошот. Екипата која на крајот од [[натпревар]]от ќе оствари повеќе поени е победник. Кошот постигнат во [[лак]]от вреди 2 поени, кошот постигнат надвор од лакот 3 поени, а кошот од слободни фрлања носи по 1 поен. Топката во кошарката се управува со нејзино [[удирање]] од подот, односно водење, или пак преку меѓусебно додавање меѓу играчите. Телесни контакти ко можат да ги повредат играчите не се дозволени. Постојат строго одредени правила и начини спрема кои топката може да се води. Со тек на времето кошарката ги развила вообичаените техники за [[шутирање]], [[додавање]] и [[водење]], како и позициите на играчите кога се во напад и во одбрана. Иако вообичаената кошарка се одвива под строго одредени [[правила]], разни варијации на кошарката направила таа да биди со сè помалку правила. Во кошарката има разни стилови на [[Кошаркарски шут|шутеви]], од кои најпознат е [[Хорок удар|ударот хорок]]. == Историја == === Првите правила, терен и игра === Во почетокот на [[декември]] [[1891]] година, д-р [[Џејмс Нејсмит]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/inventions/inventions.html|title=The Greatest Canadian Invention}}</ref> канадски професор по физичка култура од [[универзитетот МекГил]] од [[Монтреал]] и инструктор во Вежбалното училиште ''YMCA''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|title=Hoop Hall History Page|accessdate=2009-06-30|archive-date=2001-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20010419124201/http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> (денес [[Спрингфилд Колеџ]]), во [[Спрингфилд, Масачусетс]], [[САД]], барал енергична игра на затворено за да ги држи своите студенти зафатени и на одредено фитнес ниво за време на долгите зими во [[Нова Англија]]. По отфрлање на скоро сите идеи кои биле или премногу груби или слабо одговарале на околностите во [[гимназија|гимназиите]], тој започнал со создавање на правилата на кошарката. Професорот прво закачил кош за праски на 3.05 метри односно 10 стапки. Во спротивност со модерните кошаркарски мрежи овој кош за праски го држел своето дно и топката морала повторно да се врати штом еднаш бил постигнат бод. Сепак ова се докажало неефикасно, па така била направена дупка на дното од кошот, овозможувајќи и на топката да ѕирка, со цел да може лесно да се изнеси со дрвен [[клин]]. Кошовите за праски се употребувале сè до 1906 година кога се замениле со метални обрачи со табла. Набргу била направена промена, па така топката само поминува низ мрежата, пробивајќи го патот до кошарката како што ја знаеме денеска. Секогаш кога некое лице ја фрлало топката во кошот, неговата екипа постигнувал бод. Секогаш кога екипата постигнува најмногу бодови тој ја добива играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|accessdate=2007-02-14|date=2007-02-14|title=James Naismith Biography|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205045627/http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|url-status=dead}}</ref> Кошовите првично биле заковувани на меѓукатна тераса на игралиштето, но ова се покажало непрактично кога публиката од терасата почнала да се меша со шутевите. Таблата била воведена за да се спречи ова мешање. Тоа дало дополнителен ефект кој дозволувал удар од скок.<ref>Thinkquest, [http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html Basketball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130624223303/http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html |date=2013-06-24 }}. Accessed 2009.01.20</ref> Рачно напишаните дневници на Нејсмит, откриени од неговата внука во почетокот на 2006 година, покажуваат дека тој бил нервозен за новата игра што ја измислил, која вклучува правила од детската игра наречена „[[Патка на камен]]“, како што многу правила не успеале пред тоа. Нејсмит новата игра ја нарекол ''„Basket Ball“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2660882|title=Newly found documents shed light on basketball's birth|accessdate=2007-01-11|date=2006-11-13|publisher=Associated Press|work=ESPN.com}}</ref> Првиот официјален натпревар се одиграл во гимнзија на ''YMCA'' на [[20 јануари]] [[1892]] година со девет играчи. Натпреврот завршил со 1-0, а ударот бил направен на далечина од 7.6 метри (25 стапки) на игралиште со половина должина од сегашното игралиште на [[уличната кошарка]] и од тие на НБА. Од 1897 – 1898 станале стандардни екипите од по пет играчи. === Женска кошарка === Женската кошарка започнала во 1892 година во [[Колеџ Смит|колеџот Смит]], кога [[Сенда Беренсон]], професор по физичка култура, ги модифицирала правилата на Нејсмит за жени. Кратко време по вработувањето во колеџот Смит, таа отишла кај Нејсмит да научи повеќе за играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4|title=Pioneers in Physical Education|pages=661–662|accessdate=2009-06-03|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620173552/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4}}</ref> Фасцинирана од новиот спорт и корисноста која може да ја предава, таа го организирала првиот женски колегијален кошаркарски натпревар на [[9 март]] [[1893]], кога бруцошките и студентките од втора година од нејзиниот универзитет Смит играле едни против други.<ref name="Senda Berenson Papers">{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/|title=Senda Berenson Papers|accessdate=2009-06-03|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203084349/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/}}</ref> Нејзините правила првин биле објавени во 1899, а две години подоцна Беренсон станала издавач на pрвиот водич за женска кошарка на А.Г. [[Спалдинг]], којшто понатаму пак ја рашириl нејзината верзија за женска кошарка.<ref name="Senda Berenson Papers" /> === Брзо зголемување на популарноста === Првите приврзаници на кошарката биле испраќани од ''YMCA'' и спортот брзо се проширил низ САД и [[Канада]]. До 1895 година, биле основани неколку женски средни школи. Додека ''YMCA'' била одговорна за почетниот развој и ширење на играта, во рок од една декада се спречил нов спорт како груба игра, бидејќи почнал да се оддалечува од првичната мисија на ''YMCA''. Сепак, другите аматерски спортски клубови, колеџи и професионални клубови брзо ја пополниле празнината. Пред [[Првата светска војна]], [[Аматерска атлетска унија|Аматерската атлетска унија]] и [[Интеруниверзитетска атлетска асоцијација на САД|Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД]] (претходник на Националната универзитетска атлетска асоцијација) се натпреварувале за правилата во играта. Првата професионална лига е основана во [[1898]] за да ги заштити играчите од експлоатирање и да воведе помалку груба игра. Оваа лига траела само 5 години. === „Кошаркарска сала на славата“ === До [[1950]] година, кошарката станала главниот универзитетски спорт, па на тој начин го зголемувала интересот за професионалната кошарка. Во 1959 година била основана [[Кошаркарска сала на славата|„Кошаркарската сала на славата“]] во [[Спрингфилд, Масачусетс]], местото на првиот натпревар. Нејзните регистри вклучувале големи имиња, тренери, судии и луѓе кои значително придонеле за развојот на играта. === Развој на опремата и техниката === Кошарката првобитно се играла со [[фудбалска топка]]. Првите топки направени посебно за кошарка биле кафеави, но дури во доцните педесетти [[Тони Хинкл]], барајќи топка која ќе биде попрегледна за играчите и публиката, ја вовел портокаловата топка која денеска е во општа употреба. Дриблингот не бил дел од првичната игра, освен за додавање од скок до соиграчите. Додавањето на топката било првично значајна работа за движењето на топката. На крајот дриблингот бил воведен, но ограничен од асиметричната форма на првите топки. Дриблингот станал значаен дел од играта дури околу педесеттите години, штом рачно била подобрена формата на топката. === Историски претходници на кошарката === Кошарката, [[нетбол]]от, [[народна топка|народната топка]], [[одбојка]]та и [[лакрос]]от се единствените игри со топка коишто се откриени од Северноамериканците. Другите игри со топка, како што се [[бејзбол]]от и [[Канадски фудбал|канадскиот фудбал]] имаат потекло од [[Европа]], [[Азија]] или [[Африка]]. И покрај тоа, не постои директен доказ дека идејата за кошарка доаѓа од античката [[Мезоамериканска игра со топка]], знаењата за таа игра со топка биле достапни најмалку педесет години пред откривањето на Нејсмит, во ракописите на [[Џон Лојд Стивенс]] и [[Александар фон Хумболт]]. Посебно делата на Стивенс во кои се вклучени илустрации од [[Фредерик Катервуд]], биле достапни во многу образовни институции во 19 век и исто така имале широко движење. === Ран развој на универзитетската кошарка === Д-р. Џејмс Нејсмит дал голем придонес во основањето на [[Универзитетска кошарка|универзитетската кошарка]]. Тој бил тренер шест години во [[Универзитет Канзас|Универзитетот Канзас]], пред да му ја препушти функцијата на прочуениот тренер [[Форест Ален]]. Ученикот на Нејсмит, [[Амос Алонсо Стаг]] ја донел кошарката во [[Универзитет Чикаго|Универзитетот во Чикаго]], додека [[Адолф Рап]], ученикот на Нејсмит од Универзитетот од Канзас, постигнал голем успех како тренер на [[Универзитет Кентаки|Универзитетот во Кентаки]]. На [[9 февруари]] [[1895]] година, првиот интеруниверзитетски 5 на 5 натпревар се одиграл на [[Универзитет Хемлин|Универзитетот Хемлин]] меѓу Хемли и Земјоделското училиште, којшто бил прибод кон [[Универзитет Минесота|Универзитетот од Минесота]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html |title=Hamline University Athletics: Hutton Arena |publisher=Hamline.edu |date=1937-01-04 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528055346/http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=dcollier |url=http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |title=Hamline University Athletics: Admission Athletics Intro Page |publisher=Hamline.edu |date=2004-09-11 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920121105/http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |url-status=dead }}</ref> Земјоделското училиште на натпреварот победило со 9-3. Во 1901 година, образовните институции како Универзитетот од Чикаго, [[Универзитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]], [[Колеџ Дармут|Колеџот Дармут]], Универзитетот од Минесота, [[Воена морнарица на САД|Воената морнарица на САД]], [[Универзитет Јута|Универзитетот од Јута]] и [[Универзитет Јеил|[Универзитетот Јеил]] започнале со спонзорирање на машките натпревари. До 1910 година, честите повреди на терените го натерале претседателот [[Теодор Рузвелт]] да предложи дека универзитетската кошарка треба да формира управно тело и како резултат на тоа се создала Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД. Во 1910, ова тело ќе си го промени името во [[Национална универзитетска атлетска асоцијација]]. === Ран развој на женската кошарка === [[Податотека:FIBA Basketballs 2004-2005.JPG|мини|200п|Официјална топка на ФИБА.|лево]] Во 1892 година,[[Универзитет Калифорнија|Универзитетот од Калифорнија]] и училиштето ''Мис Хед'' го одиграле првиот женски интеринституционален натпревар. Бруцошите на Беренсон играле заедно со студентите од втора година во првиот женски интеруниверзитетски кошаркарски натпревар во колеџот Смит на [[21 март]] [[1893]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|title=You Come in as a Squirrel and Leave as an Owl|accessdate=2009-06-02|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615080005/http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|url-status=dead}}</ref>. Истата година, [[Маунт Холиок]] и колеџот [[Софи Њуком]] (тренер [[Клара Грегори Баер]]) започнале да играат кошарка. До 1895 година, играта се проширила низ колеџите низ целата држава, вклучувајќи ги колеџите [[Велсли]], [[Васар]] и [[Брин Моур]]. Првиот интеруниверзитетски женски натпревар се одиграл на [[4 април]] [[1896]] година. Жените од Стенфорд играле 9-9 со оние на Беркли, завршувајќи со 2-1 победа за Стенфорд. Развојот на женската кошарка бил поструктурен отколку оној на мажите во почетокот. Во 1905 година, [[Американската асоцијација за физичка култура]] го создава ''Извршниот комитет за правила во кошарката'' при [[Женски национален кошаркарски комитет|Женскиот национален кошаркарски комитет]].<ref name="Historical Timeline">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wbhof.com/timeline.html|title=Historical Timeline|accessdate=2009-06-02|archive-date=2009-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621024009/http://www.wbhof.com/timeline.html}}</ref> Овие правила наложуваат девет играчи во секоја екипа и 11 службеници. [[Меѓународна женска спортска федерација|Меѓународната женска спортска федерација]] (1924) вклучила женско кошаркарско натпреварување. Во 1925 година се одржани 37 женски средношколски, универзитетски и државни турнири. Во 1926 година, Аматерската атлетска унија го поддржала првиот национален женски кошаркарски турнир, комплетирајќи го со машки правила.<ref name="Historical Timeline" /> [[Едмонтон Градс]], канадскиот патувачки женска екипа, сместена во [[Едмонтон, Алберта]], дејствувал помеѓу 1915 и 1940. Градс ја обиколиле цела [[Северна Америка]] и биле исклучително успешни. Тие поставиле рекорд од 522 победи и само 20 порази за тој временски период, бидејќи тие се среќавале со секоја екипа кој сакал да ги предизвика, финансирајќи ги нивните обиколки со приходи од продажбата на билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/lp.do?id=13113|title=The Great Teams|accessdate=2009-06-02}}</ref> Градс исто така блеснале и на неколку изложбени патувања во [[Европа]] и освоиле четири последователни олимписки турнири во 1924, 1928, 1932 и 1936 година. Сепак, женската кошарка не била официјален спорт сè до 1976 година. Играчките на Градс не биле платени и не смееле да се мажат. Стилот на Градс се фокусира на екипната игра, без претерано нагласување на способностите на поединечните играчи. === Првата канадска интеруниверзитетска игра === [[Податотека:Firstbasketball.jpg|thumb|Првиот терен за кошарка.]] Првата канадска интеруниверзитетска кошаркарска игра се одиграла во [[YMCA]] во [[Кингстон, Онтарио]] на [[6 февруари]] [[1904]] година, кога [[Универзитетот МекГил]] го посетил [[Универзитетот Квин]]. МекГил победил на полувреме со 9-7, а резултатот бил 7-7 на крајот од регуларната игра. На крајот од период од десетминутното полувреме го дал резултатот. Голема публика дошла да го гледа натпреварот.<ref>''[[Queen's Journal]]'', vol. 31, no. 7, February 16, 1904; ''105 years of Canadian university basketball'', by Earl Zukerman, http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id=13618 {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518060828/http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id%3D13618|date=2016-05-18}}</ref> === Раните американски професионални и иновациски екипа === Дваесеттите години изобилувале од екипи. Постоеле стотици машки професионални кошаркарски екипи во градови и гратчиња низ САД, но и мала организација на професионални натпревари. Играчите оделе од екипа до екипа и екипите играле во различни сали. Лигите во кошарката доаѓале и си заминувале. Иновациските екипи како што се [[Ориџинал Селтикс]] и двете афроамерикански екипи, [[Њујорк Ренесанс Фајв]] и [[Харлем Глобетротерс]] одиграле двесте натпревари за една година за време на нивните национални тури. === Американски национални универзитетски првенства === Првиото машко државно првенство, [[Национална асоцација за меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување|Националната асоцација на меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување]], кое сѐ уште постои под името ''Турнир на Национална Асоцијација за интеруниверзитетски спортови'', бил организиран во [[1937]]. Првото државно првенство за екипите на ''Националниот предизвикувачки турнир'' во [[Њујорк]] бил организиран во 1938 година, а ''Националниот турнир на НУАА'' започнал една година подоцна. Универзитетската кошарка била оневозможена од скандалите за коцкање од 1948 до 1951 година, кога дузина играчи од врвни екипи биле вмешани во местење на натпревари и намалување на бодови. Делумно поттикнати од асоцијацијата со мамење, НПТ ја изгубила довербата за ''НУАА турнирот''. === Средношколска кошарка на САД === Пред широко да се зацврсти регионот на средни училишта, повеќето средни училишта на САД биле далеку помали од нивните сегашни копии. За време на првата декада на 20 век, кошарката брзо станала идеален меѓушколски спорт благодарејќи на скромната опрема и личните барања на кошарката и кошаркарите. Во периодот пред распространувањето на телевизиското покривање на професионалните и универзитетските спортови, популарноста на средношколската кошарка била неспоредлива во многу делови на Америка. Можеби најлегендарен средношколска екипа бил [[Френклин Вундер Фајв]] од [[Индијана]], кој освојувал во текот на дваесеттите години, доминирајќи во кошарката на Индијана и здобивајќи се со национално признание. Денес, всушност секое средно училиште во САД има кошаркарска екипа кој се натпреварува на универзитетско ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |title=архивски примерок |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120424210910/http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |url-status=dead }}</ref> Популарноста на кошарката е голема и во руралните области каде тие се идентификуваат со целата заедница, како и кај некои поголеми училишта познати по нивните кошаркарски екипи, каде многу играчи учествуваат на повисок степен на натпреварување после дипломирањето. Во сезоната 2003/ 2004, 1 002 797 момчиња и девојчиња ги претставувале своите училишта во меѓучилишни кошаркарски натпреварувања, во согласност со Националната федерација на државните средношколски асоцијации. Државите [[Илиноис]], [[Индијана]] и [[Кентаки]] се особено познати по нивната граѓанска приврзаност за средношколската кошарка, општо познати како [[Хузиер Хистерија]] во Индијана. Критички одобрениот филм [[Хузиерс]] го покажува големото значење на средношколската кошарка за овие рурални заедници. === Национална кошаркарска асоцијација === {{Главна|НБА}} Во [[1946]] е формирана Кошаркарската асоцијација на Америк организирајќи ги врвните професионални екипи и водејќи ги до поголема популарност на професионалните натпревари. Првиот натпревар се одиграл во [[Торонто]], [[Онтарио]], [[Канада]] помеѓу [[Торонто Хаскис]] и [[Њујорк Кникербокерс]] на 1 ноември 1946 година. Три сезони подоцна, во 1949 година, КАА станува [[Национална кошаркарска асоцијација]] или кратко '''НБА'''. Новата организација [[Американска кошаркарска асоцијација]] се појавила во 1967 година и кратко ја загрозила доминацијата на НБА сè додека не се споиле АКА и НБА. Денес НБА е врвна професионална кошаркарска лига во светот по својата популарност, големи примања, талент и ниво на натпреварување. НБА се одликува со многу познати играчи како што се [[Џорџ Микан]], првиот доминантен „голем човек“, волшебникот за топка [[Боб Коузи]] и одбранбениот гениј [[Бил Расел]] од [[Бостон Селтикс]], [[Вилт Чембрлен]], кој првично играл за [[Харлем Глобетротерс]], сестраните играчи [[Оскар Робертсон]] и [[Џери Вест]], модерниот голем човек [[Карем Абдул Џабар]] и [[Карл Мелоун]], плејмејкерот [[Џон Стоктон]], омилениот играч на публиката [[Џулиус Ирвинг]], потоа европските ѕвезди [[Дирк Новицки]] и [[Дражен Петровиќ]] и тројцата играчи кои ја доведуваат професионалната игра до највисок степен на популарност : [[Лари Берд]], [[Меџик Џонсон]] и [[Мајкл Џордан]]. Во 2001 година, НБА создаде развојна лига [[НБДЛ]]. Во 2008 година лигата имала 16 екипи. Кошаркарските екипи сочинуваат околу 13 проценти од граѓанските спортови во САД и просек 17 558 гледачи редовно ги посетуваат кошаркарските натпревари во НБА и тоа [[Чикаго Булс]] со 22 103, [[Детроит Пистонс]] со 22 076 и [[Кливленд Кавалиерс]] со 20 499 посетители. Комбинираниот приход од 30 НБА екипи е околу 3,37 милијарди долари и е во пораст. === Женска национална кошаркарска асоцијација === Женската национална кошаркарска асоцијација или женска НБА (WNBA), поддржана од НБА, започнала во 1997 година. Иако имала слаба посетеност, неколку маркантни играчки ([[Лиза Лесли]], [[Дајана Таураси]] и [[Кендис Паркер]] помеѓу другите), помогнале да се развие популарноста на лигата и нивото на натпреварување. Други професионални женски кошаркарски лиги во САД е [[Американска кошаркарска лига]] (1996 - 1998), но се повлекла поради популарноста на женската НБА. На ЖНБА се гледа малку како на вдлабната лига. Сепак, лигата од неодамна презела напредни мерки. Во јуни 2007 година, лигата потпишала продолжен договор со [[ESPN]]. Новиот телевизиски договор ќе трае од 2009 до 2016 година. Заедно со овој договор дошле и првите права за плаќање на такса на женската професионална спортска лига. После осум години од договорот, „милиони и милиони долари ќе се поделат помеѓу екипите од лигата“. WNBA има поголема гледаност на националните телевизии (413 000) отколку заедно [[MLS]] (253,000)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 MLS attendance, TV viewership numbers slip] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160125234750/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 |date=2016-01-25 }}</ref> и [[NHL]] (310,732)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 NHL’s attendance, TV ratings both showing increases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101223073519/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 |date=2010-12-23 }}</ref> што е добар знак за порастот на оваа лига. === Кошаркарска асоцијација на Филипините === Кошаркарска асоцијација на Филипините е втората најстара професионална лига во светот. Првиот натпревар се одиграл на [[9 април]] ''1975'' година во [[Аранета Колесум]] во [[Кубао]], [[Кензон Сити]] на [[Филипините]]. Откриена е како „бунт“ на неколку екипи на сега веќе непостоечката ''Индустриска и трговска атлетска асоцијација на Манила'', која била строго контролирана од [[Кошаркарска асоцијација на Филипини|Кошаркарската асоцијација на Филипините]]. Девет екипи чествувале во првата сезона на лигата која била отворена на 9 април 1975 година. Кошаркарска асоцијација на Филипините се одликува со неколку познати кошаркарски играчи како моменталните ѕвезди [[Гери Дејвид]], [[Џејмс Јап]], [[Марк Кагвиоа]], [[Вили Милер]], [[Кели Вилијамс]], [[Сајрус Багио]] и многу други. Поранешни суперѕвезди се [[Алан Кејдик]], [[Бенџи Парас]], [[Роберт Јаровски]], [[Рамон Фернандес]], [[Франсис Арнез]], [[Атој Ко]], [[Богс Адорнадо]], [[Филип Цезар]], [[Алвин Патримонио]], [[Јојо Ластимоса]] и многу други. === Меѓународна кошарка === [[ФИБА|Меѓународната кошаркарска федерација]] е формирана во [[1932]] година од осум држави: [[Аргентина]], [[Чехословачка]], [[Грција]], [[Италија]], [[Летонија]], [[Португалија]], [[Романија]] и [[Швајцарија]]. Во тоа време организацијата контролираla само играчи аматери. Нејзиниот акроним е ''ФИБА'', изведен од француското име на организацијата ''Fédération Internationale de Basketball Amateur.'' Машката кошарка за првпат била на Олимписките игри во Берлин 1936 година и покрај тоа што биле одржани демострации за турнирот во 1904 година. САД ја поразиле Канада во првото финале, играјќи на отворено. На ова натпреварување доминирале САД, чија екипа освојил три титули. Првиот пораз бил во [[Минхен]] во [[1972]] година против Советскиот Сојуз. Во 1950 година, првиот светски турнир на ФИБА се одржал во [[Аргентина]]. Три години подоцна, во Чиле се одржал првиот светски турнир на ФИБА за жени. Женската кошарка била додадена на Олимписките игри во 1976 година кои се одржале во Монтреал, Канада со екипи како што се [[Советски Сојуз]], [[Бразил]] и [[Австралија]] спротивставувајќи им се на американскиот состав. === Во поглед на Олимписките игри === ФИБА го изоставила разликувањето помеѓу професионалните играчи и аматерите во 1989 година и во 1992 година професионалните играчи играле за првпат на Олимписките игри. Доминацијата на САД продолжила со воведувањето на „[[Dream Team|Дрим Екипата]]“. Сепак, со развивањето на програми на друго место, други репрезентации започнале да ги победуваат САД. Екипата составена од НБА играчи завршиле шести во светското првенство од 2002 година во [[Индијанаполис]], позади [[СР Југославија]], [[Аргентина]], [[Германија]], [[Нов Зеланд]] и [[Шпанија]]. На олимписките игри во Атина во 2004 година, САД го доживеале нивниот прв олимписки пораз со професионални играчи, потфрлувајќи на [[Порторико]] со цпораз од 19 бодови разлика и од [[Литванија]] во групни натпревари и биле елиминирани од Аргентина во полуфиналето. Како резултат на тоа, тие го освоиле бронзениот медал поразувајќи ги Литванија и завршувајќи позади [[Аргентина]] и [[Италија]] на конечната листа. === Меѓународни ѕвезди во НБА === Кошаркарски турнири се одржуваат ширум светот за момчиња и девојчиња за сите возрасти. Светската популарност на спортот е означена со голем број националности коишто се застапени во НБА. Играчи од целиот свет можат да се најдат во следниве НБА екипи: * Ѕвездата на [[Чикаго Булс]], крилото [[Луол Денг]] е бегалец од [[Судан]] со живеалиште во [[Обдеинетото Кралство]]. * [[Стив Неш]] којшто ги доби наградите MVP за 2005 и 2006 година е Канаѓенец роден во [[Јужна Африка]]. * [[Андреа Барњани]] од [[Торонто Рапторс]], топ пик на НБА драфтот за 2006 година е од Италија. * Суперѕвездата на [[Далас Маверикс]] MVP за 2007 година [[Дирк Новицки]] е Германец. * [[По Гасол]] од [[Лос Анџелес Лејкерс]] е од [[Шпанија]]. * Топ пикот од вкупниот драфт на НБА [[Ендрју Богут]] од [[Милвоки Бакс]] е Австралијанец. Исто така, почетникот за сезоната 2008 – 2009 [[Нејтан Џаваи]] е првиот [[роден Австралијанец]] којшто играл во лигата. * Центарот на [[Хјустон Рокетс]] [[Јао Минг]] е од [[Кина]] * [[Предраг Стојаковиќ]] е Србин од Хрватска. * [[Андреј Кириленко]] е [[Руси]]н. * Чуварот на [[Феникс Санс]], [[Леандро Брабоса]] и предниот играч на [[Денвер Нуџетс]] [[Нене]] се [[Бразилци]] * Големиот човек на [[Кливленд Кавалиерс]] [[Жидринас Илгаускас]] и [[Линас Клиза]] од Денвер Нуџетс се [[Литванци]]. Веројатно ниту една екипа не се поврзува со странци како што е [[Сан Антонио Спарс]]. Тројцата најзначајни играчи се меѓународните – [[Тим Данкан]] од [[Американски Девствени Острови]], [[Ману Џинобили]] од [[Аргентина]] и [[Тони Паркер]] од [[Франција]]. Сограѓанинот на Џинобили е [[Андрес Ночиони]] кој игра за [[Сакраменто Кингс]]. Дури во деведесеттите години многу неамерикански играчи станале имиња во НБАкако што се Хрватот [[Дражен Петровиќ]] и [[Тони Кукоч]], Србинот [[Владе Дивац]], Литванците [[Авридас Сабонис]] и [[Сарунас Марчиулионис]] и Германецот [[Детлеф Шремпф]]. === Глобализација на кошарката === Сите натпреварувачки екипи во двете неодамнешни светски првенства на ФИБА во 2002 во [[Индианаполис]] и [[2006]] година во [[Јапонија]], еднакво драматично ја покажува глобализацијата на играта. Само еден член од секоја екипа бил Американец, т.е. [[Кармело Антони]] во 2006 година. Екипата од 2002 година го сочинувале [[Дирк Новицки]], Џинобили, [[Јао Минг]], [[Предраг Стојаковиќ]] и [[Перо Камерон]] од [[Нов Зеланд]]. Џинобили исто така бил дел и од екипата од 2006 година, а други членови биле Ентони, [[По Гасол]] неговиот [[шпански]] колега [[Хорхе Гарбахоса]] и [[Теодорос Папалукас]] од [[Грција]]. Единствени играчи од истата екипа кои никогаш не заиграле во НБА се Камерон и Папалукас. == Правила и прописи == Димензиите и временските ограничувања разгледани во овој дел варираат помеѓу турнирите и организациите. Во овој дел се употребени меѓународни и правила на НБА. Целта на играта е да се победи противникот преку фрлање на топката горе низ баскетот на противникот, додека се спречува истиот да го прави истото. Намерата да се погоди бод е наречена [[шут]]. Успешен шут вреди 2 бодови, или три бодови доколку ако е земена од другата страна на лакот за [[три бодови]] кој пак е висок 6.25 метри (20 стапки и 6 инчи) од баскетот во меѓународни натпревари и 23 стапки и 9 инчи (7.24 метри) во НБА натпревари. === Правила за играње === [[Податотека:The Macedonian Basketball Team.JPG|мини|десно|200п|Кошаркарска екипа за време на тајмаут на натпревар меѓу Македонија и Летонија.]] Натпреварите се играат во 4 четвртини од 10 минути (меѓународни) или 12 минути (НБА). Универзитетските игри употребуваат полувремиња од 20 минути, додека пак средношколските натпревари употребуваат четвртини од осум минути. Период од петнаесет минути се употребува за пауза помеѓу полувремињата и две минути се дозволени за други одмори. [[Продолжените периоди]] се долги по пет минути. Екипите ги менуваат мрежите пред второто полувреме. Дозволено е само времето кога се игра. Часовникот застанува кога играта не е активна. Оттука, натпреварите општо траат подолго отколку времето за додадените периоди, вообичаено околу 2 часа. Пет играчи од секоја екипа (регистер од 12 играчи) можат да присуствуваат на теренот. [[Замените]] се неограничени, но може да се извршат само кога играта е запрена. Екипите исто така имаат и тренер, кој го надгледува развојот и стратегиите на екипата и другиот екипен персонал како што се помошници тренери, менаџери, статистичари, лекари и тренери. И за машките и за женските екипи, стандардната униформа се состои од шорцеви и [[дрес]] со јасно видлив број, единствен во екипата, испечатен однапред и одназад. Играчите носат високи патики коишто обезбедуваат екстра поддршка за зглобот на ногата. Обично, имињата на екипите, на играчите како и оние на спонзорите надвор од Северна Америка се испечатени на униформите. Дозволено е само ограничен број на тајм-аути, стопирање на часовникот побарано од тренерот за кратки средби со играчите. Општо таквите прекини не се подолги од една минути, а за телевизиските натпревари пак, потребен е епп пауза. Играта е контролирана од судии од коишто еден е арбитар (главниот судија во машките универзитетски натпревари и во НБА), еден или двајца судии (судии во машките универзитетски натпревари и во НБА) и записничари. За универзитетските натпревари, за НБА и за многу средношколски натпревари, постојат вкупно три судии на терен. Записничарите се одговорни за следењето на бодовите на секоја екипа, за задржувањето на времето и за поединечните или екипните [[фаули]] ,за замените на играчите, [[укажуваат на поседувањето]] на топката на екипата, како и [[часовникот за шутирање]]. === Опрема === Единствена основна опрема во кошарката е топката и игралиштето : рамна правоаголна површина со обрачи на спротивните краеви. Нивоата на натпреварување бараат употреба на повеќе опрема како што се часовници, табли за постигнатите бодови, стрелки за измена на играчите и системи за оперирање со свирчето и стопирање на часовникот. Пропишано [[кошаркарско игралиште]] во меѓународни натпревари е долго 28 метри а широко 15 метри (приближно 92 стапки со 49), а во НБА е 94 стапки со 50 (29 метри со 15м). Повеќето игралишта се направени од дрво. Челичен баскет со мрежа и табла е обесена на крајот од игралиштето. Во речиси сите нивоа на натпреварување, врвот на работ е точно 10 стапки (3.05 метри) горе на игралиштето и 4 стапки (1.2 метри) внатре во основната линија. Варирањето на димензиите на игралиштето и на таблата е можно, но се смета за важно баскетот да биде поставена на точната висина, Работ којшто е помал а неколку инчи може да има спротивен ефект врз шутирањето. Исто така постојат прописи за тоа колкави треба да бидат димензиите на топката. Ако играат жени, официјалната големина на топка е 28.5 инчи (големина 6) и тежина од 20 унци. За мажи, официјалната топка е со опсег од 29.5 инчи (големина 7) и тежина од 22 унци. === Прекршоци === Топката може да биде водена кон баскетот со шутирање, додавање помеѓу играчите, исфрлена, тапкана, тркалена или дриблувана (удирање на топката при трчање). Топката мора да остане внатре на теренот. Екипата кој последен ја допира топката пред да излезе надвор од теренот, го губи правото на поседување. Топката е надвор ако ја допре или премине преку граничната линија. Ова е спротивно кај другите спортови како што се [[фудбалот]], [[одбојката]] и [[тенисот]] (но не и [[рагби]] или Американски фудбал), каде топката (играчот) сѐ уште се смета за внатре, доколку кој бил нејзин дел ја допре граничната линија. Водителот на топката може да не ги движи двете стапала без дриблинг, познато како [[патување]], ниту пак тој може да дрибла со двете раце или да ја фати топката помеѓу дриблизни, прекршок наречен [[двоен дриблинг]]. Екипата штом еднаш воспоставил контрола над топката на предната половина од игралиштето, не може да ја врати топката назад од игралиштето. Топката не може да биде удрена или фатена со тупаница. Прекршувањето на овие правила резултира со загуба на топката, или ако е направено од одбраната, тогаш [[часовникот]] се ресетира. Постојат ограничувања за потребното време на водење на топката на половина игралиште (8 секунди во меѓународни натпревари и во НБА), 10 секунди во НУАА и средните училишта, пред да се шутира (24 секунди во НБА, 30 секунди за жени во НУАА лигата и за двата пола во [[Канадските Интеруниверзитетски спортови]] и 35 секунди во машките натпревари од НУАА)., држејќи ја топката чувана (5 секунди) и останувајќи во забранета зона (лентата или [[клучот]]) (3 секунди). Овие правила се дизајнирани за да се воведе повеќе напад. Ниту еден играч не трреба да се меша со баскетот или со топката на нејзиниот надолен лет кон баскетот, или додека е на работ (или во НБА, додека директно е горе на баскетот, прекршок познат како голтендинг (стремеж за постигнување бод). Доколку одбранбен играч има стремеж за постигнување на бод, шутот се смета за успешен. Доколку соиграчот на оној којшто шутира се стреми за да постигне бод, играта е откажана, па така топката се додава на одбранбената екипа. === Фаули === Намерата нечесно да се онеспособи противникот преку физички контакт не е исправна и се нарекува фаул. Овие фаули најчесто се направени од одбранбените играчи. Сепак, истовремено може да се направат и од напаѓачи. Играчите кои се фаулирани добиваат топка за да ја предадат од крајот на игралиштето, или добиваат еден или повеќе [[слободни фрлања]] ако се фаулирани во моментот на шутирање, во зависност од тоа дали шутот бил успешен. Еден бод се доделува за успешно слободно фрлање, кое се изведува од линијата од 15 стапки (4.5 метри) оддалечено од кошот. Играч или тренер кој покажува неспортско однесување, на пример ако се кара со судијата или се тепа со друг играч, може да му се препише сериозен фаул наречен [[технички фаул]]. Казната вклучува слободни фрлања, за разлика од личната грешка каде екипата може да одбере кој играч да ги изведе слободните фрлања и е различна кај различни лиги. Повторените инциденти резултираат со [[дискфалификување]]. Несмасните фаули со претерани или кај кои целта не е игра со топка се наречени неспортски фаули (или бесрамни фаули во НБА) и резултира со исклучување. Ако екипата надмине извесен број на екипни грешки за определен период (четвртина или полувреме) – четири за НБА и за меѓународните натпревари, па така на противничката екипа ѝ се доделуваа едно или две слободни фрлања за сите последователни грешки за тој период , а бројот на фрлањата зависи од лигата. Во универзитетите во САД, доколу екипата надмине над 7 фаули на полувреме, на противничката екипа му се доделува 1на 1 слободно фрлање (на играчот што дал едно фрлање му се дава и второ). Ако екипата надмине над 10 фаули на полувреме , на противничката екипа му се одделуваа две слободни фрлања за сите последователни фаули на полувреме. На меѓународни натпревари, доколку играч направи 5 фаули (вклучувајќи и технички грешки), или пак во НБА доколку направи 6 фаули (без технички грешки) не му се дозволува да го продолжи натпреварот и за него се вели дека е "направил фаул". Доколку екипата направил одреден број на фаули, се вели дека е "казнен". На часовникот за бодови, тоа обично се означува со светол индикатор кој покажува "Бонус" или "Казна", со осветлена стрелка која насочува дека екипата треба да добие слободни фрлања кога е фаулиран од противничката екипа. Некои часовници исто така го покажуваат и бројот на направените фаули). Бројот на доделените слободни фрлања се зголемува со бројот на направените фаули. Во почетокот се доделува едно слободно фрлање, но после неколку извршени дополнителни фаули, противничката екипа добива а) едно слободно фрлање со можност за второ, ако е направено првото слободно фрлање, наречено "едно плус едно " или б) две слободни фрлања. Ако екипата го промаши првио удар (или "преден крај") или ситуација еден на еден , противничката екипа се жали за топката и продолжува да игра. Ако екипата го промаши првиот удар од ситуација на две фрлања, противничката екипа мора да чека додека не се изврши вториот удар пред да се жали за топката и да продолжи да игра. Ако играч е фаулиран додека се спрема за шутирање и шутот е неуспешен, на играчот му се доделува број на слободни фрлања еднаков на вредноста на ударот. Играч којшто е фаулиран додека се подготвува за нормално шутирање за два бодови, тогаш тој добива две слободни фрлања. Од друга страна пак, играч којшто е фаулиран додека се спрема да шутира за три бодови, добива три слободни фрлања. Додека играчот е фаулиран додека се спрема за шутирање, а шутот е неуспешен, тогаш нему му се доделува едно дополнително слободно фрлање за еден бод. Во комбинација со обичен шут, ова се нарекува "игра на три бодови" (или поразговорно "и еден"), бидејќи фаулот бил направен под мрежата (2 бодови) и дополнително слободно фрлање (1 бод). Игри со четири бодови, иако се ретки, можат да се случат. == Најчести техники и практики == === Позиции и структури === Иако правилата не одредуваат какви било позиции, сепак тие се развија како дел на кошарката. За време на првите пет децении од развитокот на кошарката, се употребувале еден чувар, двајца предни играчи и двајца центри или двајца чувари, двајца предни играчи и еден центар. Од 1980 година, се развија поспецифични позиции т.е. : # „плејмејкер“ или „клучен чувар : обично е најбрзиот играч во екипата, којшто го организира нападот на екипата контролирајќи ја топката и обезбедувајќи ја до вистинскиот играч во вистинското“ време. # „бек“: создава бројни удари во напад, го чува најдобриот периферен одбранбен играч од противничката екипа. # „крило“ : често е одговорен за постигнувањето на бодови преку пресекување на топката и дриблинг пробивање, барајќи во одбраната скокови и кражби на топки, но понекогаш игра многу активно. # „Крилен центар“ : често игра во напад свртен со грбот кон баскетот, во одбрана игра под кошот (во одбранбената зона), или против противничкиот пауер форвард (човек на човек одбрана ) # „Центар“: ја користи големината за да бодува (во напад), за да го заштити одблиску кошот (во одбрана) или да скока. Горните описи се променливи. Некогаш, екипите ќе одберат да употребат тројца напаѓачки чувари, заменувајќи еден од форвардите или центарот со трет гард. Најчестите разменувачки позиции се поинт гард и шутинг гард, посебно ако двајцата играчи имаат добри водачки способности и способности да управуваат со топка. Постојат две главни одбранбени стратегии : ''одбранбена зона'' и ''одбрана човек на човек''. [[Одбранбената зона]] вклучува играчи кои играат на одбранбени позиции, без разлика каков играч од противникот се наоѓа таму. Во [[одбраната човек на човек]], секој одбранбен играч чува посебен противник и се обидува да го спречи од преземање акција. Напаѓачките игри се различни, нормално вклучуваат планирани додавања и движења на играчите без топка. Брзо движење на напаѓач без топка да добие погодна позиција се нарекува скратување. Дозволената намера на напаѓачот да го спречи противникот со испречување на патот на одбранбениот играч, така што неговиот соиграч го пресечува патот до него, се нарекува скрин или пик. Двете игри се комбинирани во [[пикенрол]], во кој играчот создава пик и тогаш го мота/тркала пикот понатаму во правец на кошот. Скриновите и скратувањата се многу важни во нападите. Ова дозволува брзи додавања и екипна работа која може да доведе до успешна кошарка. Екипите скоро секогаш имаат планирано неколку напади за да осигураат дека нивно движење е непредвидливо. На терен поинт гардот е обично одговорен кој покажува која игра ќе се случи. Напаѓачките и одбранбените структури повеќе се нагласени во повисоките нивоа на кошарка. Таму, тренерот нормално бара тајм-аут за да разговара. === Шутирање === [[Податотека:EVD-baloncesto-060.jpg|мини|десно|200п|Различни ставови за шутирање.]] [[Податотека:20081206 DeShawn Sims shoots free throws.jpg|мини|десно|200п|Слободни фрлања.]] Шутирањето претставува обид да се постигнат бодови со фрлање на топката низ баскетот. Методите на шутирање може да варираат кај играчите и во различни ситуации, но најопштата техника може во најкратки црти да се види овде. Играчот треба да биде позициониран така што ќе биде насочен кон обрачот, со нозете оддалечени од рамото, колената се малку свиткани, а грбот е исправен. Играчот ја држи топката во доминантната рака (раката со која шутира), малку горе над главата, со другата рака од другата страна на топката. За да ја нишани топката, лакот на играчот треба да биде подреден вертикално, а однапред да се насочи кон баскетот. Топката се шутира со свиткување и продолжување на раката со која се шутира, за да се исправи. Топката се тркала на краевите од прстите, додека рачниот зглоб е полусвиткан надолу. Кога раката со која се шутира е фиксирана моментално, а топката е исфрлена, тоа значи дека следи удар. Сето тоа е поврзано за да се обезбеди прецизност. Општо, раката со која не се шутира се употребува само за да води шутот, но не и да го реализира. Играчите често се обидуваат постојано да ја вртат топката да го намалат влијанието од нејзин удар. Совршенета траекторија на шутот е доста дискутабилна, но стрелците можат да употребуваат табла за да ја пренасочат топката во баскетот. Двете најопшти шутирања кои погоре беа објаснети се поставен шут и [[шут од скок]]. Поставениот шут е реализиран од стоечка позиција, кога ниедна нога не го напушта подот, а обично се употребува за слободни фрлања. Шутот од скок се реализира во воздух, при највисок скок. Ова обезбедува поголема сила и простор, а исто така му дозволува на играчот да се подигне над дефанзивецот. Неуспехот да се исфрли топката пред играчот да се врати на теренот се нарекува патувачки прекршок. Друг општ шут се нарекува [[приковен шут]]. Овој шут бара од играчот да биде во движење околу баскетот и да ја прикови топката во баскетот, обично надвор од таблата (слободна табла, верзија на ниско фрлање се нарекува [[тркалење низ прсти]]). Најомилениот шут на публиката со најголем степен на прецизност е [[забивањето]], во кој играчот скокнува многу високо и ја шутира топката надолу, право низ обрачот. Друг општ шут е вкрстениот шут. Овој шут е со низок процент и се исфрла или се забива во обрачот, додека играчот нема рамнотежа, е во воздух, паѓа и/или е свртен од баскетот. Шут кој ги промашува работ и таблата на баскетот, се вели дека е [[воздушна топка]]. Посебно лош шут, или оној шут кој само ја удира таблата, шеговито се нарекува тула. === Скокање === Целта на скокот е успешно да се добие власт над топката, после промашеното фрлање или слободно фрлање, кога топката ќе скокне од обрачот или таблата. Ова игра голема улога во играта, кога од повеќе топки екипата ќе промаши удар. Постојат две категории на скок : ''напаѓачки скок'', во кој топката е повторно земена од напаѓачката страна и не го менува поседувањето и ''одбранбен скок'', во кој одбранбената екипа добива слободна топка. Поголемиот дел од скоковите се одбранбени, бидејќи екипата има намера да биде во подобра позиција за да ги покрие промашените удари. === Додавање === [[Податотека:EVD-baloncesto-036.jpg|мини|200п|десно|Основен начин на додавање на топката.]] Додавањето е начин на движење на топката помеѓу играчите. Најмногу додавања се придружени со чекори за да ја зголемат силата и се реализира со раце за да се обезбеди прецизност. Основно додавање е ''додавање кон градите''. Топката се додава директно од градите на додавачот до градите на примачот. Точно градно додавање вклучува надворешно посегнување со палците за да се додаде брзина и остава малку време на одбраната да реагира. Друг тип на предавање е додавање од скок. Овде, додавачот скока брзо со топката околу две третини од патот од неговите гради до примачот. Топката удира на теренот и отскокнува во правец на примачот. Потребно е подолго време за да се реализира додавањето од скок отколку градното додавање, но исто така е потешко за противничката екипа да го пресретнат (намерното удирање на топката е прекршок).На тој начин играчот често употребува додавање од скок или да додаде околу дефензивецот. Додавањето над глава се употребува за да се додаде топката над главата на одбранбениот играч. Топката е ослободена додека е исфрлена од додавачот. Отвореното додавање се реализира кога екипата изведува дефанзивен скок. Следниот чекор после скокот е ''отвореното додавање''. Важен аспект од која било добро додавање е можноста за пресретнување. Добрите додавачи можат да ја додадат топката со голема прецизност и допир и знаат точно каде секој од нивните соиграчи сака да добие топка. Посебен начин за да се направи тоа е да се додаде топката без да се гледа соиграчот во моментот на додавање на топката. Ова се нарекува ''додавање без гледање''. Друг напреден начин на додавање е ''додавање позади грб'', кое како што е опишано, вклучува фрлање на топката позади грбот на додавачот до соиграчот. И покарј тоа што некои играли можат ефикасно да ги изведат таквите додавања, многу тренери не ги одобруваат ваквите додавања, сметајќи дека се основно слаби, тешки да се контролираат и најчесто резултираат со изгубени топки или прекршоци === Дриблање === [[Податотека:EVD-baloncesto-053.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при дриблањето.]] Дриблингот е акт на постојано скокање на топката со едната рака а се бара од играчот да се движи со топката. За да дрибла, играчот треба повеќе да ја удира топката кон теренот со прстите , отколку да ја потурнува. Ова обезбедува поголема контрола. Кога со дриблање го поминал противникот, играчот треба да дрибла подалеку од него, оневозможувајќи му на дефанзивецот да стигне до топката.Затоа е важно за играчот да биде способен да дрибла со двете раце. Добрите дриблери (дресери на топка) настојуваат да ја удираат топката ниско на земјата, намалувајќи го растојанието од подот до раката, оневозможувајќи му на дефанзивецот да ја украде топката. Плус, добрите дресери на топка, често дриблаат зад нивните грбови, помеѓу нивните нозе и често ги менуваат рацете и насоките на дриблањето, создавајќи помалку непредвидлива шема која е потешка да се одбрани. Ова се нарекува крст, којшто е најефикасен начин да се поминат дефанзивците кога се дрибла. Искусен играч може да дрибла без да ја гледа топката, употребувајќи го движењето на топката или [[периферниот поглед]] за да се следи местоположбата на топката. Нефокусирајќи се на топката, играчот може да ги бара соиграчите или да создава поволности, како и да избегне некој да ја украде топката од него/неа. == Блокирање == [[Податотека:EVD-baloncesto-070.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при блокирањето играч.]] Блокирањето се изведува има обид за шут, т.е. кога дефанзивецот се обидува да го измени шутот со допирање на топката. Во скоро сите начини на игра, не е дозволено да се допира топката ако се наоѓа во долниот дел на нејзиниот лак. Ова е познато како [[обезбедување на целта]]. Исто така не е дозволено да се блокира шут откако топката ќе ја допре таблата, или кога кој било дел од топката е директно над работ на баскетот. За да се блокира шут, играчот треба да биде способен да постигне бод повисоко од реализираниот шут. На тој начин, висината претставува предност во блокирањето. Играчите кои се повисоки на позицијата пауер форвард или на центарски позиции, обично забележуваат повеќе блокади отколку играчите кои се пониски и играат на позиции на чувари. Сепак, со добро темпирање и доволен вертикален скок, дури и пониските играчи можат да бидат ефикасни во блокирањето на удари. == Висина == На професионално ниво, повеќето машки играчи се високи 1.90 метри, а повеќето женски играчи 1.70 метри. Гардите, чија физичка усогласеност и добри вештини со топка се значајни, се најниските играчи. Речиси сите форварди во мачките професионални лиги високи 2 метри или повисоки. Повеќето центри се високи 2.1 метар. Според испитувањето во сите НБА клубови, просечната висина на сите НБА играчи е под 2.01 метри, со просечна тежина од 101 килограми. Највисоките играчи во НБА биле [[Мануте Бол]] и [[Георге Мурешан]] со висина од 7 с. 7 и. (2.31 метри). Моментално највисок играч во НБА е [[Јао Минг]] со висина од 7с. и 6и. (2.29 метри). Најнизок играч во НБА бил е [[Магзи Боке]] со висина од 5 с. и 3 ин. (1.60 метри). Други ниски играчи кои постигнале успех на професионално ниво се [[Ентони Спад Веб]] кој бил висок само 5 с. и 7 ин. (1.70 м.)., но имал вертикален скок од 42 инчи (1.07), а тоа е значајна висина прис скокање. Најнискиот играч во НБА за сезоната 2006/2007 е [[Ерл Бојкинс]] со 5 с. и 5 ин. (1.65 м.). Пониските играчи честопати не се добри во одбараната против шутирање, но нивната способност да се движат низ мешаниците на теренот и да ја украдат топката движејќи ниско е голема. == Варијации и слични игри == [[Податотека:Tsl streetb21.jpg|мини|200п|десно|Улична кошарка.]] Варијациите на кошарката се активности основани на игра, употребувајќи општи кошаркарски способности и опрема (пред сè топка и баскет). Некои варијации се само промени на занемарливите правила, додека другите пак се одделни игри со различен степен на влијанија на кошарката. Други варијации вклучуваат детски игри, натпревари и активности со цел да им помогнат на играчите да ги зајакнат вештините. [[Кошарката на тркала]], создадена од инвалидите од Втората светка вона, се играла на посебно дизајнирани тркала за физички нарушувања. Светскиот орган кој управува со оваа кошарка е Мегународната федерација на кошарка со тркала (IWBF). [[Водната кошарка]], се игра во базена, вклучува кошаркарски и ватерполо правила. [[Кошарката на плажа]] се игра на кружен терен без табли за бодови и без правила за скокање со движење на топката и нејзино додавање на 2 и пол чекори, а дриблингот е невозможен на мека површина. Постојат многу варијации на кошарката кои може да се играат на неформални места без судии или строги правила. Можеби најопштата варијација е играта на половина терен. Се употребува само еден баскет, а топката мора да биде јасно предавана или дриблувана надвор од половината на теренот или линијата за три бодови- времето на поседувањето на топката се менува помеѓу екипите. Игрите на половина терен бараат помала [[срцева]] издржливост, бидејќи играчите немаат потреба да трчаат назад и надвор од целиот терен. Таквите игри исто така го зголемуваат бројот на играчите кои можат да го употребат теренот, вачна корист кога многу играчи сакаат да играат. Популарна верзија на игрите на половина терен е 21. Шутевите за два бодови се сметаат за два бодови а шутевите од линијата за три бодови се сметаа за три бодови. Играч дава кошеви му се доделуваат до три слободни фрлања (или неограничен број на кошови доколку играат цел ден), што вредат за еден бод. Кога шутот е промашен, доколку еден од другите играчи ја исфрлаат топката за два додека таа е во воздух, резултатот на играчот кој гопромашил ударот се враќа на нула, или доколку промашените удари се над 13, нивниот резултат повтроно се враќа на 13. Ова се нарекува благ удар. Доколку промашениот удар е благ , но играчот којшто удира ја употребува само едната рака,тогаш играчот чиј удар е надвор од игра, мора да ја фати топката од воздух за да ја врати внатре. Првиот играч кој постигнал 21 бод победува. Ако тој број се надмине, нивниот резултат се враќа на 13 бодови. Други варијации на кошарката е прекрасната [[уличната кошарка]]. Низ цел свет, еден на еден е варијацијата во која двајца играчи ќе употребат мал дел од теренот (обично помал дел од половина терен) и се натпреваруваат да дадат бодови во само еден обрач. Таквите игри се стремат да ги истакнат поединечниот дриблинг и способности за крадење на топката, повеќе од шутирањето и екипната игра. == Поврзано == * [[Кошаркарска федерација на Македонија]] * [[Кошаркарска машка репрезентација на Македонија]] * [[Кошаркарска женска репрезентација на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена мрежна страница | author=National Basketball Association | year=2001 | url=http://www.nba.com/analysis/rules_index.html | title=Official Rules of the National Basketball Association | accessdate=July 16, 2004 }} * {{Наведена книга | year = 2004 | title = Official Basketball Rules | author = International Basketball Federation | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2005-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051222011459/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | url-status = dead }} * {{Наведено списание | first = Anthony | last = Reimer | year = 2005 | title = FIBA vs North American Rules Comparison | journal = FIBA Assist | issue = 14 | pages = 40–44 | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2009-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090129161522/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | url-status = dead }} * {{Наведена мрежна страница | author=Bonsor, Kevin | url=http://health.howstuffworks.com/basketball2.htm | title=How Basketball Works: Who's Who | work=HowStuffWorks | publisher= | accessdate=January 11, 2006}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks}} * [http://www.naismithmuseum.com/ Музеј Нејсмит] * [http://www.hoophall.com/ Сала на славата] * [http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 Спортски херои] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090621011648/http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 |date=2009-06-21 }} - славни кошаркарски имиња во САД * [http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=BK Кошарката на Олимпијада] * [http://www.basketball.org.mk/ Мрежно место на КФМ] * [http://www.fiba.com Мрежно место на ФИБА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19961104154421/http://www.fiba.com/ |date=1996-11-04 }} * [http://www.nba.com Мрежно место на НБА] * [http://www.wnba.com/ Мрежно место на ЖНБА] * [http://www.cbahoopsonline.com Континентална кошаркарска асоцијација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330211322/http://www.cbahoopsonline.com/ |date=2019-03-30 }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кошарка| ]] sksg72iibub69wsvd6wa5wr3i3r7750 5586818 5586816 2026-07-03T20:41:13Z Andrew012p 85224 5586818 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Кошарка | image = Steph Curry (51915116957).jpg | image_size = 275px | caption = [[Стеф Кари]] се обидува да постигне кош на [[НБА Ол-стар викенд 2022|Олстар-натпреварот]] во 2022 г. | union = [[ФИБА]] | first = [[21 декември]] [[1891]], [[Спрингфилд (Масачусетс)|Спрингфилд, Масачусетс]], САД | contact = ограничен | team = 5 по екипа:<br>[[плејмејкер]]<br>[[бек (кошарка)|бек]]<br>[[крило (кошарка)|крило]]<br>[[крилен центар (кошарка)|крилен центар]]<br>[[центар (кошарка)|центар]] | mgender = да, одвоени натпревари | type = [[екипен спорт]], спорт со топка | venue = спортска сала или отворен терен ([[улична кошарка]]) | ball = баскет (кошаркарска топка) | glossary = | olympic = да (демонстрирана во 1904 и 1924; во програмата од 1936; 3x3 кошарка од 2020) | paralympic = да (кошарка во количка) }} [[Податотека:Basketball court dimensions.png|мини|десно|200п|Дијаграм на кошаркарски терен.]] '''Кошарка''' — екипен [[спорт]] во кој пет играчи од два различни екипи се обидуваат да постигнат што повеќе поени преку давање [[кош (погодок)|кош]], односно преку уфрлување на топката низ хоризонтално поставен обрач на височина од 305 сантиметри. Од едната страна на теренот до другата, топката се пренесува преку тапкање и подавање на останатите членови на екипата. Во [[1891]], [[Канада|Канаѓанецот]] [[Џејмс Најсмит]] ја измислил играта кошарка, со 7 правила од кои 6 сè уште се користат. Најсмит бил важен пропонент за развитокот на женскатa кошарка и за раширувањето на играта низ [[Северна Америка]]. Двете најсилни кошаркарски лиги во светот се европската [[Евролига]] и северноамериканската [[НБА|Национална кошаркарска асоцијација]]. Кошарката е распространета на сите [[континент]]и и е најбрзорастечкиот спорт во светот. Во [[Македонија]], најсилната кошаркарска лига е [[Македонска Прва Лига (кошарка)|Македонската Прва Лига]]. До поени во кошарката се доаѓа со фрлање на [[топка]]та во обрачот на кошот. Екипата која на крајот од [[натпревар]]от ќе оствари повеќе поени е победник. Кошот постигнат во [[лак]]от вреди 2 поени, кошот постигнат надвор од лакот 3 поени, а кошот од слободни фрлања носи по 1 поен. Топката во кошарката се управува со нејзино [[удирање]] од подот, односно водење, или пак преку меѓусебно додавање меѓу играчите. Телесни контакти ко можат да ги повредат играчите не се дозволени. Постојат строго одредени правила и начини спрема кои топката може да се води. Со тек на времето кошарката ги развила вообичаените техники за [[шутирање]], [[додавање]] и [[водење]], како и позициите на играчите кога се во напад и во одбрана. Иако вообичаената кошарка се одвива под строго одредени [[правила]], разни варијации на кошарката направила таа да биди со сè помалку правила. Во кошарката има разни стилови на [[Кошаркарски шут|шутеви]], од кои најпознат е [[Хорок удар|ударот хорок]]. == Историја == === Првите правила, терен и игра === Во почетокот на [[декември]] [[1891]] година, д-р [[Џејмс Нејсмит]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/inventions/inventions.html|title=The Greatest Canadian Invention}}</ref> канадски професор по физичка култура од [[универзитетот МекГил]] од [[Монтреал]] и инструктор во Вежбалното училиште ''YMCA''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|title=Hoop Hall History Page|accessdate=2009-06-30|archive-date=2001-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20010419124201/http://www.hoophall.com/history/naismith_resume.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> (денес [[Спрингфилд Колеџ]]), во [[Спрингфилд, Масачусетс]], [[САД]], барал енергична игра на затворено за да ги држи своите студенти зафатени и на одредено фитнес ниво за време на долгите зими во [[Нова Англија]]. По отфрлање на скоро сите идеи кои биле или премногу груби или слабо одговарале на околностите во [[гимназија|гимназиите]], тој започнал со создавање на правилата на кошарката. Професорот прво закачил кош за праски на 3.05 метри односно 10 стапки. Во спротивност со модерните кошаркарски мрежи овој кош за праски го држел своето дно и топката морала повторно да се врати штом еднаш бил постигнат бод. Сепак ова се докажало неефикасно, па така била направена дупка на дното од кошот, овозможувајќи и на топката да ѕирка, со цел да може лесно да се изнеси со дрвен [[клин]]. Кошовите за праски се употребувале сè до 1906 година кога се замениле со метални обрачи со табла. Набргу била направена промена, па така топката само поминува низ мрежата, пробивајќи го патот до кошарката како што ја знаеме денеска. Секогаш кога некое лице ја фрлало топката во кошот, неговата екипа постигнувал бод. Секогаш кога екипата постигнува најмногу бодови тој ја добива играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|accessdate=2007-02-14|date=2007-02-14|title=James Naismith Biography|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205045627/http://www.naismithmuseum.com/naismith_drjamesnaismith/main_drjamesnaismith.htm|url-status=dead}}</ref> Кошовите првично биле заковувани на меѓукатна тераса на игралиштето, но ова се покажало непрактично кога публиката од терасата почнала да се меша со шутевите. Таблата била воведена за да се спречи ова мешање. Тоа дало дополнителен ефект кој дозволувал удар од скок.<ref>Thinkquest, [http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html Basketball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130624223303/http://library.thinkquest.org/10480/b-ball.html |date=2013-06-24 }}. Accessed 2009.01.20</ref> Рачно напишаните дневници на Нејсмит, откриени од неговата внука во почетокот на 2006 година, покажуваат дека тој бил нервозен за новата игра што ја измислил, која вклучува правила од детската игра наречена „[[Патка на камен]]“, како што многу правила не успеале пред тоа. Нејсмит новата игра ја нарекол ''„Basket Ball“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=2660882|title=Newly found documents shed light on basketball's birth|accessdate=2007-01-11|date=2006-11-13|publisher=Associated Press|work=ESPN.com}}</ref> Првиот официјален натпревар се одиграл во гимнзија на ''YMCA'' на [[20 јануари]] [[1892]] година со девет играчи. Натпреврот завршил со 1-0, а ударот бил направен на далечина од 7.6 метри (25 стапки) на игралиште со половина должина од сегашното игралиште на [[уличната кошарка]] и од тие на НБА. Од 1897 – 1898 станале стандардни екипите од по пет играчи. === Женска кошарка === Женската кошарка започнала во 1892 година во [[Колеџ Смит|колеџот Смит]], кога [[Сенда Беренсон]], професор по физичка култура, ги модифицирала правилата на Нејсмит за жени. Кратко време по вработувањето во колеџот Смит, таа отишла кај Нејсмит да научи повеќе за играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4|title=Pioneers in Physical Education|pages=661–662|accessdate=2009-06-03|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620173552/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/1biog/19411000/index.shtml?page=4}}</ref> Фасцинирана од новиот спорт и корисноста која може да ја предава, таа го организирала првиот женски колегијален кошаркарски натпревар на [[9 март]] [[1893]], кога бруцошките и студентките од втора година од нејзиниот универзитет Смит играле едни против други.<ref name="Senda Berenson Papers">{{Наведена мрежна страница|url=http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/|title=Senda Berenson Papers|accessdate=2009-06-03|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203084349/http://clio.fivecolleges.edu/smith/berenson/}}</ref> Нејзините правила првин биле објавени во 1899, а две години подоцна Беренсон станала издавач на pрвиот водич за женска кошарка на А.Г. [[Спалдинг]], којшто понатаму пак ја рашириl нејзината верзија за женска кошарка.<ref name="Senda Berenson Papers" /> === Брзо зголемување на популарноста === Првите приврзаници на кошарката биле испраќани од ''YMCA'' и спортот брзо се проширил низ САД и [[Канада]]. До 1895 година, биле основани неколку женски средни школи. Додека ''YMCA'' била одговорна за почетниот развој и ширење на играта, во рок од една декада се спречил нов спорт како груба игра, бидејќи почнал да се оддалечува од првичната мисија на ''YMCA''. Сепак, другите аматерски спортски клубови, колеџи и професионални клубови брзо ја пополниле празнината. Пред [[Првата светска војна]], [[Аматерска атлетска унија|Аматерската атлетска унија]] и [[Интеруниверзитетска атлетска асоцијација на САД|Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД]] (претходник на Националната универзитетска атлетска асоцијација) се натпреварувале за правилата во играта. Првата професионална лига е основана во [[1898]] за да ги заштити играчите од експлоатирање и да воведе помалку груба игра. Оваа лига траела само 5 години. === „Кошаркарска сала на славата“ === До [[1950]] година, кошарката станала главниот универзитетски спорт, па на тој начин го зголемувала интересот за професионалната кошарка. Во 1959 година била основана [[Кошаркарска сала на славата|„Кошаркарската сала на славата“]] во [[Спрингфилд, Масачусетс]], местото на првиот натпревар. Нејзните регистри вклучувале големи имиња, тренери, судии и луѓе кои значително придонеле за развојот на играта. === Развој на опремата и техниката === Кошарката првобитно се играла со [[фудбалска топка]]. Првите топки направени посебно за кошарка биле кафеави, но дури во доцните педесетти [[Тони Хинкл]], барајќи топка која ќе биде попрегледна за играчите и публиката, ја вовел портокаловата топка која денеска е во општа употреба. Дриблингот не бил дел од првичната игра, освен за додавање од скок до соиграчите. Додавањето на топката било првично значајна работа за движењето на топката. На крајот дриблингот бил воведен, но ограничен од асиметричната форма на првите топки. Дриблингот станал значаен дел од играта дури околу педесеттите години, штом рачно била подобрена формата на топката. === Историски претходници на кошарката === Кошарката, [[нетбол]]от, [[народна топка|народната топка]], [[одбојка]]та и [[лакрос]]от се единствените игри со топка коишто се откриени од Северноамериканците. Другите игри со топка, како што се [[бејзбол]]от и [[Канадски фудбал|канадскиот фудбал]] имаат потекло од [[Европа]], [[Азија]] или [[Африка]]. И покрај тоа, не постои директен доказ дека идејата за кошарка доаѓа од античката [[Мезоамериканска игра со топка]], знаењата за таа игра со топка биле достапни најмалку педесет години пред откривањето на Нејсмит, во ракописите на [[Џон Лојд Стивенс]] и [[Александар фон Хумболт]]. Посебно делата на Стивенс во кои се вклучени илустрации од [[Фредерик Катервуд]], биле достапни во многу образовни институции во 19 век и исто така имале широко движење. === Ран развој на универзитетската кошарка === Д-р. Џејмс Нејсмит дал голем придонес во основањето на [[Универзитетска кошарка|универзитетската кошарка]]. Тој бил тренер шест години во [[Универзитет Канзас|Универзитетот Канзас]], пред да му ја препушти функцијата на прочуениот тренер [[Форест Ален]]. Ученикот на Нејсмит, [[Амос Алонсо Стаг]] ја донел кошарката во [[Универзитет Чикаго|Универзитетот во Чикаго]], додека [[Адолф Рап]], ученикот на Нејсмит од Универзитетот од Канзас, постигнал голем успех како тренер на [[Универзитет Кентаки|Универзитетот во Кентаки]]. На [[9 февруари]] [[1895]] година, првиот интеруниверзитетски 5 на 5 натпревар се одиграл на [[Универзитет Хемлин|Универзитетот Хемлин]] меѓу Хемли и Земјоделското училиште, којшто бил прибод кон [[Универзитет Минесота|Универзитетот од Минесота]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html |title=Hamline University Athletics: Hutton Arena |publisher=Hamline.edu |date=1937-01-04 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528055346/http://www.hamline.edu/hamline_info/athletics/facilities/hutton_arena.html }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author=dcollier |url=http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |title=Hamline University Athletics: Admission Athletics Intro Page |publisher=Hamline.edu |date=2004-09-11 |accessdate=2010-07-25 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920121105/http://www.hamline.edu/cla/admission/campuslife/athletics/athletics.html |url-status=dead }}</ref> Земјоделското училиште на натпреварот победило со 9-3. Во 1901 година, образовните институции како Универзитетот од Чикаго, [[Универзитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]], [[Колеџ Дармут|Колеџот Дармут]], Универзитетот од Минесота, [[Воена морнарица на САД|Воената морнарица на САД]], [[Универзитет Јута|Универзитетот од Јута]] и [[Универзитет Јеил|[Универзитетот Јеил]] започнале со спонзорирање на машките натпревари. До 1910 година, честите повреди на терените го натерале претседателот [[Теодор Рузвелт]] да предложи дека универзитетската кошарка треба да формира управно тело и како резултат на тоа се создала Интеруниверзитетската атлетска асоцијација на САД. Во 1910, ова тело ќе си го промени името во [[Национална универзитетска атлетска асоцијација]]. === Ран развој на женската кошарка === [[Податотека:FIBA Basketballs 2004-2005.JPG|мини|200п|Официјална топка на ФИБА.|лево]] Во 1892 година,[[Универзитет Калифорнија|Универзитетот од Калифорнија]] и училиштето ''Мис Хед'' го одиграле првиот женски интеринституционален натпревар. Бруцошите на Беренсон играле заедно со студентите од втора година во првиот женски интеруниверзитетски кошаркарски натпревар во колеџот Смит на [[21 март]] [[1893]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|title=You Come in as a Squirrel and Leave as an Owl|accessdate=2009-06-02|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615080005/http://www.smith.edu/newssmith/fall2003/100.php|url-status=dead}}</ref>. Истата година, [[Маунт Холиок]] и колеџот [[Софи Њуком]] (тренер [[Клара Грегори Баер]]) започнале да играат кошарка. До 1895 година, играта се проширила низ колеџите низ целата држава, вклучувајќи ги колеџите [[Велсли]], [[Васар]] и [[Брин Моур]]. Првиот интеруниверзитетски женски натпревар се одиграл на [[4 април]] [[1896]] година. Жените од Стенфорд играле 9-9 со оние на Беркли, завршувајќи со 2-1 победа за Стенфорд. Развојот на женската кошарка бил поструктурен отколку оној на мажите во почетокот. Во 1905 година, [[Американската асоцијација за физичка култура]] го создава ''Извршниот комитет за правила во кошарката'' при [[Женски национален кошаркарски комитет|Женскиот национален кошаркарски комитет]].<ref name="Historical Timeline">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wbhof.com/timeline.html|title=Historical Timeline|accessdate=2009-06-02|archive-date=2009-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621024009/http://www.wbhof.com/timeline.html}}</ref> Овие правила наложуваат девет играчи во секоја екипа и 11 службеници. [[Меѓународна женска спортска федерација|Меѓународната женска спортска федерација]] (1924) вклучила женско кошаркарско натпреварување. Во 1925 година се одржани 37 женски средношколски, универзитетски и државни турнири. Во 1926 година, Аматерската атлетска унија го поддржала првиот национален женски кошаркарски турнир, комплетирајќи го со машки правила.<ref name="Historical Timeline" /> [[Едмонтон Градс]], канадскиот патувачки женска екипа, сместена во [[Едмонтон, Алберта]], дејствувал помеѓу 1915 и 1940. Градс ја обиколиле цела [[Северна Америка]] и биле исклучително успешни. Тие поставиле рекорд од 522 победи и само 20 порази за тој временски период, бидејќи тие се среќавале со секоја екипа кој сакал да ги предизвика, финансирајќи ги нивните обиколки со приходи од продажбата на билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/lp.do?id=13113|title=The Great Teams|accessdate=2009-06-02}}</ref> Градс исто така блеснале и на неколку изложбени патувања во [[Европа]] и освоиле четири последователни олимписки турнири во 1924, 1928, 1932 и 1936 година. Сепак, женската кошарка не била официјален спорт сè до 1976 година. Играчките на Градс не биле платени и не смееле да се мажат. Стилот на Градс се фокусира на екипната игра, без претерано нагласување на способностите на поединечните играчи. === Првата канадска интеруниверзитетска игра === [[Податотека:Firstbasketball.jpg|thumb|Првиот терен за кошарка.]] Првата канадска интеруниверзитетска кошаркарска игра се одиграла во [[YMCA]] во [[Кингстон, Онтарио]] на [[6 февруари]] [[1904]] година, кога [[Универзитетот МекГил]] го посетил [[Универзитетот Квин]]. МекГил победил на полувреме со 9-7, а резултатот бил 7-7 на крајот од регуларната игра. На крајот од период од десетминутното полувреме го дал резултатот. Голема публика дошла да го гледа натпреварот.<ref>''[[Queen's Journal]]'', vol. 31, no. 7, February 16, 1904; ''105 years of Canadian university basketball'', by Earl Zukerman, http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id=13618 {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518060828/http://www.cisport.ca/e/m_basketball/story_detail.cfm?id%3D13618|date=2016-05-18}}</ref> === Раните американски професионални и иновациски екипа === Дваесеттите години изобилувале од екипи. Постоеле стотици машки професионални кошаркарски екипи во градови и гратчиња низ САД, но и мала организација на професионални натпревари. Играчите оделе од екипа до екипа и екипите играле во различни сали. Лигите во кошарката доаѓале и си заминувале. Иновациските екипи како што се [[Ориџинал Селтикс]] и двете афроамерикански екипи, [[Њујорк Ренесанс Фајв]] и [[Харлем Глобетротерс]] одиграле двесте натпревари за една година за време на нивните национални тури. === Американски национални универзитетски првенства === Првиото машко државно првенство, [[Национална асоцација за меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување|Националната асоцација на меѓууниверзитетско кошаркарско натпреварување]], кое сѐ уште постои под името ''Турнир на Национална Асоцијација за интеруниверзитетски спортови'', бил организиран во [[1937]]. Првото државно првенство за екипите на ''Националниот предизвикувачки турнир'' во [[Њујорк]] бил организиран во 1938 година, а ''Националниот турнир на НУАА'' започнал една година подоцна. Универзитетската кошарка била оневозможена од скандалите за коцкање од 1948 до 1951 година, кога дузина играчи од врвни екипи биле вмешани во местење на натпревари и намалување на бодови. Делумно поттикнати од асоцијацијата со мамење, НПТ ја изгубила довербата за ''НУАА турнирот''. === Средношколска кошарка на САД === Пред широко да се зацврсти регионот на средни училишта, повеќето средни училишта на САД биле далеку помали од нивните сегашни копии. За време на првата декада на 20 век, кошарката брзо станала идеален меѓушколски спорт благодарејќи на скромната опрема и личните барања на кошарката и кошаркарите. Во периодот пред распространувањето на телевизиското покривање на професионалните и универзитетските спортови, популарноста на средношколската кошарка била неспоредлива во многу делови на Америка. Можеби најлегендарен средношколска екипа бил [[Френклин Вундер Фајв]] од [[Индијана]], кој освојувал во текот на дваесеттите години, доминирајќи во кошарката на Индијана и здобивајќи се со национално признание. Денес, всушност секое средно училиште во САД има кошаркарска екипа кој се натпреварува на универзитетско ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |title=архивски примерок |accessdate=2010-08-26 |archive-date=2012-04-24 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120424210910/http://www.nfhs.org/WorkArea/linkit.aspx?LinkIdentifier=id&ItemID=3506 |url-status=dead }}</ref> Популарноста на кошарката е голема и во руралните области каде тие се идентификуваат со целата заедница, како и кај некои поголеми училишта познати по нивните кошаркарски екипи, каде многу играчи учествуваат на повисок степен на натпреварување после дипломирањето. Во сезоната 2003/ 2004, 1 002 797 момчиња и девојчиња ги претставувале своите училишта во меѓучилишни кошаркарски натпреварувања, во согласност со Националната федерација на државните средношколски асоцијации. Државите [[Илиноис]], [[Индијана]] и [[Кентаки]] се особено познати по нивната граѓанска приврзаност за средношколската кошарка, општо познати како [[Хузиер Хистерија]] во Индијана. Критички одобрениот филм [[Хузиерс]] го покажува големото значење на средношколската кошарка за овие рурални заедници. === Национална кошаркарска асоцијација === {{Главна|НБА}} Во [[1946]] е формирана Кошаркарската асоцијација на Америк организирајќи ги врвните професионални екипи и водејќи ги до поголема популарност на професионалните натпревари. Првиот натпревар се одиграл во [[Торонто]], [[Онтарио]], [[Канада]] помеѓу [[Торонто Хаскис]] и [[Њујорк Кникербокерс]] на 1 ноември 1946 година. Три сезони подоцна, во 1949 година, КАА станува [[Национална кошаркарска асоцијација]] или кратко '''НБА'''. Новата организација [[Американска кошаркарска асоцијација]] се појавила во 1967 година и кратко ја загрозила доминацијата на НБА сè додека не се споиле АКА и НБА. Денес НБА е врвна професионална кошаркарска лига во светот по својата популарност, големи примања, талент и ниво на натпреварување. НБА се одликува со многу познати играчи како што се [[Џорџ Микан]], првиот доминантен „голем човек“, волшебникот за топка [[Боб Коузи]] и одбранбениот гениј [[Бил Расел]] од [[Бостон Селтикс]], [[Вилт Чембрлен]], кој првично играл за [[Харлем Глобетротерс]], сестраните играчи [[Оскар Робертсон]] и [[Џери Вест]], модерниот голем човек [[Карем Абдул Џабар]] и [[Карл Мелоун]], плејмејкерот [[Џон Стоктон]], омилениот играч на публиката [[Џулиус Ирвинг]], потоа европските ѕвезди [[Дирк Новицки]] и [[Дражен Петровиќ]] и тројцата играчи кои ја доведуваат професионалната игра до највисок степен на популарност : [[Лари Берд]], [[Меџик Џонсон]] и [[Мајкл Џордан]]. Во 2001 година, НБА создаде развојна лига [[НБДЛ]]. Во 2008 година лигата имала 16 екипи. Кошаркарските екипи сочинуваат околу 13 проценти од граѓанските спортови во САД и просек 17 558 гледачи редовно ги посетуваат кошаркарските натпревари во НБА и тоа [[Чикаго Булс]] со 22 103, [[Детроит Пистонс]] со 22 076 и [[Кливленд Кавалиерс]] со 20 499 посетители. Комбинираниот приход од 30 НБА екипи е околу 3,37 милијарди долари и е во пораст. === Женска национална кошаркарска асоцијација === Женската национална кошаркарска асоцијација или женска НБА (WNBA), поддржана од НБА, започнала во 1997 година. Иако имала слаба посетеност, неколку маркантни играчки ([[Лиза Лесли]], [[Дајана Таураси]] и [[Кендис Паркер]] помеѓу другите), помогнале да се развие популарноста на лигата и нивото на натпреварување. Други професионални женски кошаркарски лиги во САД е [[Американска кошаркарска лига]] (1996 - 1998), но се повлекла поради популарноста на женската НБА. На ЖНБА се гледа малку како на вдлабната лига. Сепак, лигата од неодамна презела напредни мерки. Во јуни 2007 година, лигата потпишала продолжен договор со [[ESPN]]. Новиот телевизиски договор ќе трае од 2009 до 2016 година. Заедно со овој договор дошле и првите права за плаќање на такса на женската професионална спортска лига. После осум години од договорот, „милиони и милиони долари ќе се поделат помеѓу екипите од лигата“. WNBA има поголема гледаност на националните телевизии (413 000) отколку заедно [[MLS]] (253,000)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 MLS attendance, TV viewership numbers slip] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160125234750/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/60481 |date=2016-01-25 }}</ref> и [[NHL]] (310,732)<ref>''Street & Smith's SportsBusiness Journal'', [http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 NHL’s attendance, TV ratings both showing increases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101223073519/http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61172 |date=2010-12-23 }}</ref> што е добар знак за порастот на оваа лига. === Кошаркарска асоцијација на Филипините === Кошаркарска асоцијација на Филипините е втората најстара професионална лига во светот. Првиот натпревар се одиграл на [[9 април]] ''1975'' година во [[Аранета Колесум]] во [[Кубао]], [[Кензон Сити]] на [[Филипините]]. Откриена е како „бунт“ на неколку екипи на сега веќе непостоечката ''Индустриска и трговска атлетска асоцијација на Манила'', која била строго контролирана од [[Кошаркарска асоцијација на Филипини|Кошаркарската асоцијација на Филипините]]. Девет екипи чествувале во првата сезона на лигата која била отворена на 9 април 1975 година. Кошаркарска асоцијација на Филипините се одликува со неколку познати кошаркарски играчи како моменталните ѕвезди [[Гери Дејвид]], [[Џејмс Јап]], [[Марк Кагвиоа]], [[Вили Милер]], [[Кели Вилијамс]], [[Сајрус Багио]] и многу други. Поранешни суперѕвезди се [[Алан Кејдик]], [[Бенџи Парас]], [[Роберт Јаровски]], [[Рамон Фернандес]], [[Франсис Арнез]], [[Атој Ко]], [[Богс Адорнадо]], [[Филип Цезар]], [[Алвин Патримонио]], [[Јојо Ластимоса]] и многу други. === Меѓународна кошарка === [[ФИБА|Меѓународната кошаркарска федерација]] е формирана во [[1932]] година од осум држави: [[Аргентина]], [[Чехословачка]], [[Грција]], [[Италија]], [[Летонија]], [[Португалија]], [[Романија]] и [[Швајцарија]]. Во тоа време организацијата контролираla само играчи аматери. Нејзиниот акроним е ''ФИБА'', изведен од француското име на организацијата ''Fédération Internationale de Basketball Amateur.'' Машката кошарка за првпат била на Олимписките игри во Берлин 1936 година и покрај тоа што биле одржани демострации за турнирот во 1904 година. САД ја поразиле Канада во првото финале, играјќи на отворено. На ова натпреварување доминирале САД, чија екипа освојил три титули. Првиот пораз бил во [[Минхен]] во [[1972]] година против Советскиот Сојуз. Во 1950 година, првиот светски турнир на ФИБА се одржал во [[Аргентина]]. Три години подоцна, во Чиле се одржал првиот светски турнир на ФИБА за жени. Женската кошарка била додадена на Олимписките игри во 1976 година кои се одржале во Монтреал, Канада со екипи како што се [[Советски Сојуз]], [[Бразил]] и [[Австралија]] спротивставувајќи им се на американскиот состав. === Во поглед на Олимписките игри === ФИБА го изоставила разликувањето помеѓу професионалните играчи и аматерите во 1989 година и во 1992 година професионалните играчи играле за првпат на Олимписките игри. Доминацијата на САД продолжила со воведувањето на „[[Dream Team|Дрим Екипата]]“. Сепак, со развивањето на програми на друго место, други репрезентации започнале да ги победуваат САД. Екипата составена од НБА играчи завршиле шести во светското првенство од 2002 година во [[Индијанаполис]], позади [[СР Југославија]], [[Аргентина]], [[Германија]], [[Нов Зеланд]] и [[Шпанија]]. На олимписките игри во Атина во 2004 година, САД го доживеале нивниот прв олимписки пораз со професионални играчи, потфрлувајќи на [[Порторико]] со цпораз од 19 бодови разлика и од [[Литванија]] во групни натпревари и биле елиминирани од Аргентина во полуфиналето. Како резултат на тоа, тие го освоиле бронзениот медал поразувајќи ги Литванија и завршувајќи позади [[Аргентина]] и [[Италија]] на конечната листа. === Меѓународни ѕвезди во НБА === Кошаркарски турнири се одржуваат ширум светот за момчиња и девојчиња за сите возрасти. Светската популарност на спортот е означена со голем број националности коишто се застапени во НБА. Играчи од целиот свет можат да се најдат во следниве НБА екипи: * Ѕвездата на [[Чикаго Булс]], крилото [[Луол Денг]] е бегалец од [[Судан]] со живеалиште во [[Обдеинетото Кралство]]. * [[Стив Неш]] којшто ги доби наградите MVP за 2005 и 2006 година е Канаѓенец роден во [[Јужна Африка]]. * [[Андреа Барњани]] од [[Торонто Рапторс]], топ пик на НБА драфтот за 2006 година е од Италија. * Суперѕвездата на [[Далас Маверикс]] MVP за 2007 година [[Дирк Новицки]] е Германец. * [[По Гасол]] од [[Лос Анџелес Лејкерс]] е од [[Шпанија]]. * Топ пикот од вкупниот драфт на НБА [[Ендрју Богут]] од [[Милвоки Бакс]] е Австралијанец. Исто така, почетникот за сезоната 2008 – 2009 [[Нејтан Џаваи]] е првиот [[роден Австралијанец]] којшто играл во лигата. * Центарот на [[Хјустон Рокетс]] [[Јао Минг]] е од [[Кина]] * [[Предраг Стојаковиќ]] е Србин од Хрватска. * [[Андреј Кириленко]] е [[Руси]]н. * Чуварот на [[Феникс Санс]], [[Леандро Брабоса]] и предниот играч на [[Денвер Нуџетс]] [[Нене]] се [[Бразилци]] * Големиот човек на [[Кливленд Кавалиерс]] [[Жидринас Илгаускас]] и [[Линас Клиза]] од Денвер Нуџетс се [[Литванци]]. Веројатно ниту една екипа не се поврзува со странци како што е [[Сан Антонио Спарс]]. Тројцата најзначајни играчи се меѓународните – [[Тим Данкан]] од [[Американски Девствени Острови]], [[Ману Џинобили]] од [[Аргентина]] и [[Тони Паркер]] од [[Франција]]. Сограѓанинот на Џинобили е [[Андрес Ночиони]] кој игра за [[Сакраменто Кингс]]. Дури во деведесеттите години многу неамерикански играчи станале имиња во НБАкако што се Хрватот [[Дражен Петровиќ]] и [[Тони Кукоч]], Србинот [[Владе Дивац]], Литванците [[Авридас Сабонис]] и [[Сарунас Марчиулионис]] и Германецот [[Детлеф Шремпф]]. === Глобализација на кошарката === Сите натпреварувачки екипи во двете неодамнешни светски првенства на ФИБА во 2002 во [[Индианаполис]] и [[2006]] година во [[Јапонија]], еднакво драматично ја покажува глобализацијата на играта. Само еден член од секоја екипа бил Американец, т.е. [[Кармело Антони]] во 2006 година. Екипата од 2002 година го сочинувале [[Дирк Новицки]], Џинобили, [[Јао Минг]], [[Предраг Стојаковиќ]] и [[Перо Камерон]] од [[Нов Зеланд]]. Џинобили исто така бил дел и од екипата од 2006 година, а други членови биле Ентони, [[По Гасол]] неговиот [[шпански]] колега [[Хорхе Гарбахоса]] и [[Теодорос Папалукас]] од [[Грција]]. Единствени играчи од истата екипа кои никогаш не заиграле во НБА се Камерон и Папалукас. == Правила и прописи == Димензиите и временските ограничувања разгледани во овој дел варираат помеѓу турнирите и организациите. Во овој дел се употребени меѓународни и правила на НБА. Целта на играта е да се победи противникот преку фрлање на топката горе низ баскетот на противникот, додека се спречува истиот да го прави истото. Намерата да се погоди бод е наречена [[шут]]. Успешен шут вреди 2 бодови, или три бодови доколку ако е земена од другата страна на лакот за [[три бодови]] кој пак е висок 6.25 метри (20 стапки и 6 инчи) од баскетот во меѓународни натпревари и 23 стапки и 9 инчи (7.24 метри) во НБА натпревари. === Правила за играње === [[Податотека:The Macedonian Basketball Team.JPG|мини|десно|200п|Кошаркарска екипа за време на тајмаут на натпревар меѓу Македонија и Летонија.]] Натпреварите се играат во 4 четвртини од 10 минути (меѓународни) или 12 минути (НБА). Универзитетските игри употребуваат полувремиња од 20 минути, додека пак средношколските натпревари употребуваат четвртини од осум минути. Период од петнаесет минути се употребува за пауза помеѓу полувремињата и две минути се дозволени за други одмори. [[Продолжените периоди]] се долги по пет минути. Екипите ги менуваат мрежите пред второто полувреме. Дозволено е само времето кога се игра. Часовникот застанува кога играта не е активна. Оттука, натпреварите општо траат подолго отколку времето за додадените периоди, вообичаено околу 2 часа. Пет играчи од секоја екипа (регистер од 12 играчи) можат да присуствуваат на теренот. [[Замените]] се неограничени, но може да се извршат само кога играта е запрена. Екипите исто така имаат и тренер, кој го надгледува развојот и стратегиите на екипата и другиот екипен персонал како што се помошници тренери, менаџери, статистичари, лекари и тренери. И за машките и за женските екипи, стандардната униформа се состои од шорцеви и [[дрес]] со јасно видлив број, единствен во екипата, испечатен однапред и одназад. Играчите носат високи патики коишто обезбедуваат екстра поддршка за зглобот на ногата. Обично, имињата на екипите, на играчите како и оние на спонзорите надвор од Северна Америка се испечатени на униформите. Дозволено е само ограничен број на тајм-аути, стопирање на часовникот побарано од тренерот за кратки средби со играчите. Општо таквите прекини не се подолги од една минути, а за телевизиските натпревари пак, потребен е епп пауза. Играта е контролирана од судии од коишто еден е арбитар (главниот судија во машките универзитетски натпревари и во НБА), еден или двајца судии (судии во машките универзитетски натпревари и во НБА) и записничари. За универзитетските натпревари, за НБА и за многу средношколски натпревари, постојат вкупно три судии на терен. Записничарите се одговорни за следењето на бодовите на секоја екипа, за задржувањето на времето и за поединечните или екипните [[фаули]] ,за замените на играчите, [[укажуваат на поседувањето]] на топката на екипата, како и [[часовникот за шутирање]]. === Опрема === Единствена основна опрема во кошарката е топката и игралиштето : рамна правоаголна површина со обрачи на спротивните краеви. Нивоата на натпреварување бараат употреба на повеќе опрема како што се часовници, табли за постигнатите бодови, стрелки за измена на играчите и системи за оперирање со свирчето и стопирање на часовникот. Пропишано [[кошаркарско игралиште]] во меѓународни натпревари е долго 28 метри а широко 15 метри (приближно 92 стапки со 49), а во НБА е 94 стапки со 50 (29 метри со 15м). Повеќето игралишта се направени од дрво. Челичен баскет со мрежа и табла е обесена на крајот од игралиштето. Во речиси сите нивоа на натпреварување, врвот на работ е точно 10 стапки (3.05 метри) горе на игралиштето и 4 стапки (1.2 метри) внатре во основната линија. Варирањето на димензиите на игралиштето и на таблата е можно, но се смета за важно баскетот да биде поставена на точната висина, Работ којшто е помал а неколку инчи може да има спротивен ефект врз шутирањето. Исто така постојат прописи за тоа колкави треба да бидат димензиите на топката. Ако играат жени, официјалната големина на топка е 28.5 инчи (големина 6) и тежина од 20 унци. За мажи, официјалната топка е со опсег од 29.5 инчи (големина 7) и тежина од 22 унци. === Прекршоци === Топката може да биде водена кон баскетот со шутирање, додавање помеѓу играчите, исфрлена, тапкана, тркалена или дриблувана (удирање на топката при трчање). Топката мора да остане внатре на теренот. Екипата кој последен ја допира топката пред да излезе надвор од теренот, го губи правото на поседување. Топката е надвор ако ја допре или премине преку граничната линија. Ова е спротивно кај другите спортови како што се [[фудбалот]], [[одбојката]] и [[тенисот]] (но не и [[рагби]] или Американски фудбал), каде топката (играчот) сѐ уште се смета за внатре, доколку кој бил нејзин дел ја допре граничната линија. Водителот на топката може да не ги движи двете стапала без дриблинг, познато како [[патување]], ниту пак тој може да дрибла со двете раце или да ја фати топката помеѓу дриблизни, прекршок наречен [[двоен дриблинг]]. Екипата штом еднаш воспоставил контрола над топката на предната половина од игралиштето, не може да ја врати топката назад од игралиштето. Топката не може да биде удрена или фатена со тупаница. Прекршувањето на овие правила резултира со загуба на топката, или ако е направено од одбраната, тогаш [[часовникот]] се ресетира. Постојат ограничувања за потребното време на водење на топката на половина игралиште (8 секунди во меѓународни натпревари и во НБА), 10 секунди во НУАА и средните училишта, пред да се шутира (24 секунди во НБА, 30 секунди за жени во НУАА лигата и за двата пола во [[Канадските Интеруниверзитетски спортови]] и 35 секунди во машките натпревари од НУАА)., држејќи ја топката чувана (5 секунди) и останувајќи во забранета зона (лентата или [[клучот]]) (3 секунди). Овие правила се дизајнирани за да се воведе повеќе напад. Ниту еден играч не трреба да се меша со баскетот или со топката на нејзиниот надолен лет кон баскетот, или додека е на работ (или во НБА, додека директно е горе на баскетот, прекршок познат како голтендинг (стремеж за постигнување бод). Доколку одбранбен играч има стремеж за постигнување на бод, шутот се смета за успешен. Доколку соиграчот на оној којшто шутира се стреми за да постигне бод, играта е откажана, па така топката се додава на одбранбената екипа. === Фаули === Намерата нечесно да се онеспособи противникот преку физички контакт не е исправна и се нарекува фаул. Овие фаули најчесто се направени од одбранбените играчи. Сепак, истовремено може да се направат и од напаѓачи. Играчите кои се фаулирани добиваат топка за да ја предадат од крајот на игралиштето, или добиваат еден или повеќе [[слободни фрлања]] ако се фаулирани во моментот на шутирање, во зависност од тоа дали шутот бил успешен. Еден бод се доделува за успешно слободно фрлање, кое се изведува од линијата од 15 стапки (4.5 метри) оддалечено од кошот. Играч или тренер кој покажува неспортско однесување, на пример ако се кара со судијата или се тепа со друг играч, може да му се препише сериозен фаул наречен [[технички фаул]]. Казната вклучува слободни фрлања, за разлика од личната грешка каде екипата може да одбере кој играч да ги изведе слободните фрлања и е различна кај различни лиги. Повторените инциденти резултираат со [[дискфалификување]]. Несмасните фаули со претерани или кај кои целта не е игра со топка се наречени неспортски фаули (или бесрамни фаули во НБА) и резултира со исклучување. Ако екипата надмине извесен број на екипни грешки за определен период (четвртина или полувреме) – четири за НБА и за меѓународните натпревари, па така на противничката екипа ѝ се доделуваа едно или две слободни фрлања за сите последователни грешки за тој период , а бројот на фрлањата зависи од лигата. Во универзитетите во САД, доколу екипата надмине над 7 фаули на полувреме, на противничката екипа му се доделува 1на 1 слободно фрлање (на играчот што дал едно фрлање му се дава и второ). Ако екипата надмине над 10 фаули на полувреме , на противничката екипа му се одделуваа две слободни фрлања за сите последователни фаули на полувреме. На меѓународни натпревари, доколку играч направи 5 фаули (вклучувајќи и технички грешки), или пак во НБА доколку направи 6 фаули (без технички грешки) не му се дозволува да го продолжи натпреварот и за него се вели дека е "направил фаул". Доколку екипата направил одреден број на фаули, се вели дека е "казнен". На часовникот за бодови, тоа обично се означува со светол индикатор кој покажува "Бонус" или "Казна", со осветлена стрелка која насочува дека екипата треба да добие слободни фрлања кога е фаулиран од противничката екипа. Некои часовници исто така го покажуваат и бројот на направените фаули). Бројот на доделените слободни фрлања се зголемува со бројот на направените фаули. Во почетокот се доделува едно слободно фрлање, но после неколку извршени дополнителни фаули, противничката екипа добива а) едно слободно фрлање со можност за второ, ако е направено првото слободно фрлање, наречено "едно плус едно " или б) две слободни фрлања. Ако екипата го промаши првио удар (или "преден крај") или ситуација еден на еден , противничката екипа се жали за топката и продолжува да игра. Ако екипата го промаши првиот удар од ситуација на две фрлања, противничката екипа мора да чека додека не се изврши вториот удар пред да се жали за топката и да продолжи да игра. Ако играч е фаулиран додека се спрема за шутирање и шутот е неуспешен, на играчот му се доделува број на слободни фрлања еднаков на вредноста на ударот. Играч којшто е фаулиран додека се подготвува за нормално шутирање за два бодови, тогаш тој добива две слободни фрлања. Од друга страна пак, играч којшто е фаулиран додека се спрема да шутира за три бодови, добива три слободни фрлања. Додека играчот е фаулиран додека се спрема за шутирање, а шутот е неуспешен, тогаш нему му се доделува едно дополнително слободно фрлање за еден бод. Во комбинација со обичен шут, ова се нарекува "игра на три бодови" (или поразговорно "и еден"), бидејќи фаулот бил направен под мрежата (2 бодови) и дополнително слободно фрлање (1 бод). Игри со четири бодови, иако се ретки, можат да се случат. == Најчести техники и практики == === Позиции и структури === Иако правилата не одредуваат какви било позиции, сепак тие се развија како дел на кошарката. За време на првите пет децении од развитокот на кошарката, се употребувале еден чувар, двајца предни играчи и двајца центри или двајца чувари, двајца предни играчи и еден центар. Од 1980 година, се развија поспецифични позиции т.е. : # „плејмејкер“ или „клучен чувар : обично е најбрзиот играч во екипата, којшто го организира нападот на екипата контролирајќи ја топката и обезбедувајќи ја до вистинскиот играч во вистинското“ време. # „бек“: создава бројни удари во напад, го чува најдобриот периферен одбранбен играч од противничката екипа. # „крило“ : често е одговорен за постигнувањето на бодови преку пресекување на топката и дриблинг пробивање, барајќи во одбраната скокови и кражби на топки, но понекогаш игра многу активно. # „Крилен центар“ : често игра во напад свртен со грбот кон баскетот, во одбрана игра под кошот (во одбранбената зона), или против противничкиот пауер форвард (човек на човек одбрана ) # „Центар“: ја користи големината за да бодува (во напад), за да го заштити одблиску кошот (во одбрана) или да скока. Горните описи се променливи. Некогаш, екипите ќе одберат да употребат тројца напаѓачки чувари, заменувајќи еден од форвардите или центарот со трет гард. Најчестите разменувачки позиции се поинт гард и шутинг гард, посебно ако двајцата играчи имаат добри водачки способности и способности да управуваат со топка. Постојат две главни одбранбени стратегии : ''одбранбена зона'' и ''одбрана човек на човек''. [[Одбранбената зона]] вклучува играчи кои играат на одбранбени позиции, без разлика каков играч од противникот се наоѓа таму. Во [[одбраната човек на човек]], секој одбранбен играч чува посебен противник и се обидува да го спречи од преземање акција. Напаѓачките игри се различни, нормално вклучуваат планирани додавања и движења на играчите без топка. Брзо движење на напаѓач без топка да добие погодна позиција се нарекува скратување. Дозволената намера на напаѓачот да го спречи противникот со испречување на патот на одбранбениот играч, така што неговиот соиграч го пресечува патот до него, се нарекува скрин или пик. Двете игри се комбинирани во [[пикенрол]], во кој играчот создава пик и тогаш го мота/тркала пикот понатаму во правец на кошот. Скриновите и скратувањата се многу важни во нападите. Ова дозволува брзи додавања и екипна работа која може да доведе до успешна кошарка. Екипите скоро секогаш имаат планирано неколку напади за да осигураат дека нивно движење е непредвидливо. На терен поинт гардот е обично одговорен кој покажува која игра ќе се случи. Напаѓачките и одбранбените структури повеќе се нагласени во повисоките нивоа на кошарка. Таму, тренерот нормално бара тајм-аут за да разговара. === Шутирање === [[Податотека:EVD-baloncesto-060.jpg|мини|десно|200п|Различни ставови за шутирање.]] [[Податотека:20081206 DeShawn Sims shoots free throws.jpg|мини|десно|200п|Слободни фрлања.]] Шутирањето претставува обид да се постигнат бодови со фрлање на топката низ баскетот. Методите на шутирање може да варираат кај играчите и во различни ситуации, но најопштата техника може во најкратки црти да се види овде. Играчот треба да биде позициониран така што ќе биде насочен кон обрачот, со нозете оддалечени од рамото, колената се малку свиткани, а грбот е исправен. Играчот ја држи топката во доминантната рака (раката со која шутира), малку горе над главата, со другата рака од другата страна на топката. За да ја нишани топката, лакот на играчот треба да биде подреден вертикално, а однапред да се насочи кон баскетот. Топката се шутира со свиткување и продолжување на раката со која се шутира, за да се исправи. Топката се тркала на краевите од прстите, додека рачниот зглоб е полусвиткан надолу. Кога раката со која се шутира е фиксирана моментално, а топката е исфрлена, тоа значи дека следи удар. Сето тоа е поврзано за да се обезбеди прецизност. Општо, раката со која не се шутира се употребува само за да води шутот, но не и да го реализира. Играчите често се обидуваат постојано да ја вртат топката да го намалат влијанието од нејзин удар. Совршенета траекторија на шутот е доста дискутабилна, но стрелците можат да употребуваат табла за да ја пренасочат топката во баскетот. Двете најопшти шутирања кои погоре беа објаснети се поставен шут и [[шут од скок]]. Поставениот шут е реализиран од стоечка позиција, кога ниедна нога не го напушта подот, а обично се употребува за слободни фрлања. Шутот од скок се реализира во воздух, при највисок скок. Ова обезбедува поголема сила и простор, а исто така му дозволува на играчот да се подигне над дефанзивецот. Неуспехот да се исфрли топката пред играчот да се врати на теренот се нарекува патувачки прекршок. Друг општ шут се нарекува [[приковен шут]]. Овој шут бара од играчот да биде во движење околу баскетот и да ја прикови топката во баскетот, обично надвор од таблата (слободна табла, верзија на ниско фрлање се нарекува [[тркалење низ прсти]]). Најомилениот шут на публиката со најголем степен на прецизност е [[забивањето]], во кој играчот скокнува многу високо и ја шутира топката надолу, право низ обрачот. Друг општ шут е вкрстениот шут. Овој шут е со низок процент и се исфрла или се забива во обрачот, додека играчот нема рамнотежа, е во воздух, паѓа и/или е свртен од баскетот. Шут кој ги промашува работ и таблата на баскетот, се вели дека е [[воздушна топка]]. Посебно лош шут, или оној шут кој само ја удира таблата, шеговито се нарекува тула. === Скокање === Целта на скокот е успешно да се добие власт над топката, после промашеното фрлање или слободно фрлање, кога топката ќе скокне од обрачот или таблата. Ова игра голема улога во играта, кога од повеќе топки екипата ќе промаши удар. Постојат две категории на скок : ''напаѓачки скок'', во кој топката е повторно земена од напаѓачката страна и не го менува поседувањето и ''одбранбен скок'', во кој одбранбената екипа добива слободна топка. Поголемиот дел од скоковите се одбранбени, бидејќи екипата има намера да биде во подобра позиција за да ги покрие промашените удари. === Додавање === [[Податотека:EVD-baloncesto-036.jpg|мини|200п|десно|Основен начин на додавање на топката.]] Додавањето е начин на движење на топката помеѓу играчите. Најмногу додавања се придружени со чекори за да ја зголемат силата и се реализира со раце за да се обезбеди прецизност. Основно додавање е ''додавање кон градите''. Топката се додава директно од градите на додавачот до градите на примачот. Точно градно додавање вклучува надворешно посегнување со палците за да се додаде брзина и остава малку време на одбраната да реагира. Друг тип на предавање е додавање од скок. Овде, додавачот скока брзо со топката околу две третини од патот од неговите гради до примачот. Топката удира на теренот и отскокнува во правец на примачот. Потребно е подолго време за да се реализира додавањето од скок отколку градното додавање, но исто така е потешко за противничката екипа да го пресретнат (намерното удирање на топката е прекршок).На тој начин играчот често употребува додавање од скок или да додаде околу дефензивецот. Додавањето над глава се употребува за да се додаде топката над главата на одбранбениот играч. Топката е ослободена додека е исфрлена од додавачот. Отвореното додавање се реализира кога екипата изведува дефанзивен скок. Следниот чекор после скокот е ''отвореното додавање''. Важен аспект од која било добро додавање е можноста за пресретнување. Добрите додавачи можат да ја додадат топката со голема прецизност и допир и знаат точно каде секој од нивните соиграчи сака да добие топка. Посебен начин за да се направи тоа е да се додаде топката без да се гледа соиграчот во моментот на додавање на топката. Ова се нарекува ''додавање без гледање''. Друг напреден начин на додавање е ''додавање позади грб'', кое како што е опишано, вклучува фрлање на топката позади грбот на додавачот до соиграчот. И покарј тоа што некои играли можат ефикасно да ги изведат таквите додавања, многу тренери не ги одобруваат ваквите додавања, сметајќи дека се основно слаби, тешки да се контролираат и најчесто резултираат со изгубени топки или прекршоци === Дриблање === [[Податотека:EVD-baloncesto-053.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при дриблањето.]] Дриблингот е акт на постојано скокање на топката со едната рака а се бара од играчот да се движи со топката. За да дрибла, играчот треба повеќе да ја удира топката кон теренот со прстите , отколку да ја потурнува. Ова обезбедува поголема контрола. Кога со дриблање го поминал противникот, играчот треба да дрибла подалеку од него, оневозможувајќи му на дефанзивецот да стигне до топката.Затоа е важно за играчот да биде способен да дрибла со двете раце. Добрите дриблери (дресери на топка) настојуваат да ја удираат топката ниско на земјата, намалувајќи го растојанието од подот до раката, оневозможувајќи му на дефанзивецот да ја украде топката. Плус, добрите дресери на топка, често дриблаат зад нивните грбови, помеѓу нивните нозе и често ги менуваат рацете и насоките на дриблањето, создавајќи помалку непредвидлива шема која е потешка да се одбрани. Ова се нарекува крст, којшто е најефикасен начин да се поминат дефанзивците кога се дрибла. Искусен играч може да дрибла без да ја гледа топката, употребувајќи го движењето на топката или [[периферниот поглед]] за да се следи местоположбата на топката. Нефокусирајќи се на топката, играчот може да ги бара соиграчите или да создава поволности, како и да избегне некој да ја украде топката од него/неа. == Блокирање == [[Податотека:EVD-baloncesto-070.jpg|мини|десно|200п|Основна позиција при блокирањето играч.]] Блокирањето се изведува има обид за шут, т.е. кога дефанзивецот се обидува да го измени шутот со допирање на топката. Во скоро сите начини на игра, не е дозволено да се допира топката ако се наоѓа во долниот дел на нејзиниот лак. Ова е познато како [[обезбедување на целта]]. Исто така не е дозволено да се блокира шут откако топката ќе ја допре таблата, или кога кој било дел од топката е директно над работ на баскетот. За да се блокира шут, играчот треба да биде способен да постигне бод повисоко од реализираниот шут. На тој начин, висината претставува предност во блокирањето. Играчите кои се повисоки на позицијата пауер форвард или на центарски позиции, обично забележуваат повеќе блокади отколку играчите кои се пониски и играат на позиции на чувари. Сепак, со добро темпирање и доволен вертикален скок, дури и пониските играчи можат да бидат ефикасни во блокирањето на удари. == Висина == На професионално ниво, повеќето машки играчи се високи 1.90 метри, а повеќето женски играчи 1.70 метри. Гардите, чија физичка усогласеност и добри вештини со топка се значајни, се најниските играчи. Речиси сите форварди во мачките професионални лиги високи 2 метри или повисоки. Повеќето центри се високи 2.1 метар. Според испитувањето во сите НБА клубови, просечната висина на сите НБА играчи е под 2.01 метри, со просечна тежина од 101 килограми. Највисоките играчи во НБА биле [[Мануте Бол]] и [[Георге Мурешан]] со висина од 7 с. 7 и. (2.31 метри). Моментално највисок играч во НБА е [[Јао Минг]] со висина од 7с. и 6и. (2.29 метри). Најнизок играч во НБА бил е [[Магзи Боке]] со висина од 5 с. и 3 ин. (1.60 метри). Други ниски играчи кои постигнале успех на професионално ниво се [[Ентони Спад Веб]] кој бил висок само 5 с. и 7 ин. (1.70 м.)., но имал вертикален скок од 42 инчи (1.07), а тоа е значајна висина прис скокање. Најнискиот играч во НБА за сезоната 2006/2007 е [[Ерл Бојкинс]] со 5 с. и 5 ин. (1.65 м.). Пониските играчи честопати не се добри во одбараната против шутирање, но нивната способност да се движат низ мешаниците на теренот и да ја украдат топката движејќи ниско е голема. == Варијации и слични игри == [[Податотека:Tsl streetb21.jpg|мини|200п|десно|Улична кошарка.]] Варијациите на кошарката се активности основани на игра, употребувајќи општи кошаркарски способности и опрема (пред сè топка и баскет). Некои варијации се само промени на занемарливите правила, додека другите пак се одделни игри со различен степен на влијанија на кошарката. Други варијации вклучуваат детски игри, натпревари и активности со цел да им помогнат на играчите да ги зајакнат вештините. [[Кошарката на тркала]], создадена од инвалидите од Втората светка вона, се играла на посебно дизајнирани тркала за физички нарушувања. Светскиот орган кој управува со оваа кошарка е Мегународната федерација на кошарка со тркала (IWBF). [[Водната кошарка]], се игра во базена, вклучува кошаркарски и ватерполо правила. [[Кошарката на плажа]] се игра на кружен терен без табли за бодови и без правила за скокање со движење на топката и нејзино додавање на 2 и пол чекори, а дриблингот е невозможен на мека површина. Постојат многу варијации на кошарката кои може да се играат на неформални места без судии или строги правила. Можеби најопштата варијација е играта на половина терен. Се употребува само еден баскет, а топката мора да биде јасно предавана или дриблувана надвор од половината на теренот или линијата за три бодови- времето на поседувањето на топката се менува помеѓу екипите. Игрите на половина терен бараат помала [[срцева]] издржливост, бидејќи играчите немаат потреба да трчаат назад и надвор од целиот терен. Таквите игри исто така го зголемуваат бројот на играчите кои можат да го употребат теренот, вачна корист кога многу играчи сакаат да играат. Популарна верзија на игрите на половина терен е 21. Шутевите за два бодови се сметаат за два бодови а шутевите од линијата за три бодови се сметаа за три бодови. Играч дава кошеви му се доделуваат до три слободни фрлања (или неограничен број на кошови доколку играат цел ден), што вредат за еден бод. Кога шутот е промашен, доколку еден од другите играчи ја исфрлаат топката за два додека таа е во воздух, резултатот на играчот кој гопромашил ударот се враќа на нула, или доколку промашените удари се над 13, нивниот резултат повтроно се враќа на 13. Ова се нарекува благ удар. Доколку промашениот удар е благ , но играчот којшто удира ја употребува само едната рака,тогаш играчот чиј удар е надвор од игра, мора да ја фати топката од воздух за да ја врати внатре. Првиот играч кој постигнал 21 бод победува. Ако тој број се надмине, нивниот резултат се враќа на 13 бодови. Други варијации на кошарката е прекрасната [[уличната кошарка]]. Низ цел свет, еден на еден е варијацијата во која двајца играчи ќе употребат мал дел од теренот (обично помал дел од половина терен) и се натпреваруваат да дадат бодови во само еден обрач. Таквите игри се стремат да ги истакнат поединечниот дриблинг и способности за крадење на топката, повеќе од шутирањето и екипната игра. == Поврзано == * [[Кошаркарска федерација на Македонија]] * [[Кошаркарска машка репрезентација на Македонија]] * [[Кошаркарска женска репрезентација на Македонија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * {{Наведена мрежна страница | author=National Basketball Association | year=2001 | url=http://www.nba.com/analysis/rules_index.html | title=Official Rules of the National Basketball Association | accessdate=July 16, 2004 }} * {{Наведена книга | year = 2004 | title = Official Basketball Rules | author = International Basketball Federation | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2005-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051222011459/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=327 | url-status = dead }} * {{Наведено списание | first = Anthony | last = Reimer | year = 2005 | title = FIBA vs North American Rules Comparison | journal = FIBA Assist | issue = 14 | pages = 40–44 | url = http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | access-date = 2010-08-26 | archive-date = 2009-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090129161522/http://www.fiba.com/asp_includes/download.asp?file_id=518 | url-status = dead }} * {{Наведена мрежна страница | author=Bonsor, Kevin | url=http://health.howstuffworks.com/basketball2.htm | title=How Basketball Works: Who's Who | work=HowStuffWorks | publisher= | accessdate=January 11, 2006}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks}} * [http://www.naismithmuseum.com/ Музеј Нејсмит] * [http://www.hoophall.com/ Сала на славата] * [http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 Спортски херои] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090621011648/http://www.virtualmuseum.ca/pm.php?id=story_line&lg=English&fl=0&ex=00000176&sl=3555&pos=1 |date=2009-06-21 }} - славни кошаркарски имиња во САД * [http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=BK Кошарката на Олимпијада] * [http://www.basketball.org.mk/ Мрежно место на КФМ] * [http://www.fiba.com Мрежно место на ФИБА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19961104154421/http://www.fiba.com/ |date=1996-11-04 }} * [http://www.nba.com Мрежно место на НБА] * [http://www.wnba.com/ Мрежно место на ЖНБА] * [http://www.cbahoopsonline.com Континентална кошаркарска асоцијација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330211322/http://www.cbahoopsonline.com/ |date=2019-03-30 }} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кошарка| ]] s5tdl23e5bpk7l4hv1zli65whtqx9nt 0 1279 5586941 5379875 2026-07-04T07:02:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586941 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = Самоилово Царство | conventional_long_name = | common_name = Македонско Царство | continent = Европа | region = [[Балкански полуостров]] | country = Македонија | era = среден век | year_start = 969 | event_start = | year_end = 1018 | event_end = | date_end = | p1 = Македонска Славинија | flag_p1 = | p2 = Прво Бугарско Царство | flag_p2 = | p3 = Византија | flag_p3 = Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg | s1 = Византија | flag_s1 = Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg | image_map = RizMap10.jpg | image_map_caption = Царството при најголемиот подем | capital =[[Преспа]]<br />[[Охрид]] | government_type = [[Царство]] | title_leader = Цар | leader1 = [[Самоил]] <small>(прв)</small> | year_leader1 = 969 — 1014 | leader4 = [[Петар Делјан]] <small>(последен)</small> | year_leader4 = 1040 — 1041 | common_languages = [[старословенски јазик]] | religion = [[православие]] |demony | category = | today = {{знаме|Macedonia}}<br />{{знаме|Bulgaria}}<br />{{знаме|Bosnia and Herzegovina}}<br />{{знаме|Croatia}}<br />{{знаме|Serbia}}<br />{{знаме|Albania}}<br />{{знаме|Greece}}<br />{{знаме|Montenegro}} }} '''Самоилово Царство''' или '''Славинија''' — [[Средновековие|средновековна]] [[Македонски Словени|словенска]] [[држава]] на територијата на денешните [[Македонија]],<ref name="eete">тема — „Македонија" основана je између 789. и 802. Њено име, с географс точке е нетачно, говори само о намери византијске владе да ову област користи као олскочну даску y обнављању праве Македоније која je тала још била y рукама Словена. Тема je обухватала срел',т-1гњи и западни део трачке равнице, главни град je био Адријанопољ, a други по важности Филипопољ. Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ, Превела Ксенија Тодоровић, ПРОСВЕТА, БЕОГРАД 1996,</ref> [[Бугарија]] (без [[Тракија]]), романска [[Добруџа]], [[Србија]] (без [[Банат]] и [[Бачка]]), [[Црна Гора]] (без приморјето), [[Албанија]], [[Косово]] и Северозападна [[Грција]], која под водство на [[Самоил|цар Самоил]] постоела од [[969]] до [[1018]] година. Тоа била првата држава на [[Македонски Словени|македонските Словени]] кои биле владеачки слој во неа настаната во нивното востание против Бугарија во [[969]] година. За [[престолнина]] на [[царство]]то се смета [[Охрид]], иако царскиот двор своевремено бил сместен и во други градови како Преспа. Најголемиот дел од населението било [[Македонски Словени|словенско]]. Некои византиски <ref>Како [[Јован Скилица]]: [http://www.roman-emperors.org/basilii.htm]</ref>, хрватски <ref>Како [[Летопис попа Дукљанина]]: [https://web.archive.org/web/20110514005239/http://homepage.mac.com/paulstephenson/trans/lpd2.html]</ref>, арапски <ref>Како [[Јахија Антиохиски]]: [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Yahya/text2.htm]</ref> и други историчари од средниот век ја нарекуваат оваа држава ''Бугарија'', бидејќи [[Ромеи|Византијците]] (и другите народи) почнале да ги нарекуваат соседните [[Словени|словенски народи]] околу [[Византија]] ''Бугари (откако повеќето јужни Словени биле освоени од Бугарија)''.<ref>[[Крсте Петков Мисирков]] - ''[[За македонцките работи]]'': ''Состауала, состауат и можит ли Македониiа да состауат од себе оддел‘на етнографцка и политична единица?''</ref> По падот на оваа држава името ''Македонија'' било име на византиската [[Тема (област)|тема]] (административна област) ''[[Македонија (тема)|Македонија]] во [[Одрински Вилает|одринска Тракија]]''. Според [[Македонска академија на науките и уметностите|македонските]], [[Хрватска академија на науките и уметностите|хрватските]] и некои други академици на пример проф. д-р [[Хорас Лант]] од универзитетот во Харвард, САД во времето на Самоил бил завршен процесот на формирање на македонскиот народ (и почнал процесот на формирање на [[Македонски јазик|македонскиот]] јазик во денешна форма од [[Македонска рецензија на старословенскиот јазик|македонската]] [[Македонска рецензија на старословенскиот јазик|редакција]] на [[Старословенски јазик|старословенскиот]] јазик и така велат и повеќето светски лингвисти денес). Но според тезите на многу историчари и теоретичари, не постоело диференцирање на посебни словенски народи во Самоиловото Царство.{{факт}} Од друга страна според македонскиот проф. [[Иван Микулчиќ]], после освојувањата на Византиските земји од страна на [[Симеон I|бугарскиот владетел Симеон]], словенските племиња на широкиот простор од Дунав до Егејот и од Јадранот до Црното Море го биле прифатиле заедничкиот етникон "Бугари".<ref>''Откако биле освоени граничните византиски земји, од времето на Симеон е изменета и воената концепција. Извршена е симбиоза помеѓу малубројните азиски Прабугари и бројните словенски племиња кои на широкиот простор од Дунав на север, до Егеја на југ и од Јадран на запад, до Црното Море на исток го прифатиле заедничкиот етникон „Бугари”. Словенскиот јазик станал заеднички за сите жители на тој простор. Прабугарите се претопиле и исчезнале во словенските маси...'' "Средновековни градови и тврдини во Македонија", Иван Микулчиќ (Македонска академија на науките и уметностите — Скопје, 1996) стр. 72.</ref> Ова, заедно со покрстувањето и прифаќањето на словенскиот јазик за официјален, имале ефект на спречување на асимилацијата на тие Словени во византиската култура, кое го промовирало формирањето на посебен идентитет.<ref>[http://books.google.com/books?id=ppbuavUZKEwC&printsec=frontcover&dq=who+are+the+macedonians&hl=bg&ei=gPT9TduCC5H3sga8x9nzDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false Who are the Macedonians? Hugh Poulton, C. Hurst & Co. Publishers, 2000, ISBN 1-85065-534-0, pp. 19-20].</ref><ref>[http://books.google.bg/books?id=iL06AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22R.+J.+Crampton%22&source=bl&ots=rRRHqgk4Ar&sig=0JW8dTT8HOVwpcqW3T5AjZ8Vu48&hl=bg#v=onepage&q&f=false A short history of modern Bulgaria, R. J. Crampton, CUP Archive, 1987, ISBN 0521273234, p. 5.]</ref> == Населување на Словените и создавање на царството == {{Главна|Граѓани на Самоиловото Царство}} Долгите налети на [[Стари Словени|Словените]] кон Балканот, при крајот на [[7. век]], резултирале во изменет состав на населението на [[Македонија]], која се стекнала со нови жители и станала словенска територија <ref name="etete">Око средине IX века велики део средње и јужне Македоније, око Охрид- « Photius, ep. 95, PG 102, 904—5.ског и Преспанског језера, где je углавном живело словен-ско становништво, припојен je бугарској држави. Македон-ски Словени су већ дуго били изложени утицају Византије који ce ширио од Солуна уз Вардар. Према томе, природно je претпоставити да су половином века неки већ били хриш-ћани. Вероватно je хришћанство и даље имало више обра-ћеника међу Словенима него међу Бугарима, Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996.</ref> . Уште долго таа останала под [[Византија|византиска]] власт, а подоцна (во средината на [[8. век]]) била присоединета кон [[Бугарија]]. По падот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] ([[971]]) и опаѓањето на Византиското Царство, Самоил, вешт воен водач и [[државник]], создал силна држава чии граници ги опфаќале Македонија, [[Тесалија]], [[Епир]], [[Албанија]] и поранешните крајбрежни [[склавинии]] [[Дукља]], [[Травуња]], [[Захумје]] и регионот [[Неретва]], дел од [[Србија]] ([[Рашка]]), Западна и Северна [[Бугарија]]. == Одметнување од Бугарија (969) == {{See also|Инвазија на Светослав I во Бугарија}} Мирните односи меѓу [[Византија]] и [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] биле прекинати во средината на 960-те години кога бугарскиот цар Петар се сетил да го побара данокот од Византија предвиден со договорот од 927 година. [[Никифор II Фока|Никифор II]] не само што го одбил барањето, туку наредил бугарските пратеници да бидат натепани и да бидат протерани со навреди од [[Цариград]]. Така во 965-966 започнала војна меѓу двете држави. Бидејќи Византија била зафатена на Исток, за решавање на бугарскиот проблем го ангажирала киевскиот кнез [[Светослав I|Светослав]]. Во 968 кнезот Светослав со шеесетилјадна војска ја минал реката Дунав, и, како што соопштува [[Лав Ѓакон]] „од сите страни почнал да ги убива Мизијците [''Бугарите'']“. Притоа Светослав освоил повеќе бугарски градови. Хронологијата на овие настани сосема прецизно ни ја дава Кедрин-Скилица: „Четвртата година од неговото (Никифоровото) владеење во месец јуни на десетти индикт“, што значи јуни 967 година.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=19}} По овој руски успех Византија увидела дека Русите би биле поголема опасност за неа отколку Бугарите и затоа ги наговорила [[Печенези|Печенезите]] да го нападнат [[Киев]]. Поради тоа Светослав се повлекол од Бугарија и заминал да го брани Киев. Никифор ја сменил политиката кон Бугарија и како резултат на таа промена дошло до склучување на Византиско-бугарски договор за мир во 968 година. За овие настани, освен Скилица податоци ни дава и Лиутпранд, којшто во 968 година престојувал во Цариград и таму се сретнал со еден бугарски пратеник, којшто „бил истрижен по варварски како некој Унгарец, носел железен синџир и бил некрстен“. Како гаранција за мирот, а бидејќи во меѓувреме умрела жена му [[Ирина Лакапина|Марија]], којашто дотогаш била гарант на мирните односи, царот Петар ги дал своите два сина [[Борис II|Борис]] и [[Роман (цар на Бугарија)|Роман]] за заложници во Цариград. Набргу потоа Петар умрел (30 јануари 969 год.).{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=19}} Сега бугарската држава останала без цар, Петровите синови биле далеку од својата татковина. Таквата состојба ја искористиле комитопулите: [[Давид (комитопул)|Давид]], Мојсеј, [[Арон (комитопул)|Арон]] и Самоил, синови на комитот Никола и организирале востание (побуна, апостасија) и ја „вознемируваа државата на Бугарите“.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=19}} Во врска со тоа [[Јован Скилица|Скилица]] вели: {{Blockquote |Неговите (Петровите) синови беа испратени во Бугарија за да го зачуваат татковото царство и да ги спречат комитопулите понатаму да напредуваат. Имено, Давид, Мојсеј, Арон и Самоил, синови на еден од оние комити кои во Бугарија можеа многу да сторат, замислуваа отцепништво (направија апостасија, се одделија, отпаднаа) и ја вознемируваа државата на Бугарите (и ги разбунија Бугарите). Така се случи тоа“.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=19-20}}<ref>{{наведена книга| last1 = Skylitzes | first1 = John | authorlink1 = Јован Скилица | last2 = Wortley | first2 = John | title = John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057: Translation and Notes | publisher= Cambridge University Press | year = 2010 | language = англиски | isbn = 9781139489157 |page= 246 }}</ref>|[[Јован Скилица]]|Кратка историја}} Значи, војната на Бугарите против Византија и Киевска Русија, што се водела во подунавските бугарски предели, била причина да ослабнат бугарските позиции во Македонија и да се создадат поволни услови за реализација на идеата на комитопулите за отцепување од бугарската држава. Тоа отцепување било изведено во југозападна Македонија од каде што се проширило и во другите македонски области.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=20}} <div style="margin-right: -1em"> {{Quote box|border=1px|align=right|title=За комитопулот|quote=<poem style="margin-left: 4px; margin-bottom: -1.5em; margin-top: -1.5em"> Комета го потпалуваше небото, а комес долу го запалуваше западот, симбол онаа ѕвезда е на мракот сегашен тој згаснуваше со сјајот на деницата се јави овој со заодот на Никифор овој страшен тифон меѓу злосторниците Гори се, а кај се рикањата на силата твоја, Водачу на непобедливиот Рим по природа Ти цару, по дела победнику, поткрени се малку Од гробот рикни лаве, ти научи ги лисиците Да живеат во пештери. </poem> |salign=right|source=—Јован Геометар}} </div> Во прилог на тоа се и податоците што ни ги дава [[Јован Геометар]] во неговата песна „''За комитопулот''“ во којашто појавата на комитопулот ја датира „при заодот (смртта) на Никифор“, што значи во 969 година. Слично вели и [[Јован Зонара]]: „Петар, еден од предводниците на Бугарите, откако умре жена му, за да го обнови договорот со Ромеите, ги даде своите два сина Борис и Роман како заложници и умре. На неговите деца пак им беше дозволено да одат и да ја земат татковата власт, зашто четворицата синови на еден од комитите во Бугарија: Давид, Мојсеј, Арон и Самуил, одметнувајќи се ги разбунтуваа Бугарите“.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=20}} Кога во Цариград дознале дека комитопулите Давид, Мојсеј, Арон и Самоил, отворено се подготвувале за побуна и отцепништво и веќе постигнале извесен успех, веднаш ги испратиле Борис и Роман за да го зачуваат татковото царство и да ги спречат комитопулите во нивното натамошно напредување, како што наведува Скилица. Тоа значи дека византиските штитеници Борис и Роман, требало со поддршка од византискиот двор да ја зачуваат единствената бугарска држава, против која станале (од која се одделиле) комитопулите или се обиделе да се отцепат од неа. Комитопулите имале успех и по отстанувањето на бугарската власт уште во 969 година на ослободената територија била создадена нова држава на Балканот позната како Самоилова, по основачот на царската династија.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=21}} Иако византискиот штитеник Борис седнал на бугарскиот престол како цар Борис II (969-971) тој не успеал да ги спречи комитопулите во нивното напредување. Во полза на комитопулите било второто навлегување на Светослав во Бугарија (во летото во 969 година). Бугарскиот владетел поради зафатеноста со Русите бил оневозможен да се пресмета со комитопулите и да ја ликвидира новосоздадената држава.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=23}} Повторното руско навлегување во Бугарија (крајот на јули или почетокот на август 969 година) се разликувало од првото, во првиот случај тој навлегол по покана на Византија, а сега самоиницијативно. Овој пат Светослав бил привлечен од „Перејеславец“ (Мал Преслав) на Дунав, кој го сметал за „средина“ на својата земја. Светослав се носел со идејата да формира своја држава во Бугарија. Во оваа втора Руско-бугарска војна Византија застанала на страната на Бугарија. Причина за тоа биле успесите на Светослав, кој од Византија побарал да се повлече од Балканот и истиот да му го предаде нему. Во ова второ навлегување Светослав имал големи успеси, го заробил дури и бугарскиот цар Борис II. Ова посебно им одело во прилог на комитопулите и на нивната држава во Македонија. Комитопулите останале слободни и непокорени на својата територија, доста оддалечени од воените операции на Русите. На нивна територија бегале жителите од загрозените делови на Бугарското Царство и со тоа ја јакнеле воената сила на комитопулите.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=24}} [[Податотека:Tzimiskes returns.jpg|мини|Одведувањето на бугарскиот цар [[Борис II]] во Цариград во 971 г. го означило крајот на Бугарското царство.]] Додека комитопулите непречено и внимателно само го следеле руското навлегување на Балканот, со тоа не можел да се помири византискиот император Јован Цимискиј. Дошло до решавачка војна меѓу Византија и Светослав, која започнала во пролетта во 971 година. Јова Цимискиј имал успех и го „ослободил“ Борис II од руското заробеништво, но по протерувањето на Русите од Бугарија не го оставил Борис II на престолот, туку го одвел во Цариград каде што му ги симнал царските знаци и круната, којашто ја однел во [[Црква Света Софија (Истанбул)|црквата „Св. Софија“]] и му ја подарил на Бога за успехот во војната. Бугарија, поточно североисточните делови на Петрова Бугарија, била претворена во обична византиска провинција и вклучена во [[Тема (управна единица)|тематскиот систем на Византија]].{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=24}} Увидувајќи ја византиската моќ, комитопулите по се изгледа ја признале врховната византиска власт. Формално тие биле потчинети на централната византиска администрација, а пред се на [[василевс]]от. Во прилог на комитопулите бил фактот што тие не војувале против Византија и не се отцепиле од неа, туку против Бугарија. Иако ја признале врховната византиска власт тие задржале широка автономија на управување, за што сведочи фактот дека на територијата со која владееле немало формирано византиска тема и воведено византиска управа. Станува збор за областите западно од градот Сердика (Софија), најголемиот дел на територијата на Македонија, од Скопска Црна Гора на север каде што била границата со византиската управа во Рашка, на југоисток до средниот тек на реката Струма и темата Стримон-Крушево, на југ до малите теми Драгувитија, Бер и Едеса, темата Хелада со центар во Лариса и на запад областите до темите Драч, Јерихо и Никопол. Византиска управа немало во градовите Костур, Сервија, Битола, Охрид, Белград (Берат), Дебар, Прилеп, Скопје, Велес, Штип, Струмица и Сердика.{{sfn|Атанасовски|Саракински|2015|p=25}} == Црковна организација == [[Податотека:ΠΡΕΣΠΕΣ3.jpg|мини|десно|Базиликата Св. Ахил во Преспа]] Создавањето на Самоиловата држава, меѓу другото, подразбирало и организирање црковен живот, односно црква. За жал, поради скудноста на изворните сведоштва, отсуствуваат прецизни одговори на голем број прашања поврзани со најраната историја на оваа црковна организација, во литературата позната како Преспанска, односно [[Охридска архиепископија|Охридска патријаршија]] (подоцна архиепископија). Оттука, дел од нив сè уште остануваат отворени за научна дискусија, меѓу кои е и прашањето за нејзината ерархија во времето на Самоиловата држава.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=1000 години од битката на Беласица и смртта на цар Самоил|last=Зајковски|first=Драган|publisher=Институт за национална историја; Македонска академија на науките и уметностите|year=2018|location=Скопје|pages=165-172|chapter=Ерархијата на црковната организација во времето на Самоиловата држава}}</ref> Врз основа на споредбена анализа на изворите можеме да заклучиме дека по детронизирањето на бугарскиот цар [[Борис II]] (969/970 – 971), Византија на идентичен начин постапила и со бугарскиот (доростолскиот) патријарх Дамјан. Имено, податоците содржани во ''Диканжовиот список'' од XII век упатуваат на претпоставката дека на Бугарската црква целосно ѝ била одземена самостојноста. Во прилог на изнесената теза се и податоците за селидбата на доростолскиот патријарх содржани во втората грамота на царот Василиј II за правата на Охридската архиепископија. Во неа, меѓу другото, се вели дека по ликвидирањето на бугарската држава, поглаварите на Бугарската црква со седиште во [[Доростол]] се преместувале од едно место во друго, „''еден во Тријадица, друг во Воден и Меглен, и најпосле ние го најдовме сегашниот архиепископ во Охрид''“. Внимателно разгледувајќи ги споменатите епископии, се забележува дека доростолскиот патријарх Дамјан се селел на запад, во областите под власта на комитопулите, надвор од досегот на византиската политичка власт. Станува збор за епископии кои не ја признале јурисдикцијата на Константинополската патријаршија, а кои претходно влегувале во диецезата на доростолскиот патријарх. Ова, воедно, упатува на претпоставката дека комитопулите настојувале да го искористат авторитетот на доростолскиот патријарх во плановите за организирање самостојна црковна организација на територијата под нивна власт.<ref name=":0" /> Врз основа на сведоштвото содржано во ''Диканжовиот список'' се дознава дека по смртта на Дамјан, за нов црковен поглавар бил избран [[Герман (охридски патријарх)|Герман]], наречен Гаврил. Тој прво резидирал во Воден, потоа во Меглен, за на крајот Преспа да стане негова столица и седиште на новата црковна организација во Самоиловата држава. Токму затоа во овој период Црквата во Самоиловата држава ја препознаваме како Преспанска архиепископија, која по преместувањето на седиштето во Охрид го менува називот и станува Охридска. Оттука и архијерејот Герман (Гаврил) се смета за прв поглавар на Преспанската, односно Охридската патријаршија. ''Диканжовиот список'' е сведоштво дека поглаварот Герман (Гаврил) бил наследен од [[Филип (охридски патријарх)|Филип]], кој архијерејувал со градот Охрид. Токму овој податок упатува на заклучокот дека веќе во времето на поглаварот Филип, црковното седиште од Преспа било преместено во Охрид. Она што е предмет на полемика во врска со патријархот Филип е прашањето за датирањето на неговото раководење со Охридската патријаршија. Ова се должи на фактот што освен во ''Диканжовиот список'', за патријархот Филип нема други пишани изворни податоци. Токму затоа се изнесени различни мислења: Б. Прокиќ смета дека Филип бил поглавар на Охридската патријаршија од 990 до 1015 година, а пак И. Снегаров ја нуди хронолошката рамка од 1000 до 1015 година. Она што со сигурност се знае е дека во 1016 година патријархот Филип повеќе не се наоѓал на чело на Охридската патријаршија. Сведоштвото за ова е содржано во ''Кратката историја'' на Јован Скилица, каде што авторот пишувајќи за деталите околу убиството на зетскиот владетел Јован Владимир го споменува името на архиепископот [[Давид (охридски патријарх)|Давид]] како учесник во заверата; Михаил Деволски во дополнувањата кон текстот на Скилица наместо архиепископот Давид, го пишува името на архијерејот Јован.<ref name=":0" /> Следниот на списокот охридски патријарси кој се искачил на црковниот трон по смртта на поглаварот Филип бил [[Јован Дебарски|Јован]]. За него изворите сведочат дека станува збор за личност која потекнувала од селото Агноандника кај Дебар. По замонашувањето станал игумен на манастирот Св. Богородица во близината на Дебар, од каде што потоа, најверојатно во 1016 година, бил избран за охридски патријарх. Тој се споменува и во првата повелба на Василиј II издадена на Охридската архиепископија. Имено, овој охридски патријарх по паѓањето на Самоиловата држава под византиска власт останал на високата црковна позиција во Охрид, но во ранг на архиепископ.<ref name=":0" /> == Два историски става == === Гледна точка на македонските историчари === Македонските историчари го гледаат востанието на комитопулите против бугарската власт во [[969]] година, како чин на осамостојување од бугарската власт во [[Македонија (регион)|Македонија]] и формирање на основа за нова, македонска државност. Исто така се смета дека главното население било македонско, покрај останатите народности кои ги опфаќало царството. Некои од основните одлики на Самоилово Царство: * Бугарското Царство било уништено 971 година кога било приклучено во рамките на Византија <ref name="tsff">На капијама града y суерет су му изашли највиши достојанственици цркве и Царства, певајући химне y славу цара, и пружили му круну и схиптар од злата и драгог камен>а. На позлаћеним кочија-ма y четворопрегу y којима ce иначе вози цар, била je икова Богородице коју je он лично донео мз Бугароке, a испод ње лежале су одоре и дијадеме бугарских царева. Док je поворка улазила y град, иза кочија јахао je цар на белцу, окићен свим царским обележјима, a иза њега je пе-шлце ишао бугарски цар, Борис II, којег je ЦЈ«ИИСК заро-био y Преславу. У цркви Св. Софије византијски цар по-ложио je сјајну круну Бугарске на високи олтар, нао зна-мење првог ратног плена и захвалности. Онда je, пред са-купљеном гомилом y главном броду цркве, наредио бу-гарском цару да скине своја владарска обележ;ја и доде-лио му виз^антијску дворску титулу магистра. Само током једне године (971) Јован Цимиск постигао je војни тријумф којем нема премца y средњовековним - аналима Балкана. Уклонио je руеку опасност која je угрож:авала опстанак Визан1-ије y Евроли, поново утврдио северну границу на Дунаву и повратио теритарију коју су Аспарухови Бугари одузели од Византије још пре три века. За време овог суровог рата Бугари су беспомоћно гледали две највеће војне силе источне Европе како ce боре око шихове земље. [http://en.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Obolensky Димитри Оболенски ВИЗАНТИЈСКИ КОМОНВЕЛТ Превела Ксенија Тодоровић ПРОСВЕТА - БЕОГРАД 1996 ]</ref> * Основата на државата биле [[Македонски Словени|населението]] во Македонија како и територијата на Македонија која била нејзин центар, па според тоа и државата е македонска <ref name="trur">На западу, y брдима и изолованим доли-нама Македоније, где ни Руси ни Византинци нису крочили за време рата, царска власт je била углавном номинална, па je и дал>е живела политичка традиција свргнуте бугар-ске државе. И управо на том месту су после Цимискове смрти 976. године четворица синова једног локалног ма-кедонског управитеља подигла побуњанички барјак. Нај-Ахлађи Самуило, искористио je грађанеки рат y Византији који je избио после омрти Јована Цимиока, и полако изгра-дио државу чији je главни град најпре био на Преспаноком језеру, a потом y Охриду. До краја века ова држава про-ширила ce на већи део пређашње бугарске територије из-међу Црног ,и Јадранског мора, уз Србију све до доњег тока Саве, Албаније, јужне Македоније, Тесалије и Епира</ref> * Целата надворешна и внатрешна политика на државата била поразлична од онаа на претходното Бугарско Царство * Титулите во хиерархијата на Самоилово Царство се разликувале од бугарските (немало кавхани, боили...) {{Историја на Македонија}} Терминот „Бугари“ кои го користеле тогашните византиски историчари и хроничари, а кој се искористува денес за бугаризација на Самоиловото Царство, не се однесувало на етнички карактер на народот, туку тој термин се користел како гео-политички термин. Имено, Јован Зонара, кој пишува неколку децении од покорувањето на Самоиловото Царство, во 1018 г., во својот "Речник", објаснува што треба да се разбере под поимот "Бугарија" и тоа кога вистинските области на Бугарите носат други имиња<ref>"Славинија-Бугарија" -ГИБИ, т. 7.стр. 17</ref>. Во "Речник" Зонара вели дека ова политичко име на втората македонска држава и било дадено за време на преговорите во 970 г. И не тврди само Зонара за Самоиловото Царство, дека е всушност поранешното северно-македонско кнежевство Славинија. Византискиот полководец Никифор Вриениј и управник на Драч, гушејќи го востанието од Ѓорѓи Војтех во 1072 г. ,во своите Спомени, иако го користи политичкото име (Бугарија), морал да дообјасни каков народ живеел овде<ref name="ReferenceA">"Славинија-Бугарија" -ГИБИ, т. 7.стр. 115</ref>, па вели: {{Quotation|"Бидејќи Печенезите вршеле препади во Тракија и во Македонија (источна – з.н), племето на Словените ја отрфлило византиската власт и ја пустошело и ограбувало Бугарија. Биле разграбени Ниш и Скопје<ref name="ReferenceA">"Славинија-Бугарија" -ГИБИ, т. 7.стр. 115</ref>.}} Човек не запознаен со деталите од политички наметнатото име на Македонците, читајќи ги овие редови, ќе помисли дека Словените од Македонија ја нападнале вистинската Бугарија од онаа страна на Стара Планина. Но, востаниците ги отфрлиле византиските институции во Македонија, ги ограбиле магацините со оружје со цел да се вооружат и ги избркале византиските гарнизони од Македонија. Спомнатите Скопје и Ниш, најмалку биле во вистинска Бугарија. По ова Вриениј е управник на цела Македонија а целта е како што вели "..преку него да се смири засилениот словенски народ" . Од се ова, јасно е дека тогашното име на Македонците не одговара на вистинската етничката припадност иако византиските хроничари ја нарекувале со име Бугарија, но тоа е само политичко-тематско име<ref>"Славинија-Бугарија" -ГИБИ, т. 7.стр. 116</ref>. Изнесените податоци потврдуваат дека на Македонците од западна Македонија во 970 г., надворешни сили (Византија, Киевски кнез Свјатослав и бугарскиот сојузник - Унгарците), но и внатрешната состојба му наложиле на кнез (цар) Давид, доброволно или не, да ги прифати условите на Византија, неговата држава го добива тематското име - "Бугарија", а со тоа и народот името - "Бугари". Впрочем како и другите пространства до Мизија . Во "Историја" од византискиот писател [[Михаил Аталијат]], при описот на востанието од Петар Делјан во 1041 г., за ова политичка зделка од 970 г<ref>"Славинија-Бугарија" -ГИБИ, т. 7.стр. 160</ref>. се вели: {{Quotation| "А Мизите, на кои им било ставено името 'Бугари', како сопствено име, кренале бунт..."}} === Гледна точка на бугарските историчари === [[Податотека:SamuilsDeathBGhistory.jpg|thumb|right|200px|Икон за смртта на Самоил од XIV век <ref>Ватикански ракопис од XIV век</ref>]] [[Податотека:Историја-самуил.jpg|мини|343x343пкс|Писмо од министерството за историја на Бугарија во 1947 каде што го признава Самуил како Македонец]] Во [[971]] год. во една од многуте бугарско-византиски војни е освоена бугарската престолнина [[Преслав]] при што биле заробени бугарскиот цар [[Борис II]] и неговиот брат [[Роман (бугарски цар)|Роман]]. Тие биле однесени во [[Цариград]] и насилно принудени да абдицираат. Според средновековните закони, тоа значело дека бугарските војски кои сè уште војувале требало да се предадат. Меѓутоа, Бугарите откажале да се предадат и под раководство на [[Самоил]], син на еден од десетте обласни управници (''комити'', од таму ''комитопули''), ја продолжиле успешно војната. Самоил не се прогласил за цар, затоа што според бугарските закони, додека царот е жив (макар и заробен) останува на чело на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]]. Во [[980]] г. [[Борис II|цар Борис]] и брат му успеале да избегаат од заробеништво, но на границата со [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] цар Борис II бил убиен од „бугарски граничар, бидејќи бил облечен во романски алишта“, пишуваат средновековните хронисти. Во согласност со бугарските закони, брат му [[Роман (бугарски цар)|Роман]] бил прогласен за цар на Бугарија и живеел во [[Скопје]], кое станало престолнина на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]]. Во 992 г. цар Роман бил повторно заробен од Византијците во Скопје и фрлен во затвор, каде воедно и починал во 997 г. Во текот на тој период Самоил бил само „гуљам“ како што пишува еден средновековен арапски писател т.е. само командант на вооружените сили на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]]. Дури откако пристигнала веста за смртта на [[Роман (бугарски цар)|Роман]] кој починал во [[Цариград]] и не оставил наследници, [[Самоил]] бил прогласен за бугарски цар. Тој го одбрал [[Охрид]] за престолнина на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] Сето тоа покажува дека Самоил и покрај тоа што ја имал целата власт во државата уште во [[971]] г. (во неговите раце била армијата) со целото поведение сакал да покаже дека се придржува кон бугарските закони и е добросовесен бугарски државен службеник. Затоа се прогласил за цар на Бугарија дури во [[997]] г., кога бугарските закони го дозволувале таквиот акт - старата династија немала веќе ниту еден машки наследник. Многу се документите кои покажуваат дека државата управувана од [[Самоил]] е [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]], за што се наведуваат неколку аргументи. Во [[Охрид]], а не на друго место, оди по времето на Самоил од окупираниот од Византијците [[Преслав]], бугарскиот патријарх и [[Охрид]] за долго време станува центар на бугарската патријаршија. Прашањето што се поставува е дали може престолнина на Бугарска патријаршија да биде во административната престолнина на туѓа држава? Сосема прабугарска е административната терминологија на државата - во [[Охрид]] има кавхан, ичиргубоил итн. За силен удар врз македонската теза за цар [[Самоил]] се смета неочекуваното откриениот голем [[Битолски натпис|натпис]] врз камен блок во [[Битола]] во [[1956]] г., кој според содржината стоел на влезот на заштитниот ѕид на средновековна Битола. Натписот е направен по заповед на цар [[Иван Владислав]], внук и наследник на цар Самоил во [[1016]] г. (две години по смртта на цар Самоил). Во тој долг натпис Иван Владислав раскажува за победи и порази во војните со [[Византија]] и соопштува, дека е „Бугарин по род“ - „заштитник на сите Бугари" и дека тој ги направил заштитните sидови на [[Битола]] „за спас на Бугарите“. Но овој камен за нејзиниот датум уште не е чисто откриено, во самиот камен не е спомнат [[Јован Владислав|Владислав]] ниту [[Цар Самоил|Самоил]], и според историчарот [[Хорас Лант]] датумот е можно да е во [[1234]] г., а не 1016 г.<ref>Horace G. Lunt, "Slavic Review", Vol. 31, No. 2 (Jun., 1972), p. 499.</ref> {{POV}} === Научни погледи === [[Податотека:Samuels_Macedonian_Kingdom.jpg|мини|280x280пкс|Македонското царство на Царот Самоил, во ''Историскиот Атлас'' од [[1886]] година, на Германскиот историчар [[Јохан Густав Дројзен]].<ref>{{Наведување|title=Droysen's Historical Atlas 1886|url=http://archive.org/details/DroysensHistoricalAtlas1886|accessdate=|last=AncientHistoryWorks}}</ref>]] Македонското царство на Царот Самоил, во ''Историскиот Атлас'' од [[1886]] година, на Германскиот историчар [[Јохан Густав Дројзен]]. Според дел од западна историографија од почетокот на 21 век Самоиловото Царство e класифицирано поразлично од македонската и поранешната југословенска историографии. Помал број на извори го класифицираат царството како „бугарско“<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/520801/ Britannica Online 2014 edition.]</ref> но повеќе странски научници го класифицират Самоиловото Царство како средновековна држава, што не беше ниту македонска ниту бугарска.<ref>[http://books.google.bg/books?id=ilGfCIF4Ao4C&pg=PA194&dq=samuil+bulgaria+historical+dictionary+macedonia&hl=en&sa=X&ei=zBSgU9HWOui8ygOgp4D4Dg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 194.]</ref><ref>Historical Dictionary of Bulgaria, Raymond Detrez, Scarecrow Press, Incorporated, 2006, ISBN 0810849011, p. 231.</ref> Околу прашањето за потеклото и карактерот на Самоиловото Царство во историската наука постоелe и сѐ уште постојат на голем број на дискусии и несогласувања. Преовладувале неколку теории. Тезата дека Самуил е владетел на Првото Бугарско Царство е отфрлена од едноставна причина што [[Византија]] го уништува Првото Бугарско Царство во [[971]] година, а тезата дека Роман бил крунисан за бугaрски цар е отфрлена бидејќи бил шкопен и според средновековната традиција не можел да носи царски назив <ref name="Run">''Runciman, Bulgarian Empire, 221''</ref><ref name="Ostro" />. Една од постарите хипотези е Дриновљевата теорија за Западно Бугарско Царство на Шишманови од 963 година но оваа теорија одамна е отфрлена како неточна. Откако оваа теорија била отфрлена во историската наука се спротивставиле две гледишта за [[Самоиловото Царство]]. Едната теза е застапувана од страна на бугарските научници и мал број на странски историчари. Според оваа теорија во [[968]] година од Симеоновото Царство се одвоило Западното бугарско Царство ([[Македонија]]) и според оваа хипотеза, тоа егзистирало покрај Источното Бугарско Царство кое било освоено од страна на Јован Цимиски додека пак западниот дел успеало да опстои и тоа станало јадрото на [[Самоиловото Царство]]. Другата гледна точка која се спротивставила на бугарските научници, најасано и најдетално била изложена од страна на Д. Анастасијевиќ, Хипотеза за Западното Бугарско Царство претставена во Гласник на скопското научно друштво 3 (1928) (''L hipotese de la Bulgarie Occidentale Recueil Uspenskij I, 1930, 20 sg.''). Според ова гледиште никогаш во историјата не постоела поделба на Западно и Источно Бугарско Царство, а Јован Цимиски го освоил целото Бугарско Царство и дури потоа во [[976]] година со востанието на Комитопулите против византиската власт и било созадено ново царство во [[Македонија]]. За карактерот на [[Самоиловото Царство]], Острогорски истакнува: {{Цитатник|''Идеолошки, Самоиловото Царство било поврзано за старото Бугарско Царство, затоа и самите негови творци (Самуил и неговите наследници б.н) и Византија го нарекувале бугарско. Бидејќи традициите за царство и патријаршија, освен во Византија, постоеле уште само во Бугарија (се мисли само за Балканот б.н). Самуил ги прифатил тие традиции и го презел наследството на Симеоновото и Петровото Царство (Првото Бугарско Царство б.н), кое паднало под ударите на Византиците. Всушност неговото цартсво (на Самуил б.н) значајно се разликувало од Симеоновото и Петровото Царство. И по составот и по карактерот тоа било ново царство. Неговиот центар се преместило према југозапад и Македонија го сочинувало неговото јадро. Ако главниот цил на Самуил би бил воспоставување на строто Бугарско Царство, тој секако би се свртел кон бугарските земји и на прво место би се стремел да ги ослободи. Меѓутоа интересот на Самуил кон старите бугарски земји бил впечатливо мал. Во текот на сите негови борби во областите источно од Сердика играле изненадувачки скромна улога, така што изворите скоро и не ги спомнуваат. Ексапнзијата на Самоиловото Царство било пред сè свртено кон југ'' <ref name="Ostro">''Георгије Острогорски, Историја на Византија, Народна Књига Алфа, 1998.''</ref>}} Во руската историографија, доминира тезата дека Самуил и неговото царство се бугарски, меѓутоа основите на овие тврдења се од субјективна причина. Имено, првата источнословенска или древноисточнословенска држава - [[Киевска Русија]] (која настанала на териториите на [[Украина]], а опфаќала и територии од денешна [[Русија]]) оценуваат како почеток на руската државност и дел од историјата на рускиот народ, а самата држава се именува како ''древноруска'', а не како древнословенска<ref>[http://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%8F#.D0.9A.D0.B8.D0.B5.D0.B2.D1.81.D0.BA.D0.B0_.D0.A0.D1.83.D1.81 Русия води началото си от Киевска Рус, която е първото държавно образувание на територията на днешна Русия.]</ref>. Овие ставови на руските историчари се во спротивност со ставовите на украинските историчари кои истакнуваат дека: ''"Киевска Русија е прва форма на украински државност."'' <ref>[http://www.history.vn.ua/book/ukrzno.html Довідник для підготовки до зовнішнього незалежного оцінювання з історії України. 2010.]</ref>. Отука ставовите на руските историчари се јасни, ако се признае посебоста на Самуил и неговото царство, руската историографија ќе треба да ги ревидира сопстевните ставови. Српската историографија редовно, Самоиловото Царство го именува како царство на македонските Словени и го проучува заедно со останатите средновековни земји: Рашкa, Зетa, Травунијa, Захумје, Паганиja, Боснa, Дубровник и Српското деспотство во денешна Војводина. Во постарата српска литература има тенденција да се имплицира суштински српски карактер на Македонците преку изучувањето на Самоиловата држава <ref>[http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B0_(%D0%BA%D1%9A%D0%B8%D0%B3%D0%B0_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%8B%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0) Историја Срба, Владимира Ћоровића]</ref>. Во поновата српска историографија доминира ставот дека Самоиловата држава настанала како резултат од востанието кренато од [[Комитопули]]те, синовите на кезот Никола, кое било прво, во низата од три словенски востанија против [[Византија]] во X и XI век <ref>[http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE#.D0.9C.D0.B0.D0.BA.D0.B5.D0.B4.D0.BE.D0.BD.D1.81.D0.BA.D0.BE_.D0.B8.D0.BB.D0.B8_.D0.BD.D0.B0.D1.81.D1.82.D0.B0.D0.B2.D0.B0.D0.BA_.D0.BF.D1.80.D0.B2.D0.BE.D0.B3_.D0.B1.D1.83.D0.B3.D0.B0.D1.80.D1.81.D0.BA.D0.BE.D0.B3_.D1.86.D0.B0.D1.80.D1.81.D1.82.D0.B2.D0.B0 Самоилово Царство]</ref>. == Државни одлики == [[File:Map Byzantine Empire 1025-mk.svg|thumb|right|200px|Карта на Византија по падот на Самоил.]] Самоил имал круна (предадена од страна на римскиот папа [[Папа Григориј V|Григориј V]] како „бугарска“), секретеријат и [[бирократија]]. Официјален [[јазик]] на Самоиловото Царство бил [[старословенски јазик|старословенскиот]], иако како дипломатски јазик бил користен и [[грчки јазик|грчкиот]]. [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] тој ја подигнал на степен на [[Патријаршија]], а Охрид станал религиозен центар и главен град на царството. За судството од тоа време не постојат посебни документи, освен дека самиот владетел бил врховен судија. == Македонска војска == === Структура === [[Податотека:Ohrid in Macedonia2.jpg|мини|лево|250п|Охридската тврдина]] Самуиловата војска во почетокот била составена од војници од територијата на Македонија, а подоцна од војници од немакедонските територии кој биле вклучени во рамките на царството. Воениот кадар на кој главно се потпирал Самуил, го сочинувале луѓе со потекло од [[Македонија]]. Од нив најбројни биле слободните селани, потоа војните занаетчии и војници собрани од градовите. Војската се состоела од два основни рода: [[коњаница]] и [[пешадија]]та како најбројна. Пешадијата покрај специјално извежбаните војници ја сочинувале и машкото население кое било способно да војува. Кога се водела одбранбена војна посебно место и значење имала [[коњаница]]та. Главен командант на сета војска бил царот Самуил, а по неговата смрт и неговите наследници [[Гаврил Радомир]] и [[Јован Владислав]]. Според византиските извори, Самуил бил способен војсководач кој успешно и се спротивставувал на византиската војска. Најголемиот дел од војсководачите биле истовремено и управници на одделни македонски области. Некои од византиските извори овие управници ги нарекувале Филакс, каторхонт итн. Низ целото Самоилово Царство биле изградени градови и [[Тврдина|тврдини]], а за тоа соопштува и [[Јован Скилица]] кој истакнува дека управителот [[Кракра]] на градот [[Перник]] кој носел титула Филакс на [[Василиј II]] му се предал со други 35 архонти - управници на тврдини. Во овие тврдини и градови биле сместени војските кои на повик на врховниот командант влегувале во акција. === Опрема и оружје === [[Пешадија]]та била опремена со штит кој имал елипсовидна и тркалезна форма и копје со знаменце и висулки. Таа била вооружена со мечеви и лакови за фрлање на стрeли. Таа имала труби и знамиња. [[Коњаница]]та била подобро опремена. Војниците биле облечени различно од зависност на социјалниот статус и носеле селска облека до најбогата опрема. На главата носелe шлемови, а поголемиот дел од телото им било покриено со железо. === Тактика и стратегија === [[Податотека:Byzantine Macedonia 1045CE.svg|thumb|300px|right|Карта на темите во Византија во 1045 година, после паѓањето на Самоиловото Царство под византиска власт.]]Самуил со помош на своите војсководачи и синот Гаврило Радомир успеал да собере голема војска и да изгрди борбена тактика со која можел да води успешни војни против [[Византија]]. Стратегијата која ја создал Самуил се сведувала на брз и изненаден напад врз Византија. Самуил и неговите војсководци го пуштале противникот да мине низ тесните долини, а на враќање во заседа го сочекувале и уништувале. Исто така, бил и усовршен системот на градење деми (прегради). Ваквата стратегија овозможила македонската војска долго да и се спротивставува на [[Византија]]. == Губење на независноста == По [[Битката кај Беласица]] во [[1014]] армијата под водство на царот [[Василиј II Бугароубиец|Василиј II]] ја порази војската на Самоил при што 14.000 војници биле заробени, ослепени и пратени на Самоил. Глетката била премногу за Самоил кој се разболе и умре по три месеци, на [[6 октомври]] 1014. По неговата смрт Самоил го наследува неговиот син [[Гаврило Радомир]]. Набрзо, тој ќе биде убиен од страна на неговиот братучед [[Јован Владислав]], кој владее до [[1018]], кога и конечно Самоиловото Царство потпаѓа под византиска власт. == Наводи == {{наводи|3}} === Литература === * {{Citation |last = Атанасовски |first = Александар |last2 = Саракински |first2 = Војислав |chapter = Кои биле Комитопулите и од кого „отпаднале“? |title = Самуиловата држава во историската, воено-политичката, духовната и културната традиција на Македонија |year = 2015 |publisher= Завод за заштита на спомениците на културата и музеј - Струмица | pages = 13-26 }} == Надворешни врски == * [[:s:Потеклото на Петар Делјан|Потеклото на Петар Делјан]] на Викиизвор. * [[:s:Поход на императорот Василиј II против македонската држава|Поход на императорот Василиј II против македонската држава]] * [[:s:Пребегнување на Македонците во Сицилија по ликвидирањето на востанието на Петар Делјан|Пребегнување на Македонците во Сицилија по ликвидирањето на востанието на Петар Делјан]] * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=2&ppid=9 Самоил и Самоиловото Царство-Славинија] * [http://www.makedonskaistorija.com/item/23 Грбовите на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080820034115/http://www.makedonskaistorija.com/item/23 |date=2008-08-20 }} * [http://faq.macedonia.org/history/11.4.html Самоилово Царство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071101044453/http://faq.macedonia.org/history/11.4.html |date=2007-11-01 }} [[Категорија:Самоилово Царство]] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Поранешни словенски држави]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] i148vnswid4di4gexcsip3pxt0h6o71 0 1705 5586624 5471487 2026-07-03T12:06:49Z Zdravko 293 5586624 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = [[Податотека:Златен венец.svg|20px]] Блаже Конески | image = blaze koneski.jpg | bgcolour = gold | imagesize = 180px | caption = македонски писател, јазичар и историчар | birth_date = 19 декември 1921 | birth_place = {{роден во|Небрегово}}, [[Кралство СХС]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1993|12|07|1921|12|19}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | occupation = [[поет]], [[прозаист]], [[филолог]], [[јазичар]] | period = 1945-1993 | genre = проза, поезија, есеистика | subject = | movement = | notableworks = „Везилка“, „Стерна“, „Црква“, „Црн овен“ | spouse = | partner = | children = | relatives = Ѕака (мајка), Ордан (татко), Милица (сестра), Дунавка (баба) | influences = | influenced = | awards = Златен венец на Струшките вечери на поезијата, [[Хердерова награда]], [[Његошева награда]], [[Награда „АВНОЈ“|АВНОЈ]], [[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]], [[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]] | signature = Blaže Koneski signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Блаже Конески''' ({{роден во|Небрегово}}, {{роден на|19|декември|1921}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|7|декември|1993}}) — истакнат [[Македонија|македонски]] книжевен, културен и јавен работник, [[академик]], [[поет]], [[прозаист]], [[есеист]], [[книжевен историчар]], [[филолог]] и [[јазичар]], [[преведувач]] и [[професор]] на [[Филозофски факултет|Филозофскиот факултет]] во Скопје. Тој бил и еден од кодификаторите на современиот [[Македонски јазик|македонски книжевен јазик]] и значајна личност во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]].<ref>Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 123.</ref> ==Животопис== [[Податотека:Блаже Конески како дете.jpg|мини|лево|Блаже Конески како дете со мајка му Цака, татко му Ордан и бабата Дунавка.]] [[Податотека:Блаже Конески со семејството.jpg|мини|лево|Блаже Конески на осумгодишна возраст со семејството во Небрегово, 12 август 1930]] Блаже Конески е роден на [[19 декември]] [[1921]] година во с. [[Небрегово]] ([[Прилеп]]ско), од мајката Цака. Тој потекнува од познатиот прилепски сој Љаме (Љамев(ци), Љамески), од гранката Конески (по поглаварот Коне, неговиот дедо). Блаже Конески имал сестра Милица. Основното образование го започнал во [[Небрегово]], каде семејството живеело седум години по што се преселило во [[Прилеп]] и таму Конески го продолжил и го завршил основното училиште, а потоа и нижа [[гимназија]]. Како најдобар ученик во училиштето, добил стипендија и образованието го продолжил во [[Крагуевац]], каде завршил виша гимназија. Потоа се запишал на Медицинскиот факултет во [[Белград]], но по еден семестар се префрлил на Филозофскиот факултет, на студиите по [[филологија]], на отсекот за [[Славистика|словенска филологија]]. По капитулацијата на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], Конески се префрлил на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“]], каде ги продолжил студиите по филологија, дипломирајќи во 1944 година.<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77.</ref><ref>Вера Стојчевска-Антиќ, „Нашиот длабок историски корен — црквата“, во: Блаже Конески, ''Црква''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 61-70.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71.</ref> Со оглед на тешката положба во која се наоѓале Македонците во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] и во [[Царството Бугарија]], Конески студирал на [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]] како ''Благој Коневиќ'', а на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Универзитетот во Софија]] како ''Благој Конев''. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Конески се вработил како лектор во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]] во [[Скопје]], а во 1946 година станал предавач на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет во Скопје]], каде во 1957 го добил звањето редовен [[професор]]. Притоа, тој го предавал предметот историја на македонскиот јазик, а во текот на целата универзитетска кариера ја извршувал и функцијата шеф на Катедрата за македонски јазик и јужнословенски јазици. Во 1952/1953 година бил декан на Филозофскиот факултет, а во 1958-1960 година бил ректор на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот во Скопје]]. Исто така, Конески работел и како уредник на списанијата „[[Нов ден]]“ и „[[Македонски јазик (списание)|Македонски јазик]]“. Во 1967 година станал член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]] и прв претседател, а таа функција ја извршувал до 1975 година. Покрај тоа, Конески бил дописен член на академиите на сите републики на [[Југославија]], во 1968 година станал почесен доктор на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], а бил почесен доктор и на [[Универзитет во Вроцлав|Универзитетот во Вроцлав]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 77-78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 71-72.</ref> ==Творештво== [[Податотека:Спомен дом на Блаже Конески 3.jpg|мини|лево|[[Спомен-дом „Блаже Конески“|Родната куќа]] на Блаже Конески во [[Небрегово]]]] Конески е истакнат јазичар, меѓународно реномиран [[Славистика|славист]], еден од најзначајните протагонисти во процесот на кодификацијата на македонскиот стандарден јазик, втемелувач на македонистиката на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во [[Скопје]] (кој денес го носи неговото име), ценет професор, еден од основачите и прв претседател на [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], член на академиите на науките и уметностите во [[Загреб]], [[Белград]], [[Сараево]], [[Чикаго]], [[Лоѓ]]. Конески е вистински полиграф. Тој е суптилен лиричар, автор на 13 поетски книги, лауреат на значаен број македонски и меѓународни награди и признанија ([[Хердерова награда]], [[Његошева награда|Његошова награда]], Златен венец на [[СВП|Струшките вечери на поезијата]], итн.). Исто така, тој е истакнат прозаист, есеист, публицист, литературен историчар, полиглот, препејувач од многу јазици на делата на низа поети ([[Петар Петровиќ - Његош|Његош]], [[Франце Прешерн|Прешерн]], [[Хајнрих Хајне|Хајне]], [[Блок]], [[Мицкевич]], [[Јан Неруда|Неруда]], [[Волкер]], [[Владимир Мајаковски|Мајаковски]]). Неговите дела се преведени на голем број јазици. === Научна и творечка дејност === {{Infobox Officeholder |name = Блаже Конески |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office2 = Прв [[МАНУ|Претседател на МАНУ]] |term_start2 = 1967 |term_end2 = 1975 |predecessor2 = нема |successor2 = [[Михајло Апостолски]] }} По ослободувањето на Македонија, Конески активно се вклучил во стандардизирањето на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]: ја изработил [[Македонска граматика|граматиката на современиот македонски јазик]], го составил [[Македонски правопис|правописот на македонскиот литературен јазик]], а исто така бил уредник на „[[Речник на македонскиот јазик со српскохрватски толкувања|Речникот на македонскиот јазик]]“. Конески е основач на студиите по [[македонистика]] на [[Универзитет Св. Кирил и Методиј|Скопскиот универзитет]], а од [[1958]] до [[1963]] бил [[ректор]] на универзитетот. Во [[1967]] станал член на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] ([[МАНУ]]) и бил нејзиниот прв претседател (до [[1975]]). Исто така, тој бил член на [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]] и еден од основачите на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] ([[1947]]) и негов прв претседател. Покрај тоа, Конески бил член на академиите на науките и уметностите во Загреб, Белград, Сараево, Чикаго и Вроцлав.<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72.</ref> Конески, работел како уредник на литературните списанија „[[Нов ден]]“ и „Македонски јазик“, а бил и редовен соработник на списанието „[[Современост]]“, каде биле објавени негови песни и прилози, како: „[[Ангелот на Света Софија]]“, расказот К„рчмите“ (по кој била снимена првата македонска ТВ драма), и други текстови. ===Книжевно творештво=== [[Податотека:Blaže Koneski na Mostot na umetnosta (2).JPG|алт=Споменик на Блаже Конески на Мостот на уметноста во Скопје|мини|Споменик на Блаже Конески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]] во [[Скопје]]]] Во областа на книжевноста, Конески пишувал претежно поезија, но исто така и раскази. Неговите песни се застапени во сите антологии на македонската поезија, објавени во Македонија и во странство, а книги со избор од неговото творештво се објавени на повеќе јазици, како: германски, англиски, француски, турски, руски, украински, романски, грчки, унгарски, полски, дански, италијански итн. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 27-31.</ref> Своите први песни Конески ги напишал во еден стар нотес меѓу 1941 и 1945 година, а нотесот случајно го зачувал [[Владо Малески]]. Подоцна, тие се објавени како циклусот „Од стариот нотес“, објавен во списнието „Современост“, VIII, бр. 3 од 1958 година. Потоа, во 1945 година, тој ја објавил поемата „Мостот“, која најпрвин се појавила како посебна книга (издание на „Култура“), а потоа била вклучена во збирката „[[Земјата и љубовта]]“ од 1948 година.<ref>„Забелешки“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 234.</ref> Конески се занимавал и со преведувачка дејност. Така, тој превел на [[македонски јазик]] повеќе странски дела, како: „[[Горски венец]]“ од [[Петар Петровиќ-Његош|Петар Петровиќ Његош]] (1947), „Лирски интермецо“ од [[Хајнрих Хајне]] (1952), „[[Отело]]“ од [[Вилијам Шекспир]] (1953), „Поезија“ од [[Александар Блок]] (1966) и „[[Крштавање на Савица]]“ од [[Франце Прешерн]] (1980).<ref name="ReferenceB">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 79.</ref><ref name="ReferenceC">„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 73.</ref> ===Осврт врз поезијата на Конески=== Според [[Веле Смилевски]], со својата поезија Конески одбележа значајна и неодминлива трага во развојот на современата македонска поезија. Неговите стихозбирки се вбројуваат меѓу меѓниците на главните текови од најновото поглавје на македонскиот поетски збор, во кои е синтетизирана и осовременета богатата традиција и нејзините непресушни витални сокови.<ref>Веле Смилевски, „блаже конески: лозје“, во: Блаже Конески, ''Лозје''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 127.</ref> Во првите години по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], општите белези на времето — борбата, обновата и изградбата на земјата и големите општествени промени, нашле свој одраз и во поезијата на Конески. Добар пример за тоа е првата негова поетска книга, поемата „[[Мостот (поема)|Мостот]]“ во која тој јасно и гласно го изразува прифаќањето на новата стварност, настојувајќи да ѝ даде уметнички израз на својата ангажираност. Притоа, тој целосно се става во служба на колективот, а екстровертноста станува единствениот можен став. Сепак, дури и тогаш, неговите песни се истакнуваат со напор а усовршување на поетскиот израз и со давање подлабок контекст на содржинската страна на поетското дело. Подоцна, Конески го прифаќа интимизмот како нова фаза во развојот на македонската поезија и видливо е дека нему му е блиско сфаќањето на поетскиот израз како катарза, како олеснување, сатисфакција и како облик на зборовна сублимација — уметничка исповед. Во 1950-тите години, Конески се јавува како автор на едни од најуспешните песни во периодот на македонскиот [[модернизам]] („Болен Дојчин“ и циклусот за [[Крал Марко|Крале Марко]]), но тој и понатаму останува верен на интимизмот. Тој никогаш нема да ја прифати деперсонализацијата на поетскиот израз, т.е. за него поезијата останува говор зад кој треба да стои личноста на поетот која сака да ја искаже својата посебност и исклучителност. Оттука, поезијата на Конески е еден вид личен дневник и биографските елементи се присутни речиси во сите негови збирки, но прочистени и претворени во стихови низ процесот на уметничка трансформација. Тој е силна поетска личност која останува врзана за интимната поезија и постојано докажува дека таквиот поетски израз никогаш не застарува.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-74.</ref> Во средиштето на многу песни на Конески стојат невозвратената [[љубов]] и осуденоста на самотија. Притоа, неговите песни зборуваат некогаш само загатнато, но некогаш и отворено за неговата лична драма. Како постојан рефрен во нив се провлекува жалта поради неможноста за вистинско разбирање со саканата. Но неговите горчливи сознанија никогаш не се претвораат во плачлив ламент, туку тој ги констатира нив како една од можните вистини за животот и им дава тивок, [[Елегија|елегичен]] тон. Неостварената љубов, тој ја прифаќа како судбина и не осудува, не моли, туку само ја искажува својата осаменост. Така, од своето страдање, тој создава поезија која се одликува со непосредност и искреност. Тој не гледа излез од осаменоста, односно тој е поет на трагична визија на животот и тоа не може да се покрие со официјалните толкувања на неговата поезија. Конкретните поводи кои лежат во интимната драма на поетот не се познати, но тоа не е неопходно за разбирањето на неговите песни, зашто Конески успеал своето лично искуство да го преточи во универзални вистини. Дури и во песните посветени на ликовите од [[Историја на македонскиот народ|македонската историја]], Конески ја согледува пред сè нивната трагична осаменост и зборувајќи за нивната судбина, тој ја искажува својата. На пример, песната „Девственици“ во која се пее за големите македонски револуционери од Илинденската епоха, завршува со стихот кој е израз на личното искуство: „не сетивте... ни колку може да навреди жена“. Она што произлегува како став во целата негова поезија е еден тивок, но упорен стоицизам, а основната порака која поризлегува од целото негово дело е: храбро да се истрае својата судбина.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 74-76.</ref> Во својата книга „Поетските идеи на Конески“, [[Слободан Мицковиќ]] наведува дека во речиси во сите песни на Конески се наоѓаат следниве девет клучни особини: кохерентност, заокруженост, длабочина, лиричност, интима, исповедност, мисловност, емотивност-контемплативност и универзалност.<ref name="ReferenceD">„Од уредникот и приредувачот“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 156-157.</ref> Во есејот „Оглед кон поезијата на Блаже Конески“ од 1955 година, [[Димитар Митрев]] ја оценил поезијата на Конески на следниов начин: „Пред нас е поезија која била со соптсвен блесок уште во својот изгрев, поезија не на лекторско одушевување, а на сопствена длабоколична доживеаност, поезија со живителните струи на еден свој и својствен индивидуален темперамент... пред нас е поезија низ која се утврдила една разнострано јарка творечка поединечност, една потполно суверена творечка личност.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8-9.</ref> Во еден разговор со [[Луан Старова]] од 1990 година, самиот Конески се искажал за надворешните влијание врз неговата поезија: „Јас не му должам ништо ниту на [[Пол Елијар|Елијар]], ниту на [[Луј Арагон|Арагон]], како човек што сум се формирал и воспитувал на друг пат. Контактот со нив секако имаше друго значење... Мојот интерес беше во друг правец, кон словенските книжевности. И донекаде кон [[Германска книжевност|германската]]... Не, не јас од влијанија не се плашам! И тоа за моја среќа не е минус.... Јас [[Француска поезија|француската поезија]] сум ја читал главно преку [[Антологија|антологии]]. Инаку сум читал целосно поети кои по некој случај, нивниет збирки дошле до мене. Не поради тоа што сум барал.“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 8.</ref> ===Поетската постапка на Конески=== [[Податотека:Blaže Koneski 1968.jpg|мини]] Како човек со толку звучна биографија, дури и од денешна перспектива вчудовидувачка е неговата перманентна скромност во настојувањата да ги разоткрие механизмите на сопственото поетско творештво. Конески е еден од ретките поети кои не само што вложуваат толку напор да го осознаат самиот креативен процес туку имаат и смелост и капацитет сознанијата да им ги приопштат на идните читатели. Впрочем, најтипичниот пример е есејот „Еден опит“ во кој Конески како искусен поет ги опсервира тајните на поетскиот занает. Тргнувајќи од сопствениот творечки опит, тој особено го потенцира значењето на усната народна традиција како основна платформа врз која ја артикулира својата поединечност. „Легендите, што подоцна ќе најдат обработка и во некои мои текстови, јас не сум ги запознал од книги, ами сум ги слушал од старите во својата селска куќа, во првото детство“, - се потсетува Конески укажувајќи: „Уште оттогаш преминала во мене Стерна, страшната подземна вода.“ Уште со овие реченици Конески децидно укажува дека тој не ја создава својата поезија од ништо, туку, напротив, воспоставува жив, интимен дијалог со претходната усна или писмена поетска традиција. Оттука, предлагајќи го тријадниот модел: традиција-колектив-автор, Конески смета дека и тој самиот нужно создава во дослух како со постојната културна традиција така и со јазикот, сензибилитетот, кодот и духот на колективот, како и на сопствената епоха: „Јас вршев иновација, ги вклопував старите пораки во современ израз и ги варирав по начин што му одговара на интересот на современиот човек.“ Во есејот, Конески ја истакнува интимната врска со традицијата и искажува голема почит кон безимените творци на усната поезија. На пример, користењето на мотивите од народната поезија јасно се согледува во неговите песни: „Болен Дојчин“, „Стерна“, „[[Одземање на силата]]“, „Марковиот манастир“ итн. Сепак, тој истакнува дека неговото надоврзување на народната поезија не е механичко, односно дека во неговите песни има малку такви кои, по [[Метафора|метафориката]], метриката и изразните својства, се напишани во духот на народната поезија, туку од самите негови почетоци, постојано посветувал поголемо внимание на говорниот јазик, така што не може да се нарече традиционалист.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 176-178.</ref> [[Податотека:Blaze_Koneski_01.jpg|мини|Блаже Конески - споменик во Прилеп]] Еден од најинтригантните теоретски пунктови за креативниот процес е (хипо)тезата на Конески за откривањето на песната, образложена во есеите „[[Еден опит]]“, „Совпаѓања“ и „За поезијата“. Тој и самиот истакнува дека има впечаток дека никогаш не бил разбран како што треба, особено ако се има предвид дека оваа негова теорија не е само чиста шпекулативна конструкција, туку дека таа е негово интимно, реално поетско доживување или, како што самиот вели, „еден вид чувствена сензација“. Всушност, при настанувањето на неколку најпознати, антологиски песни („Тешкото“, „Стерна“ итн.), Конески доживеал една речиси мистична визија: „... одеднаш бев обземен од чувство дека јас песната заправо не ја пишувам, ами ја откривам.“ Всушност, идентификувајќи се себеси како откривач на песната, Конески ја демонстрира својата скромност, настојувајќи да се ослободи од речиси неизбежната творечка суета. Притоа недвосмислено истакнува дека веројатно не е првиот поет и уметник кој дошол до тоа сознание и оттаму потекнува неговиот поттик да даде рационално објаснение на таа појава. Во тој поглед, Конески истакнува дека поетот има изострен слух за она што се случува во речевната дејност на колективот. На пример, некои жанровски песни, како што е случајот со патриотската и со ангажираната поезија, настануваат под влијание на поширокиот општествено-историски амбиент. И воопшто, според Конески, во самиот колектив се подготвува јазичниот материјал што ѝ дава сила на поетската експресија.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 178-180.</ref> Посочувајќи на неколку примери од доменот на руската поезија ([[Лермонтов]], [[Мандељштам]], [[Блок]]), Конески сепак се решава да го илустрира, а со самото тоа и да го објасни откривањето на песната преку неколку паралели меѓу уметноста на зборот и ликовната уметност. Во овој контекст, тој го наведува примерот на [[ренесанса|ренесансниот]] мајстор [[Микеланџело]], кој истакнувал дека ги правел своите скулптури така што од каменот го отфрлал тоа што е непотребно. Аналогна постапка Конески препознава и кај современите вајари кои земаат некоја природна форма, корен од дрво и др., и со интервенција што дозволува да ја препознаеме лесно таа првобитна форма - создаваат скулптури или, да се изразиме на свој јазик, ја откриваат во неа скулптурата. На пример, често песните настануваат така што некоја изрека, некоја животна ситуација, некој рудиментарен податок обележан со емоционален набој послужува како основа на песната. Од сопственото поетско искуство тој потврдува дека на аналоген начин настануваат не ретко и песни. Индикативно е и дека во есејот „Совпаѓања“ Конески сведочи дека самиот поим „откривање“ бил веќе во употреба во терминологијата на старите руски зографи, затоа што, согласно со средновековната иконописна традиција и црковните канони, иконописецот не ја создава сликата, ами постепено ја открива.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180-181 и 194.</ref> Својата постапка на создавање на песната Конески опширно ја илустрира во есејот „Генерирање на една песна“ во која го опишува постанокот на кратката песна „Одлагање“. Така, тој објаснува дека откривањето или генерирањето на песната започнало со еден стих кој не го задржал во последната верзија на песната, а кој настанал многу порано, во друга состојба и по друг повод при што му се вртел во мислите неколку години. [[Стих]]от гласи: „се јави само нељубимата“. Емоционално заситен, стихот лесно предизвикал, како свое дополнение, едне претходен стих за потоа тие два стиха да послужат како излезна точка за генерирање на песната. На тој начин, една сензација довела до откривање, т.е. генерирање на цела песна.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 200-204.</ref> Според Конески, поетот не создава од ништо (''ex nihilo''). Она што го прави поетот - поет, тоа е особениот усет за речевната дејност на колективот, така што крајниот производ, односно песната, е плод на комплициран процес во кој учествуваат наведените три фактора: традицијата, колективот и авторот. Имено, во настанувањето (откривањето) на песната поетот нужно се служи со веќе постојниот јазичен материјал на традицијата и колективот, што го црпи не само од пишаниот збор туку и од секидневната говорна стихија. Оттука, песната се открива благодарејќи на осетливиот слух на големите поети. Песната се открива и со помош на претходните песни. Песната се открива и како плод на духот и атмосферата на времето, односно, во својот културен и книжевен контекст. Со други зборови, секоја песна има свое време и свој поет, а тоа најдобро се гледа од констатацијата на Конески: „Јас сум свесен дека денеска не можам да напишам еден текст како ‚[[Тешкото (песна)|Тешкото]]‘, иако сега ја владеам поетската вештина секако повеќе отколку во [[1946]] година.“<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 180.</ref> Најлапидарните аманети за процесот на раѓањето на проста и строга македонска песна Конески ни ги оставил токму во своите куси песни. Само со неколку стихови тој сугерира дека создавањето (откривањето) на песната е природен, спонтан чин: :И песната е дел од флората, :Таа никнува како смреката, :како бамјата, како гравот. И во песната „Поетика“ е артикулирана мошне слична идеја: :Јас песните ги берев :од дрвото на животот :како што селаните во Ракотинци :пред Дуовден :берат зрели цреши :од црешовите дрвја. Имено, поетот отворено признава дека не ги создава туку ги бере песните. Еден од множеството предуслови за откривање на песната, според Конески, е и искреноста, која зрачи од неговите песни: поетот е свесен дека во поезијата едноставно да лажеш не е можно. Макар што во песната „[[Македонски поети]]“ поетот со чувство на скептицизам признава дека - создавајќи [[поезија]] - му се чини дека прави најзалудна работа на светот, тој сепак подвлекува дека пак е се со човечка смисла исполнето. Иако поетот на едно место зборува за значењето на самоконтролата при пишувањето, споредувајќи го зборот со див коњ, а на друго место пак потсетува дека уметноста на зборот е порив, и за смисла не прашува, тој сепак насетува дека во поезијата, како и во животот, ништо случајно не е. Токму тоа интимно чувство Конески го изразува и во сосема кусата (програмска) поетска творба под наслов „Песните“: :Неук, си мислев: :па тие тука :случајно се јавуваат. :А сега назад погледнувам, :гледам - :па тие ме обврзуваат! Сепак, кроки-портретот на Конески како откривач на песната, би бил посиромашен кога би се занемарил фактот дека тој е еден од малкуте писатели од нашиот културен простор кај кои средбата и откривањето на источните култури резултирале со низа провокативни книжевни текстови. Имено, од патувањата на Исток извираат инспиративните патописни текстови и записи „Камикаyе“, „Сличности“, „Бедната Индија“ и „Слез“, објавени во делото „[[Дневник по многу години]]“ ([[1988]]). Мошне интересно е дека Конески ги заокружува и ги поврзува поетскиот и препејувачкиот опус во својата последна поетска книга „Црн овен“ ([[1993]]), објавувајќи препеви од древноисточните литератури како интегрален дел и финален циклус од [[стихозбирка]]та. Всушност, циклусот „Пораки од Исток“ е составен од македонските (посредни) препеви на песните: „Плач за градот Ур“, потресен текст од сумерската литература; познатата поема „Носорог“, текст од древноиндиската литература кој традиционално му се припишува на Готама [[Буда]]; тибетската молитва „Повикување на душите“; како и песната „Танц на евнусите“ од [[Камала Дас]]. Со овие извонредни препеви, на крајот од својот творечки пат, Конески му ги открива на македонскиот читател филозофските длабочини и естетските дострели на древноисточните литератури. == Значење и влијание == [[Податотека:Koneski pred MANU (2).JPG|мини|десно|Споменик на Блаже Конески пред зградата на [[МАНУ]] во Скопје]] Со своето дело, Конески извршил широко влијание врз културно-општествената заедница, како во Македонија, така и на просторот на поранешна [[Југославија]] и во европски рамки. За научното и книжевното творештво на Конески пишувале голем број книжевници и теоретичари, како: [[Александар Спасов]], Оливера Јашар Настева, [[Зузана Тополињска]], [[Блаже Ристовски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Луан Старова]], [[Катица Ќулавкова]], [[Томе Саздов]], [[Трајко Стаматоски]], [[Слободан Мицковиќ]], [[Лилјана Тодорова]], [[Ружа Паноска|Ружа Пановска]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]], [[Вера Стојчевска-Антиќ]], Максим Каранфиловски, [[Атанас Вангелов]], [[Науме Радически|Науме Радичевски]], [[Зоран Анчевски]], [[Људмил Спасов]], [[Емилија Црвенковска]], [[Димитар Пандев]] итн. Покрај тоа, за Конески пишувале и Виктор Фридман, Кристина Крамер, Збигњев Голомб, Франтишек Вацлав Мареш, Манфред Јенихен, Жак Гошрон, Ендрју Харви, [[Хусто Хорхе Падрон]], Костас Валетас, Јон Димитру, Јон Милош, Ронел Александер итн.<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 11-12.</ref> [[Податотека:ОУ БК.jpg|мини|ОУ „Блаже Конески“ во Општина Аеродром, Скопје]] Во студијата од 2002 година, „Блаже Конески, стожерна личност — белег на епохата“, [[Милан Ѓурчинов]] го нарекува Конески „стожерна личност кој сестрано ја обележил својата епоха“ и „''ренесансна личност'' на нашата културна преродба кој постојано ја имаше пред себе ''глобалната визија на својата епоха''.“ Тие погледи ги дели и [[Матеја Матевски]], кој вели: „Нашата [[култура]] денес, и секоја помисла за феноменот Македонија со право се поврзуваат со името на Блаже Конески и, пред сè, со неговото име, зашто тој ги осветлуваше и афирмираше... пред лицето на современиот свет суштината на македонското битие, основните негови белези, израз и потврда на неговото историско постоење и на неговата иднина: јазикот и литературата.“ И [[Георги Старделов]] го истражувал творештвото на Конески, особено во книгите „Одземање на силата — Поезијата на Блаже Конески“ (1989) и „Епоха Блаже Конески“ (2018), во кои со името на Конески ја поврзува петтата епоха во историјата на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и [[Македонска книжевност|македонската книжевност]]. Притоа, според Старделов, делото на Конески е подвиг „кој го подготвуваа столетијата на нашето духовно траење, низ кои тој толку ингениозно умееше да го излачи, да го впие во своето севкупно и единствено дело она најесенцијалното — базичните духовни процеси и личности, базичните квинтесенции на македонското поетско и јазично историско траење во просторот и времето. Блаже Конески со сè што се зафати и до сè што допре, во сè продре и нурна најдлабоко. Тоа го направи во науката, тоа на уште повеличав начин го оствари во поезијата.“ Според [[Петре М. Андреевски]], „Блаже Конески беше најмаркантната личност на нашиот културен простор. Светски поет и лингвист, најбогата библиотека собрана во еден човек... Дај Боже барем на сто години да ни се раѓа Блаже Конески!“. Најпосле, во 1968 година, по повод доделувањето на почесниот докторат на Конески на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], [[Џорџ Бидл]] го претставил Конески како „истакнат [[Граматика|граматичар]] и [[Лексикографија|лексикограф]], вдахновен поет и педагог, кодификатор на македонскиот литературен јазик, чија работа... значително го има збогатено полето на [[Славистика|словенската филологија]].“<ref>Иван Џепароски, „Предговор: ''Зборот и опитот кај Конески''“, во: Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 9-11.</ref> [[Податотека:Б.Конески.jpg|мини|Биста на Блаже Конески во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродром, Скопје]] Во 2018 година, по повод одбележувањето на 70-годишнината од објавувањето на првата стихозбирка на Блаже Конески „Земјата и љубовта“ (1948), [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]] организирал научен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|title=Научен собир за Блаже Конески|work=iml.edu.mk|accessdate=2018-12-26|archive-date=2018-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918063701/http://iml.edu.mk/index.php/aktivnosti/572-naucen-sobir-koneski|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Македонската академија на науките и уметностите промовирала три изданија посветени на Конески: „Епоха Блаже Конески“ од академик [[Георги Старделов]], „Блаже Конески. Чествувања по повод јубилејот 50 години МАНУ“, приредено од академик [[Луан Старова]], и „Критички изданија за Блаже Конески“ во редакција на академик [[Милан Ѓурчинов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/%d0%bc%d0%b0%d0%bd%d1%83-%d1%9c%d0%b5-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d1%82%d1%80%d0%b8-%d0%b8%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%98%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82/|title=МАНУ ќе промовира три изданија посветени на Блаже Конески|last=НМ|date=2018-12-19|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2018-12-26}}</ref> Претходно, во Небрегово била промовирана книгата „Како го читам Конески“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk//mk/vesti/2018/09/85837/|title=Во Небрегово промовирана книгата „Како го читам Конески“|work=nezavisen.mk|accessdate=2018-12-26}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во чест на Конески, од 4 јуни 1997 година, [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет]] во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје го носи негово име.<ref name="ReferenceA"/> На 5 мај 2023 година бил претставен првиот долгометражен [[документарен филм]] посветен на животот и делото на Конески, со наслов „Јанѕа“ во [[Режисер|режија]] на [[Никола Калајџиски]].<ref>[https://kinoteka.mk/јанѕа-првиот-долгометражен-докум/ „Јанѕа“, првиот долгометражен документарен филм посветен на Блаже Конески, вечерва во Кинотеката (пристапено на 11.5.2023)]</ref> Според [[Никола Гелевски]], Конески е првиот лик на модерната Македонија во целокупниот [[20 век|20. век]]. Неговата појава го „минерализира“ „мекото ткиво“ на македонската култура и тој претставува ’рбет на националниот културен развој.<ref name="ReferenceD"/> [[Влада Урошевиќ]], пак, тврди дека низ поетскиот развој на Конески, кој оставил низа антологиски песни кои го минале судот на времето и ја потврдиле својата трајност, може да се следи историјата на промените во [[македонска поезија]] во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Според Урошевиќ, поетското дело на Конески е вградено во темелите на македонската поезија и во себе ги носи како животописот на една исклучителна личност така и соништата и траумите на својот народ.<ref>Влада Урошевиќ, „Да се истрае својата судбина (За поезијата на Блаже Конески)“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 71-76.</ref> На Конески му се посветени две песни на македонскиот поет [[Анте Поповски]]: „Во мислите дом“<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 9.</ref> и * „Песна за Ева“.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 303.</ref> == Библиографија == Творештвото на Конески е богато и опфаќа голем број прозни, поетски, есеистички и други дела:<ref>„Библиографија на поетските книги“ во: Блаже Конески, ''Птици врз кои ноќта и денот се делат: стоте песни'', Скопје: Темплум, 2014, стр. 159.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 78-79.</ref><ref>„Белешка за авторот“, во: Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 72-73.</ref><ref>„Куса биографија: Блаже Конески“, во: Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 240.</ref> {{refbegin|2}} * ''Гладна кокошка просо сонуе'' (едночинка, 1945) * ''[[Мостот (поема)|Мостот]]'' (Култура, 1945) * ''Правопис на македонскиот литературен јазик'' (соавтор) (1945) * ''Песни'' (со [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], [[Гого Ивановски]] и [[Лазо Каровски]], Главен одбор на НОМС, 1946) * ''[https://archive.org/details/1947_20231227 Од борбата]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1947) * ''[[Земјата и љубовта]]'' (Државно книгоиздателство на Македонија, 1948) * ''Македонски учебници од 19 век'' (прв дел) (1949) * ''Македонската литература во 19 век'' (прв дел) (1950) * ''[[Македонски правопис со правописен речник (1950)|Македонски правопис со правописен речник]]'' (со [[Крум Тошев]], 1950) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (прв дел, 1952) * ''Македонската литература во 19 век'' (втор дел) (1952) * ''Беседи и огледи'' (есеи, 1952) * ''За македонскиот литературен јазик'' (1952) * ''[[Песни (Блаже Конески, 1953)|Песни]]'' (Кочо Рацин, 1953) * ''Граматика на македонскиот литературен јазик'' (втор дел, 1954) * ''[[Везилка (книга)|Везилка]]'' (Култура, 1955) * ''[[Лозје (книга)|Лозје]]'' (Кочо Рацин, 1955) * ''Македонски учебници од 19 век'' (втор дел) (1959) * ''[[Везилка (второ издание)|Везилка (второ, дополнето издание)]]'' (Култура, 1961) * ''Есеи: За македонската литература'' (есеи, 1961) * ''Речник на македонскиот јазик'' (1961) * ''Песни'' (Кочо Рацин, 1963) <ref>http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} </ref> * ''[http://www.makedonika.org/whatsnew/history_makedonski.pdf Историја на македонскиот јазик]'' (1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга втора, 1965) * ''Речник на македонскиот јазик'' (книга трета, 1966) * ''[[Стерна (книга)|Стерна]]'' (Мисла, 1966) * ''Песни'' (со [[Рацин]], [[Вапцаров]], [[Коле Неделковски|Неделковски]], [[Славко Јаневски|Јаневски]], [[Ацо Шопов|Шопов]], [[Гого Ивановски|Ивановски]], [[Гане Тодоровски|Тодоровски]], [[Матеја Матевски|Матевски]], [[Петре М. Андреевски|Андреевски]], [[Анте Поповски|Поповски]], Наша книга, 1967), * ''Ракување'' (Мисла, 1969) * ''Јазикот на македонската народна поезија'' (1971) * ''Везилка'' (Македонска книга, 1971) * ''Беседи и огледи'' (1972) * ''Записи'' (Македонска книга, 1974) * ''Стари и нови песни'' (Стремеж, Прилеп, 1978) * ''Лозје и песни во проза; Места и мигови'' (Мисла, 1981) * ''Игра со дете'' (Мисла, 1982) * ''Чешмите'' (поезија, 1984) * ''Македонскиот 19. век, јазични и книжевно-историски прилози'' (1986) * ''Ликови и теми'' (есеи, 1987) * ''Послание'' (Култура, 1987) * ''[[Тиквешки зборник]]'' (студија, 1987) * ''Средба во рајот'' (Мисла, 1988) * ''Дневник од Нишка бања'' (Разгледи, 1988) * ''[[Црква (Блаже Конески)|Црква]]'' (Мисла, 1988) * ''[[Дневник по многу години]]'' (Македонска книга, 1988) * ''[[Златоврв (книга)|Златоврв]]'' (Македонска книга, 1989) * ''Поезија'' (Константин Миладинов), читање на Блаже Конески (1989) * ''[[Сеизмограф (книга)|Сеизмограф]]'' (Мисла, 1989) * ''[[Македонски места и теми]]'' (есеи, 1991), * ''[[Небесна река]]'' (Македонска книга, 1991), * ''[[Светот на легендата и песната]]'' (есеи и прилози, 1993), * ''[[Црн овен]]'' (Култура, 1993) {{refend}} == Награди == Конески е добитник на повеќе награди и признанија, како:<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/> * годишната награда на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]] (1953) * наградата на Сојузот на писателите на Југолсавија (за стихозбирката „Везилка“, 1956) * „[[Награда „11 Октомври“|11 Октомври]]“ (за редакцијата на првиот том на Речникот на македонскиот јазик, 1961) * „11 Октомври“ (за „Историја на македонскиот јазик“, 1965) * наградата [[АВНОЈ (награда)|АВНОЈ]] (1966) * „11 Октомври“ (за „Записи“, 1974) * [[Награда „Кирил Пејчиновиќ“|наградата „Кирил Пејчиновиќ“]] (за преведувачки опус, 1976) * „11 Октомври“ (за животно дело, 1979) *„[[Награда Гоце Делчев|Гоце Делчев]]“ * наградата „[[Награда „Браќа Миладиновци“|Браќа Миладиновци]]“ (за „Записи“, 1974) * наградата „[[Награда „Кочо рацин“|Кочо Рацин]]“ (за „Записи“, 1974) * [[Његошева награда]] (за „Записи“, 1975) * „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ * [[Хердерова награда]] * „Златен венец“ на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]] (1981) * наградата на „[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]“ (за книжевен опус, 1981) * наградата „[[Бранко Миљковиќ (награда)|Бранко Миљковиќ]]“ (1985) * наградата „[[Скендер Куленовиќ (награда)|Скендер Куленовиќ]]“ (1985) * наградата на Сојузот на писателите на [[СССР]] * [[Награда „13 Ноември“|наградата „13 Ноември“]] (за „Македонскиот 19 век“, 1986) * Вуковата награда на КЛЗ на Србија (1987) * Рациновото признание (за „Дневник по многу години“, 1988) * наградата „Книга на годината“ (за „Сеизмограф“, 1989) == Поврзано == *[[Спомен-дом „Блаже Конески“]] *[[Македонска академија на науките и уметностите]] *[[Список на македонски писатели]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Blaže Koneski}} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf ''Македонски правопис со правописен речник'' (1950), Блаже Конески и Крум Тошев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924094843/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0012%20Makedonski%20pravopis.pdf |date=2011-09-24 }} * [http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf ''Песни'' (1953) - Блаже Конески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180417121658/http://gbsk.mk/eknigi/Pesni%20-%20B.Koneski.pdf |date=2018-04-17 }} * [http://www.scribd.com/full/47267365?access_key=key-251di0qqt9dw1wmdzoh ''Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици'' (1968), Блаже Конески ] * [http://mling.ru/iazik/makedonski/history_makedonski/ ''Историја на македонскиот јазик'' (1986) - Блаже Конески] {{Добитници на златен венец}} {{Македонска книжевност}} {{МАНУ}} {{Претседател на МАНУ}} {{Ректори на УКИМ}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Конески, Блаже}} [[Категорија:Блаже Конески| ]] [[Категорија:Луѓе од Небрегово]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски слависти]] [[Категорија:Југословенски македонисти]] [[Категорија:Ректори на УКИМ]] [[Категорија:Претседатели на ДПМ]] [[Категорија:Претседатели на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] 92m0c33b0tionkji9nweupcw5pxeut5 0 1875 5586629 5585808 2026-07-03T12:09:49Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586629 wikitext text/x-wiki :''За Кинеската цивилизација, видете [[Кина (појаснување)]].'' :''Не треба да се поистоветува со [[Република Кина (Тајван)]].'' {{Инфокутија за држава |native_name = <center>{{јаз|zh-Hans|中华人民共和国}}<br /><center>''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''</center><small>(''Џунгхуа женмин гунгхегуо'')</small> |conventional_long_name = Народна Република Кина |common_name = Кина |image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg |image_coat = 中華人民共和國國徽.svg |symbol_type = Грб |image_map = People's Republic of China (orthographic projection).svg |map_width = 220px |national_anthem = „[[Марш на доброволците]]“<br />《义勇军进行曲》{{parabr}}{{center| }}{{pb}}[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]] |official_languages = {{nobr|[[Стандарден мандарински јазик|Стандарден мандарински]] (де факто)<ref name="langlaw">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |title=Закон на НР Кина за стандардниот говорен и пишан кинески јазик (Претседателски указ Бр.37) |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2013-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm }}</ref>}} |languages_type = Службено [[писмо]] |languages = [[Упростено кинеско писмо|Упростено писмо]]<ref name="langlaw"/> |regional_languages = {{nobr|''Видете [[Јазици во Кина]]''}} |ethnic_groups = 92% [[Кинези|Ханци]]; 55 признаени народности<br />{{collapsible list|title=[[Список на народности во Кина|Список на народности]]<br />|91,6% [[Кинези|Ханци]]|1,30% [[Џуанци]]|0,86% [[Манџурци]]|0,79% [[Ујгури]]|0,79% [[Хујци]]|0,72% [[Мјао (народ)|Мјао]] |0,65% [[Ји (наорд)|Ји]]|0,62% [[Туџиа (народ)|Туџиа]]|0,47% [[Монголци]]|0,44% [[Тибеќани]]|0,26% [[Буји (народ)|Буји]]|0,15% [[Корејци]]|1,05% останати}} |capital = [[Пекинг]] ({{јаз|zh-Hans|北京市}}) |latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=116 |longm=23 |longEW=E |largest_city = [[Шангај]] ({{јаз|zh-Hans|上海市}}) |demonym = [[Кинези]] (Кинез/Кинезинка) |government_type = [[народна република]],<ref name="pplrepub">{{наведена енциклопедија |encyclopedia=Енциклопедија Британика |title=Кина |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China |accessdate=15 март 2010 |quote=Државно уредување: еднопартиска народна република со еден законодавен дом}} {{en}}</ref><br />[[Комунизам|Комунистичка држава]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |title=ЦИА - Светска книга на факти -- Кина |work=Светска книга на факти |publisher=Централна разузнавачка агенција (ЦИА) |accessdate=15 март 2010 |quote=Државно уредување: Комунистичка држава |archive-date=2016-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011073205/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/geos/ch.html |url-status=dead }} {{en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/18902.htm |title=Кина (10/09) |date=октомври 2009 |work=Воведни забелешки |author=Биро за источноазиски и тихоокеански работи |publisher=[[Стејт Департмент]] |accessdate=15 март 2010 |quote=Државно уредување: Комунистичка партиски-раководена држава}} {{en}}</ref><br />{{ref label|complex|б}} |leader_title1 = [[Претседател на Кина|Претседател]] |leader_name1 = [[Си Ѓинпинг]] |leader_title2 = [[Премиер на Кина|Премиер]] |leader_name2 = [[Ли Ќанг]] |leader_title3 = {{nobr|<small>[[Претседател на Постојаниот комитет на Националното народно собрание|Претседател на ПКННС]]</small>}} |leader_name3 = [[Ву Бангуо]] |leader_title4 = {{nobr|<small>[[Претседател на Националниот комитет на Народното политичко советодавно собрание на Кина|Претседател на НКНПСС]]</small>}} |leader_name4 = [[Џиа Чинглин]] |legislature = [[Национално народно собрание]] |sovereignty_type = [[Историја на Кина|Основана]] |established_event1 = Прогласување на НР Кина |established_date1 = 1 октомври 1949 |area_km2 = 9,640,821 |area_sq_mi = 3704427 |percent_water = 2,8{{Ref label |mainland|г|}} |population_estimate = {{Decrease}} 1,422,591,000 |population_estimate_year = 2024 |population_estimate_rank = 2-ра |population_density_km2 = 145 |population_density_sq_mi = 363.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 83-та |GDP_nominal = {{Increase}} $17.701 трилиони |GDP_nominal_rank = 2-ра |GDP_nominal_year = 2023 |GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $12,541 |GDP_nominal_per_capita_rank = 71-ва |GDP_PPP_year = 2023 |GDP_PPP = {{Increase}} $32.898 трилиони |GDP_PPP_rank = 1-ва |GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $23,309 |GDP_PPP_per_capita_rank = 73-та | Gini = 37.1 <!-- number only --> | Gini_year = 2020 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="GINI">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CN&most_recent_year_desc=true|title=Gini index – China|publisher=World Bank|access-date=24 May 2022}}</ref> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.768 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 79-та |currency = [[Кинески Ренминби|Кинески Ренминби (ренминби)]] (¥) |currency_code = CNY |time_zone = [[Кинеско стандардно време]] |utc_offset = +8 |date_format = гггг-мм-дд <br />''или'' гггг{{јаз|zh|年}}м{{јаз|zh|月}}д{{јаз|zh|日}} <br />([[Наша ера|н.е.]]; [[Кинески календар|н.е.-1949]]) |drives_on = десно, освен Хонгконг и Макао |cctld = [[.cn]]{{Ref label |mainland|г|}} |calling_code = [[+86]]{{Ref label |mainland|г|}} |footnotes = б. {{note|complex}} Од 1980-тите наваму не е возможно да се утврди едноставна карактеризација на [[политичка структура|политичката структура]]. в. {{note|territory}} 9.598.086 км² каде не се вброени спорните територии.<br /> 9.640.821 км² Тука спаѓа областа ([[Аксај Чин]] и [[Транскаракорамски Предел|Транскаракорамскиот Предел]] под управа на НР Кина, а на кои полага право Индија), Тајван не се смета.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |title=БДП нараснува за 11,4%, најбргу во последните 13 години |publisher=Chinadaily.net |date=24 јануари 2008 |accessdate=15 јуни 2009 |archive-date=2008-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709023444/http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm }} {{en}}</ref> г. {{note|mainland}} Податоците важат само за самата Кина. Тука не се бројуваат [[Хонгконг]], [[Макао]] и териториите под јурисдикција на [[Република Кина]] (наречен [[Тајван]]). }} '''Народна Република Кина''' или скратено '''НР Кина''' ({{langx|zh|中华人民共和国}}, [[пинјин]]: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'', [[Македонска транскрипција на кинескиот јазик|мак. транскр.]] „''Џунгхуа женмин гунгхегуо''“) {{--}} држава што го опфаќа најголемиот дел од [[Култура|културниот]], [[Историја|историскиот]] и [[Географија|географскиот]] простор на Кина. Од своето основање во [[1949]] година, таа е водена од [[Комунистичка партија на Кина|Комунистичката партија на Кина]]. Кина е најнаселена држава во целиот свет со повеќе од 1.250.000.000 жители, од кои повеќето припаѓаат на групата [[Хан]]. Таа е најголема земја на подрачјето на Источна [[Азија]], и четврта по големина во целиот свет. Кина граничи со 14 земји: [[Авганистан]], [[Бутан]], [[Мјанмар]], [[Индија]], [[Казахстан]], [[Киргизстан]], [[Лаос]], [[Монголија]], [[Непал]], [[Северна Кореја]], [[Пакистан]], [[Русија]], [[Таџикистан]] и [[Виетнам]]. Народна Република Кина го смета островот [[Тајван]] за дел од својата територија, меѓутоа тој фактички не е под нејзин [[суверенитет]]. == Историја == {{главна|Историја на Кина}} [[Податотека:Chinese plain 5c. BC-mk.svg|thumb|200px|left|Кинеската долина во V век п.н.е.]] Кина е гледана како посебна древна цивилизација која се протега на една голема област во [[Источна Азија]], еден народ и / или мултинационален ентитет. Со скоро 4 илјади години на континуирана [[историја]], Кина е една од најстарите цивилизации во светот. === Праисторија === [[Археолошко ископување|Археолошките докази]] сугерираат дека раните [[хоминиди]] ја населувале територијата на Кина пред 2.25 милиони години.<ref>{{cite web|url=https://archive.archaeology.org/0001/newsbriefs/china.html|title=Early Homo erectus Tools in China|last1=Ciochon|first1=Russell|last2=Larick|first2=Roy|date=1 January 2000|work=[[Archaeology (magazine)|Archaeology]]|access-date=30 November 2012}}</ref> Фосилните остатоци на [[Пекиншки човек|Пекиншкиот човек]], ''[[Homo erectus]]'' кој [[Откривање на огнот|користел оган]],<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm |title=The Peking Man World Heritage Site at Zhoukoudian|publisher=UNESCO|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623160018/http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm|archive-date=23 June 2016|access-date=6 March 2013}}</ref> датираат пред помеѓу 680,000 и 780,000 години.<ref name="autogenerated198">{{cite journal|doi=10.1038/nature07741 |date=March 2009|last1=Shen |first1= G.|last2=Gao |first2= X.|last3=Gao |first3= B.|last4=Granger |first4= De|title=Age of Zhoukoudian Homo erectus determined with (26)Al/(10)Be burial dating|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-03-12_458_7235/page/198 |volume=458|issue=7235|pages=198–200|pmid=19279636|journal=Nature|s2cid=19264385 |issn = 0028-0836}}</ref> Фосилизирани заби на ''Homo sapiens'' (кои датираат пред 125,000–80,000 години) се откриени во пештерата Фујан.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-34531861 |title=Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early'|last=Rincon|first=Paul|date=14 October 2015|work=BBC News|access-date=14 October 2015}}</ref> === Современа историја === Пред XIX век, таа поседувала едно од најмодерните општества и економии во светот, но поради последователните династии ја пропушта индустриската револуција во [[Европа]] и почнува да се намалува. Во XIX и XX век, империјализмот, внатрешната слабост и граѓанските војни ја оштетиле земјата и нејзината економија, доведува до соборување на царската власт. [[Податотека:Mao Proclaiming New China.JPG|мини|лево|[[Мао Це Тунг]] го прогласува основањето на Народна Република Кина на 1 октомври 1949]] Во [[1949]] година завршува кинеската граѓанска војна и се појавуваат две држави кои се нарекуваат „Кина“: * Народна Република Кина (НР Кина), формирана во 1949 година, попозната како Кина, има контрола над копнениот дел на Кина и во голема мера самоуправната власт на териториите во [[Хонгконг]] (од 1997) и [[Макао]] (од 1999). * Република Кина (РК), основана во [[1912]] година во копнениот дел на Кина, сега попознатa како [[Тајван]], има контрола над [[остров]]ите Тајван, [[Пенгу]], [[Кинмен]], [[Матцу]], групниот остров [[Пратас]], и неколку други острови. Во [[1950]] година, промените на економските политики во Тајван го трансформираа островот во технолошки ориентирана индустриска развиена економија, со период на високи стапки на раст и брза индустријализација. Во копнениот дел на Кина, во [[1970]]-тите, реформите познати како "Четири модернизации" го подобрија земјоделството, [[индустрија]]та, [[технологија]]та и [[одбрана]]та, а со подигањете на животниот стандард НР Кина станува една од големите сили. До [[2011]] година се јавуваат проблемите на зголемен јаз помеѓу богатите и сиромашните, деградацијата на животната средина и масовната корупција. Историски гледано, културната сфера на Кина се протега низ цела Источна Азија, со кинеска религија, обичаи и писмен систем кои беа развиени во различни насоки од страна на соседите како што се [[Јапонија]], [[Северна Кореја]] и [[Виетнам]]. Со текот на нејзината историја, Кина беше извор на многу големи пронајдоци. Исто така, поседува еден од најстарите системи на писмен јазик на светот. Првите докази за човечко присуство во регионот се пронајдени во пештерата Жодокиан. Тоа е еден од најраните познати примероци на хомо еректус, сега познат како Пекиншки човек, а се проценува дека живееле од пред 300.000 до 780.000 години. == Географија == === Релјеф === Кина по градбата и постанокот се состои од три големи подрачја: стари грамадни [[планина|планини]] на [[исток]], палеозојски планини на [[северозапад]] и млади верижни планини на [[југозапад]]. Врз [[релјеф]]от на Кина големо влијание имало понирањето на Индиската литосферна плоча под Евроазиската, при што дошло формирањето на Тибетската висорамнина и настанувањето на [[Хималаи]]те. [[Тибет]] со просечна висина од 4000м е највисоката [[висорамнина]] во светот. Тибет на [[југ]] е опкружен од Хималаите, а на [[север]] се наоѓа [[Кунлун]]. Тибетската висорамнина на [[југоисток]] постепено се спушта преку рамнината Јунан Гизу. Во низинските подрачја најголема е Источнокинеската Низина во [[Манџурија]], Големата низина во долниот тек на [[Хоанг Хо]] и рамнината во средниот и долниот тек на [[река]]та [[Јангцекјанг]]. А низините меѓу себе се одвоени со ниски [[шума|шуми]]. Од големите планински делoви кои се под вечен [[снег]] се спуштаат големи [[ледник|ледници]]. [[Копно]]то е претежно ниско, а [[море]]то до копното е плитко (200м). На Кина ѝ припаѓаат 5400 острови. === Клима === Освен географската положба и релјефот на [[клима]]та на [[Азија]] големо влијание имаат и [[монсун]]ските [[ветар|ветрови]]. Во долините на големите реки се чувствуваат влијанијата на [[океан]]от длабоко во внатрешноста на копното, сè до [[Монголија]]. Поради тоа во југоисточниот дел на Кина има [[суптропска клима]] (1600 до 2000мм врнежи). А во северниот дел има ладна и сува [[континентална клима]]. Тука [[дожд|врнежите]] не достигнуваат 1000мм. Во северниот дел на Кина сушите се многу чести. Најмногу врнежи има во јужните краеви на Тибет поради [[лето|летните]] монсуни. Во западниот континентален дел на Кина [[зима|зимите]] на високите планини се долги и многу ладни, а летата се кратки и студени. Во југоисточното приморје на Кина [[тајфун]]ите често прават пустоши. === Води === Големата речна мрежа на Кина ја сочинуваат реките [[Јангцекјанг]] (која е трета река по должина во светот), [[Хоанг Хо]] (жолта река), [[Шијанг]], [[Соанг Хо]], [[Јианга]] и [[Амур]]. Во северниот дел на Кина речната мрежа е добро развиена, но во зима реките замрзнуваат. Во Јужна Кина, главна река е [[Синѓанг]] која со разгранета делта се влева во [[Јужнокинеско Море|Јужнокинеското Море]]. Пловни се реките во јужниот и во средниот дел на Кина. Постојат и пловни канали, од кои најпознат е Големиот Канал, долг 1.800 км и служи за наводнување. Со каналите се овозможува наводнување на 49,8 милиони хектари од [[земјоделство|земјоделските]] подрачја во Кина. Најголем број [[езеро|езера]] има во внатрешниот дел на Кина. == Административна поделба == :''Видете: [[Административна поделба на Кина]]'' {{Покраини на НР Кина}} == Демографија == [[Податотека:PRC Population Density.svg|мини|Карта на густината на населението во НР Кина од 2009 година. Источните крајбрежни покраини се погусто населени од западната внатрешност на земјата]] Според националниот попис од 2010 година во Народна Република Кина живееле 1,370,536,875 жители. Околу 16.60% од населението било на возраст од 14 години или помлади, 70.14% биле помеѓу 15 и 59 години, и 13.26% биле над 60 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census[1] (No. 1)|url=http://www.stats.gov.cn/english/NewsEvents/201104/t20110428_26449.html|publisher=National Bureau of Statistics of China|accessdate=31 May 2015}}</ref> Стапката на раст на населението за 2013 година е проценета на 0.46%.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=POPULATION GROWTH RATE|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html|publisher=CIA|accessdate=29 September 2013|archive-date=2012-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504223114/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html|url-status=dead}}</ref> Населението на Кина на копното ќе надмине 1,4 милијарди до 2020.[https://m.baidu.com/sf_baijiahao/s?id=1656000828244543148&wfr=spider&for=pc] === Народности === {{Главна|Народности во Кина}} Кина официјално признава [[народности во Кина|56 различни народности]], од кои најголемата ја претставуваат [[Хан|Хан Кинезите]], кои сочинуваат околу 91,51% од вкупното население.<ref name="groups">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census (No. 1)|publisher= National Bureau of Statistics of China|date=28 April 2011|accessdate=14 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm|archivedate=15 January 2013}}</ref> === Јазици === Во Кина се зборуваат 292 живи јазици.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CN Languages of China] – from Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.</ref> ===Религија=== {{bar box |float=right |title=Верници во Кина |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Кинеска Народна Религија|red|73.56}} {{Столбен постоток|Будисти|gray|15.87}} {{Столбен постоток|Христијани|yellow|2.53}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|0.45}} {{Столбен постоток|Други|orange|7.6}} }} == Стопанство == {{Главна|Економија на Кина}} [[Податотека:Graph of Major Developing Economies by Real GDP per capita at PPP 1990-2013.png|мини|325п|Графикон на најголемите економии во развој според БДП по жител мерен според [[ПКМ]]од 1990 до 2013. година. Забележителен е брзиот економски раст на Кина.<ref>{{Наведена мрежна страница| title = World Bank World Development Indicators| url = http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators| publisher = World Bank| accessdate = | archive-date = 2014-12-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20141220032256/http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators| url-status = dead}}</ref>]] [[Податотека:Shanghaistockexchange.jpg|мини|Зградата на [[Шангајска берза|Шангајската берза]] во Луѓацуеј, деловниот дел на [[Шангај]]. БДП на Шангај во 2011 година изнесувал 304 милијарди долари, по што е рангиран на 25. место меѓу градовите во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2012-01/20/content_14484614.htm | title = Shanghai's GDP grows 8.2 % in 2011 | accessdate= | work = Xinhua | publisher = China Daily |date=}}</ref>]] Според податоците на [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] номиналниот [[бруто-домашен производ]] во Кина во 2014 година изнесувал 10.355.350.000.000 американски долари.<ref name="БДПКина">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=55&pr.y=9&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=#cs1 | title = Report for Selected Countries and Subjects | accessdate= | work = IMF | publisher = IMF |date=}}</ref> Бруто-домашниот производ мерен според [[ПКМ|паритетот на куповната моќ]] истата година изнесувал 17.632.014.000.000 американски долари.<ref name="БДПКина" /> Според еден од двата критериуми Кина била на првото место пред [[САД|Соединетите Американски Држави]]. Номиналниот БДП по жител во 2014 година изнесувал 7.572 US$, додека БДП мерен со паритетот на куповната моќ по жител изнесува 12.893 US$.<ref name="БДПКина" /> === Економска историја на НР Кина === Од оснввањето во 1949 година до крајот на 1978 година, Народна Република Кина имала планска економија од советски тип. По смртта на [[Мао Це Тунг]] во 1976 година и крајот на [[Културна револуција|Културната револуција]], [[Денг Сјаопинг]] и новото кинеско раководство почнале со реформи за создавање [[пазарна економија]] со одредена улога на државата. Била напуштена колективизацијата во земјоделието, земјишните поседи биле приватизирани, а трговијата со странство станала главна ориентација на државата, заради што биле создадени „посебни економски зони“. Неефикасните државни претпријатија биле реструктуирани, а непрофитабилните веднаш биле затворени што довело до големи отпуштања на работници. За денешна Кина карактеристично е постоењето на економија заснована на приватна сопственост<ref name="english.eastday">{{Наведена мрежна страница|url=http://english.eastday.com/e/ICS/u1a4035916.html | title = China is already a market economy—Long Yongtu, Secretary General of Boao Forum for Asia | publisher = EastDay.com |year=2008| accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909205947/http://english.eastday.com/e/ICS/u1a4035916.html |archive-date=9 септември 2009 |url-status=dead}}</ref> и таа е еден од најдобрите примери на државен капитализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.forbes.com/greatspeculations/2010/03/22/communism-is-dead-but-state-capitalism-thrives/ | title = Communism Is Dead, But State Capitalism Thrives | accessdate=| work = Vahan Janjigian | publisher = Forbes |date=22 март 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.forbes.com/gadyepstein/2010/08/31/the-winners-and-losers-in-chinese-capitalism/ | title = The Winners And Losers In Chinese Capitalism | accessdate=| work = Gady Epstein | publisher = Forbes |date=31 август 2010}}</ref> Државата и натаму ја има главната улога во стратешките стопански гранки како што се енергетиката и тешката индустрија, но бројот на приватни претпријатија се зголемува со огромна брзина, па во 2008 година биле регистрирани триесет милиони приватни претпријатија.<ref name="Ref_abf">John Lee. [https://web.archive.org/web/20080726102845/http://www.cis.org.au/issue_analysis/IA95/ia95.html "Putting Democracy in China on Hold"]. The Center for Independent Studies. 26 July 2008. Посетено на 16 July 2013.</ref><ref name="Englishpeopledailycomcn2005">{{Наведена мрежна страница|author=English@peopledaily.com.cn | url = http://english.people.com.cn/200507/13/eng20050713_195876.html | title = People.com | work = People |date=13 јули 2005|accessdate=}}</ref> [[Податотека:Shanghai - Nanjing Road.jpeg|мини|лево|Нанкиншки пат, една од главните трговски улици во Шангај]] Од почетокот на економската либерализација во 1978 година, Кина има една од најбрзо растечките економии во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=China's Economic Rise: History, Trends, Challenges, and Implications for the United States |url=http://www.fas.org/sgp/crs/row/RL33534.pdf |publisher=Congressional Research Service |date=5 септември 2013 |accessdate=2019-07-23 |archive-date=2015-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318105545/http://fas.org/sgp/crs/row/RL33534.pdf |url-status=dead }}</ref> Растот на нејзиното стопанство главно се заснова на инвестиции и извоз.<ref name="chinadaily">{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2008-11/21/content_7228346.htm| title = China must be cautious in raising consumption| work = China Daily | accessdate=}}</ref> Според податоците на ММФ, просечниот годишен раст на БДП на Кина меѓу 2001 и 2010 година изнесувал 10,5%, додека меѓу 2007 и 2011 бил еднаков на вкупниот раст на сите земји членки на групата [[Г-7]].<ref>{{наведени вести|last=Walker| first = Andrew | url = http://www.bbc.co.uk/news/business-13802453 | title = Will China's Economy Stumble? | publisher = BBC |date=16 јуни 2011|accessdate=}}</ref> Високата продуктивност, ниските трошоци на работа и релативно добрата инфраструктура ѝ овозможиле да стане светски водач во прозводството. Меѓутоа, проблемот на кинеското стопанство е неефикасното користење на големи количини енергија, што придонело во 2010 година Кина да стане најголем потрошувач на енергенси на светот.<ref name="Swartz2010">{{наведени вести|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703720504575376712353150310.html?mod=djemalertNEWS| title = China Becomes World's Biggest Energy Consumer|date=19 јули 2010.| work = Wall Street Journal | accessdate=| first=Spencer | last=Swartz| first2=Shai | last2=Oster}}</ref> Во септември 2013 година, Кина станала најголем увозник на нафта на светот, додека за задоволување на повеќе од 70% од потребите за енергија и понатаму користи јаглен.<ref name="BusInsEnergyGuide">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.businessinsider.com/china-energy-use-2012-8?op=1| title = The Ultimate Guide To China's Voracious Energy Use| work = Business Insider|date=17 август 2012|accessdate=}}</ref><ref>{{наведени вести|title=China overtakes US as the biggest importer of oil| url = http://www.bbc.co.uk/news/business-24475934| accessdate=| publisher = BBC|date=10 октомври 2013}}</ref> Во почетокот на второто десетлетие на 21 век, стапката на раст на кинеското стопанство почнала да се смалува, за што придонеле проблемите на домашниот пазар на кредити, смалената побарувачка од кинеска стока во светот и светската економска криза.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-19975112 | title = China's economy slows but data hints at rebound | publisher = BBC |date=18 октомври 2012}}</ref> === Кинеската економија во светот === Кина е членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]] и земја со најголем обем на надворешна трговија, која во 2012 година изнесувала 3,87 билиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/economics/9860518/China-trade-now-bigger-than-US.html | title = China trade now bigger than US | accessdate=| work = Garry White | publisher = Daily Telegraph |date=10 февруари 2013}}</ref> Кон крајот на 2010 година, Кина располагала со далеку најголеми девизни резерви на светот во вредност од 2,85 билиони долари, што претставувало зголемување од 18,7% во однос на претходната година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://smetimes.tradeindia.com/smetimes/news/global-business/2011/Jan/11/china-s-forex-reserves-reach-usd-2.85-trillion624606.html | title = China's forex reserves reach USD 2.85 trillion | publisher = Smetimes.tradeindia.com | accessdate=}}</ref> Во текот на 2012 година, Кина привлекла најмногу директни странски инвестиции во износ од 253 милијарди долари,<ref name="FDI">{{Наведена мрежна страница|title=FDI in Figures | url = http://www.oecd.org/daf/inv/FDI%20in%20figures.pdf| publisher = OECD| accessdate=}}</ref> додека истата година кинеските инвестиции во странство изнесувале 62,4 милијарди долари.<ref name="FDI"/> Се проценува дека во 2009 година Кина имала 1,6 билиони долари во вредносни хартии на американската влада,<ref name="Ref_2009c">{{наведени вести|url=http://www.reuters.com/article/bondsNews/idUSPEK16627420090820 | title = China must keep buying US Treasuries for now-paper | agency=Reuters | accessdate=|date=20 август 2009}}</ref> и дека меѓу странските држави била најголем сопственик на јавниот долг на САД со 1,16 билиони долари обврзници на министерството за финансии на САД.<ref name="Hornby2009">{{наведени вести|url=http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE58M25U20090923| title = Factbox: US-China Interdependence Outweighs Trade Spat| publisher = Reuters|date=23 септември 2009|accessdate=| first=Lucy | last=Hornby}}</ref> Заради потценетиот курс на својата валута Кина е изложена на критики на претставниците на водечките светски економии,<ref name="Ref_2008">{{наведени вести|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2008-01/11/content_6387775.htm| title = 2007 trade surplus hits new record – $262.2B |date=11 јануари 2008| work = China Daily | accessdate=}}</ref><ref name="Ref_2005">{{наведени вести|url=http://www.china-embassy.org/eng/gyzg/t213645.htm| title = China widens yuan, non-dollar trading range to 3 %|date=23 септември 2005| accessdate=}}</ref> како и заради производство на големи количини фалсификувана стока.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.asiabusinesscouncil.org/docs/IntellectualPropertyRights.pdf | title = Intellectual Property Rights | accessdate = | work = | publisher = Asia Business Council | date = | archive-date = 2010-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100326093314/http://www.asiabusinesscouncil.org/docs/IntellectualPropertyRights.pdf | url-status = dead }}</ref> Консултантската фирма ''Макинси'' проценила дека вкупните ненаплативи побарувања нараснале од 7,4 билиони долари во 2007, на 28,2 билиони долари во 2014 година, што претставува 228% од БДП на Кина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.businessinsider.com/germanys-finance-minister-is-worried-about-chinas-debt-and-shadow-banking-2015-4| title = Germany's finance minister is worried about China's debt and shadow banking |date=16 април 2015| publisher = Business Insider | last=Scutt| first = David}}</ref> <div class="floatright"> {| cellpadding="2" cellspacing="0" |-| <timeline> ImageSize = width:300 height:140 PlotArea = left:60 bottom:20 top:10 right:0 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:0 till:18000 TimeAxis = orientation:horizontal Colors = id:gray value:gray(0.5) id:line1 value:gray(0.9) id:line2 value:gray(0.7) ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:line2 ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:line1 BarData = bar:USA text:САД bar:China text:Кина bar:Japan text:Јапонија bar:Germany text:Германија bar:France text:Франција PlotData= color:tan1 width:10 bar:USA from:start till:16768 text:16.768 color:yellow width:10 bar:China from:start till:9469 text:9.469 color:tan1 width:10 bar:Japan from:start till:4898 text:4.898 bar:Germany from:start till:3635 text:3.635 bar:France from:start till:2807 text:2.807 TextData = pos:(5,1) textcolor:gray fontsize:S text:US$ млрд. </timeline> |- | style="text-align:left; font-size:85%;" |Споредба на номиналните БДП на најголемите светски економии <br /> во милијарди долари според податоците на ММФ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=86&pr.y=1&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924%2C132%2C134%2C158%2C111&s=NGDPD&grp=0&a=| title = Nominal GDP comparison of China, Germany, France, Japan and USA| work = World Economic Outlook| publisher = Меѓународен монетарен фонд|date=октомври 2014|accessdate=}}</ref> |} </div> Според конкурентноста на економијата Кина во 2009 година била на 29. место во светот,<ref name="Ref_abh">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullreport.pdf | title = The Global Competitiveness Report 2009–2010 | accessdate=| work = Klaus Schwab | publisher = World Economic Forum |date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20091001055754/http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullreport.pdf |archive-date=1 октомври 2009 |url-status=dead}}</ref> додека според условите на работење во 2011 година била рангирана на 136. место од 179 земји.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.heritage.org/index/ranking | title = 2011 Index of Economic Freedom | accessdate = | work = | publisher = The Heritage Foundation | date = | archive-date = 2017-09-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking | url-status = dead }}</ref> На списокот ''500 најголеми претпријатија на светот'' за 2014 година магазинот ''Форчен'' ({{langx|en|Fortune}}) се нашле и 95 од Кина, со вкупни приходи од 5,8 билиони долари. Истата година, ''Форбс'' објавил дека пет од десетте најголеми претпријатија, со чии акции може слободно да се тргува, се од Кина. Меѓу нив е и банката со најголеми штедни влогови, [[Индустриска и трговска банка на Кина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/sites/liyanchen/2014/05/07/the-worlds-largest-companies-china-takes-over-the-top-three-spots/| title = The World's Largest Companies: China Takes Over The Top Three Spots| work = Forbes |date=7 мај 2014|accessdate=}}</ref> Во 2016 година, кинескиот [[банка]]рски систем станал најголем на светот, мерен според вредноста на вкупната [[актива]], која изнесувала 33.000 милијарди американски [[долар]]и.<ref>Мирослав Саздовски, „Кинескиот банкарски систем стана најголем во светот“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 226, април 2017, стр. 76.</ref> == Наука и технологија == === Историја === [[Податотека:Value high-tech exports 2009.PNG|350п|мини|Вредност на извезената високотехнолошка стока во долари во 2009 година]] Кина била светски водач во науката и технологијата до династијата [[Минг (династија)|Минг]]. [[Четири големи откритија на древна Кина|Четирите големи откритија на Кина]]: хартија, компас, барут и печатарство се прошириле ширум Азија и Европа. Меѓутоа, кинеските научни активности се намалиле во 14 век. За разлика од научниците во Европа кои поминале низ научна револуција, средновековните кинески мислители не се обиделе опсервациите на природата да ги сведат на математички закони и не образувале школувана заедница која би можела да има критичко мислење и би можела да го преиспитува научниот придонес на другите. Кинеското општество се концентрирало на книжевноста, уметноста, јавната администрација, додека науката и технологијата се сметале за тривијални и помалку битни.<ref name=LOC>Donald D. DeGlopper (1987). [https://web.archive.org/web/20000815055530/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cntoc.html ''A Country Study: China''. Chapter 9 – Science and Technology]. [[Конгресна библиотека|Library of Congress]]..</ref> После повеќе воени порази во судирите со западните нации во 19 век, кинеските реформисти почнале да ја промовираат модерната наука и технологија како дел од политиката за јакнење на државата. Граѓанската војна во Кина завршила во 1949 година со победа на Комунистичката партија, а напорите да се организира наука и технологија биле засновани на моделот на [[СССР|Советскиот Сојуз]]. Културната револуција (1966-1976) имала катастрофално влијание на кинеската наука бидејќи научниците биле прогонувани, а вложувањата во истражување и образование биле редуцирани. По смртта на [[Мао Це Тунг]] во 1976 година, вложувањата во науката и технологија драстично се зголемиле бидејќи преовладало мислењето дека тоа е столб на модернизацијата, а започнала и реформа на образовниот систем.<ref name=LOC/> === Модерна ера === После културната револуција, Кина брзо станала една од светските водечки технолошки сили,<ref>[http://www.greenbiz.com/blog/2010/12/07/7-technologies-where-china-has-us-beat "7 Technologies Where China Has the U.S. Beat"]. GreenBiz.com. 7 December 2010.</ref> вложувајќи преку 100 милијарди долари во научни истражувања и развој во 2011 година.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12885271 "China 'to overtake US on science' in two years"]. BBC News, 28 March 2011</ref> На науката и технологијата се гледа како битна работа за постигнување економски и политички цели, а се смета дека тоа е и извор на национална гордост до ниво тоа да се опишува како „технонационализам“. Кина брзо развила образовен систем во кој било нагласено значењето на науката, математиката и инженерството. Само во 2009 година преку 10.000 инженери докторирале, а 500.000 дипломирале, што е повеќе од која било друга држава.<ref>[http://money.cnn.com/2010/07/29/news/international/china_engineering_grads.fortune/index.htm "Desperately seeking math and science majors"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120422134546/http://money.cnn.com/2010/07/29/news/international/china_engineering_grads.fortune/index.htm |date=2012-04-22 }}. CNN, 29 July 2009.</ref> Кина е втора во светски рамки по бројот на објавени научни трудови, само во 2010 година биле објавени 121.500 труда, од кои 5.200 во водечки меѓународни магазини.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-12/02/c_131284862.htm "China publishes the second most scientific papers in international journals in 2010: report"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120106215353/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-12/02/c_131284862.htm |date=2012-01-06 }}. Xinhua, 2 December 2011.</ref> Кинеските компании како [[Хуавеи]] и [[Леново]] се светски водачи во телекомуникациите и информатиката,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.economist.com/node/21559922| title = Who's afraid of Huawei?| work = [[Економист|The Economist]]|date=4 август 2012|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-19906119| title = Lenovo ousts HP as world's top PC maker, says Gartner| publisher = BBC|date=11 октомври 2012}}</ref> а кинеските суперсметачи редовно се рангираат меѓу најјаките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegraph.co.uk/technology/news/9672501/Titan-supercomputer-is-worlds-most-powerful.html| title = 'Titan' supercomputer is world's most powerful| work = The Daily Telegraph|date=12 ноември 2012|accessdate=}}</ref> Исто така Кина е и најголем инвеститор во технологијата на енергија од обновливи извори.<ref>{{наведени вести|url=http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS39879+12-Mar-2008+BW20080312|title=China have set a Renewable Energy Target of 10 % of Electric Power Capacity by 2010|date=11 март 2008|agency=Reuters|accessdate=|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725162207/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS39879+12-Mar-2008+BW20080312|url-status=dead}}</ref> Кинеската вселенска програма е една од најактивните во светот и важен извор на национална гордост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wired.com/dangerroom/2012/04/china-rocket-launches/| title = China Now Tops U.S. in Space Launches| work = [[Wired (magazine)|Wired]]|date=16 април 2012|accessdate=}}</ref><ref>David Eimer, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8872196/Chinas-huge-leap-forward-into-space-threatens-US-ascendancy-over-heavens.html "China's huge leap forward into space threatens US ascendancy over heavens"]. ''The Telegraph''. 5 November 2011.</ref> Првиот сателит од Кина бил лансиран во 1970 година, а во 2003 Кина станала трета држава која самостојно испратила човечки екипаж во семирот. во 2008 година Кина ја извела првата мисија во која била изведена првата активност вон ракета во Шенгџоу 7 мисија. Во 2011 година била лансирана првата кинеска семирска станица Тијангонг-1, како прв дел во изградбата на големата вселенска станица со човечки екипаж до 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15112760| title = Rocket launches Chinese space lab| publisher = BBC|date=29 септември 2011|accessdate=}}</ref> Кинескиот месечев програм имал во план во 2013 година да се лансира и на Месечината да слета беспилотно летало, а мисија со месечево слетување било планирано за 2025 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sen.com/news/china-chang-e-3-lunar-probe.html|title=China to launch lunar rover in 2013|publisher=Sen.com|date=3 август 2012|accessdate=|archive-date=2012-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015214709/http://sen.com/news/china-chang-e-3-lunar-probe.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2010/sep/20/china-could-make-moon-landing-by-2025 "China could make moon landing in 2025"]. ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 20 September 2010. Посетено на 17 October 2011.</ref> == Инфраструктура == === Телекомуникации === Бројот на корисници на мобилна телефонија во Кина е поголем од една милијарда и е прва во светот.<ref>{{наведени вести|title=China Mobile Phone Users Now Top One Billion| url = http://www.forbes.com/sites/russellflannery/2012/03/30/china-mobile-phone-users-now-exceed-one-billion/| newspaper = Forbes|date=30 март 2012.| first = Russell| last=Flannery}}</ref> Исто така Кина е е земја со најголем број корисници на интернет,<ref name="Barboza2008">{{наведени вести|url=http://www.nytimes.com/2008/07/26/business/worldbusiness/26internet.html | title = China Surpasses US in Number of Internet Users | work = New York Times |date=26 јули 2008|accessdate=| first=David | last=Barboza}}</ref> во 2013 година имало повеќе од 591 милион, или 44 % од населението.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-23343058| title = Chinese internet use surges ahead| publisher = BBC|date=17 јули 2013|accessdate=}}</ref> Просечната брзина на интернет-пристапот во 2013 година била 3,14 [[мегабит]]и во секунда. ''Чајна телеком'' и ''Чајна јуником'' со 20 % од светскиот пазар на широкопојасен интернет ги заземаат првите две позиции во глобални рамки. ''Чајна телеком'' имала 50 милиони претплатници, додека ''Чајна јуником'' имала повеќе од 40 милиони корисници.<ref name="Ref_abca">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.telegeography.com/cu/article.php?article_id=33858 | title = Broadband provider rankings: The Rise and Rise of China | publisher = Telegeography.com | date = 28 јули 2010 | accessdate = | archive-date = 2010-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100806042709/http://www.telegeography.com/cu/article.php?article_id=33858 | url-status = dead }}</ref> Кина развива сопствен систем за сателитска навигација со име [[COMPASS]], кој во 2012 година почнал со работа во Азија,<ref name="CustomersDec2012">{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-20852150| title = China's Beidou GPS-substitute opens to public in Asia| publisher = BBC|date=27 декември 2012|accessdate=}}</ref> а останатиот дел од светот би требало да се покрие до 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insidegnss.com/node/2134 | title = China Begins Broadcasts on Latest Compass GNSS GEO Satellite | accessdate=| work = | publisher = Gibbons Media & Research LLC |date=јун 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611084624/http://www.insidegnss.com/node/2134 |archive-date=11 јуни 2010 |url-status=dead}}</ref> === Сообраќај === [[Податотека:A maglev train coming out, Pudong International Airport, Shanghai.jpg|мини|200п|Маглев во Шангај, 2006]] Од крајот на деведесеттите години на 20 век, патната мрежа во Кина била значително зголемена со мрежа од автопатишта. Кон крајот на 2012 година должината на автопатиштата во Кина достигнала 96.000&nbsp;км, при што само во 2012 година биле изградени 11.000&nbsp;км. Бројот на сопственици на приватни автомобили значително расте, така што во 2009 година бројот на продадени возила бил поголем од оној во САД, со вкупен број продадени возила од преку 13,6 милиони.<ref name="Ref_2010c">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.egmcartech.com/2010/01/08/china-auto-sales-officially-surpass-u-s-in-2009-13-6-million-vehicles-sold/ | title = China auto sales officially surpass US in 2009, 13.6 million vehicles sold | publisher = Industry News |date=8 јануари 2010|accessdate=}}</ref> Аналитичарите предвиделе дека годишната продажба на возила ви Кина може да порасне дури на 40 милиони годишно до 2020 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.reuters.com/article/2012/04/23/uk-autoshow-idUKBRE83M0NQ20120423|title=China premium car sector remains bright spot|publisher=[[Ројтерс|Reuters]]|date=23 април 2012|accessdate=|archive-date=2012-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427021534/http://uk.reuters.com/article/2012/04/23/uk-autoshow-idUKBRE83M0NQ20120423|url-status=dead}}</ref> Спореден ефект од брзиот раст на патната мрежа и возила е значаен раст на сообраќајните несреќи, главно заради лошо спроведените сообраќајни закони, така што само во 2011 година настрадале 62.000 лица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-19383337| title = Chinese bus collides with tanker, killing 36| publisher = BBC|date=26 август 2012|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-20927269| title = China suspends tough new traffic penalties| publisher = BBC|date=6 јануари 2013|accessdate=}}</ref> Кина ја има најдолгата железничка мрежа за големи брзина со преку 9.700&nbsp;км.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20842836| title = China opens world's longest high-speed rail route| publisher = BBC|date=26 декември 2012|accessdate=}}</ref> Од тоа 3.515&nbsp;км се пруги за брзини од преку 300&nbsp;км/ч.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1357455/Japans-bullet-train-speed-310-mph.html?ITO=1490 | title = Japan's bullet train will have a top speed of 310 mph | work = Daily Mail | location = London |date=16 февруари 2011|accessdate=}}</ref> Во 2011 година во Кина бил направен првиот воз за големи брзини без странска помош.<ref name="HS2011">[http://www.ft.com/cms/s/0/dcf63854-306e-11e1-b96f-00144feabdc0.html#axzz1iM5tUVzI "China pushes ahead with high-speed rail"]. ''[[Фајненшал тајмс|Financial Times]]'', 27 December 2011.</ref> Кина планира да изгради до 2020 година мрежа од 16.000&nbsp;км пруги за големи брзини.<ref name="AFPviaRaw">[http://www.rawstory.com/rs/2011/07/24/china-boasts-biggest-high-speed-rail-network/ "China boasts biggest high-speed rail network"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111204070316/http://www.rawstory.com/rs/2011/07/24/china-boasts-biggest-high-speed-rail-network/|date=2011-12-04}}. [[Франс-Прес|Agence France-Presse]] via The Raw Story, 24 July 2011.</ref> Системи за брз транспорт на луѓе нашироко се градат во кинеските градови во форма на мрежи од подземни системи. Кина во 2013 година била најголем градител на нови аеродроми, а кинеската влада го спроведува петгодишниот план на вложувања од 250 милијарди долари за да го развие и модернизира домашниот патнички транспорт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.npr.org/2012/05/19/152945291/chinas-new-plan-a-great-leap-into-the-air| title = China's New Plan: A Great Leap Into The Air| publisher = NPR|date=19 мај 2012}}</ref> Во урбаните средини и покрај порастот на бројот на автомобили, велосипедите остануваату многу значаен вид транспорт, така што 2012 година во Кина постоеле околу 470 милиони велосипеди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2012-08-16/bicycle-maker-giant-says-fitness-lifestyle-boosting-china-sales.html| title = Bike-Maker Giant Says Fitness Lifestyle Boosting China Sales| publisher = Bloomberg.com|date=17 август 2012|accessdate=}}</ref> == Демографија == [[Податотека:PRC Population Density.svg|мини|Мапа од 2009 година која ја прикажува густината на населеност по покраини. Покраините на источниот брег имаат значително поголема густина на населеност во однос на оние на запад и во внатрешноста на земјата.]] Во Кина во 2013 година живеле 1.360.720.000 жители.<ref name="попис2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2014/zk/html/Z0201E.xls | title = Population and Its Composition | accessdate=| work = National Bureau of Statistics of China | publisher = National Bureau of Statistics of China | format=XLS}}</ref> Мажите претставуваат 51,24, а жените 48,76 % од населението.<ref name="попис2013" /> Во градовите живеат 53,73, а во селата 46,27 % од жителите на Кина.<ref name="попис2013" /> Лицата помлади од 15 години претставуваат 16,4 %, лицата меѓу 15 и 65 година претставуваат 73,9 %, а лицата постари од 65 година претставуваат 9,7 % од населението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2014/zk/html/Z0204E.xls | title = Age Composition and Dependency Ratio of Population | accessdate=| work = National Bureau of Statistics of China | publisher = National Bureau of Statistics of China | format=XLS}}</ref> Природниот прираст во 2013 година изнесувал 4,92‰, стапката на фертилитет била 12,08‰ додека стапката на морталитет 7,16‰.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2014/zk/html/Z0202E.xls | title = Birth Rate, Death Rate and Natural Growth Rate of Population | accessdate=| work = National Bureau of Statistics of China | publisher = National Bureau of Statistics of China | format=XLS}}</ref> Од почетокот на економските реформи во 1978 година во Кина значително се намалила сиромаштијата, па бројот на жители кои живеат со помалку од еден долар дневно паднал од 64% на 10%. Невработеноста во градските средини во 2007 година изнесувала 4 %<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90884/6342385.html | title = Urban unemployment declines to 4 % in China | accessdate=| work = Xinhua | publisher = People's Daily Online |date=22 јануари 2008}}</ref> а во 2013 околу 4,1 %.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.cntv.cn/20140124/102623.shtml | title = China´s 2013 urban unemployment rate at 4.1 pct CCTV News - CNTV English |date=27 декември 2013|accessdate= | archive-url = https://web.archive.org/web/20140312225135/http://english.cntv.cn/20140124/102623.shtml# | archive-date=12 март 2014 | url-status=dead | df = }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.business-standard.com/article/international/china-s-2013-urban-unemployment-rate-at-4-1-114012400449_1.html | title = China's 2013 urban unemployment rate at 4.1 % | publisher = Business Standard |date=24 јануари 2014|accessdate=}}</ref> Заради исклучително големиот број на жители и намалувањето на природните ресурси кинеската влада од 1979 до 2015 година спроведувала политика со која сакала да го ограничи растот на популацијата позната како ''[[политика на едно дете]]''.<ref name="Ref_abcf">{{Наведена мрежна страница | url = http://content.nejm.org/cgi/content/full/353/11/1171 | title = The New England Journal of Medicine, September 2005 | doi = 10.1056/NEJMhpr051833 | publisher = Content.nejm.org | accessdate = | archive-date = 2009-07-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090702064233/http://content.nejm.org/cgi/content/full/353/11/1171 | url-status = dead }}</ref> Пред 2013 година, со оваа политика семејствата биле ограничени на едно дете, со исклучоци за националните малцинства и семејствата во селски средини. Во декември 2013 година, „политиката на едно дете“ е ублажена со тоа што на семејствата им било дозволено да имаат две деца доколку еден од родителите бил единец.<ref>{{наведени вести|title=China formalizes easing of one-child policy| url = http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785/| newspaper = USA Today |date=28 декември 2013}}</ref> Кинескиот министер за планирање семејства во 2008 година обзнанил дека политиката на едно дете ќе се спроведува барем до 2020 година.<ref name="Ref_2008b">{{наведени вести | url = http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/china.onechild/index.html | title = China to keep one-child policy | publisher = CNN | date = 10 март 2008 | accessdate = | archive-date = 2018-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005000907/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/china.onechild/index.html | url-status = dead }}</ref> Отпорот на политиката на едно дете особено бил изразен во селските средини, првенствено заради потребата од работна сила и традиционалното претпочитање на машко дете. Семејствата кои ја прекршувале оваа политика често лажно се изјаснувале на пописот на населението.<ref name="censuslie">{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/1246731.stm| title = China's population growth 'slowing'| publisher = BBC|date=28 март 2001|accessdate=}}</ref> Кон крајот на октомври 2015 година кинеските власти најавиле укинување на политиката на едно дете и дека паровите ќе може да имаат по две деца.<ref name="Укинута политика">{{наведени вести|url=http://www.politika.rs/rubrike/Svet/Kina-ukida-politiku-jednog-deteta.sr.html | title = Кина укида „политику једног детета” | publisher = [[Политика (новине)|Политика]] |date=29 октомври 2015|accessdate=}}</ref> [[Податотека:Population and Natural Increase Rate of PRC.jpg|мини|десно|Промената на бројот на жители во Кина од 1949 до 2008 година]] Политиката на едно дете, со традиционалното претпочитање на машко дете, придонела за несразмерност на половите на новороденчињата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/1480778/Shortage-of-girls-forces-China-to-criminalise-selective-abortion.html| title = Shortage of girls forces China to criminalize selective abortion| work = The Daily Telegraph|date=9 јануари 2005|accessdate= | location = London | first = Simon | last=Parry}}</ref><ref name="Ref_2007a">{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6254763.stm| title = Chinese facing shortage of wives|date=12 јануари 2007.| publisher = BBC News| accessdate=}}</ref> На основа на резултатите од пописот во 2010 година, на секои 100 девојчиња биле родени 118,06 момчиња, што е далеку повеќе во однос на остатокот од светот каде на 100 девојчиња се раѓаат 105 момчиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The odds that you will give birth to a boy or girl depend on where in the world you live | url = http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/24/the-odds-that-you-will-give-birth-to-a-boy-or-girl-depend-on-where-in-the-world-you-live/ | publisher = Pew Research Center |date=24 септември 2013}}</ref> Меѓутоа, односот на половите денес е поурамнотежен отколку на почетокот на педесеттите години на 20 век кога мажите претставувале 51,82 % од населението. === Етнички групи === Во Кина официјално се признати 56 етнички групи, од кои најголема се [[Хан Кинези]]те, кои претставуваат 91,51 % од населението.<ref name="groups"/> Хан Кинезите – најголемата етничка група на светот<ref>{{наведени вести| title = A Guide to China's Ethnic Groups| url = http://articles.washingtonpost.com/2009-07-07/world/36836997_1_muslim-uighurs-chinese-government-xinjiang-province| newspaper = Washington Post| last = Lilly| first = Amanda| date = 7 јули 2009| access-date = 2019-07-24| archive-date = 2013-12-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20131209112957/http://articles.washingtonpost.com/2009-07-07/world/36836997_1_muslim-uighurs-chinese-government-xinjiang-province| url-status = dead}}</ref> – претставуваат мнозинство во сите покраини и автономни покраини освен во [[Тибет (автономна област)|Тибет]] и [[Синкјанг]].{{sfn|Veeck|Pannell|Smith|Youqin|2011|p=102}} Според резултатите од пописот во 2010 година, националните малцинства претставуваат 8,49 % од жителите на Кина.<ref name="groups" /> Во споредба со пописот од 2000 година, бројот на припадници на народот Хан е зголемен за 66.537.177 жители, или 5,74 %, додека вкупниот број на припадниците на 55 национални малцинства е зголемен за 7.362.627 лица, или 6,92 %.<ref name="groups" /> Со пописот во 2010 година биле евидентирани и 593.832 странски државјани кои живееле во Кина. Најмногу странци биле од [[Јужна Кореја]] (120.750), [[САД]] (71.493) и [[Јапонија]] (66.159).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stats.gov.cn/english/NewsEvents/201104/t20110429_26451.html | title = Major Figures on Residents from Hong Kong, Macao and Taiwan and Foreigners Covered by 2010 Population Census | work = National Bureau of Statistics of China | publisher = National Bureau of Statistics of China |date=29 април 2011|accessdate=}}</ref> === Јазици === [[Податотека:China linguistic map.jpg|мини|лево|Етнолингвистичка карта на Кина од 1990 г.]] Во Кина во употреба се 297 живи јазици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CN | title = Languages of China | accessdate=| work = Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition| publisher = SIL International |date=2009}}</ref> Преовладуваат јазиците од [[Синтички јазици|синтичката]] гранка на [[синотибетски јазици]], меѓу кои се [[Мандарински јазик|мандаринскиот]] (мајчин јазик на 70 % од жителите на Кина),{{sfn|Kaplan|Baldauf|2008|p=42}} и други кинески јазици: ву (вклучувајќи го шангајскиот), јуе (вклучувајќи ги кантонскиот и тајшанскиот), мин (вклучувајќи ги хокиен и чаошан), сјанг, ган, хака. [[Тибетско-бурмански јазици]] кои се зборуваат во Кина се: тибетски, ќанг, насји, ји. Говорителите на овие јазици главно живеат на Тибетската и висорамнината Јунан-Гуејџоу. Меѓу малцинските јазици во југозападна Кина спаѓаат [[Тај-кадајски јазици|тај-кадајските]] јазици џуанг, тај, дунг и суеј, потоа хмног-мјен јазиците мјао и јао, и [[Австроазиски јазици|австроазискиот]] јазик ва. Во североисточна и северозападна Кина малцинските народи зборуваат на [[алтајски јазици]] вклучувајќи го [[манџу]], [[Монголски јазик|монголскиот]] и неколку [[Туркиски јазици|туркиски]] јазици: [[Ујгурски јазик|ујгурски]], [[Казашки јазик|казашки]], [[Киргиски јазик|киргиски]], [[Саларски јазик|саларски]] и западноујгурски. [[Корејски јазик|Корејскиот]] се зборува главно долж границата со [[Северна Кореја]]. Единствен [[индоевропски јазици|индоевропски]] јазик во Кина е [[сариколи]], на кој зборуваат [[Таџици]]те во западен [[Синкјанг]]. [[Стандарден мандарински јазик|Стандардниот мандарински]], варијанта на мандаринскиот заснована на [[Пекиншки дијалект|пекиншкиот дијалект]], е службен јазик државата. Исто така, него за комуникација го користат лицата на кои мајчин јазик им е некој од малцинските јазици.<ref>{{Наведена книга|title=Rough Guide Phrasebook: Mandarin Chinese|year=2011| publisher = Rough Guides| url = https://books.google.com/books?id=jlM3TMYg8HQC&pg=PA19#v=onepage&q&f=false|isbn=9781405388849|pages=19}}</ref> Илјадници години за пишување на синтичките јазици се користат кинески карактери. Со нивна помош можна е пишана комуникација меѓу говорителите на заемно неразбирливи кинески јазици и дијалекти. Кинеска влада во 1956 година го вовела во употреба [[упростено кинеско писмо]] кое со текот на времето го потиснало постарото [[Традиционално кинеско писмо|традиционално писмо]] на простору НР Кине. Латиничното писмо наменето за транскрипција на кинеските знаци е [[пинјин]]от. Тибеќаните користе [[Тибетско писмо|азбука]] заснована на [[Индиско писмо|индиското писмо]]. Ујгурскиот претежно се пишува со персиско-арапската азбука. Манчурското и монголско писмо во Кина настанало од староујгурската азбука. Современот [[џуаншки јазик]] користи [[Латиница|латинично писмо]]. === Градови === Во текот на последните десетлетија кинеските градови многу се развиле. Процентот од населението кое живее во градските средини пораснал од 20% во 1990 на повеќе од 50% во 2014 година.<ref name="McKinseyUrbanBillion">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Preparing%20for%20Chinas%20urban%20billion/MGI_Preparing_for_Chinas_Urban_Billion_full_report.ashx | title = Preparing for China's urban billion| publisher = McKinsey Global Institute|date=February 2009| accessdate=|pages=6,52}}</ref><ref name=ChinasUrbanFuture>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.economist.com/news/leaders/21601027-worlds-sake-and-its-own-china-needs-change-way-it-builds-and-runs-its| title = Urbanisation: Where China’s future will happen| work = The Economist|date=19 април 2014|accessdate=}}</ref> Се проценува дека до 2030 година во кинеските градови ќе живеат милијара жители што ќе претставува осмина од човештвото.<ref name="McKinseyUrbanBillion" /><ref name=ChinasUrbanFuture/> Во 2012 година во Кина имало повеќе од 262 милиони мигранти, главно луѓе од село кои во градовите дошле во потрага по работа.<ref>{{наведени вести|url=http://www.ibtimes.com/china-now-has-more-260-million-migrant-workers-whose-average-monthly-salary-2290-yuan-37409-1281559 | title = China Now Has More Than 260 Million Migrant Workers Whose Average Monthly Salary Is 2,290 Yuan ($374.09) | work=International Business Times |date=28 мај 2013|accessdate=}}</ref> Во Кина постојат повеќе од 160 градови со преку милион жители,<ref>{{наведени вести|title=China's urban explosion: A 21st century challenge| url = http://www.cnn.com/2012/01/20/world/asia/china-florcruz-urban-growth/index.html| publisher = CNN|date=20 јануари 2012|accessdate=}}</ref> меѓу кои и седум мегалополиси (градови со повеќе од десет милиони жители) [[Чунгкинг]], [[Шангај]], [[Пекинг]], [[Гуангџоу]], [[Тјенцин]], [[Шенџен]] и [[Вухан]].<ref>{{наведени вести|title=China's mega city: the country's existing mega cities| url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/8278325/Chinas-mega-city-the-countrys-existing-mega-cities.html| newspaper = The Telegraph|date=24 јануари 2011.| location = London}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.npr.org/2012/08/07/158352562/wu-where-opportunities-shift-to-chinas-new-cities | title = Wu-Where? Opportunity Now In China's Inland Cities |date=7 август 2012|agency=NPR}}</ref> Се проценува дека до 2025 година во Кина ќе постојат повеќе од 221 град со преку милион жители.<ref name="McKinseyUrbanBillion" /> Заради големиот број луѓе кои ''флуктуираат'' т.е. мигранти, тешко е прецизно да се спроведе попис на населението во градовите.<ref name="Ref_abce">Francesco Sisci. "China's floating population a headache for census". ''The Straits Times''. 22 September 2000.</ref> {{Најголеми градови во Кина}} ==Кина како тема во уметноста и во популарната култура== * „Кинески театар“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1967 година.<ref>Славко Јаневски, ''Црни и жолти'', Скопје: Просветно дело АД, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 49-53.</ref> * „Кинески тапети“ — песна во проза на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 32.</ref> * „Кинеска девојка“ (''China girl'') — песна на британскиот [[Рок-музика|рок-музичар]] „[[Дејвид Боуви]]“ (''David Bowie'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MXFUT_7925A YouTube, DAVID BOWIE - CHINA GIRL (пристапено на 8 мај 2017)]</ref> * „Кинеска аритметика“ (''Chinese Arithmetic'') — песна на американската рок-група „[[Феит ноу мор]]“ (''Faith No More'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/Faith-No-More-Introduce-Yourself/master/15671 DISCOGS, Faith No More ‎– Introduce Yourself (пристапено на 19.8.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == {{Портал|Кина}} * [[Покраини во Кина]] * [[Список на градови во Кина]] {{Покраини во Кина}} {{Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кина|*]] [[Категорија:Држави во Азија]] [[Категорија:Држави во Источна Азија]] [[Категорија:Комунистички држави]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Еднопартиски држави]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1949 година]] lzrj0dspcb61edujna0mimrizjghlq0 0 2082 5586682 5564018 2026-07-03T13:51:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586682 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict = Прва светска војна |image = [[Податотека:WWImontage.jpg|220п]] |partof = |date = 28 јули 1914 – 11 ноември 1918<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=7|day1=28|year1=1914|month2=11|day2=11|year2=1918}}) |place = [[Европа]], [[Африка]] и [[Среден Исток]] (кратко во [[Кина]] и на [[Тихоокеански острови|Тихоокеанските острови]]) |casus = [[Сараевски атентат|Атентатот на престолонаследникот принцот Франц Фердинанд]] (28 јуни) по која следи објавување на војна на Србија од страна на Австрија (28 јули) и Руска мобилизација против Австроунгарија (29 јули). |result = Победа на [[Антанта]]та. Крај на [[Германско Царство|Германското Царство]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и [[Австроунгарија]]. Создавање на нови држави во [[Источна Европа|Источна]] и [[Средна Европа]]. |combatant1 = [[Сојузници во Првата светска војна|'''Сојузнички сили''']]:<br />[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Руска Империја]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px|border]] [[Трета Француска Република|Франција]]<br />[[Податотека: Flag of the United Kingdom.svg|20px|border]] [[Британска Империја]]<br />[[Податотека:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|20px|border]] [[Кралство Србија|Србија]]<br />[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px|border]] [[Кралство Италија|Италија]]<br /> [[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px|border]] [[САД]]<br />[[Сојузници во Првата светска војна|''целосен список...'']] |combatant2 = '''[[Централни сили]]''':<br />[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px|border]] [[Австроунгарија]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px|border]] [[Германско Царство]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px|border]] [[Отоманско Царство]]<br />[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px|border]] [[Царство Бугарија]] |commander1 = [[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Николај II]]<br />[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Алексеј Брусилов]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џорџ Клеменс]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џозеф Џефри]]<br />[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Фердинанд Фох]]<br /> [[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Роберт Нивел]] <br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Херберт Хенри Аскит]]<br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Даглас Хаг, 1st Earl Haig|Сер Даглас Хаг]]<br />[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Џон Џеликој, 1st Earl Jellicoe|Сер Џон Џеликој]]<br />[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Виктор Емануел III од Италија|Виктор Емануел III]]<br /> [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Лујџи Кадорна]]<br /> [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Армандо Диаз]]<br />[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Вудров Вилсон]]<br />[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Џон Першинг]]<br /> |commander2 = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Франц Јосиф I]]<br />[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Конрад фон Хитцендорф]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих фон Фалкенхајн]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Паул фон Хинденбург]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ранјхард Шир]]<br />[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих Лудендорф]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мехмед V]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Исмаил Енвер]]<br />[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мустафа Кемал Ататурк]]<br />[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px]] [[Цар Фердинанд|Фердинанд I]] |casualties1 = '''Убиени:''' <br /> 5,520,000 <br />'''Ранети:''' 12,831,000 <br />'''Исчезнати:''' 4,121,000<ref name=Evans>Evans, David. Teach yourself, the First World War, Hodder Arnold, 2004.p.188</ref><br /> |casualties2 = '''Убиени:''' <br /> 4,386,000 <br />'''Ранети''': 8,388,000 <br />'''Исчезнати:''' 3,629,000<ref name=Evans/><br /> }} {{Боишта во Првата светска војна}} [[Податотека:Bombardirana bitola-I svetska vojna.jpg|thumb|right|300px|Разрушени објекти во [[Битола]] бомбардирани од [[Германско Царство|германски]] авиони во [[1918]] г. за време на Првата светска војна]] '''Прва светска војна''', исто така позната и како '''Големата војна''' и '''Војна на нациите'''<ref>{{наведени вести |date=10 November 1998 |title=The war to end all wars |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm}}</ref> — глобална војна со потекло од [[Европа]] која траела од [[28 јули]] [[1914]] до [[11 ноември]] [[1918]] година. Повеќе од 70 милиони воени лица, вклучувајќи ги и 60 милиони Европејци, биле мобилизирани во една од најголемите војни во историјата{{sfn |Keegan |1998 |p=8}}{{sfn |Bade |Brown |2003 |pp=167–168}}. Повеќе од девет милиони борци и седум милиони цивили загинале како резултат на војната (вклучувајќи ги и жртвите на голем број [[геноцид]]и). Оваа војна била една од најсмртоносните конфликти во историјата<ref>C. R. M. F. Cruttwell, A History of The Great War 1914–1918, Oxford, 1969, стр. 137-279</ref>, и го отворила патот за големи политички промени, вклучително и револуциите во многу од вклучените земји. Нерешените соперништва што сѐ уште постоеле на крајот од конфликтот придонеле за почетокот на [[Втората светска војна]] само дваесет и една година подоцна{{sfn |Willmott |2003 |p=307}}. Војната ги вовлекла сите светски економски големи сили,{{sfn|Willmott |2003 |pp=10–11}}, собрани во две спротивставени сојузи: [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузници]] (врз основа на тројната [[Антанта]] помеѓу [[Руска Империја]], [[Трета Француска Република]] и [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска]]) наспроти [[Централни Сили|Централните сили]] на [[Германско Царство]] и [[Австроунгарија]]. Иако [[Италија]] била членка на Тројната алијанса заедно со Германија и Австроунгарија, таа не им се придружила на Централните сили, бидејќи Австроунгарија презела офанзивата против условите на сојузот<ref name=Willmott15>{{harvnb |Willmott |2003 |p=15}}</ref>. Овие сојузи биле реорганизирани и проширени како што повеќе земји влегле во војната: [[Италија]], [[Јапонија]] и [[САД]] се приклучиле кон сојузниците, додека [[Отоманското Царство]] и [[Царство Бугарија]] се приклучиле кон Централните сили. Како причина за војната бил [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] на надвојводата [[Франц Фердинанд]] од [[Австрија]], наследник на престолот на [[Австроунгарија]], од југословенскиот националист [[Гаврило Принцип]] во [[Сараево]] на [[28 јуни]] [[1914]] година. Ова предизвикало дипломатска криза кога Австроунгарија дала ултиматум за [[Кралство Србија]]<ref name="AJPT2">{{harvnb |Taylor |1998 |pp=80–93}}</ref>{{sfn |Djokić |2003 |p=24}}, по кое заплетканите меѓународни сојузи формирани во текот на претходните децении биле повторно активирани. За неколку недели големите сили веќе биле вклучени во војната, а конфликтот наскоро се проширил низ целиот свет.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 170.</ref> Русија била првата која на 24 и 25 јули започнала делумна мобилизација на своите армии, а кога на [[28 јули]] Австроунгарија објавила војна против [[Кралство Србија|Србија]], Русија објавила општа мобилизација на [[30 јули]]<ref name=Levy>{{harv|Levy|Vasques|2014|p=250}}</ref>. Германија упатила ултиматум на Русија за демобилизација, и кога тоа било одбиено, таа и објавила војна на Русија на [[1 август]]. Русија го повикала својот сојузник од тројната Антанта, [[Франција]], да отвори втор фронт на запад по отворањето на Источниот фронт. Во текот на четириесет години претходно во [[1870]] година, Француско-пруската војна довела до крај на [[Второ Француско Царство|Второто Француско Царство]] и Франција ги отстапила провинциите [[Елзас-Лотарингија]] на Германија. Поради тој пораз и решеноста да се повлече од Елзас-Лотарингија, Франција ја прифатила молбата на Русија за помош, па Франција започнала со целосна мобилизација на 1 август и на 3 август Германија објавила војна против Франција. Границата меѓу Франција и Германија била силно зацврстена на двете страни, па така, според [[Шлифенов план|Шлифеновиот план]], Германија потоа ја нападнала неутралната [[Белгија]] и [[Луксембург]] пред да се пресели кон Франција од север, предизвукувајќи го Обединетото Кралство да објави војна против Германија на [[4 август]] поради прекршувањето на белгиската неутралност{{sfn |Evans |2004 |p=12}}{{sfn |Martel |2003 |p=xii ff}}. Германскиот марш во [[Париз]] завршил во [[Прва битка кај Марна|Битката кај Марна]], место кое станало познато како Западен фронт каде се водека т.н. [[Верденската битка|битка на исцрпување]], со лансирана линија која се променила малку до [[1917]] година. На Источниот фронт, руската војска водела успешен поход против Австроунгарците, но Германците ја прекинале инвазијата на [[Источна Прусија]] во [[Битка кај Таненберг|битките на Таненберг]] и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]]. Во ноември [[1914]] година, Отоманското Царство се приклучило на Централните сили, отворајќи фронтови на [[Кавказ]], [[Месопотамија]] и [[Синај]]. Во [[1915]] година, Италија им се приклучи на Сојузниците и [[Царство Бугарија|Бугарија]] се приклучи на Централните сили; [[Романија]] им се придружи на сојузниците во [[1916]] година, како и во [[САД]] во [[1917]] година. Руската влада се распаднала во март [[1917]] година, а револуцијата во ноември проследена со натамошен воен пораз ги довело Русите да се усогласат со Централните сили преку [[Брест-литовски договор|Договорот од Брест-Литовск]], кој им дал на Германија значајна победа. По неверојатната германска офанзива долж Западниот фронт во пролетта 1918 година, сојузниците се обединиле и спровеле серија успешни акции. На [[4 ноември]] [[1918]] година, Австроунгарија се согласила со примирје, а Германија, која имала проблеми со револуционерите, се согласила на примирје на [[11 ноември]] [[1918]] година, завршувајќи ја војната со победа за сојузниците. == Имиња == Од времето на неговото започнување до почетокот на [[Втората светска војна]], Првата светска војна се нарекувала едноставно Првата светска војна или Големата војна<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Were they always called World War I and World War II?|url=http://www.history.com/news/ask-history/were-they-always-called-world-war-i-and-world-war-ii|work=Ask History|accessdate=24 October 2013}}</ref>{{sfn |Braybon |2004 |p=8}}. Во тоа време, исто така, понекогаш се нарекувала „''Војна до крај на војната''“ или „''војна за крај на сите војни''“ поради нејзината тогашна невидена скала и уништување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm|title=The war to end all wars|publisher=BBC News |date=10 November 1998|accessdate=15 December 2015}}</ref>. Во [[Канада]], списанието на Меклин во октомври [[1914]] година напишало: „Некои војни се именуваат. Ова е Големата војна“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/81104|title=great, adj., adv., and n.|work=Oxford English Dictionary}}</ref>. Во меѓувоениот период (1918-1939) војната најчесто се нарекувала Светската војна и Големата војна главно од земји на англиско говорно подрачје. Терминот Прва светска војна првпат се користел во септември [[1914]] година од страна на германскиот биолог и филозоф [[Ернст Хекел]], кој тврдел дека „не постои сомнеж дека курсот и карактерот на страшната Европска војна... ќе стане Прва светска војна во целосна смисла на зборот“{{sfn |Shapiro |Epstein |2006 |p=329}}, цитирајќи го извештајот во ''Star Indianapolis'' на [[20 септември]] [[1914]] година. По почетокот на [[Втората светска војна]] во [[1939]] година, терминот Прва светска војна станал стандарден<ref>Margery Fee and Janice McAlpine, ''Guide to Canadian English Usage'' (Oxford UP, 1997) p 210.</ref>. Во воведот на неговата книга, Ватерло во 100 објекти, историчарот Герет Гловер вели: „Оваа воведна изјава ќе предизвика некое збунетост кај многумина кои пораснале со ознаката на Големата војна цврсто применувана во Првата светска војна од 1914 до 1818 година. На секој што живееше пред 1918 година, насловот на Големата војна беше применет на револуционерните и Наполеоновите војни во кои Велика Британија се бореше со Франција речиси континуирано во дваесет и две години од 1793 до 1815 година"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thehistorypress.co.uk/articles/waterloo-the-great-war/|title=Waterloo: The Great War|publisher=The History Press|accessdate=14 October 2017}}</ref>. Во [[1911]] година, историчарот Џон Холанд Роуз објавил книга под наслов ''Вилијам Пит и Големата војна''. == Заднина == === Политички и воени сојузи === [[Податотека:Map Europe alliances 1914-mk.svg|thumb|upright=1.4|right |alt=Map of Europe focusing on Austria-Hungary and marking central location of ethnic groups in it including Slovaks, Czechs, Slovenes, Croats, Serbs, Romanians, Ukrainians, Poles.|Воена коалиција во 1919 година; Тројна Антанта во зелена; Тројната алијанса во кафеава боја. Само тројниот сојуз бил формален сојуз; останатите биле неформални сојузи на поддршка.]] Во текот на [[19 век]], големите европски сили правиле големи напори за да одржат баланс на моќ низ цела [[Европа]], што резултирало со постоење комплексна мрежа на политички и воени сојузи низ целиот континент до [[1900]] година{{sfn |Clark |2014 |pp=121–152}}. Тие започнале во [[1815]] година, со [[Светиот сојуз]] меѓу [[Прусија]], Русија и Австрија. Кога Германија била обединета во [[1871]] година, Прусија станала дел од новата германска нација. Набргу потоа, во октомври [[1873]] година германскиот канцелар [[Ото фон Бизмарк]] преговарал со [[Лига на Трите Императори|Лигата на тројцата императори]] ([[германски јазик|германски]]: ''Dreikaiserbund'') помеѓу монарсите на Австроунгарија, Русија и Германија. Овој договор не успел бидејќи Австроунгарија и Русија не можеле да се согласат околу балканската политика, оставајќи ја Германија и Австроунгарија во сојуз формиран во [[1879]] година, наречен [[Двоен сојуз]]. Ова се сметало како метод за борба против влијанието на Русија на [[Балкан]]от, додека [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] продолжувало да слабее.<ref name=Willmott15/>. Овој сојуз се проширил во [[1882]] година за да ја вклучи [[Италија]], по кое истиот станал познат како Троен сојуз.{{sfn|Keegan |1998 |p=52}}. Бизмарк особено работел да ја одржи Русија на страната на Германија, во обид да избегне двонасочна војна со Франција и Русија. Кога [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] седнал на престолот како германски цар (Кајзер), Бизмарк бил принуден да се пензионира и неговиот систем на сојузи постепено бил децентриран. На пример, кајзерот во [[1890]] година одбил да го обнови договорот за реосигурување со Русија. Две години подоцна, Француско-руската алијанса била потпишана за да се спротивстави на силите на Тројниот сојуз. Во [[1904]] година, Британија потпишала серија договори со Франција, а во [[1907]] година Британија и Русија ја потпишале англо-руската конвенција. Додека овие договори формално не биле сојузни со Британија или со Франција, тие го направиле британскиот влез во кој било иден конфликт во кој Франција или Русија имале можност, а системот на испреплетени билатерални договори станал познат како [[Тројна Антанта]].<ref name=Willmott15/> [[Податотека:Bundesarchiv DVM 10 Bild-23-61-23, Linienschiff "SMS Rheinland".jpg|thumb|left|{{SMS|Rheinland}}, a {{sclass-|Nassau|battleship|2}}, Germany's first response to British ''Dreadnought''.]] ===Трка околу оружјето=== Германската индустриска и економска моќ во голема мера растела по обединувањето и основањето на царството во [[1871]] година по Француско-пруската војна. Од средината на 1890-тите, владата на Вилхелм II ја искористила оваа основа за да посветува значајни економски ресурси за изградба на ''Kaiserliche Marine'' ([[Царска германска морнарица]]), формирана од адмиралот [[Алфред фон Тирпиц]], во соперништво со Британската Кралска морнарица за поморска светска надмоќ<ref name=willmott21/>. Како резултат на тоа, секоја нација се обидувала да го надмине другиот во главните бродови. Со лансирањето на [[ХМС Дреднот]] во [[1906]] година, [[Британска Империја|Британската Империја]] ја зголемила својата предност над својот германски соперник<ref name=willmott21>{{harvnb |Willmott |2003 |p=21}}</ref>. Трката околу вооружувањето помеѓу Британија и Германија на крајот се проширила и на остатокот од [[Европа]], при што сите големи сили ја посветиле својата индустриска база за производство на опрема и оружје неопходни за паневропски конфликт{{sfn |Prior |1999 |p=18}}. Во периодот помеѓу [[1908]] и [[1913]] година, воените трошења на европските сили се зголемиле за 50%{{sfn|Fromkin |2004 |p=94}}. [[Податотека:1908-10-07 - Moritz Schiller's Delicatessen.jpg|thumb|alt=Photo of large white building with one signs saying "Moritz Schiller" and another in Arabic; in front is a cluster of people looking at poster on the wall.|Граѓаните од Сараево читаат плакат со проглас на припојувањето кон Австрија во 1908 г.]] ===Конфликтите на Балканот=== Австроунгарија ја засилила [[Босанска криза|Босанската криза]] од 1908-1909 со официјално припојување на поранешната отоманска територија на [[Босна и Херцеговина]], која ја окупира од [[1878]] година. Ова го налутило на [[Кралство Србија|Србија]] и нејзиниот покровител, Пан-словенското и православно [[Руско Царство]]. Руското политичко маневрирање во регионот ги дестабилизирале мировните договори кои веќе биле фрактурирани на Балканот, кој бил познат како „[[Балканско буре барут|буре барут во Европа]]“{{sfn |Keegan |1998 |pp=48–49}}. Во [[1912]] и [[1913]] година, [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] се водела меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]]. [[Лондонски договор (1913)|Договорот од Лондон]] дополнително ја намалила територијата на Отоманското Царство, создавајќи независна албанска држава и проширување на територијалните удели на [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Кралство Србија|Србија]], [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] и [[Кралство Грција|Грција]]. Кога [[Царство Бугарија|Бугарија]] ја нападнала на [[Кралство Србија|Србија]]<ref>Чарлс Џ. Вопицка, Тајне Балкана. Седам година дипломатског службовања у епицентру европске олује, Белград 2009, стр. 55-56.</ref> и [[Кралство Грција|Грција]] на [[16 јуни]] [[1913]] година, таа го загубила поголемиот дел од [[Македонија]] во [[Србија]] и [[Грција]] и [[Јужна Добруџа]] во [[Романија]] во 33-дневната [[Втора балканска војна]], што дополнително го дестабилизирало регионот {{sfn|Willmott |2003 |pp=2–23}}. Големите сили успејале да ги сочуваат овие балкански конфликти, но следниот се проширил низ цела Европа и пошироко. == Вовед== ===Атентатот во Сараево=== {{главна|Атентат врз Франц Фердинанд}} [[Податотека:Ferdinand Behr arrested in Sarajevo 1914.jpg|right |thumb |Оваа слика обично се поврзува со апсењето на [[Гаврило Принцип]], иако некои<ref name="FinestoneMassie">{{Наведена книга|first1=Jeffrey|last1=Finestone|first2=Robert K.|last2=Massie|title=The last courts of Europe|url={{google books|plainurl=y|id=-1cvAAAAMAAJ|page=247}} |year=1981 |publisher=Dent |page=247}}</ref>{{sfn|Smith |2010}} веруваат дека таа го отсликува Фердинанд Бех, случаен минувач]] На [[28 јуни]] [[1914]] година, австрискиот надвојвомец [[Франц Фердинанд]] го посетил градот [[Сараево]]. Група од шест атентатори ([[Цвјетко Поповиќ]], [[Гаврило Принцип]], [[Мухамед Мехмедбашиќ]], [[Недељко Чабриновиќ]], [[Трифко Грабеж|Трифун Грабеж]], [[Васо Чубриловиќ]]) од групата [[Млада Босна]], обезбедени од страна на српската [[Црна рака]], се собрале на улиците каде што поворката на надвојводата требало да помине, со намера да го убијат. Чабриновиќ фрлил граната во автомобилот, но промашил. Некои во близина биле повредени од експлозијата, но конвојот на Фердинанд продолжил. Другите атентатори не успеајале да дејствуваат додека автомобилите возеле покрај нив. За еден час подоцна, кога Фердинанд се вратил од посетата на [[Сараево]] во болница со повредените во обидот за атентат, конвојот погрешно свртел во една улица каде што, случајно, Принцип застанал. Со пиштол, Принц го убил Фердинанд и неговата сопруга Софи. Реакцијата меѓу луѓето во Австрија била блага, речиси рамнодушна. Подоцна историчарот [[Збинек Земан]] напишал: „Настанот скоро не успеа да направи каков било впечаток. Во саботата и неделата (28 и 29 јуни), народот во [[Виена]] слушаше музика и пиеше вино, како ништо да не се случило“<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/this-day-in-history/european-powers-maintain-focus-despite-killings-in-sarajevo|title=European powers maintain focus despite killings in Sarajevo &nbsp;— History.com This Day in History|date=30 June 1914|publisher=History.com|accessdate=26 December 2013}}</ref>{{sfn |Willmott |2003 |p=26}}. Сепак, политичкото влијание на убиството на наследникот на престолот било значајно и опишано како терористички настан од историско значење.<ref name="Christopher Clark 2014">{{cite AV media|title=Month of Madness|first=Christopher|last=Clark|publisher=BBC Radio 4|date=25 June 2014|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03t7p27}}</ref>. И покрај тоа што тие не биле лично блиски, царот Франц Јосиф бил длабоко шокиран и вознемирени.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 133</ref> ===Проширување на насилството во Босна и Херцеговина=== [[File:1914-06-29 - Aftermath of attacks against Serbs in Sarajevo.png|thumbnail|Народот на улиците по анти-српските немири во Сараево, 29 јуни 1914 година]] Австроунгарските власти ги охрабриле следните анти-српските немири во [[Сараево]], во кои босанските Хрвати и Бошњаци убиле двајца [[Босански Срби]] и оштетиле бројни во српска сопственост објекти<ref name="DjordjevićSpence1992">{{Наведена книга|first1=Dimitrije|last1=Djordjević|first2=Richard B.|last2=Spence|title=Scholar, patriot, mentor: historical essays in honor of Dimitrije Djordjević|url={{google books|plainurl=y|id=CDJpAAAAMAAJ|page=313}} |year=1992 |publisher=East European Monographs |isbn=978-0-88033-217-0 |page=313 |quote=Following the assassination of Franz Ferdinand in June 1914, Croats and Muslims in Sarajevo joined forces in an anti-Serb pogrom. }}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Reports Service: Southeast Europe series|url={{google books|plainurl=y|id=QGtWAAAAMAAJ}} |accessdate=7 December 2013 |year=1964 |publisher=American Universities Field Staff. |page=44 |quote=...&nbsp;the assassination was followed by officially encouraged anti-Serb riots in Sarajevo&nbsp;...}}</ref>. Насилните дејства врз етничките Срби, исто така, биле организирани во близина на Сараево и други градови под австроунгарската контрола во [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Австроунгарските власти во Босна и Херцеговина во затвор екстрадирале околу 5,500 истакнати Срби, 700 до 2.200 од нив починале во затвор. И уште 460 Срби биле осудени на смрт.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 97.</ref> А претежно бошњачката специјални милиција позната како [[Шуцкори]] го вршела прогонот на Србите<ref name="Kröll2008">{{Наведена книга|first=Herbert|last=Kröll|title=Austrian-Greek encounters over the centuries: history, diplomacy, politics, arts, economics|url={{google books|plainurl=y|id=uJRnAAAAMAAJ}} |accessdate=1 September 2013 |date=28 February 2008 |publisher=Studienverlag |isbn=978-3-7065-4526-6 |page=55 |quote=...&nbsp;arrested and interned some 5.500 prominent Serbs and sentenced to death some 460 persons, a new Schutzkorps, an auxiliary militia, widened the anti-Serb repression.}}</ref>{{sfn |Tomasevich |2001 |p=485}}<ref name="Schindler2007">{{Наведена книга|first=John R.|last=Schindler|title=Unholy Terror: Bosnia, Al-Qa'ida, and the Rise of Global Jihad|url={{google books|plainurl=y|id=c8Xb6x2XYvIC|page=29}} |year=2007 |publisher=Zenith Imprint |isbn=978-1-61673-964-5 |page=29}}</ref>{{sfn|Velikonja |2003 |p=141}}. ===Јулска криза=== {{главна|Јулска криза}} [[Податотека:Austria Hungary ethnic.svg|thumb|left|Ethno-linguistic map of Austria-Hungary, 1910. [[Austro-Hungarian annexation of Bosnia and Herzegovina|Bosnia-Herzegovina was annexed]] in 1908.]] Атентатот довел до еден месец дипломатско маневрирање меѓу [[Австроунгарија]], [[Германија]], [[Русија]], [[Франција]] и [[Велика Британија]], наречена [[Јулска криза]]<ref>Мемоар принца Лихновског с коментаром Алберта Томе, стр. 130-69.</ref>. Верувајќи правилно дека српските функционери (особено офицерите на [[Црна рака]]) биле инволвирани во заговорот за убиство на надвојводата и сакајќи конечно да го прекинат српското мешање во Босна,{{sfn |Stevenson |1996 |p=12}} Австроунгарија до [[23 јули]] й доставила на [[Кралство Србија|Србија]] ултиматум, серија од десет барања што биле направени намерно да бидат неприфатливи,<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 46 - 85.</ref> во обид да предизвикаат војна со Србија{{sfn|Willmott |2003 |p=27}}. [[Кралство Србија|Србија]] на 25-ти започнала општа мобилизација. Србија ги прифатила сите услови за ултиматумот, освен членот 6, во кој се барало австриски делегати да дојдат во Србија со цел да учествуваат во истрагата за атентатот<ref>Fromkin, David; ''Europe's Last Summer: Why the World Went to War in 1914'', Heinemann, 2004; pp 196-97</ref>. По ова, Австрија ги прекинала дипломатските односи со Србија и следниот ден наредила делумна мобилизација. Конечно, на [[28 јули]] [[1914]] година Австроунгарија објавила војна против Србија.<ref>Милорад Екмечић, Дуго кретање између клања и орања, стр. 350.</ref> На [[29 јули]] Русија, за поддршка на Србија, прогласила делумна мобилизација против Австроунгарија<ref name=Levy/>. На 30-ти, Русија наредила генерална мобилизација. Германскиот канцелар [[Теобалд фон Бетман Холвег]] чекал до 31-ви за соодветен одговор, кога Германија прогласила „состојба на опасност од војна“. Кајзерот Вилхелм II го замолил неговиот братучед, царот [[Николај II (Русија)|Николај II]], да ја суспендира руската генерална мобилизација. Кога тој одбил, Германија издала ултиматум со кој барала нејзината мобилизација да биде запрена и да не се поддржува Србија. Друг ултиматум бил испратен во Франција, барајќи од неа да не ја поддржи Русија ако дојде до одбрана на Србија. На [[1 август]], по рускиот одговор, Германија се мобилизирала и објавила војна против Русија. Ова, исто така, довело до општа мобилизација во Австроунгарија на 4 август. Германската влада издала барања до [[Франција]] дека останува неутрална бидејќи мора да одлучи кој план за имплементација ќе го спроведе. Изменетиот германски [[Шлифенов план]] 1, требало да распореди 80% од армијата на запад, а Шлифенов план 2 60% на запад и 40% на исток, бидејќи тоа е максимум што на исток Пруската железничка инфраструктура може да носи. Французите не реагирале, но испратиле мешана порака со наредба на своите војници да се повлечат 10 километри од границата за да избегнат какви било инциденти, а истовремено наредиле и мобилизација на нејзините резерви. Германија одговорила со мобилизирање на сопствените резерви и спроведување на [[Шлифенов план]] 2. На 1 август Вилхелм му наредил на генералот [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] да маршира со целата војска на исток, откако бил погрешно информиран дека [[Британци]]те ќе останат неутрални сè додека Франција не биде нападната. Генералот го убедил Кајзерот дека импровизирањето на преместувањето на еден милион луѓе е незамисливо и дека овозможувањето Французите да ги нападнат Германците во задниот дел може да се покаже катастрофално. Сепак, Вилхелм инсистирал на тоа дека германската војска не треба да маршира во [[Луксембург]] додека не добие телеграма испратена од неговиот братучед [[Џорџ V]], кој јасно ставил до знаење дека имало недоразбирање. На крајот Кајзерот му кажал на Молтке: „Сега можете да го направите она што го сакате“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |title=The Telegraph, ''First World War centenary: how the events of 1 August 1914 unfolded'' |accessdate=2018-02-05 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022082501/http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |url-status=dead }}</ref><ref>McMeekin, Sean, July 1914: Countdown to War, Basic Books, 2014, 480 p., {{ISBN|978-0465060740}}, pp. 342,349</ref>. Германија го нападнала [[Луксембург]] на [[2 август]], а на [[3 август]] објавила војна против Франција. На 4 август, откако [[Белгија]] одбила да им дозволи на германските трупи да ги преминат своите граници во Франција, Германија објавила и војна против Белгија{{sfn|Crowe |2001 |p=4–5}}<ref>{{Наведена книга|last=Dell|first=Pamela|title=A World War I Timeline (Smithsonian War Timelines Series)|year=2013|publisher=Capstone|isbn=978-1-4765-4159-4|pages=10–12}}</ref>{{sfn |Willmott |2003 |p=29}}. [[Велика Британија]] објавила војна против Германија во 19:00 UTC на [[4 август]] [[1914]] година, по „незадоволителниот одговор“ на британскиот ултиматум дека Белгија мора да биде неутрална<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/mirror01_01.shtml|publisher=BBC|title=Daily Mirror Headlines: The Declaration of War, Published 4 August 1914|accessdate=9 February 2010}}</ref>. ==Напредок на војната== ===Започнување на непријателствата=== ====Збунетост меѓу централните сили==== Стратегијата на Централните сили страдала од недоразбирање.<ref>Теrence Zuber, The Real German War Plan 1904–1914, стр. 174-186.</ref> Германија ветила дека ќе ја поддржи инвазијата на Австроунгарија во [[Кралство Србија|Србија]], но толкувањата за тоа што значело тоа се разликувале.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 101 - 104.</ref> Претходно тестираните планови за распоредување биле заменети рано во [[1914]] година, но тие никогаш не биле тестирани во практика. Австроунгарските водачи верувале дека Германија ќе го покрие северниот дел на земјата против Русија{{sfn |Strachan |2003 |pp=292–296, 343–354}}. Меѓутоа, Германија предвидувала Австроунгарија да ги насочува поголемиот дел од своите војници против Русија, додека Германија се занимавала со Франција. Оваа конфузија ја принудила на австроунгарската армија да ги подели своите сили меѓу руските и српските фронтови. ====Српска кампања==== [[Податотека:FirstSerbianArmedPlane1915.jpg|thumbnail|Српска армија на Блерио X,I 1915]] Австрија ја нападнала и се борела со српската војска во [[Церска битка|Битката кај Цер]] и [[Колубарска битка|Битката кај Колубара]] почнувајќи од 12 август. Во текот на следните две недели, австриските напади биле подложени на големи загуби<ref>Родолф Арчибалд Рајс о злочинима Аустроугаро-Бугаро-Немаца у Србији 1914–1918, стр. 60-61.</ref>, кои ги обележале првите големи сојузни победи на војната и ги намалиле австроунгарските надежи за брза победа.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 140 - 162.</ref> Како резултат на тоа, Австрија морала да ги одржи силните сили на српскиот фронт, ослабувајќи ги своите напори против Русија.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=172}}. ====Германски сили во Белгија и Франција==== {{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}} [[Податотека:German soldiers in a railroad car on the way to the front during early World War I, taken in 1914. Taken from greatwar.nl site.jpg|thumb|left|Германски војници во железнички [[товарен вагон]] на патот кон фронтот во 1914 година. Во почетокот на војната, сите страни очекувале конфликтот да биде краток.]] На почетокот на Првата светска војна, 80% од германската војска била распоредена во седум армии на запад, според планот ''Aufmarsch II West''. Сепак, тие потоа биле назначени за извршување на ''Aufmarsch I West'', исто така познат како [[Шлифенов план]] според кој германските армии ќе маршираат низ северна Белгија и во Франција, во обид да се заобиколи француската армија, а потоа да ја уништи „втората одбранбена област“ на тврдините [[Верден]] и [[Париз]] и реката [[Марна (река)|Марна]]<ref name=AJPT2/>. ''Aufmarsch I West'' бил еден од четирите планови за распоредување на германскиот Генералштаб во [[1914]] година. Секој план фаворизирал одредени операции, но не прецизирал точно како треба да се спроведат овие операции, оставајќи ги командантите да ги носат тие на сопствена иницијатива и со минимален надзор. ''Aufmarsch I West'', наменет за предводнички војни со [[Франција]], беше повлечен откако станало јасно дека е нерелевантно за војните со кои Германија може да очекува да се соочат. И Русија и Велика Британија се очекувало да и помогнат на Франција, и немало можност да бидат достапни и италијански или австроунгарски војници за операции против Франција. Но, и покрај нејзината несоодветност и достапноста на повеќе разумни и одлучувачки опции, таа задржала одредена привлечност поради својата навредлива природа и песимизмот на предвоеното размислување, во кое се очекувало офанзивните операции да бидат краткотрајни и веројатно да бидат одлучувачки. Соодветно на тоа, распоредувањето на ''Aufmarsch II West'' било променето за офанзивата од [[1914]] година, и покрај нејзините нереални цели и недоволните сили што ги поедувала Германија за одлучувачки успех{{sfn |Holmes |2014 |pp=194, 211}}. Молке го зел планот на Шлифен и го променил распоредувањето на силите на Западниот фронт со намалување на десното крило, онаа кое напредувало низ [[Белгија]], од 85 на 70%. На крајот, планот на Шлифен бил толку радикално изменет од Молтке, што тоа тој можел подобро да се нарече како План за Молтке<ref>{{Наведена книга|first=S. L. A.|last=Marshall|authorlink=Samuel Lyman Atwood Marshall|title=The American Heritage History of World War I|publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|location=New York|pages=42–43}}</ref>. Планот се залагал за десната страна на германското напредување да ги заобиколи француските армии концентрирани на француско-германската граница, да ги поразат француските сили поблиску до [[Луксембург]] и [[Белгија]] и да се преселат на југ во [[Париз]]. Првично Германците биле успешни, особено во [[Битка за границите|Битката за границите]] (14-24 август). До [[12 септември]], [[Французи]]те, со помош на Британските експедициски сили (БЕФ), го прекинале германскиот напредок источно од [[Париз]] во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември) и ги турнале германските сили назад за околу 50 километри. Француската офанзива во јужниот дел на Алзас, која започнала на [[20 август]] со [[Битка кај Милуз|Битката кај Милуз]], имала ограничен успех. На исток, Русија извршила инвазија со две армии. Како одговор на тоа, Германија бргу ја преселила својата 8-ма армија на полето од својата претходна улога како резерва за инвазијата на Франција кон [[Источна Прусија]]. Оваа армија, предводена од генералот [[Паул фон Хинденбург]], ја поразила Русија во серија битки колективно познати како [[Битка кај Таненберг|Првата битка кај Таненберг]] (17 август - 2 септември). Додека руската инвазија не успеала, тоа предизвикало пренасочување на германските трупи на исток, дозволувајќи им на сојузничките победи во Првата битка кај Марна. Ова значелодека Германија не успеала да ја постигне својата цел и да избегне долга, двонапредна војна. Сепак, германската армија се борела на добра дефанзивна позиција во Франција и ефикасно ја преполовила понудата на Франција од [[јаглен]]. Исто така, убила или трајно осакатила 230.000 повеќе француски и британски војници отколку што самата загубила. И покрај ова, проблемите со комуникацијата и сомнителните командни одлуки ја чинело Германија шансата за порешителен исход{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=376–8}}. ====Азија и Тихиот Океан==== [[Податотека:Melbourne recruiting WWI.jpg|thumb |[[Воено регрутирање]] во [[Мелбурн]], [[Австралија]], 1914]] [[Нов Зеланд]] ја окупирал [[Германска Самоа]] (подоцна [[Западна Самоа]]) на [[30 август]] [[1914]] година. На [[11 септември]] австралиските морнарички и воени експедициски сили слетале на островот [[Нова Британија]], која била дел од [[Германска Нова Гвинеја]]. На [[28 октомври]], германскиот крстосувач [[СМС Емден]] го потопил рускиот Жемчуг во [[Битка кај Пенанг|Битката кај Пенанг]]. [[Јапонија]] ги зазела германските колонии на [[Микронезија]] и, по опсадата на [[Цингтао]], германското пристаниште на Кингдао на кинескиот полуостров [[Шандунг]]. Бидејќи [[Виена]] одбила да го повлече австроунгарскиот крстосувач СМС Кајзерин Елизабет од Цингтао, Јапонија објавила војна не само за Германија, туку и на Австроунгарија; бродот учествувал во одбраната на Цингтао каде што бил потонат во ноември [[1914]] година<ref>DONKO, Wilhelm M.: "A Brief History of the Austrian Navy" epubli GmbH, Berlin, 2012, page 79</ref>. Во рок од неколку месеци, сојузничките сили ги зазеле сите германски територии во [[Тихиот Океан]] и останале само неколку изолирани напади во Нова Гвинеја{{sfn |Keegan |1998 |pp=224–232}}{{sfn |Falls |1960 |pp=79–80}} ====Африкански кампањи==== [[Податотека:Recruiting for the Holy War near Tiberias 1914.jpg|thumb|Воена регрутација во близина на Тиберија, Отоманско Царство, 1914 година]] Некои од првите судири во војната ги вклучиле британските, француските и германските колонијални сили во [[Африка]]. На 6-7 август, француските и британските трупи извршиле инвазија врз германскиот протекторат [[Тоголанд]] и [[Германски Камерун]]. На [[10 август]], германските сили во Југозападна Африка ја нападнале Јужна Африка; спорадични и жестоки борби продолжиле до крајот на војната. Германските колонијални сили во [[Германска Источна Африка]], предводени од полковник Пол фон Летоу-Ворбек, се бореле против герилските напади за време на Првата светска војна и се предале две недели откако во [[Европа]] започнало да се применува примирјето{{sfn |Farwell |1989 |p=353}}. ====Индиска поддршка за сојузниците==== Германија се обидела да го искористи индискиот [[национализам]] и [[панисламизам]] во своја полза, поттикнувајќи ги востанијата во [[Индија]] и испраќајќи мисија која побарала од [[Авганистан]] да се приклучи на војната кон Централните сили. Сепак, спротивно на британските стравови за бунт во Индија, избувнувањето на војната доживеала невиден излив на лојалност и добра волја кон [[Велика Британија]]{{sfn |Brown |1994 |pp=197–198}}{{sfn |Brown |1994 |pp=201–203}}. Индиските политички водачи од индискиот национален конгрес и други групи биле желни да ги поддржат британските воени напори, бидејќи верувале дека силната поддршка за воените напори ќе ја зголеми причината за индиското домашно владеење. Индиската армија, всушност, била побројна од Британската армија на почетокот на војната; околу 1,3 милиони индиски војници и работници работеле во [[Европа]], [[Африка]] и на Блискиот Исток, додека централната влада и кнежевствените држави испратиле големи резерви на храна, пари и муниција. Вкупно 140.000 мажи служеле на Западниот фронт и речиси 700.000 на Блискиот Исток. За време на Првата светска војна, бројот на жртви на индиски војници изнесуваа 47.746 загинати и 65.126 повредени<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mgtrust.org/ind1.htm|title=Participants from the Indian subcontinent in the First World War|publisher=Memorial Gates Trust|accessdate=12 December 2008|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701062212/http://www.mgtrust.org/ind1.htm|url-status=dead}}</ref>. Страдањата предизвикани од војната, како и неуспехот на британската влада да им додели самоуправа на Индија по завршувањето на непријателствата, го разгореле разочарувањето и ја поттикнало кампањата за целосна независност која ќе ја води [[Махатма Ганди]]. ===Западен фронт=== {{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}} ===Почеток=== [[Податотека:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|alt=Mud stained British soldiers at rest |Кралските ирски сили во комуникациски ров, 1916 година]] Воената тактика развиена пред Првата светска војна не успеала да продолжи со напредувањето во технологијата и станала застарена. Овие напредоци овозможиле создавање силни дефанзивни системи, кои застарените воени тактики не можеле да пробијат за поголемиот дел од војната. Бодликавата жица била значителна пречка за масовните пешадиски напредоци, додека [[артилерија]]та, многу повеќе смртоносна отколку во 1870-тите години, заедно со [[митралез]]ите, го направиле преминувањето на отворена земја исклучително тешко.{{sfn |Raudzens |1990 |pp=424}}. Командантите од двете страни не успеале да развијат тактика за кршење на вградени позиции без големи жртви. Меѓутоа, со текот на времето, технологијата започнала да произведува ново оружје, како што е хемиското оружје и тенкот{{sfn |Raudzens |1990 |pp=421–423}}. Веднаш по [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември 1914), [[Антанта]]та и германските сили постојано се обидувале да маневрираат на север, во обид да се надминат едни со други: оваа серија маневри станала позната како „[[Трка кон морето]]“. Кога овие неуспешни напори не успееле, спротивните сили наскоро се соочиле со непрекината линија на вградени позиции од Лорен до белгиското крајбрежје.<ref name=AJPT2/>. Велика Британија и Франција се обиделе да ја преземат офанзивата, додека Германија ги бранела окупираните територии. Како резултат на тоа, германските ровови биле многу подобро изградени од оние на нивниот непријател; Англо-француските ровови биле наменети да бидат привремени пред нивните сили да пробијат преку германската одбрана{{sfn |Goodspeed |1985 |p=199 (footnote)}}. Двете страни се обиделе да го скршат ќор-сокакот користејќи научни и технолошки достигнувања. На [[22 април]] [[1915]] година, во Втората битка кај Ипер, Германците (прекршувајќи ја [[Хашка конвенција|Хашката конвенција]]) за првпат користеле хлорен гас на Западниот фронт. Неколку видови на гас наскоро станале широко користени од двете страни, и иако тоа никогаш не се покажало како одлучувачко оружје кое се користи во битки, отровниот гас станал еден од најпознатите стравувања и најдобро запаметените ужаси на војната.<ref>{{Наведена мрежна страница|first=Michael|last=Duffy|url=http://www.firstworldwar.com/weaponry/gas.htm|title=Weapons of War: Poison Gas|publisher=Firstworldwar.com|date=22 August 2009|accessdate=5 July 2012}}</ref>{{sfn |Love |1996}}. Тенковите биле развиени од [[Велика Британија]] и [[Франција]], и на почетокот на Битката кај Флерс-Курселет (дел од [[Битка на Сома|Битката на Сома]]) за првпат биле користени од страна на Британците на [[15 септември]] [[1916]] година, со само делумен успех. Меѓутоа, нивната делотворност ќе расте како што напредувала војната; сојузниците изградиле тенкови во голем број, додека Германците вработиле само неколку од сопствениот дизајн, дополнети со заробени сојузнички тенкови. ====Продолжување на војна со ровот==== [[Податотека:French 87th Regiment Cote 34 Verdun 1916.jpg|thumb|upright|left|Францускиот 87-ти полк во близина на Верден, 1916]] Ниту една од двете страни не можела да донесе пресуден удар во наредните две години. Во текот на [[1915]]-[[1917]] година, [[Британската Империја]] и Франција претрпеле повеќе жртви од Германија, поради стратегиските и тактички ставови избрани од страна на страните. Стратешки, додека Германците само се залагале за една голема офанзива, сојузниците направиле неколку обиди за пробивање на германските линии. Во февруари [[1916]] [[Германци]]те ги [[Верденска битка|нападнале]] француските дефанзивни позиции во [[Верден]]. Траењето до декември 1916 година, битката ги видела првичните германски придобивки, пред француските контра-напади да ги вратат работите до нивната почетна точка. Жртвите биле поголеми за Французите, но Германците исто така имале загуби, со бројки од 700.000{{sfn |Dupuy |1993 |pp=1042}} до 975.000 {{sfn |Grant |2005 |pp=276}} жртви меѓу двете борци. Верден станал симбол на француската определба и самопожртвуваност<ref>{{наведени вести|last=Lichfield|first=John|date=21 February 2006|title=Verdun: myths and memories of the 'lost villages' of France|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/verdun-myths-and-memories-of-the-lost-villages-of-france-467285.html|accessdate=23 July 2013}}</ref>. [[Податотека:King George V and officials inspecting munitions factory in 1917.PNG|thumb|Кралот [[Џорџ V]] (пред лево) и група претставници вршат инспекција на фабрика за британска муниција во 1917 година]] [[Податотека:Canadian tank and soldiers Vimy 1917.jpg|thumb|alt=Files of soldiers with rifles slung follow close behind a tank, there is a dead body in the foreground |Канадски војници напредуваат со тенкови, 1917 година]] [[Битка на Сома|Битката на Сома]] беше англо-француска офанзива од јули до ноември [[1916]] година. Отворањето на оваа офанзива (1 јули 1916 година) покажало дека британската армија го издржила најкрвавиот ден во својата историја, страдајќи 57.470 жртви, вклучително и 19.240 мртви, на првиот ден. Целата офанзива на Сома ја чинело британската армија околу 420.000 жртви. Французите претрпеле уште околу 200.000 жртви, а Германците околу 500.000{{sfn |Harris |2008 |pp=271}}. Долготрајната акција на Верден во текот на [[1916]] година{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1221}}, во комбинација со крвопролевањето во Сома, ја довело исцрпената француска војска до работ на колапс. Неуспешните обиди за користење на фронтален напад доживеле висока цена и за Британците и за Французите, по неуспехот на скапата Нивелска офанзива во април-мај [[1917]] година. Истовремената британска битка кај Арас била поограничена по обем и поуспешна, иако на крајот имала мала стратешка вредност{{sfn |Keegan |1998 |pp=325–326}}{{sfn |Strachan |2003 |pp=244}}. Помал дел од офанзивата на Арас, окупирањето на Вими Риџ од страна на канадскиот корпус, станало многу значајно за таа земја: идејата дека националниот идентитет на [[Канада]] е роден надвор од битката е мислење што е широко распространето во воените и општи истории на Канада{{sfn |Inglis |1995 |pp=2}}{{sfn |Humphries |2007 |pp=66}}. Последната голема офанзива на овој период бил британскиот напад (со француска поддршка) во [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] (јули-ноември 1917). Оваа офанзива се отворила со големо ветување за сојузниците, пред да се изолира во октомвриската кал. Жртвите, иако спорни, биле приближно еднакви, на околу 200.000-400.000 на една страна. Овие години на војување на Запад немало голема размена на територија и, како резултат на тоа, често се сметаат за статични и непроменливи. Меѓутоа, во текот на овој период, британската, француската и германската тактика постојано се развивале за да ги исполнат новите предизвици на бојното поле. ====Поморски битки==== [[Податотека:Hochseeflotte 2.jpg|thumb|''Hochseeflotte'', 1917]] На почетокот на војната, Германското Царство имало крстосувачи расфрлани низ целиот свет, од кои некои подоцна биле искористени за напад на сојузничките трговски превозници. [[Британска Кралска морнарица|Британската кралска морнарица]] систематски ги пристигнала, иако не без непријатност од неможноста да ги заштити сојузничките бродови. На пример, германскиот СМС Емден, стациониран во [[Цингтао]], запленила или уништила 15 трговски бродови. Меѓутоа, поголемиот дел од Германската источноазиска ескадрила - составена од оклопни крстосувачи [[СМС Шарнхорст]] и Gneisenau, лесните крстосувачи [[СМС Нирнберг]] и [[СМС Лајпциг]] и два транспортни брода - немале наредба за рација и наместо тоа започнале со дејствија кога се сретнале со британските воени бродови. Германската флотила и [[СМС Дрезден]] потонале два оклопни [[крузер]]и во [[Битка кај Коронел|Битката кај Коронел]], но практично биле уништени во [[Битка кај Фокландските Острови|Битката кај Фокландските Острови]] во [[декември]] [[1914]] година, со тоа што само СМС Дрезден и неколку помошни бродови успеале да побегнат, но по [[Битка кај Мас и Тиера|Битката кај Мас и Тиера]] тие исто така биле уништени или интернирани{{sfn |Taylor |2007 |pp=39–47}}. Набргу по избувнувањето на непријателствата, [[Велика Британија]] започнала поморска блокада на Германија. Стратегијата се покажала ефикасна, со што ги отсекла виталните воени и цивилни резерви, иако оваа блокада го нарушило прифатеното меѓународно право кодифицирано со неколку меѓународни договори од изминатите два века{{sfn|Keene |2006 |p=5}}. Велика Британија ги минирала меѓународните води за да ги спречи бродовите да влезат во целиот дел на океанот, предизвикувајќи опасност дури и за неутрални бродови{{sfn|Halpern |1995 |p=293}}. Бидејќи имало ограничен одговор на оваа тактика на Британците, Германија очекувала сличен одговор и за нејзината неограничена подморска војна{{sfn|Zieger |2001 |p=50}}. [[Битка кај Јиланд|Битката кај Јиланд]] ([[германски јазик|германски]]: ''Skagerrakschlacht'') била најголемата поморска битка на војната. Таа била единствениот судир на линиски борби за време на војната, и еден од најголемите во историјата. Флотата за високи морски води на Кајзерлих, под команда на вицеадмиралот [[Рајнхард Шер]], војувала со Големата флота на Кралската морнарица, предводена од адмиралот Сер [[Џон Џелико]]. Германците биле надминати од поголемата британска флота, но успеале да избегаат и да предизвикаат поголема штета на британската флота отколку што добиле. Сепак, стратегиски, Британците ја потврдиле својата контрола врз морето, а најголемиот дел од германската површина останала ограничена на пристаништето за време на војнат<ref>{{Наведено списание|author=Jeremy Black|title=Jutland's Place in History |journal=Naval History |date=June 2016 |volume=30 |issue=3 |pages=16–21 }}</ref>. [[Податотека:NationaalArchief uboat155London.jpg|thumb |left |У-155, изложена во близина на [[Тауер Бриџ]] во Лондон, по примирјето во [[1918]] година.]] Германските У-бродови се обиделе да ги намалат снабдувачките линии меѓу [[Северна Америка]] и [[Велика Британија]]<ref name="Sheffield">{{Наведена мрежна страница |last=Sheffield|first=Garry|title=The First Battle of the Atlantic|work=World Wars In Depth|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/battle_atlantic_ww1_01.shtml|publisher=BBC|accessdate=11 November 2009}}</ref>. Природата на подморската војна значело дека нападите честопати доаѓаат без предупредување, давајќи им на екипите на трговските бродови малку надеж за опстанок<ref name="Sheffield"/>{{sfn|Gilbert |2004 |p=306}}. [[САД]] започнале протест, а Германија ги променила правилата на ангажирање. По тонењето на патничкиот брод [[РМС Лузитанија]] во [[1915]] година, Германија ветила дека нема да ги насочи патниците, додека Велика Британија ги вооружувала своите трговски бродови, ставајќи ги надвор од заштитата на правила на крстарење, кои барале предупредување и движење на екипажите на место на безбедност (стандард што чамците за спасување не го исполниле){{sfn |von der Porten |1969}}. Конечно, во почетокот на [[1917]] година, Германија усвоила политика на неограничени подводни војни, сфаќајќи дека [[Американци]]те на крајот ќе влезат во војната<ref name="Sheffield"/>{{sfn|Jones |2001 |p=80}}. Германија се обидела да ги уништи сојузничките морски линии пред [[САД]] да пренесат голема армија во странство, но по почетните успеси на крајот не успеале да го сторат тоа. Заканата на У-бродовите се намалила во [[1917]] година, кога трговските бродови почнале да патуваат во конвои, придружувани од уништувачи. Оваа тактика им отежнала на У-бродовите да најдат цели, што значително ги намалило загубите. Конвоите го забавиле протокот на набавките, бидејќи бродовите морале да чекаат додека биле собрани конвои. Решението за одложувањата биле обемна програма за изградба на нови товарни моторни возила. Војниците биле премногу брзи за подморниците и не го поминувале Северниот Атлантик во конвои<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|title=Committee Hansard|date=9 November 2006|author=Nova Scotia House of Assembly Committee on Veterans' Affairs|accessdate=12 March 2013|work=Hansard|archive-date=2011-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123113612/http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|url-status=dead}}</ref>. У-бродовите потонале повеќе од 5.000 сојузнички бродови, на цена од 199 подморници.<ref>{{Наведена книга |first1=Roger|last1=Chickering|first2=Stig|last2=Förster|first3=Bernd|last3=Greiner|series=Publications of the German Historical Institute|location=Washington, D.C.|year=2005|url={{google books|plainurl=y|id=evVPoSwqrG4C|page=73}} |title=A world at total war: global conflict and the politics of destruction, 1937–1945 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-83432-5 }}</ref>. Првата светска војна, исто така, ја видела и првата употреба на носачи на авиони во борба, со ''[[HMS Furious]]'' со лансирањето на [[Сопвит камел]] во јули 1918 година<ref name="price1980">{{harvnb |Price |1980}}</ref>. ===Јужни фронтови=== ====Војни на Балканот==== {{главна|Балканско боиште}} [[Податотека: Austrians executing Serbs 1917.JPG| thumb| лево|[[Кралство Србија]] за време на војната загубило околу 850.000 луѓе, една четвртина од нејзиното население<ref>"[https://archive.org/stream/PAM550-99/PAM550-99_djvu.txt The Balkan Wars and World War I]". p. 28. ''[[Library of Congress Country Studies]]''.</ref>]] Соочени со [[Русија]], [[Австроунгарија]] можела да поштеди само една третина од својата армија за да ја нападне [[Кралство Србија|Србија]]. По тешкотиите со кои се соочила, Австријците кратко го окупирале српскиот главен град [[Белград]]. Српскиот контра-напад во Битката кај Колубара успеал да ги истера од земјата до крајот на [[1914]] година. Во првите десет месеци од [[1915]] година, Австроунгарија ги користела повеќето од своите воени резерви за борба против [[Италија]]. Меѓутоа, германските и австроунгарските дипломати постигнале ја убедиле [[Царство Бугарија|Бугарија]] да се приклучи на нападот врз [[Кралство Србија|Србија]]<ref name="TuckerRoberts2005">{{Наведена книга|first1=Spencer|last1=Tucker|first2=Priscilla Mary|last2=Roberts|title=World War One|url={{google books|plainurl=y|id=2YqjfHLyyj8C|page=241}} |date=1 January 2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |pages=241–}}</ref>. Австроунгарските провинции Словенија, Хрватска и Босна ги обезбедиле војниците за Австроунгарија, во борбата со [[Кралство Србија|Србија]], Русија и Италија. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] во војната се здружила со [[Кралство Србија|Србија]] {{sfn |Neiberg |2005 |pp=54–55}} [[Податотека:Bulgaria southern front.jpg|thumb|Бугарски војници во ров, подготвувајќи се за борба против дојден авион.]] [[Податотека:Flüchtlingstransport Leibnitz - k.k. Innenministerium - 1914.jpg|thumb|Бегалски превоз од Србија во Лејбниц, Штаерска, 1914 година]]. [[Царство Бугарија|Бугарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]] на [[12 октомври]] и се приклучила на нападот на австроунгарската војска која имала 250.000 војници под раководство на [[Аугуст фон Макензен]]. Србија била освоена за малку повеќе од еден месец, додека Централните сили, сега вклучувајќи ја и [[Царство Бугарија|Бугарија]], испратиле вкупно 600.000 војници. Српската армија, која се борела на два фронта и се соочувала со одреден пораз, се повлекла во [[Северна Албанија]]. Србите претрпеле пораз во [[Косовска битка (1915)|Битката за Косово]]. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] го покрила српското повлекување кон јадранскиот брег во [[Битка кај Мојковац|Битката кај Мојковац]] во 6-7 јануари 1916 година, но на крајот Австријците ја освоиле [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]]. Преживеаните српски војници биле евакуирани со брод во Грција.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=1075–6}}. По освојувањето, Србија била поделена помеѓу Австроунгарија и Бугарија{{sfn|DiNardo|2015|p=102}}. Кон крајот на [[1915]] година, француско-британските сили слетале во [[Солун]] во [[Кралство Грција|Грција]], да понудат помош и да извршат притисок врз грчката влада да објави војна против Централните сили. Сепак, про-германскиот крал [[Константин I (крал на Грција)|Константин I]] ја отфрлил про-сојузничката влада на [[Елефтериос Венизелос]] пред пристигнувањето на сојузничките експедициони сили.{{sfn |Neiberg |2005 |pp=108–10}}. Притисокот помеѓу кралот на Грција и сојузниците продолжил да се акумулира со [[Национална шизма|Националната шизма]], која делотворно ја поделила [[Кралство Грција|Грција]] меѓу регионите што биле лојални на кралот и новата привремена влада на Венизелос во [[Солун]]. По интензивните преговори и вооружената конфронтација во [[Атина]] меѓу сојузничките и ројалистичките сили (инцидент познат како [[Ноемвријана]]), кралот на Грција поднел оставка и неговиот втор син [[Александар (крал на Грција)|Александар]] го зазел неговото место, по кое Грција официјално се приклучила во војната на страната на сојузниците. На почетокот, [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] бил претежно статичен. Француските и српските сили заземале ограничени подрачја во [[Македонија]] со повторно враќање на Битола на [[19 ноември]] [[1916]] година по скапата офанзива на Битола, што довело до стабилизирање на фронтот.<ref>{{Наведена книга|last=Hall|first=Richard|title=Balkan Breakthrough: The Battle of Dobro Pole 1918|year=2010|publisher=Indiana University Press|location=|page=11|isbn=978-0-253-35452-5}}</ref> Српските и француските војници конечно се пробиле во септември [[1918]] година, откако повеќето германски и австроунгарски војници биле повлечени. Бугарите биле поразени во [[Битка кај Добро Поле|Битката кај Добро Поле]]<ref>Александар Стојчев, Македонија и Македонците во Прва светска војна, Воен музеј во состав на Министерство за одбрана на Република Македонија, Скопје, 2017, стр. 95 - 100.</ref> и до [[25 септември]] [[1918]] година британските и француските војници ја преминале границата во [[Царство Бугарија|Бугарија]] по кое се распаднала бугарската армија. [[Царство Бугарија|Бугарија]] капитулирала четири дена подоцна, на [[29 септември]] [[1918]] година{{sfn |Tucker |Wood |Murphy |1999 |p=150-152}}. Германската висока команда одговорила со испраќање војници да ја задржат линијата, но овие сили биле премногу слаби за повторно воспоставување на фронтот<ref name=militera>{{Наведена мрежна страница|url=http://militera.lib.ru/h/korsun_ng4/06.html|title=The Balkan Front of the World War|language=ru|first=N.|last=Korsun|publisher=militera.lib.ru|accessdate=27 September 2010}}</ref>. Исчезнувањето на Македонскиот фронт значело дека патот кон [[Будимпешта]] и [[Виена]] сега е отворен за сојузничките сили. Хинденбург и Лудендорф заклучиле дека стратешките и оперативните рамнотежи сега се префрлиле главно против Централните сили и, еден ден по колапсот на Бугарија, инсистирале на непосредно мирно решавање на конфликтот{{sfn|Doughty |2005 |p=491}}. ====Отоманско Царство==== {{главна|Отоманското Царство во Првата светска војна|Кавкаски поход|Галиполска операција|Персиски поход|Месопотамски поход|Синајски и палестински поход|Арапско востание}} [[Податотека:Scene just before the evacuation at Anzac. Australian troops charging near a Turkish trench. When they got there the... - NARA - 533108.tif|left|thumb |Австралиски трупи во близина на турскиот ровот за време на [[Галиполска операција|Галиполеската кампања]]]] Уште на [[28 јули]] [[1914]] година откако [[Австроунгарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]], младотурската влада понудила на Германија таен договор наменет главно против Русија и територијални придобивки во [[Кавказ]], северозападен Иран и територии околу [[Касписко езеро]]. По започнувањето на преговорите [[Османлии]]те ги поставиле и следните барања: [[Западна Тракија]] која била дел од [[Бугарија]], островите кои [[Кралство Грција|Грција]] ги зазела по крајот на Балканските војни заедно со островот [[Родос]] и [[Додеканези]]те кои биле окупирани од [[Италија]] од [[1912]] година по [[Османлиско-италијанска војна|меѓусебната војна]] за [[Либија]]. На [[1 август]] [[1914]] година таа објавила војна на [[Русија]]. Германско-турскиот сојуз станал неизбежен. На [[2 август]] [[1914]] година во [[Истанбул]] тој станал факт. На [[6 август]] германските воени бродови Гобен и Бреслау се наоѓале во [[Средоземно Море]] и многу лесно ги обиколиле англиските флоти и се насочиле кон [[Дарданели]]те. На [[8 август]] турската влада официјално изјавила дека Дарданелите се затворени за германски воени бродови, но на [[10 август]] Гобен и Бреслау влегле во Дарданелите без отпор од турска страна. [[Антанта]]та остро го критикувала ова прекршување на статусот на Дарданелите. Во средината на септември Германија претрпела пораз кај [[Марна (река)|реката Марна]] и се соочила со слабост да води војна на два фронта. Германската влада инсистирала од Високата порта да се вклучи во војната. Турската влада најавила дека не се вклучува бидејќи нема доволно финансиски средства. Во одговор на тоа, [[Германци]]те доделиле заем од 100.000 000 франци. Кога на [[26 октомври]] во [[Истанбул]] бил добиен првиот аванс од новиот заем [[Енвер Паша]] како командант на турската армија дал согласност на адмирал Сушон да ја пренесе од [[Босфор]]от во [[Црно Море]] турската флота. Следниот ден двата воени бродови отвориле оган против руските воени бродови. Турската флота ги нападнала руските пристаништа во [[Одеса]], [[Севастопол]], [[Новоросијск]]. На [[2 ноември]] [[1914]] година [[Санкт Петербург]] објавил војна на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]], а на [[5 ноември]] истото го сториле [[Англија]] и [[Франција]]. Официјално на [[11 ноември]] преку султански ферман империјата се вклучила во војната. [[Податотека:Sultan Mehmed V of Turkey greeting Kaiser Wilhelm II on his arrival at Constantinople.jpg|thumb|[[Мехмед V]] со [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]] во Цариград]] Османлиите прогласиле [[џихад]] (света војна) по кое започнала [[Кавкаски поход|Кавкаската кампања]]. Во истиот период започнала и војна во [[Месопотамски поход|Месопотамија]] и [[Персиски поход|Персија]] главно поради окупирање на големите нафтени деривати со кои располагал реонот. Османлиите започнале подготовка за окупација на [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]] во почетокот на [[1915]] година за да го пресечат патот меѓу [[Средоземје]]то и [[Индија]]. На почетокот на војната вооружените сили на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] броеле околу 500.000 луѓе. На [[10 ноември]] [[1914]] година започнале борбите на Кавкаскиот фронт. Првично Османлиите ги одбиле руските сили кон Карс и навлегле во Батумската област. По катастрофалниот [[Битка кај Сарикамиш|пораз кај Сарикамиш]] во крајот на декемрви Османлиите изгубиле 70.000 војници, а руските војници охрабрени од успехот преминале во офанзива. Во [[1915]] година, по победата на Русите во Кавказ, тие продолжиле со својот напредок кон [[Источна Анадолија]] со помош на ерменските волонтерски единици од регионот на [[Кавказ]], како и со помош на Османлиските Ерменци. Во крајна сметка, ова завршило со масовна евакуација и убиството на неколку стотици илјади или преку милион [[Ерменци]] од страна на младотурскиот режим. Овој настан во историјата е познат како [[Ерменски геноцид]], а освен Ерменскиот, се случил и [[Асирски геноцид|Асирскиот]] и [[Геноцид на понтиските Грци|Грчкиот геноцид]]<ref>{{Наведена книга |editor-last1=Gettleman |editor-first1=Marvin |editor-last2=Schaar |editor-first2=Stuart|title=The Middle East and Islamic world reader|date=2003|publisher=Grove Press|location=New York|isbn=0-8021-3936-1|pages=119–120|edition=4 pr.|url={{google books|plainurl=y|id=srLGT3dwTogC}}}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=January|first1=Brendan|title=Genocide : modern crimes against humanity|date=2007|publisher=Twenty-First Century Books|location=Minneapolis, Minn.|isbn=978-0-7613-3421-7|page=14|url={{google books|plainurl=y|id=IoPMDp2WA6cC}}}}</ref><ref name=lieberman>{{Наведена книга|last1=Lieberman|first1=Benjamin|title=The Holocaust and Genocides in Europe.|date=2013|publisher=Continuum Publishing Corporation|location=New York|isbn=978-1-4411-9478-7|pages=80–1|url={{google books|plainurl=y|id=ySFMAQAAQBAJ}}}}</ref>. Успешен фронт за Турците станала [[Галиполска операција|Галиполската операција]]. Во есента на [[1917]] година речиси цела [[Месопотамија]] била во рацете на Британците. Во текот на истиот период, во Русија се случила [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]] по кое [[Турци]]те уапеале да си ги вратат изгубените територии. По излегувањето на Русија од војната бил ликвидиран Кавкаскиот фронт. [[Младотурци]]те наместо своето внимание да го насочат кон борбите со Британија и Франција, тие продолжиле кон Кавказ. На тој начин војските на [[Антанта]]та во текот на ноември-декември 1917 година ги зазеле големите градови [[Газа]], [[Јафа]] и [[Ерусалим]]. Во април и мај [[1918]] биле заземани градовите [[Карс]], [[Батум]] и [[Александропол]]. Максимална точка во турската офанзива било заземањето на [[Баку]] во септември истата година. Во [[1918]] година кога било очигледно дека Централните сили ја губат војната Англичаните ги уништиле Четвртата, Седмата и Осмата турска армија. На крајот на октомври тие целосно ја окупирале Палестина<ref>{{Наведена книга|first1=John|last1=Crawford|first2=Ian|last2=McGibbon|title=New Zealand's Great War: New Zealand, the Allies and the First World War|url={{google books|plainurl=y|id=mtEEuD_-2SMC|page=219}} |year=2007 |publisher=Exisle Publishing |pages=219–20}}</ref>, Јордан, Сирија и Ирак со исклучок на [[Мосул]]. Османлиското Царство официјално капитулирало. Вкупно сојузничките жртви на османлиските фронтови имале 650.000 војници. Вкупните османлиски жртви изнесуват 725.000 (325.000 мртви и 400.000 ранети)<ref name="Brief Ottoman History">{{Наведена книга |last=Hanioglu|first=M. Sukru|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|publisher=Princeton University Press|year=2010|pages=180–181|isbn=978-0-691-13452-9}}</ref>. ====Италијанско учество==== {{главна|Италијански фронт}} [[Податотека:Interventisti Bologna 1914.jpg|thumb|right|220px|Про-воена демонстрација во Болоња, 1914.]] Италија била во сојуз со Германското и Австроунгарското Царство од [[1882]] година како дел од Тројната алијанса. Меѓутоа, нацијата имала свои замислени територии на австриска територија во [[Трентино]], Австриското приморје, Фиум ([[Риека]]) и [[Далмација]]. [[Рим]] имал таен пакт со Франција, ефикасно поништувајќи ја својата улога во Тројната алијанса.<ref>{{Наведена книга|first=Hall|last=Gardner|title=The Failure to Prevent World War I: The Unexpected Armageddon|url={{google books|plainurl=y|id=631TBgAAQBAJ|page=120}} |year=2015 |publisher=Ashgate |page=120}}</ref>. На почетокот на непријателствата, Италија одбила да даде војници, тврдејќи дека Тројниот сојуз е одбранбен и дека Австроунгарија е агресор. Австроунгарската влада започнала преговори за да обезбеди италијанска неутралност, нудејќи ја француската колонија Тунис за возврат. Сојузниците направиле контра понуда во која Италија ќе го добие [[Јужен Тирол]], австриското крајбрежје и територија на далматинскиот брег по поразот на [[Австроунгарија]]. Ова било формализирано со Договорот од Лондон. Понатаму охрабрена од сојузничката инвазија на Турција во април 1915 година, Италија се приклучила на Тројната Антанта и објавила војна на Австроунгарија на [[23 мај]]. Петнаесет месеци подоцна, Италија објавила војна против Германија<ref>{{Наведена книга|first=Thomas Nelson|last=Page|title=Italy and the world war|url={{google books|plainurl=y|id=nQgyAQAAIAAJ|page=142}} |year=1920 |publisher=Scribners |pages=142–208}}</ref> [[Податотека:Austro-Hungarian mountain corps.jpg|thumb|left|Австроунгарски војници, Тирол.]] Италијанците имале бројна супериорност, но оваа предност била изгубена не само поради тешкиот терен во кој се водеа борбите, туку и поради користените стратегии и тактики.<ref>Marshall|page=108</ref>. Маршал Лујџи Кадорна, верен поборник на фронталниот напад, имал соништа да се пробие на словенечкото плато, да ја преземе [[Љубљана]] и да се закани на [[Виена]]. На фронтот во Трентино, Австроунгарците го искористиле планинскиот терен, кој го фаворизирал бранителот. По првичното стратешко повлекување, фронтот останал во голема мерка непроменет. Австроунгарците спровеле противнапад кон [[Верона]] и [[Падова]], во пролетта 1916 година (Штрафекседиција), но имале мал напредок<ref>{{Наведена книга|first=Mark|last=Thompson|title=The White War: Life and Death on the Italian Front, 1915–1919|publisher=London: Faber and Faber|page=163}}</ref>. Почнувајќи од [[1915]] година, Италијанците под водство на Кадорна спровеле единаесет офанзиви на фронтот [[Битки кај Изонцо|Изонцо]] по реката [[Соча|Изонцо]], североисточно од [[Трст]]. Сите единаесет навреди биле одбиени од страна на Австроунгарците, кои се наоѓале на повисокиот терен. Во летото [[1916]] година, по [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]], [[Италијанци]]те го зазеле градот [[Гориција]]. По оваа мала победа, фронтот останал статичен повеќе од една година, и покрај неколку италијански офанзиви, центрирани на Бањашице и Карстното плато источно од Гориција. [[Податотека:Kämpfe auf dem Doberdo.JPG|thumb |Слика од [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]] во август 1916 година помеѓу италијанската и австроунгарската војска]] Централните сили започнале напад на офанзива на [[26 октомври]] [[1917]] година, предводена од [[Германци]]те. Тие постигнале победа во [[Битка кај Капорето|Капорето]]. Италијанската армија се повлекла на повеќе од 100 километри за да се реорганизира, стабилизирајќи го фронтот на реката [[Пијава]]. Бидејќи италијанската армија претрпела големи загуби во Битката кај Капорето, италијанската влада ги повикала да се оружат итн. '99 момчиња ('''Ragazzi del '99'''), односно сите мажи родени 1899 и претходн. Во [[1918]] година, Австроунгарците не успеале да се пробијат во низа [[Битка кај Пијава|битки кај Пијава]] и конечно биле решително поразени во [[Битка код Виторио Венето|Битката кај Виторио Венето]] во октомври истата година. На [[1 ноември]], италијанската морнарица уништила голем дел од австроунгарската флота стационирана во [[Пула]], спречувајќи ја да се предаде на новата држава на Словенците, Хрватите и Србите. На [[3 ноември]], Италијанците го нападнале [[Трст]] од морето. Истиот ден, било потпишано примирјето на Вила Џусти. До средината на ноември 1918 година, италијанската војска го окупирала целиот поранешен австриски приморски реон и ја презела контролата над делот од [[Далмација]], за кој во [[Лондон]] бил загарантиран за Италија<ref>Giuseppe Praga, Franco Luxardo. ''History of Dalmatia''. Giardini, 1993. Pp. 281.</ref>. До крајот на непријателствата во ноември [[1918]] година<ref name="Paul O 2005. Pp. 17">Paul O'Brien. ''Mussolini in the First World War: the Journalist, the Soldier, the Fascist''. Oxford, England, UK; New York, New York, USA: Berg, 2005. Pp. 17.</ref>, адмиралот [[Енрико Мило]] се прогласил за гувернер на Италија во Далмација<ref name="Paul O 2005. Pp. 17"/>. Австроунгарија се предала на [[11 ноември]] [[1918]] година{{sfn |Hickey |2003 |pp=60–65}}{{sfn |Tucker |2005 |pp=585–9}}. ====Романско учество==== {{главна|Романија во Првата светска војна}} [[Податотека:Marshal Joffre inspecting Romanian troops during WWI.jpg|thumb|left|Маршалот Жозеф Жофер ги проверува романските трупи, 1916 година]] [[Романија]] била во сојуз со Централните сили од [[1882]] година. Меѓутоа, кога започнала војната, таа ја прогласила својата неутралност, тврдејќи дека поради тоа што Австроунгарија самата објавила војна против [[Србија]], Романија немала никаква обврска да се приклучи на војната. Кога властите на [[Антанта]]та ја ветиле [[Трансилванија]] и [[Банат]], големи територии на источна Унгарија, во замена за објавувањето на војната во Романија на Централните сили, романската влада се откажала од својата неутралност. На [[27 август]] [[1916]] година, романската армија започнала напади врз Австроунгарија, со ограничена поддршка од [[Русија]]. Романската офанзива првично била успешна, против австроунгарските трупи во [[Трансилванија]], но противнападт од страна на силите на Централните сили ги приморало да се вратат назад<ref>Michael B. Barrett, ''Prelude to Blitzkrieg: The 1916 Austro-German Campaign in Romania'' (2013)</ref>. Како резултат на [[Битка кај Букурешт|Битката кај Букурешт]], Централните сили го окупирале [[Букурешт]] на [[6 декември]] [[1916]] година. Борбата во [[Молдавија]] продолжила во [[1917]] година, што резултирала со скап ќор-сокак за Централните сили<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwar2.ro/primulrazboi/?language=en&article=116|title=The Battle of Marasti (July 1917)|publisher=WorldWar2.ro|date=22 July 1917|accessdate=8 May 2011}}</ref><ref>Cyril Falls, ''The Great War'', p. 285</ref>. Руското повлекување од војната кон крајот на [[1917]] година како резултат на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] значело дека Романија била принудена да потпише примирје со Централните сили на [[9 декември]] [[1917]] година. Во јануари [[1918]] година, романските сили воспоставиле контрола врз [[Бесарабија]], додека Руската армија ја напуштила провинцијата. Иако договорот бил потпишан од страна на романската и болшевичката руска влада по разговорите помеѓу 5 и 9 март 1918 година за повлекување на романските сили од Бесарабија во рок од два месеци, на [[27 март]] [[1918]] година Романија ја анкетирала [[Бесарабија]] како нејзина територија, формално врз основа на усвоената резолуција од страна на локалното собрание на таа територија по нејзиното обединување со Романија<ref>Clark, Charles Upson (1927). Bessarabia. New York City: Dodd, Mead.</ref>. [[Податотека:Romanian troops at Marasesti in 1917.jpg|thumb|Романски војници за време на Битката кај Марашешти , 1917]] Романија официјално постигнала мир со Централните сили со потпишување на [[Букурешки договор (1918)|Договорот од Букурешт]] на [[7 мај]] [[1918]] година. Според тој договор, Романија била обврзана да стави крај на војната со Централните сили и да направи мали територијални отстапки кон Австроунгарија, отстапувајќи контрола врз некои територии во [[Карпати]]те и да им додели отстапки за нафта до Германија. Во замена, Централните сили го признале суверенитетот на Романија над Бесарабија. Договорот бил отфрлен во октомври 1918 година од страна на владата на [[Александру Маргиломан]], а Романија номинално повторно влегла во војната на [[10 ноември]] [[1918]] година. Следниот ден, Букурешкиот договор бил поништен според условите на примирјето на Компиен<ref>{{Наведена книга |last=Béla|first=Köpeczi|title=Erdély története|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.oszk.hu/02100/02109/html/571.html}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Béla|first=Köpeczi|title=History of Transylvania|date=1998|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|isbn=84-8371-020-X|access-date=2018-02-05|archive-date=2011-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111108151801/http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|url-status=dead}}</ref>. Вкупните романски смртни случаи од 1914 до 1918 година, воени и цивилни, во рамките на современите граници, се проценети на 748.000<ref>{{Наведена книга |title=Потери народонаселения в 20. веке|language=ru |trans-title=The loss of population in the 20th Century|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|location=Moscow|publisher=Русская панорама|isbn=9785931651071}}</ref>. ===Источен фронт=== {{главна|Источен фронт (Прва светска војна))}} [[Податотека:Nastepca tronu w twierdzy przemysl.jpg|thumb|Наследникот Карл во посета на тврдината [[Пшемишл]] по [[Опсада на Пшемишл|првата руска опсада]] како најдолга во војната.]] ====Вовед==== Додека Западниот фронт влегол до ќор-сокак, војната продолжила и во [[Источна Европа]]<ref>Prit Buttar, ''Collision of Empires: The War on the Eastern Front in 1914'' (2014)</ref>. Првичните руски планови биле на истовремени инвазии на Австриска [[Галиција и Лодомерија|Галиција]] и [[Источна Прусија]]. Иако првичниот напредок на Русија во Галиција бил во голема мера успешен, тој бил поништен во Источна Прусија од [[Паул фон Хинденбург]] и [[Ерих Лудендорф]] во битките кај Таненберг и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]] во август и септември [[1914]] година{{sfn |Tucker |2005 |p=715}}{{sfn |Meyer |2006 |pp=152–4, 161, 163, 175, 182}}. Неразвиената индустриска база во Русија и неефикасното воено раководство биле инструментализирани во настаните што следеле. До пролетта 1915 година, [[Руси]]те се повлекле во Галиција, а во мај, Централните сили постигнале извонреден пробив на јужните граници на [[Полска]]<ref name="Smele">{{harvnb |Smele}}</ref>. На [[5 август]] тие ја окупирале [[Варшава]] и ги принудиле Русите да се повлечат од [[Полска]]. ====Руска револуција==== {{главна|Руска револуција}} [[Податотека:Wladiwostok Parade 1918.jpg|thumb|left|Сојузничките сили парадат низ [[Владивосток]] во вооружена поддршка на антикомунистичката [[Бела армија]], во септември [[1918]] година]] И покрај успехот на Русија во [[Брусилова офанзива|офанзивата на Брусилов]] во јужна Галиција во јуни 1916 година{{sfn |Schindler |2003}}, се зголемило незадоволството од водењето на војната на руската влада. Успехот на офанзивата бил поткопан од неподготвеноста на другите генерали да ги задржат своите сили за поддршка на победата. Сојузничките и руските сили биле обновени само привремено со влегувањето на Романија во војната на [[27 август]]. Германските сили дошле на помош на ограбуваните австроунгарски единици во [[Трансилванија]], додека германско-бугарските сили нападнале од југ, а [[Букурешт]] бил вратен од Централните сили на [[6 декември]]. Во меѓувреме, во Русија се започнале немири, бидејќи царот останал на фронтот. Неизвесното владеење на [[Александра Фјодоровна|царицата Александра]] предизвикало протести и резултирало со убиство на нејзиниот омилен [[Григориј Распутин]] на крајот од [[1916]] година. Во март 1917 година, демонстрациите во [[Петроград]] кулминирале со повлекувањето на царот [[Николај II (Русија)|Николај II]] и назначувањето на слабата [[Привремена руска влада|Привремена Влада]], која ја делела власта со [[Петроградски совет|Петроградските советски социјалисти]]. По овие настани, самата армија станала неефикасна<ref name="Smele"/>. [[Податотека:Brest-litovsk treaty.jpg|thumb |[[Брест-литовски договор]], 1918.]] По абдицирањето на царот, [[Владимир Ленин]] бил донесен со воз од [[Швајцарија]] во Русија на [[16 април]] [[1917]] година. Тој бил финансиран од [[Јакоб Шиф]]<ref>Cholly Knickerbocker. New York Journal American. 3 February 1949.</ref>. Незадоволството и слабостите на Привремената Влада довеле до зголемување на популарноста на [[Болшевици|Болшевичката партија]], предводена од Ленин, која барала итно завршување на војната. Револуцијата од ноември била проследена во декември со примирје и преговори со Германија. Во почетокот, болшевиците ги отфрлиле германските услови, но кога германската војска започнала да маршира низ [[Украина]] без приговор, новата влада пристапила кон потпишување на [[Брест-литовски договор|договорот од Брест-Литовск]] на [[3 март]] [[1918]] година. Договорот отстапил огромните територии, вклучувајќи ги и [[Финска]], балтичките провинции, делови од [[Полска]] и [[Украина]] на Централните сили{{sfn |Wheeler-Bennett |1956}}. Со Договорот од Брест-Литовск, [[Антанта]]та повеќе не постоела. Сојузничките сили започнале мала инвазија на Русија, делумно за да ја спречат Германија да ги искористи руските ресурси, а во помала мера да ги поддржи „Белите“ (за разлика од „Црвените“) во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]]{{sfn |Mawdsley |2008 |pp=54–55}}. Сојузничките сили слетале во [[Архангелск]] и во [[Владивосток]], како дел од интервенцијата во Северна Русија. ====Чехословачка Легија==== {{главна|Чехословачка Легија}} [[Податотека:Czech Troops.jpg|thumb |left|[[Чехословачка Легија]], Владивосток, 1918 година]] Чехословачката Легија се борела со Антантата. Нивната цел била да добијат поддршка за независноста на [[Чехословачка]]. Легијата во Русија била основана во септември [[1914]] година, во декември [[1917]] година во [[Франција]] (вклучувајќи ги и волонтерите од [[Америка]]) и во април [[1918]] година во [[Италија]]. Војниците на Чехословачката Легија ја поразиле австроунгарската војска во украинското село Зборов, во јули [[1917]] година. По овој успех се зголемил бројот на чехословачките легионери, како и чехословачката воена сила. Во [[Битка кај Бахмач|Битката кај Бахмач]], Легијата ги поразила Германците и ги принудиле да направат примирје. Во Русија, тие биле интензивно вклучени во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]], поддржувајќи ја Белата армија против Болшевиците, понекогаш контролирајќи го поголемиот дел од [[Транссибирска железница|Трансибирската железница]] и освојувајќи ги сите поголеми градови во [[Сибир]]. Присуството на Чехословачката легија во близина на [[Екатеринбург]] се чини дека е една од мотивите за [[Убиство на Романови|болшевичкото убиство на царот и неговото семејство]] во јули [[1918]] година. Легионерите пристигнале помалку од една недела потоа и го зазеле градот. Бидејќи европските пристаништа на Русија не биле безбедни, корпусот бил евакуиран од долгиот пат низ пристаништето [[Владивосток]]. ===Понуда за мир на Централните сили=== [[Податотека:River Crossing NGM-v31-p338.jpg|thumb|right|„''[[Тие нема да поминат]]''“, фраза која обично се поврзува со одбраната на Верден.]] Во декември 1916 година, по десет брутални месеци од [[Верденска битка|Битката кај Верден]] и успешната офанзива против Романија, Германците се обиделе да преговараат за мир со сојузниците. Набргу потоа, претседателот на САД, [[Вудро Вилсон]], се обидел да интервенира како миротворник, барајќи од двете страни да ги искажат своите барања. Воениот кабинет на [[Дејвид Лојд Џорџ]] сметал дека германската понуда е трик за создавање поделби меѓу сојузниците. По првичниот бес и многу размислување, тие ја зеле забелешката на Вилсон како посебен напор, сигнализирајќи дека [[Соединетите Американски Држави]] биле на работ на влез во војната против Германија. Додека сојузниците дебатирале за одговор на понудата на Вилсон, Германците избрале да го отфрлат. Владите на сојузниците биле слободни да дадат јасни барања во нивниот одговор од [[14 јануари]]. Тие барале враќање на штетите, евакуација на окупираните територии, репарации за Франција, Русија и Романија и признавање на принципот на националности {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. Ова вклучувало ослободување на Италијанците, Словените, Романците, Чехословаците и создавањето на слободна и обединета Полска {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. За прашањето на безбедноста, сојузниците барале гаранции кои ќе ги спречат или ограничат идните војни, исполнети со санкции, како услов за какво било мирно решение{{sfn |Kernek |1970 |pp=721–766}}. Преговорите немале успех, а силите на Антантата ја отфрлиле понудата на Германија, со образложение дека Германија не дала конкретни предлози. ===1917-1918=== ====Случувања во 1917 година==== [[Податотека:Guetteur au poste de l'écluse 26.jpg|thumb |upright |left |Француска армија во набљудување, [[Горна Рајна]], Франција, 1917.]] [[Податотека:Top, Prva svetska vojna.jpg|мини|Топ од Првата светска војна]] Настаните од [[1917]] година се покажале како одлучувачки во завршувањето на војната, иако нивните ефекти не биле целосно почувствувани до [[1918]] година. Британската поморска блокада започнала да има сериозно влијание врз Германија. Како одговор, во февруари 1917 година, германскиот Генералштаб го убедила на канцеларот [[Теобалд фон Бетман-Холвег]] да прогласи неограничена подводна војна, со цел да ја избави Британија од војната. Германската планери процениле дека неограничената подморска војна ќе ја чини Велика Британија месечна сума за испорака од 600.000 тони. Генералштабот признал дека политиката скоро сигурно ќе ги доведе САД во конфликтот, но сметал дека британските загуби во превозот ќе бидат толку високи што ќе бидат принудени да поднесат барање за мир по 5 до 6 месеци, пред американската интервенција да има влијание. Во реалноста, тонажата која потонала била 500.000 тони месечно од февруари до јули. Таа достигнала 860.000 тони во април. По јули, новововедениот систем на конвои станал делотворен во намалувањето на заканата со У-бродовите. Велика Британија била обезбедена од глад, додека германското индустриско производство паднало, а [[САД]] се приклучиле на војната многу порано отколку што очекувала Германија. [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1983-0323-501, Kriegskinematograph im Schützengraben.jpg|thumb|Германски војници]] Победата на Централните сили во Капоретската битка довела да сојузниците ја закажат Рапаловата конференција на која го формирале Советот за Врховна војна за координирање на планирањето. Претходно британските и француските војски работеле под посебни команди. Во декември, Централните сили потпишале примирје со Русија, на тој начин ослободувајќи голем број германски трупи за употреба на запад. Со германските засилувања и новите американски трупи, исходот требал да биде одлучен на Западниот фронт. Централните сили знаеле дека не можат да освојат долготрајна војна, но тие се надевале на успех врз основа на конечна брза офанзива. Покрај тоа, двете страни сè повеќе се исплашиле од социјалните немири и револуцијата во Европа. Така, двете страни итно барале одлучна победа{{sfn|Heyman |1997 |pp=146–147}}. Во [[1917]] година, царот Карл I од Австрија тајно се обидел на мировни преговори со [[Жорж Клемансо]], преку братот на неговата сопруга како посредник, без знаење на Германија. Италија се спротивставила на предлозите. Кога преговорите не успеале, неговиот обид му бил откриен на Германија, што резултирало со дипломатска катастрофа{{sfn|Kurlander |2006}}{{sfn|Shanafelt |1985 |pp=125–30}}. ====Отоманско Царство, 1917-1918==== {{главна|Синајски и палестински поход}} [[Податотека:Turkish howitzer 10.5cm leFH 98 09 LOC 00121.jpg|thumb|left|[[10.5 cm Feldhaubitze 98/09]] користен во офанзивата во Палестина]] [[Податотека:Ottoman soldiers WWI.jpg|thumb|right|Османлиските сили за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]].]] [[Податотека:Capture of Jerusalem 1917d.jpg|thumb|left|Британските артилериски сили на [[Скопуска Гора]] во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката кај Ерусалим]], 1917 година.]] [[Податотека:British Troops Marching in Mesopotamia.jpg|thumb|Британски војници на маршот за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]], 1917]] Во март и април [[1917]] година, во [[Прва битка кај Газа|Првата]] и [[Втора битка кај Газа|Втората битка]] за [[Газа]], германските и османлиските сили го спречиле напредокот на Египетските експедициски сили, кои започнале во август [[1916]] година во Битката кај Романи<ref>{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=163}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Mounted Riflemen in Sinai & Palestine: The Story of New Zealand's Crusaders|last=Moore|first=A. Briscoe|year=1920|publisher=Whitcombe & Tombs|location=Christchurch|oclc=156767391|page=67}}</ref>. На крајот на октомври, [[Синајски и палестински поход|Синајската и Палестинската кампања]] продолжила кога XX-тиот корпус на генералот [[Едмунд Аленби]], XXI корпус и Пустинскиот корпус ја победиле во [[Битка кај Бер Шева|Битката кај Бер Шева]]<ref>{{Наведена книга|title=Military Operations Egypt & Palestine from June 1917 to the End of the War|last=Falls|first=Cyril|series=Official History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence|others=Maps by A. F. Becke|year=1930|volume=Volume 2 Part I|publisher=HM Stationery Office|location=London|oclc=644354483|page=59}}</ref>. Две османлиски војски биле поразени неколку недели подоцна во [[Битка кај Мугар Рич|Битката кај Мугар Риџ]] и на почетокот на декември [[Ерусалим]] беше окупиран по уште еден османлиски пораз во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката за Ерусалим]]<ref>{{Наведена книга|department=The Palestine Campaigns|last=Wavell|first=Earl|authorlink=Archibald Wavell, 1st Earl Wavell |editor-last=Sheppard |editor-first=Eric William|edition=4|title=A Short History of the British Army|year=1968|orig-date=1933|publisher=Constable & Co.|location=London|oclc=35621223|pages=153–5}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|title=Text of the Decree of the Surrender of Jerusalem into British Control|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614214531/http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|archivedate=14 June 2011}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Last Crusade: The Palestine Campaign in the First World War|last=Bruce|first=Anthony|year=2002|publisher=John Murray|location=London|isbn=978-0-7195-5432-2|page=162}}</ref>.Во тоа време, [[Фридрих Крес фон Кресенштајн]] бил ослободен од должностите како командант на осмата армија, заменет од [[Џевад-паша]], а неколку месеци подоцна, командантот на османлиската армија во [[Палестина]], [[Ерих фон Фалкенхајн]], бил заменет со [[Ото Лиман фон Сандерс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/kressenstein.htm|title=Who's Who – Kress von Kressenstein|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/liman.htm|title=Who's Who – Otto Liman von Sanders|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}</ref>. Во почетокот на [[1918]] година, линијата на фронтот била проширена и долината на [[Јордан]] била окупирана, по [[Прв трансјордански напад на Аман|Првиот трансјордански]] и [[Втор трансјордански напад на Аман|Вториот трансјордански напад]] на [[Аман]] од силите на Британската Империја во март и април 1918 година<ref>{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=195}}</ref>. Во март поголемиот дел од британската пешадија на Египетската експедитивна сила и коњицата биле испратени на Западниот фронт како последица на пролетната офанзива. Тие биле заменети со единици на индиската армија. За време на неколку месеци на реорганизација и обука на летото, биле извршени голем број напади на делови од османлиската фронтонска линија. Тие ја поместувале линијата на фронтот на север до поповолни позиции за Антанта во подготовка за напад и за аклиматизација на новодојдената пешадија на индиската армија. Реорганизираните египетски експедициски сили, со дополнителна монтирана поделба, ги поразиле османлиските сили во [[Битка кај Мегидо|Битката кај Мегидо]] во септември [[1918]] година. За два дена британската и индиската пешадија, ја скршиле османлиската фронтонска линија и го зазеле седиштето на Осмата армија на Отоманското Царство во [[Тулкарм]], континуираните линии за снабдување во Табсор, Арара и седиштето на Седмата армија во Наблус. Во следниот период следело освојување на [[Назарет]], [[Афула]] и Безен, [[Џенин]], заедно со [[Хаифа]] на средоземниот брег и Дара источно од реката Јордан на железничката пруга Хеџаз. Самак и [[Тиберија]] на Галилејското Море, биле освоени на патот кон север до [[Дамаск]]. ====15 август 1917: Мировна понуда од страна на папата==== На или непосредно пред [[15 август]] [[1917]] година [[Папа Бенедикт XV]] дал мирен предлог<ref>''[[Daily Telegraph]]'' Wednesday 15 August 1917, reprinted on page 26 of ''Daily Telegraph'' Tuesday 15 August 2017</ref>: * без анексија * Нема надомест, освен да се компензира за тешката штета од војната во Белгија и делови од Франција и Србија * Решение за проблемите на Елзас-Лотарингија и Трентино и Трст * Реставрација на [[Кралство Полска]] * Германија да се повлече од Белгија и Франција * Германските колонии во странство ќе бидат вратени во Германија * Општо разоружување * Врховен арбитражен суд за решавање на идните спорови меѓу нациите * Слободата на морињата * Укинување на сите одмазднички економски конфликти ====Влез на САД во војната==== [[Податотека:USA bryter de diplomatiska förbindelserna med Tyskland 3 februari 1917.jpg|thumb|left]] На почетокот на војната, [[САД]] воделе политика на неинтервенција, избегнувајќи конфликти додека се обидувале да посредуваат во мир. Кога германскиот У-брод U-20 го потонил британскиот RMS Lusitania на [[7 мај]] [[1915]] година со 128 Американци меѓу загинатите, претседателот [[Вудро Вилсон]] инсистирал на тоа дека „''Америка е премногу горда да се бори''“, но побарал да се стави крај на нападите на патнички бродови. Германија тоа го испочитувала. Вилсон неуспешно се обидел да посредува во спогодбата. Сепак, тој, исто така, постојано предупредувал дека САД нема да толерира неограничена подводна војна и кршење на меѓународното право. Поранешниот претседател [[Теодор Рузвелт]] ги осудил германските дела нарекувајќи ги пиратски{{sfn |Brands |1997 |p=756}}. Вилсон бил реизбран уште во [[1916]] година по кампањата со слоганот „Тој нè чува од војна“<ref>[http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first "Wilson for 'America First'"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170202145806/http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first |date=2017-02-02 }}, ''[[The Chicago Daily Tribune]]'' (October 12, 1915).</ref><ref>Cooper, John Milton. ''[https://books.google.com/books?id=xOZVsyO4K2cC&pg=PA278 Woodrow Wilson: A Biography]'', p. 278 (Vintage Books 2011).</ref><ref>Garrett, Garet. ''[https://books.google.com/books?id=jlEAK4R8qjwC&pg=PA13 Defend America First: The Antiwar Editorials of the Saturday Evening Post, 1939-1942]'', p. 13 (Caxton Press 2003).</ref>. Во јануари 1917 година, Германија ја продолжила неограничената подводна војна, сфаќајќи дека тоа би значело американски влез. Германскиот министер за надворешни работи го поканил [[Мексико]] да се приклучи на војната како сојузник на Германија против САД. За возврат, Германците ќе ја финансираат војната во Мексико и ќе помогнат да се вратат териториите на [[Тексас]], [[Ново Мексико]] и [[Аризона]]{{sfn |Tuchman |1966}}. Обединетото Кралство ја пресретнала пораката и ја предала на американската амбасада во Лондон. Оттаму се упатила кон претседателот Вилсон, кој ја објавил белешката на јавноста. Вилсон ги повикла антивоенските елементи да ги прекинат сите војни, освојувајќи го ова и елиминирајќи го милитаризмот од целиот свет. Тој тврдел дека војната била толку важна што САД морале да имаат глас на мировната конференција<ref name="Karp-PoW-1979">{{harvnb |Karp |1979}}</ref>. По тонењето на седум американски трговски бродови со подморници и објавувањето на телеграмата Цимерман, Вилсон повикал на војна против Германија<ref>[[S: Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany|"Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany"]] (Wikisource)</ref>, која Конгресот на САД го одобрил на [[6 април]] [[1917]] година. САД никогаш не биле формално член на сојузниците, туку станале самопрогласена ''здружена моќ''. Соединетите Држави имале мала војска, но по усвојувањето на Законот за селективна служба, мобилизирале 2,8 милиони луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sss.gov/induct.htm|title=Selective Service System: History and Records|publisher=Sss.gov|accessdate=27 July 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090507211238/http://www.sss.gov/induct.htm|archivedate=7 May 2009}}</ref>, и до летото [[1918]] година секој ден испраќале по 10.000 свежи војници во Франција. Во [[1917]] година, Американскиот конгрес им доделил државјанство на САД на [[Порториканци]]те за да им дозволи да бидат подготвени да учествуваат во Првата светска војна, како дел од Законот Џонс-Шафрот. Претпоставките на германскиот Генералштаб дека ќе бидат во можност да ги поразат британските и француските сили пред американските сили да ги засилат, се покажале како неточни<ref>{{Наведена книга|last1=Stone|first1=David|title=The Kaiser's Army: The German Army in World War One|date=2014|publisher=COnway|location=London|isbn=9781844862924}}</ref>. Морнарицата на САД испратила група на бродови во [[Скапа Флоу]] за да се придружи на Британската флота и на уништувачите на Квинстаун и за да помогнат во заштитата на конвоите. Неколку полкови на американските маринци биле исто така испратени во Франција. Британците и Французите сакале американските единици да ги засилат своите војници веќе на бојните линии и да не трошат ретки испораки при донесувањето на набавките. ====Германска пролетна офанзива од 1918==== {{главна|Пролетна офанзива }} [[Податотека:British 55th Division gas casualties 10 April 1918.jpg|thumb|left|British [[55th (West Lancashire) Infantry Division|55th Division]] soldiers, blinded by tear gas during the [[Battle of the Lys (1918)|Battle of Estaires]], 10 April 1918]] [[Податотека:General gouraud french army world war i machinegun marne 1918.JPEG|thumb |French soldiers under [[Henri Gouraud (French Army officer)|General Gouraud]], with machine guns amongst the ruins of a cathedral near the [[Marne (river)|Marne]], 1918.]] Лудендорф изготвил планови (со кодно име [[Операција Михаил]]) за офанзивата во [[1918]] година на Западниот фронт. Пролетната офанзива се обидела да ги подели британските и француските сили. Германското раководство се надевало дека ќе стави крај на војната пред да пристигнат значајни сили од САД. Операцијата започнала на [[21 март]] [[1918]] година, со напад врз британските сили во близина на [[Сен Кентен]]. Германските сили постигнале невиден напредок од 60 километри{{sfn |Westwell |2004}}. Британските и француските ровови биле пробиени со користење на новите тактики за инфилтрација, исто така наречени тактики ''Hutier'', по генералот [[Оскар фон Хутиер]], од специјално обучени единици. Претходно, нападите се одликувале со долги артилериски бомбардирања и масовни напади. Меѓутоа, во пролетната офанзива од 1918 година, Лудендорф користел артилерија само кратко и инфилтрирал мали групи пешадија во слабите точки на противникот. Тие нападнале командни и логистички области и заобиколиле неколку точки со сериозен отпор. Посилно вооружената пешадија потоа ги уништила овие изолирани позиции. Овој германски успех многу се потпирал на елементот на изненадување{{sfn |Posen |1984 |pp=190¿}}. Фронт се преселил во рамките на 120 километри од [[Париз]]. Три тешки железнички топови од [[Круп]] испуштиле 183 гранати во главниот град, предизвикувајќи многу Парижани да бегаат. Првичната офанзива била толку успешна што Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] го прогласил за национален празник денот [[24 март]]. Многу [[Германци]] сметале дека победата е близу. Сепак, по тешките борби, офанзивата била прекината. Немајќи тенкови или моторизирана артилерија, Германците не можеле да ги консолидираат своите придобивки. Проблемите на повторно снабдување биле, исто така, влошени со зголемување на растојанијата што сега се протегале над теренот кој бил раскинат и честопати теренот бил непрооден за сообраќај{{sfn |Gray |1991 |p=86}}. Генералот [[Фердинанд Фош]] ги притиснал американските војници да се користат како поединечни замени, додека Першинг се обидувал да ги натера американските единици да делуваат како независна сила. Овие единици биле доделени на исцрпените француски и британски команди на [[28 март]]. Совет на сојузничките сили на Врховна војна бил формиран на конференцијата во [[Дулан]] на [[5 ноември]] [[1917]] година. Генерал Фош бил назначен за врховен командант на сојузничките сили. Хаиг, Патејн и Першинг ја задржале тактичката контрола на нивните армии; Фош ја имал координативната улога, а британските, француските и американските команди функционирале во голема мера самостојно{{sfn|Moon |1996 |pp=495–196}}. По операцијата Михаил, Германија ја започнала операцијата Џорџет против северните пристаништа на [[Ламанш|англискиот канал]]. Сојузниците го прекинале пренесувањето по ограничените територијални придобивки од Германија. Германската војска на југ потоа ги спровела Операциите Блухер и Јорк. Германија ја започнала операцијата ''Марна'' ([[Втора битка на Марна]]) на 15 јули, во обид да се заобиколи [[Рејмс]]. Резултирачкиот противнапад, со кој ја започнал [[Стодневна офанзива|Стодневната офанзива]], ја обележила првата успешна сојузничка офанзива на војната. До 20 јули Германците се повлекле преку [[Марна (река)|Марна]] до нивните почетни линии{{sfn |Rickard |2007}}. Германските жртви помеѓу март и април 1918 година биле 270.000, вклучувајќи и многу високо обучени војници. Во меѓувреме, во Германија започнале антивоени маршеви и пад на моралот во војската. Индустриското производство било половина од нивото на 1913 година. ====Новите држави во војната==== Кон крајот на пролетта [[1918]] година, во [[Јужен Кавказ]] биле формирани три нови држави: [[Прва Република Ерменија]], [[Азербејџанска Демократска Република]] и [[Демократска Република Грузија]], кои ја прогласиле својата независност од Руската Империја. Два други помали ентитети биле основани, [[Центрокасписка диктатура]] и [[Југозападна Кавказска Република]] (првиот бил ликвидиран од Азербејџан во есента 1918 година, а вториот од страна на заедничка ерменско-британска работна група на почетокот на 1919 година). Со повлекувањето на руските армии од Кавказот во зимата во 1917-1918, трите главни републики се обединиле за претстојниот отомански напредок, кој започна во првите месеци од [[1918]] година. Солидарноста била кратко одржена кога била создадена [[Закавкаска Федеративна Република]] во пролетта 1918 година, но таа се распаднала во мај, кога [[Грузијци]]те побарале и добиле заштита од Германија, а Азербејџаните склучиле договор со [[Отоманското Царство]] што бил посличен на воен сојуз. [[Ерменија]] била оставена да се грижи за себе и се борела пет месеци против заканата од полноправна окупација од страна на Отоманските Турци, пред да ги победат во [[Битка кај Сардарапад|Битката кај Сардарапад]]{{sfn|Hovannisian |1967 |pp=1–39}}. ===Сојузничка победа: лето 1918=== [[Податотека:Riflemen-1918-Western-Front.jpg|thumb|200px|Помеѓу април и ноември 1918 година, сојузниците ја зголемиле својата сила на фронтот, додека германската сила паднала за половина.{{sfn |Ayers |1919 |p=104}}]] ====Стодневна офанзива==== {{главна|Стодневна офанзива|Вајмарска Република}} [[Податотека:Aerial view of ruins of Vaux, France, 1918, ca. 03-1918 - ca. 11-1918 - NARA - 512862.tif|thumb|left|Воздушен поглед на урнатините на [[Vaux-devant-Damloup]], Франција, 1918]] Контраофанзивата на сојузничките сили, позната како [[Стодневна офанзива]], започнала на [[8 август]] [[1918]] година, со [[Битка кај Амјен|Битката кај Амјен]]. Битката опфатила повеќе од 400 тенкови и 120.000 британски, [[доминион]]ални и француски војници, а до крајот на својот прв ден во германските линии бил создаден 24 километри. Бранителите прикажале значителен колапс во моралот, предизвикувајќи го самиот Лудендорф да го прогласи овој ден како „''Црн ден на германската војска''“<ref>{{Наведена книга|publisher=Vanwell|orig-date=1977|year=2004|title=Shock Army of the British Empire: The Canadian Corps in the Last 100 Days of the Great War|last=Schreiber|first=Shane B|place=St. Catharines, ON|isbn=1-55125-096-9|oclc=57063659}}</ref>{{sfn |Rickard |2001}}<ref>{{Наведена книга|publisher=Pan|orig-date=1998|year=1999|title=1918: Year of Victory|last=Brown|first=Malcolm|place=London|isbn=0-330-37672-1|page=190}}</ref>.Германскиот отпор се заострил, а битката била завршена на 12 август. Наместо да ја продолжат борбата со Амјен по почетниот успех, како што било направено многупати во минатото, сојузниците го пренеле своето внимание на друго место. Сојузничките водачи сега сфатиле дека продолжувањето на нападот по отпорот е губење на животи, и подобро би било да се направи нова линија. Тие започнале да преземаат напади со цел брзо да ги искористат предностите на успешното напредување на крилата, а потоа ги прекинале кога секој напад го изгубил првичниот импулс<ref name="Pitt-1962">{{harvnb |Pitt |2003}}</ref>. [[Податотека:Battle of the Canal Du Nord, 27 September - 1 October 1918 CO3289.jpg|thumb|left|Канадско-шкотски одред, напредувајќи за време на Битката кај Канал ду Норд, 1918 година]] Британските и Доминионските сили ја започнале следната фаза од кампањата со [[Битка кај Алберт|Битката кај Алберт]] на [[21 август]] {{sfn |Terraine |1963}}. Нападот бил проширен од Французите<ref name="Chron-FWW">{{harvnb |Gray |Argyle |1990}}</ref>, а потоа и од британските сили во наредните денови. Во текот на последната недела од август, притисокот на сојузниците по фронтот на 110 километри против непријателот бил тежок и непопустлив. Соочени со овие напредоци, на [[2 септември]] германската Врховна команда издала наредби да се повлече кон линијата Хинденбург на југ. Ова било отстапено без борба{{sfn |Nicholson |1962}}. Според Лудендорф „Моравме да ја признаеме потребата ... да го повлечеме целиот фронт од Скар до Веле{{sfn |Ludendorff |1919}}. Во септември сојузниците продолжиле да напредуваат кон линијата Хинденбург на север и во центарот. Германците продолжиле да се борат против силните активности на задните стража и започнале бројни противнапади за изгубените позиции, но само неколку со успех. Континуираните градови, села, височини и ровови продолжиле да паѓаат на сојузниците, при што само БЕФ презел 30.441 затвореник во последната седмица од септември. На 24 септември, нападот на Британците и Французите се случил на 3 километри од Сен Кентин<ref name="Chron-FWW"/>. Германците се повлекле на позиции долж или зад линијата Хинденбург. [[Податотека:World War I Observation Balloon HD-SN-99-02269.JPEG|thumb|upright|Американски мајор во близина на фронтот, 1918 година]] За речиси четири недели од борбите што започнале на 8 август, биле заробени повеќе од 100.000 германски затвореници. Од „''Црниот ден на германската армија''“, германската висока команда сфатила дека војната е изгубена и се обидела да постигне задоволителен крај. Еден ден по таа битка, Лудендорф рекол: „''Ние повеќе не можеме да ја добиеме војната, но не смееме ниту да ја изгубиме''“. На [[11 август]] тој ја понудил својата оставка како Кајзер, кој го одбил тоа и одговорил: „''Гледам дека мораме да постигнеме рамнотежа. Ние скоро ја достигнавме границата на нашите сили на отпор, војната мора да заврши''“. На 13 август во [[Спа]], Хинденбург, Лудендорф, канцеларот и министерот за надворешни работи Хинц се согласиле дека војната не може да заврши воено, и наредниот ден германскиот совет одлучил дека победата на теренот сега е најневеројатна. Австрија и Унгарија предупредиле дека би можеле да ја продолжат војната само до декември, а Лудендорф препорачал итни мировни преговори. Принцот Рупрехт го предупредил принцот Макс од Баден: „''Нашата воена ситуација се влоши толку брзо што повеќе не верувам дека можеме да ја одржиме во текот на зимата, дури е можно катастрофата да дојде претходно''“. На [[10 септември]] Хинденбург ги повикал на мировните преговори царот Карл од Австрија, а Германија апелирала до Холандија за медијација. На [[14 септември]] Австрија испратила белешка до сите воинствени страни на состанокот за мировни разговори за неутрална почва, а на 15 септември Германија направила мировна понуда за Белгија. Обете понуди за мир биле одбиени, а на [[24 септември]] Врховниот командант на армијата ги информирал водачите во [[Берлин]] дека преговорите за примирје се неизбежни.<ref name="Chron-FWW"/>. Конечниот напад на линијата Хинденбург започнала со офанзива на Меусе-Аргон, која започнала од француски и американски војници на 26 септември. Следната недела, соработувачките француски и американски единици победиле во Шампањ во Битката кај Блан Мон Риџ. На [[8 октомври]] линијата била прободена повторно од британските и доминионските трупи во [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]]<ref>{{Наведена книга|series=For King and Empire: A Social History and Battlefield Tour|title=The Canadians at Cambrai and the Canal du Nord, August–September 1918|publisher=CEF Books|year=1997|last=Christie|first=Norm M|isbn=1-896979-18-1|oclc=166099767}}</ref>. Германската војска морала да го скрати својот фронт и да ја искористи холандската граница како сидро за да се бори против акциите на задните стражи. Кога [[Бугарија]] потпишала посебно примирје на 29 септември, Лудендорф, со месеци под голем стрес разбрал дека Германија повеќе не може да ја одржи успешната одбрана {{sfn |Stevenson |2004 |p=380}}{{sfn |Hull |2006 |pp=307–10}} [[Податотека:US 64th regiment celebrate the Armistice.jpg|thumb|left |Војници на 64-от полк на САД, 7-та пешадиска дивизија, ја слават веста за примирјето, 11 ноември 1918 година.]] Вестите за наводниот воен пораз на Германија се прошириле низ германските вооружени сили. Заканата од бунт била распространета. Адмиралот Рајнхард Шер и Лудендорф одлучиле да започнат последен обид за враќање на храброста на германската морнарица. Лудендорф одлучил да не го информира на принцот Максимилијан Баден бидејќи знаел де ка нема да добие поддршка. Многумина, одбивајќи да бидат дел од поморската офанзива, за кои верувале дека е самоубиствена, се побуниле и биле уапсени. Колапсот на Балканот значело дека Германија ќе ги загуби главните резерви на нафта и храна. Нејзините резерви биле искористени, дури и додека американските трупи постојано пристигнувале со стапка од 10.000војници на ден{{sfn |Stevenson |2004 |p=383}}. Американците обезбедиле повеќе од 80% од сојузничката нафта за време на војната, и немало недостиг од истата.{{sfn |Painter |2012 |p=25 |ps=. Over the course of the war the United States supplied more than 80&nbsp;percent of Allied oil requirements, and after US entry into the war, the United States helped provide and protect tankers transporting oil to Europe. US oil resources meant that insufficient energy supplies did not hamper the Allies, as they did the Central Powers.}}. Со воената пауза и со широко распространета загубена довербата во Кајзерот, Германија започнала со предавање. Принцот Максимилијан Баден ја презел одговорноста за новата влада како канцелар на Германија за да преговара со сојузниците. Преговорите со претседателот Вилсон започнале веднаш, со надеж дека ќе понуди подобри услови од Британците и Французите. Вилсон побарал [[уставна монархија]] и парламентарна контрола врз германската војска{{sfn |Stevenson |2004 |p=385}}. Немало отпор кога социјалдемократот Филип Шејдеман на 9 ноември ја прогласил Германија за република. Кајзерот, кралевите и другите наследни владетели биле отстранети од власта, а Вилхелм побегнал во [[егзил]] во Холандија. Кралска Германија била мртва; новата Германија е родена како [[Вајмарска Република]].{{sfn |Stevenson |2004 |loc=Chapter 17}}. ====Капитулации==== [[Податотека:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|left |thumb|''[[The New York Times]]'' од 11 ноември 1918]] Колапсот на Централните сили дошол брзо. Бугарија била прва што потпишала примирје, на [[29 септември]] [[1918]] година во [[Солун]]<ref name="indiana.edu-1918">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~league/1918.htm|work=League of Nations Photo Archive|title=1918 Timeline|accessdate=20 November 2009}}</ref>. На [[30 октомври]], [[Отоманското Царство]] капитулирала, потпишувајќи ја [[Договор од Мудрос|примирјето на Мудрос]]<ref name="indiana.edu-1918"/>. На [[24 октомври]], Италијанците започнале притисок што бргу ја повратило територијата изгубена по Битката кај Капорето. Ова кулминирало со Битката кај Виторио Венето, што го означил крајот на Австроунгарската армија како делотворна борбена сила. Офанзивата, исто така, предизвикала дезинтеграција на Царство Австроунгарија. Во текот на последната недела од октомври, декларации за независност биле направени во [[Будимпешта]], [[Прага]] и [[Загреб]]. На 29 октомври, царските власти ја запрашале [[Италија]] за примирје, но Италијанците продолжиле да напредуваат, достигнувајќи до [[Тренто]], [[Удине]] и [[Трст]]. На [[3 ноември]], Австроунгарија испратила повик за примирје. Условите, организирани по телеграфски пат со сојузничките власти во [[Париз]], биле доставени до австрискиот командант и прифатени. Примирјето со Австрија бил потпишан во Вила Џусти, во близина на [[Падова]], на 3 ноември. Австрија и Унгарија потпишале одвоени примирја по соборувањето на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]]. Во наредните денови, Италијанската армија го окупирала [[Инсбрук]] и целиот [[Тирол]] со 20 до 22.000 војници.<ref>{{Наведено списание |author=Andrea Di Michele |title=Trento, Bolzano E Innsbruck: L'occupazione Militare Italiana Del Tirolo (1918-1920) |language=it |trans-title=Trento, Bolzano and Innsbruck: The Italian Military Occupation of Tyrol (1918–1920) |journal=Trento e Trieste. Percorsi degli italiani d'Austria dal '48 all'annessione |publisher=Accademia Roveretana degli Agiati |year=2014 |pages=436–437 |quote=La forza numerica del contingente italiano variò con il passare dei mesi e al suo culmine raggiunse i 20-22.000 uomini. [The numerical strength of the Italian contingent varied with the passing of months and at its peak reached 20-22,000 men.] |url=http://www.agiati.it/UploadDocs/12255_Art_20_di_michele.pdf}} ← see http://www.agiati.it/ara_context.jsp?ID_LINK=113344&area=196 for metadata --></ref>. [[Податотека:Armisticetrain.jpg|thumb |upright|[[Фердинанд Фош]], втор од десно, на фотографијата надвор од кочијата во [[Компиен]], откако се согласил со примирјето што ја заврши војната таму.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070827142334/http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|archivedate=27 August 2007|title=Clairière de l'Armistice|publisher=Ville de [[Compiègne]]|language=fr}}</ref>]] На [[11 ноември]], во 05:00 часот, примирјето со Германија било потпишано кај железничката пруга во [[Компиен]]. Во 11 часот на [[11 ноември]] [[1918]] година - „''единаесеттиот час од единаесеттиот ден од единаетиот месец''“ стапил на сила прекинот на огнот. Во текот на шест часа помеѓу потпишувањето на примирјето и неговото влегување во сила, спротивставените војски на Западниот фронт започнале да се повлекуваат од своите позиции, но борбите продолжиле низ многу области на фронтот, бидејќи командантите сакале да приграбат територија пред завршувањето на војната. Окупацијата на [[Рајнска област|Рајнската област]] продолжило по примирјето. Окупаторските војски се состоеле од американски, белгиски, британски и француски сили. Во ноември 1918 година, сојузниците имале доволно резерви на луѓе и материјал за да ја нападнат Германија. Сепак, во време на примирје, ниту една сојузна сила не ја преминала германската граница. Западниот фронт сѐ уште бил околу 720 километри од [[Берлин]] и војските на Кајзерот се повлекле од бојното поле во добар дел. Овие фактори му овозможиле на Хинденбург и другите високи германски водачи да ја прошират приказната дека нивните војски навистина не биле поразени. Ова резултирало со „''Легендата за удар со нож во грб''“,{{sfn |Baker |2006}}{{sfn |Chickering |2004 |pp=185–188}} според која поразот на Германија не бил поради нејзината неможност да продолжи со борбата , туку поради неуспехот на јавноста да одговори на патриотското повикување и наводното намерно саботирање на воените напори, особено од Евреите, социјалистите и болшевиците. Сојузниците имале многу повеќе потенцијално богатство што може да го потрошат за војната. Една проценка (користејќи американски долари од 1913) е дека сојузниците потрошиле 58 милијарди долари за војната, а Централните сили само 25 милијарди долари. Меѓу сојузниците, Велика Британија потрошила 21 милијарда долари и 17 милијарди американски долари; меѓу Централните сили Германија потроши 20 милијарди долари<ref>Gerd Hardach, ''The First World War, 1914–1918'' (1977) p 153, using estimated made by H. Menderhausen, ''The Economics of War'' (1941) p 305</ref>. ==Последици== {{главна|Последици од Првата светска војна}} [[Податотека:VERDUN-OSSUAIRE DE DOUAUMONT5.JPG|thumb|Француски воени гробишта во костурница Дуомон, која содржи остатоци од повеќе од 130.000 непознати војници]] По завршувањето на војната исчезнале четири царства: Германско, Австроунгарско, Отоманско и Руско царство. Бројни нации ја вратиле својата поранешна независност, а нови биле создадени. Четири династии, заедно со нивните помошни аристократии, паднале како резултат на војната: [[Династија Романови]], [[Династија Хоенцолерн]], [[Хабсбуршка династија]] и [[Отоманска династија]]. Белгија и Србија<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 309 - 312.</ref> биле сериозно оштетени, како и Франција, при што загинале 1,4 милиони војници<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm "France's oldest WWI veteran dies"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161028021340/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |date=28 October 2016 }}, ''BBC News'', 20 January 2008.</ref>, не сметајќи ги другите жртви. Слично биле погодени и Германија и Русија<ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=yes|id=2YqjfHLyyj8C|page=273}} |first=Spencer |last=Tucker |year=2005 |title=Encyclopedia of World War I |publisher=[[ABC-CLIO]] |page= 273 |isbn= 1-85109-420-2}}</ref>. ===Официјален крај на војната=== Формалната воена состојба меѓу двете страни опстојувала уште седум месеци, сè до потпишувањето на [[Версајски договор|Версајскиот договор]] со Германија на [[28 јуни]] [[1919]] година. Сенатот на Соединетите Држави не ја ратификувал спогодбата и покрај јавната поддршка за тоа<ref>{{Наведена книга|last=Hastedt|first=Glenn P.|authorlink=|title=Encyclopedia of American Foreign Policy|publisher=Infobase Publishing|series=|volume=|edition=|date=2009|location=|page=483|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-1-4381-0989-3|mr=|zbl=|jfm=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Murrin|first1=John|authorlink=|last2=Johnson|first2=Paul | author2-link =|last3=McPherson|first3=James | author3-link =|last4=Gerstle|first4=Gary | author4-link =|last5=Fahs|first5=Alice | author5-link =|title=Liberty, Equality, Power: A History of the American People|publisher=Cengage Learning|series=|volume=II|edition=|date=2010|location=|page=622|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-0-495-90383-3|mr=|zbl=|jfm=}}</ref>, и формално не ја завршила својата вмешаност во војната сè додека Резолуцијата Нокс-Портер не била потпишана на [[2 јули]] [[1921]] година од страна на претседателот [[Ворен Хардинг]]<ref>{{наведени вести|last=Staff|title=Harding Ends War; Signs Peace Decree at Senator's Home. Thirty Persons Witness Momentous Act in Frelinghuysen Living Room at Raritan.|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B13F63C5D14738DDDAA0894DF405B818EF1D3|newspaper=[[The New York Times]]|date=3 July 1921}}</ref>. За Обединетото Кралство и Британското царство, војната престанала со одредбите на Законот за престанок на актуелната војна од 1918 во однос на: * Германија на 10 јануари 1920 година. * Австрија на 16 јули 1920 година. * Бугарија на 9 август 1920 година. * Унгарија на 26 јули 1921 година. * Турција на 6 август 1924 година. По Версајскиот договор биле потпишани договори со Австрија, Унгарија, Бугарија и Отоманското Царство. Меѓутоа, преговорите за вториот договор со Отоманското Царство биле проследени со немири, а конечниот мировен договор меѓу сојузничките сили и земјата што наскоро ќе стане [[Република Турција]] не бил потпишан до [[24 јули]] [[1923]] година во [[Лозана]]. Некои воени споменици го датираат дека крајот на војната по потпишуањето на Договорот од Версај во 1919 година, кога многу од војниците кои служеле во странство конечно се вратиле во своите матични земји; за разлика од тоа, повеќето комеморации на крајот на војната се концентрираат на примирјето од [[11 ноември]] [[1918]] година. Законски, формалните мировни договори не биле целосни, сè додека не бил потпишан последниот, Договорот од Лозана. Според неговите услови, сојузничките сили го напуштиле [[Истанбул]] на [[23 август]] [[1923]] година. ===Мировни договори и национални граници=== [[Податотека:Venizelos signing the Treaty of Sevres.jpeg|thumb|left|Грчкиот премиер Венизелос го потпишува [[Договор од Севр|договорот од Севр]]]] По војната, [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] наметнала серија мировни договори за Централните сили, кои официјално ја завршиле војната. Версајскиот договор од 1919 година се занимавал со Германија и, врз основа на [[Четиринаесетте точки на Вилсон]], стапила на сила [[Друштво на народите|Лигата на народите]] на [[28 јуни]] [[1919]]{{sfn |Magliveras |1999 |pp=8–12}}{{sfn |Northedge |1986 |pp=35–36}}. Централните сили морале да ја признаат одговорноста за целокупната загуба и штета на која биле подложени сојузничките влади и нивните државјани како последица на војната што им била наметната со нивната агресија. Во [[Версајски договор|договорот од Версај]], оваа изјава е под член 231, кој станал познат како клаузула за признавање на вина во војната, бидејќи мнозинството Германци се чувствувале понижени и огорчени<ref>{{Наведена книга|first=John H.|last=Morrow|title=The Great War: An Imperial History|publisher=Routledge|location=London|year=2005|isbn=978-0-415-20440-8|name-list-style=amp|page=290}}</ref>. Генерално, Германците почувствувале дека биле неправедно решени од она што го нарекле „''diktat of Versailles''“. Германскиот историчар Хаген Шулце изјавил дека договорот ја сместува Германија „''под легални санкции, лишени од воена моќ, економски уништена и политички понижена''“<ref>{{Наведена книга|first=Hagen|last=Schulze|title=Germany: A New History|url={{google books|plainurl=y|id=B84ZaAdGbS4C|page=204}} |year=1998 |publisher=Harvard U.P. |page=204}}</ref>. Белгискиот историчар Лоренс Ван Иперсел ја нагласил централната улога што ја на војната и Версајскиот договор во Германската политика во 1920-тите и 1930-тите: <blockquote>Активно отфрлање на воената вина во Германија и германското незадоволство од двете репарации и континуираната сојузничка окупација на Рајнската област, направија широка ревизија на значењето и сеќавањето на проблемите во војната. „Легендата за ударот со нож во грб“ и желбата да се ревидира Версајскиот диктат, како и верувањето во меѓународна закана насочени кон елиминација на германската нација, останаа во срцето на германската политика. Дури и човек на мирот, како што е [Густав] Стремеман јавно ја отфрли германската вина. Што се однесува до Нацистите, тие мавтаа со транспаренти на домашно предавство и меѓународен заговор, во обид да ја потикнат германската нација во дух на одмазда. Како фашистичка Италија, така и Нацистичка Германија се обиде да го пренасочи споменот на војната во полза на сопствените политики.<ref>{{Наведена книга|first=Laurence Van|last=Ypersele|title=Mourning and Memory, 1919 – 45 |editor-first=John |editor-last=Horne|work=A Companion to World War I|url={{google books|plainurl=y|id=EjZHLXRKjtEC|page=584}} |year=2012 |publisher=Wiley |page=584}}</ref></blockquote> [[Податотека:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|thumb|Потпишување мир во Салата на огледала, Версај, 28 јуни 1919 година]] Во меѓувреме, новите народи ослободени од германското владеење го сметале договорот како признавање на грешките извршени врз малите нации од многу поголеми агресивни соседи<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Surrogate Hegemon in Polish Postcolonial Discourse Ewa Thompson, Rice University|url=http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|accessdate=2018-02-05|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211408/http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|url-status=dead}}</ref>. Мировната конференција барала сите поразени да платат репарации за целата штета направена на цивили. Меѓутоа, поради економските тешкотии и Германија како единствена поразена сила со непроменета економија, товарот паднал во голема мера врз Германија. [[Австроунгарија]] била поделена на неколку наследни држави, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чехословачка]] и [[Југославија]], во голема мера, но не целосно по етнички линии. [[Трансилванија]] била префрлена од Унгарија во [[Голема Романија]]. Деталите биле содржани во [[Договор од Се Жермен|договорот од Сен Жермен]] и [[Тријанонски договор|договорот од Тријанон]]. Како резултат на договорот од Тријанон, 3,3 милиони Унгарци паднале под странска власт. Иако Унгарците сочинувале 54% од населението на предвоено Кралство Унгарија, само 32% од нејзината територија била оставена во Унгарија. Помеѓу 1920 и 1924 година, 354.000 Унгарци побегнале од поранешните унгарски територии дадени на Романија, Чехословачка и Југославија<ref>{{Наведена книга|first1=Károly|last1=Kocsis|first2=Eszter Kocsisné|last2=Hodosi|title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|year=1998|isbn=978-963-7395-84-0|page=19|publisher=Geographical Research Institute, Research Centre and Earth Sciences }}</ref>. Руското Царство, кое се повлекло од војната во [[1917]] година по Октомвриската револуција, изгубило поголем дел од својата западна граница, бидејќи од него биле изделкани новите независни нации односно држави [[Естонија]], [[Финска]], [[Латвија]], [[Литванија]] и [[Полска]]. Романија ја презела контролата врз [[Бесарабија]] во април [[1918]] година{{sfn |Clark |1927}}. Отоманското Царство се распаднало, и голем дел од нејзината територија [[Левант]] била доделена на разни сојузнички сили како протекторати. Турското јадро во [[Анадолија]] било реорганизирано како [[Република Турција]]. Отоманското Царство требало да се подели со [[Договор од Севр|договорот од Севр]] од 1920 година. Овој договор никогаш не бил ратификуван од страна на султанот и бил отфрлен од страна на Турското национално движење, што довело до победната [[Турска војна за независност]] и многу помалку строгиот [[Лозански договор]] од [[1923]] година. ===Национални идентитети=== [[Податотека:Map Europe 1923-mk.svg|thumb|Карта на територијални промени во Европа по Првата светска војна (од 1923 година)]] Полска повторно станала независна држава по повеќе од еден век. [[Кралство Србија]] и нејзината династија, и земјата со најмногу жртви по глава на жител<ref>{{наведени вести|title=Appeals to Americans to Pray for Serbians|newspaper=[[The New York Times]]|date=27 July 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9406E4D8143EE433A25754C2A9619C946996D6CF}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Serbia Restored|newspaper=[[The New York Times]]|date=5 November 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=990CEFDC113BEE3ABC4D53DFB7678383609EDE}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Minor Powers During World War One&nbsp;– Serbia|first=Matt|last=Simpson|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/features/minorpowers_serbia.htm}}</ref>, станала столбот на новата мултинационална држава, [[Кралство на Срби, Хрвати и Словенци]], подоцна преименувани во [[Кралство Југославија]]. [[Чехословачка]], која со територии од [[Кралство Бохемија]] и со делови од [[Кралство Унгарија]], станала нова држава. Русија стана [[Советски Сојуз]] и ги загуби Финска, Естонија, Литванија и Латвија, кои станаа независни држави. Отоманското Царство наскоро било заменето од [[Турција]] и неколку други земји на Блискиот Исток. Во Британското Царство, војната започнала нови форми на [[национализам]]. Во [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]], Битката кај Галиполе станала позната како „Крштевањето на огнот“ на тие народи. Тоа била првата голема војна во која се бореле новоформираните земји, и еден од првите пати што австралиските војници се бореле како Австралијци, а не само субјекти на британската круна. [[Денот Анзак]], во чест на австралискиот и Новозеландскиот армиски корпус, го слави овој дефинитивен момент<ref>{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9400E1DD113FE233A25755C2A9629C946796D6CF&scp=12&sq=New+Zealand+anzac&st=p|title='ANZAC Day' in London; King, Queen, and General Birdwood at Services in Abbey|newspaper=[[The New York Times]]|date=26 April 1916}}</ref><ref name=awmtradition>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|title=The ANZAC Day tradition|publisher=[[Australian War Memorial]]|accessdate=2 May 2008|author=Australian War Memorial|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501163212/http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|url-status=dead}}</ref>. По Битката кај Вими Риџ, каде што канадските сили за првпат се бореле како единствен корпус, Канаѓаните започнале да се однесуваат кон нив како нација „фалсификувана од огнот“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/vimy-ridge-e.aspx|publisher=[[Canadian War Museum]]|title=Vimy Ridge|accessdate=22 October 2008|author=Canadian War Museum}}</ref>. Откако успеале на истото бојно поле да постигнат резултати, тие за првпат започнале да бидат почитувани на меѓународно ниво за сопствените достигнувања. Канада влегла во војната како Доминион на Британската Империја и останала така, иако се појавила со поголема мерка на независност<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/war-impact-e.aspx|title=The War's Impact on Canada|publisher=[[Canadian War Museum]]|accessdate=22 October 2008}}</ref><ref>{{наведени вести |url=http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|title=Canada's last WW1 vet gets his citizenship back|publisher=[[CBC News]]|date=9 May 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511014947/http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|archivedate=11 May 2008}}</ref>. Кога Британија објавила војна во 1914 година, владите автоматски биле вклучени во војната. Владите на Канада, Австралија, Нов Зеланд и Јужна Африка биле поединечни потписници на Договорот од Версај<ref>[http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html Documenting Democracy] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160520203624/http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html |date=20 May 2016 }}. Retrieved 31 March 2012</ref>. Формирањето на современа држава [[Израел]] и корените на континуираниот израелско-палестински конфликт делумно се наоѓаат во нестабилната динамика на моќта на Блискиот Исток што произлезе од Првата светска војна{{sfn|Doughty |2005}}. Пред крајот на војната, Отоманското Царство одржувала скромно ниво на мир и стабилност низ Средниот Исток{{sfn |Hooker |1996}}. Со падот на османлиската влада започнале и првите конфликти. Политичките граници направени од победниците од Првата светска војна биле брзо наметнати, понекогаш само со површно советување со месното население. Тие продолжуваат да бидат проблематични во борбите од [[21 век]] за национален идентитет{{sfn |Kaplan |1993}}{{sfn |Salibi |1993}}. Распаѓањето на Отоманското Царство на крајот од Првата светска војна било клучно во придонесот кон современата политичка ситуација на Блискиот Исток, вклучувајќи го и Арапско-израелскиот конфликт,<ref name="Evans_2005">{{harvnb |Evans |2005}}</ref>{{sfn |Israeli Foreign Ministry}}<ref name="Gelvin_2005">{{harvnb |Gelvin |2005}}</ref> ===Здравствени ефекти=== [[Податотека:Transporting Ottoman injured at Sirkedji.jpg|thumb |left |Превоз на отоманските војници повредени во [[Сиркеџи]]]] Војната имала длабоки последици врз здравјето на војниците. Од 60 милиони европски воен персонал кој бил мобилизиран од 1914 до 1918 година, 8 милиони биле убиени, 7 милиони биле трајно онеспособени, а 15 милиони биле сериозно повредени. Германија загубила 15,1% од активната машка популација, Австроунгарија загубила 17,1%, а Франција загубила 10,5%{{sfn |Kitchen |2000 |p=22}}. Во Германија, цивилните смртни случаи биле 474,000 повисоки отколку во мирни услови, што во голем дел се должи на недостигот на храна и недоволната исхранетост, што го ослабил отпорот кон болестите<ref>{{Наведена книга |first=N.P.|last=Howard|title=The Social and Political Consequences of the Allied Food Blockade of Germany, 1918–19|work=German History|year=1993|volume=11|issue=2|pages=161–88|url=http://libcom.org/files/blockade%20Germany_0.pdf}} table p 166, with 271,000 excess deaths in 1918 and 71,000 in the first half of 1919 while the blockade was still in effect.</ref>. До крајот на војната, гладот убил околу 100.000 луѓе во Либан{{sfn |Saadi |2009}}. Помеѓу 5 и 10 милиони луѓе загинале од глад во Русија од 1921 година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|publisher=Hoover Institution|work=Hoover Digest|date=30 January 2007|title=Food as a Weapon|first=Bertrand M.|last=Patenaude|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080719190529/http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|archivedate=19 July 2008|accessdate=14 August 2014}}</ref>. До [[1922]] година, во Русија имало меѓу 4,5 милиони и 7 милиони деца бездомници, како резултат на скоро една деценија уништување од Првата светска војна, Руската граѓанска војна и последователниот глад од 1920-1922{{sfn |Ball |1996 |pp=16, 211}}. Бројни антисоветски Руси ја напуштиле земјата по револуцијата; до 1930-тите, северниот кинески град [[Харбин]] имал 100.000 Руси<ref>{{наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|title=The Russians are coming (Russian influence in Harbin, Manchuria, China; economic relations)|work=The Economist (US)|date=14 January 1995|access-date=2018-02-05|archive-date=2007-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070510153951/http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|url-status=dead}} (via Highbeam.com)</ref>. Илјадници луѓе емигрирале во Франција, Англија и во САД. Болестите сешириле во хаотични воени услови. Само во [[1914]] година, епидемичниот [[тифус]], пренесен од вошки<ref>Ч. Џ. Вопицка, Тајне Балкана: седам година службовања у епицентру европске олује,. Београд, 2009, стр. 55 - 56.</ref>, убил 200.000 во Србија{{sfn |Tschanz}}. Од 1918 до 1922 година, Русија имала околу 25 милиони инфекции и 3 милиони смртни случаи од епидемичен тифус{{sfn |Conlon}}. Во 1923 година, 13 милиони Руси имале заболено маларија, нагло зголемување од предвоените години<ref>{{Наведена книга |last=Taliaferro|first=William Hay|title=Medicine and the War|url={{google books|plainurl=y|id=HcOAnAINJZAC|page=65}} |year=1972 |pages=65 |publisher=Books for Libraries Press |isbn=0-8369-2629-3}}</ref>. Покрај тоа, голема епидемија на грип се проширила низ целиот свет. Генерално, пандемијата на грип во 1918 година убила најмалку 50 милиони луѓе{{sfn |Knobler |2005}}<ref>{{Наведена книга|last1=Kamps|first1=Bernd Sebastian|last2=Reyes-Terán|first2=Gustavo|title=Influenza|url=http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|series=Influenza Report|publisher=Flying Publisher|isbn=3-924774-51-X|accessdate=17 November 2009|archive-date=2019-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028030041/http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|url-status=dead}}</ref>. Лобирањето од [[Хаим Вајцман]] и стравот дека американските Евреи ќе ги охрабрат САД да ја поддржат Германија кулминирале со британската владина [[Балфорова декларација]] од [[1917]] година, одобрувајќи создавање на еврејска држава во [[Палестина]]<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50162/Balfour-Declaration|title=Balfour Declaration (United Kingdom 1917)|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> . Вкупно 1.172.000 еврејски војници работеле во сојузничките и централните сили во Првата светска војна, вклучувајќи 275.000 во Австроунгарија и 450.000 во Царска Русија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Jewish+History/Zionist+Institutions/JAFI+Timeline/1917-1919.htm|title=Timeline of The Jewish Agency for Israel:1917–1919|publisher=The Jewish Agency for Israel|accessdate=29 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520072856/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish%20Education/Compelling%20Content/Jewish%20History/Zionist%20Institutions/JAFI%20Timeline/1917-1919.htm|archivedate=20 May 2013}}</ref>. Социјалните нарушувања и раширеното насилство на Руската револуција од 1917 и следната Руска граѓанска војна предизвикало повеќе од 2.000 погроми во поранешното [[Руско Царство]], главно во [[Украина]]<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0016_0_15895.html|title=Pogroms|encyclopedia=[[Encyclopaedia Judaica]]|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>. Околу 60.000-200.000 цивилни Евреи биле убиени во злосторствата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/modtimeline.html|title=Jewish Modern and Contemporary Periods (ca. 1700–1917)|work=Jewish Virtual Library|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>. По Првата светска војна, [[Кралство Грција|Грција]] се борела против турските националисти предводени од [[Мустафа Кемал Ататурк]], војната што на крајот резултирала со огромна размена на население меѓу двете земји според Договорот од Лозана<ref>[http://www.spiegel.de/international/0,1518,451140,00.html "The Diaspora Welcomes the Pope"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604185021/http://www.spiegel.de/international/0%2C1518%2C451140%2C00.html |date= 4 June 2012 }}, ''Der Spiegel'' Online. 28 November 2006.</ref>. Според различни извори<ref>[[R. J. Rummel]], "The Holocaust in Comparative and Historical Perspective", 1998, ''Idea Journal of Social Issues'', Vol.3 no.2</ref>, неколку стотици илјади Грци загинале во овој период, што било поврзано со грчкиот геноцид<ref>{{наведени вести |url=https://www.nytimes.com/2000/09/17/nyregion/a-few-words-in-greek-tell-of-a-homeland-lost.html|first=Chris|last=Hedges|title=A Few Words in Greek Tell of a Homeland Lost|work=The New York Times|date=17 September 2000}}</ref>. ==Воени злосторства== ===Инциденти во Баралон=== {{главна|Инцидентот Баралонг }} [[Податотека:HMS Baralong.jpg|thumb|ХМС ''Баралонг''.]] На 19 август 1915 година, германската подморница У-27 била потонета од британскиот Q-брод ''HMS Baralong''. Сите преживеани Германци, по кратко време биле погубени од екипажот на Баралонг по наредба на поручникот Годфри Херберт, капетанот на бродот. Погубувањето било објавено во медиумите од страна на американски државјани на британски товарен брод натоварен со воени резерви, што го запреле У-27 само неколку минути пред инцидентот<ref>Halpern, Paul G. (1994). A Naval History of World War I. Routledge, p. 301; {{ISBN|1-85728-498-4}}</ref>. === Хемиско оружје=== {{главна|Хемиско оружје во Првата светска војна}} [[Податотека:French soldiers making a gas and flame attack on German trenches in Flanders. Belgium., ca. 1900 - 1982 - NARA - 530722.tif|thumb|left|Француски војници испуштиле гас и пламен на германските ровови во Фландрија]] Првата успешна употреба на отровен гас како оружје во војна се случила за време на Втората битка кај Ипре (22 април - 25 мај 1915). Гас наскоро се користел од страна на сите поголеми воинствени војници во текот на војната. Се проценува дека употребата на хемиско оружје од двете страни во текот на војната предизвикало 1,3 милиони жртви. На пример, Британците имале над 180.000 жртви на хемиско оружје за време на војната, а до една третина од американските жртви биле предизвикани од нив. Руската армија, наводно, претрпела околу 500.000 жртви на хемиско оружје во Првата светска војна<ref>Schneider, Barry R. (28 February 1999). Future War and Counterproliferation: US Military Responses to NBC. Praeger, p. 84; {{ISBN|0-275-96278-4}}</ref> Употребата на хемиско оружје во војувањето е во директна повреда на Хашката декларација од 1899 година, со која се забранува нивна употреба<ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=hEH7KcpN-OcC|page=34}} |title=The Anatomy of the Nuremberg Trials: A Personal Memoir |first=Telford |last=Taylor |date=1 November 1993 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |isbn=0-316-83400-9 |accessdate=20 June 2013}}</ref><ref>{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=0PYx0j3wRvAC|page=7}} |title=Cornerstones of Security: Arms Control Treaties in the Nuclear Era |first1=Thomas |last1=Graham |first2=Damien J. |last2=Lavera |date=May 2003 |pages=7–9 |publisher=[[University of Washington Press]] |isbn=0-295-98296-9 |accessdate=5 July 2013}}</ref>. Употребата на отровниот гас не бил ограничен само на војниците. Цивилите биле изложени на ризик од гасовите, бидејќи ветровите ги ширеле отровните гасови низ нивните градови и ретко добивале предупредувања за потенцијална опасност. Во прилог на отсутни системи за предупредување, цивилите често немале пристап до ефективни гасни маски. Околу 100.000-260.000 цивилни жртви починале од хемиско оружје за време на конфликтот, а десетици илјади (заедно со воениот персонал) починале од лузни на белите дробови, оштетување на кожата и слично во годините по завршувањето на конфликтот. Многу команданти од двете страни знаеле дека таквото оружје ќе предизвика голема штета за цивилите, но сепак продолжиле да ги користат. Британскиот полицаец Сер Даглас Хаиг во својот дневник запишал: „Моите службеници и јас бевме свесни дека таквото оружје ќе им наштети на жените и децата што живеат во околните градови, бидејќи силните ветришта беа вообичаени на бојното поле. Сепак, бидејќи оружјето требаше да биде насочено против непријателот, никој од нас воопшто не беше загрижен“<ref>{{Наведена книга|title=The Poisonous Cloud: Chemical Warfare in the First World War|first=L. F.|last=Haber|date=20 February 1986|pages=106–108|publisher=Clarendon Press|isbn=0-19-858142-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Dew of Death: The Story of Lewisite, America's World War I Weapon of Mass destruction|first=Joel A.|last=Vilensky|date=20 February 1986|pages=78–80|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=0-253-34612-6}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents, Second Edition|first=D. Hank|last=Ellison|date=24 August 2007|pages=567–570|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-8493-1434-6}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=War Made New: Weapons, Warriors, and the Making of the Modern World|first=Max|last=Boot|date=16 August 2007|pages=245–250|publisher=Gotham|isbn=978-1-59240-315-8}}</ref>. === Геноцид и етничко чистење === {{главна|Ерменски геноцид|Асирски геноцид|Геноцид на понтиските Грци|Негирање на геноцид}} [[Податотека:Morgenthau336.jpg|thumb|Ерменци убиени за време на ерменскиот геноцид. Сликата е земена од „Приказната на амбасадорот Моргентау“, објавена во 1918 година.<ref>{{Наведена книга |author=Henry Morgenthau |title=Ambassador Mogenthau's story |publisher=Brigham Young University |url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/comment/morgenthau/Morgen25.htm |year=1918 |department=XXV: Talaat Tells Why He "Deports" the Armenians}}</ref>]] [[Податотека:Hromadná poprava srbského obyvatelstva.jpg|thumb|Австроунгарски војници погубуваат мажи и жени во Србија, 1916 година <ref>{{Наведена книга|last1=Honzík|first1=Miroslav|last2=Honzíková|first2=Hana|title=1914/1918, Léta zkázy a naděje|year=1984|publisher=Panorama|location=Czech Republic}}</ref>]] Етничкото чистење на ерменското население на Отоманското Царство, вклучувајќи ги и масовните депортации и погубувања, во последните години на Отоманското Царство се смета за геноцид<ref name="IAGSletter">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006024502/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archivedate=6 October 2007|author=[[International Association of Genocide Scholars]]|title=Open Letter to the Prime Minister of Turkey Recep Tayyip Erdoğan|date=13 June 2005|url-status=dead}}</ref>. Османлиите извршиле организирани и систематски масакри на ерменското население на почетокот на војната и портретирале намерно провоцирани акти на ерменски отпор како бунтови за оправдување на понатамошно истребување<ref name=leverkun>{{Наведена книга|last=Vartparonian|first=Paul Leverkuehn|others=translated by Alasdair Lean; with a preface by Jorge and a historical introduction by Hilmar|title=A German officer during the Armenian genocide: a biography of Max von Scheubner-Richter|year=2008|publisher=Taderon Press for the Gomidas Institute|location=London|isbn=978-1-903656-81-5|url=https://books.google.com/books?id=_hItAQAAIAAJ|author2=Kaiser}}</ref>. Во почетокот на 1915 година, голем број [[Ерменци]] доброволно се пријавиле за влез во руските сили, а османлиската влада го искористила ова како изговор за издавање на Законот за депортирање, со кој се дозволила депортација на Ерменците од источните провинции на Сирија помеѓу 1915 и 1918 година. Ерменците биле намерно однесени во смрт, а голем број биле нападнати од отомански разбојници{{sfn |Ferguson |2006 |p=177}}. Иако точниот број на смртни случаи е непознат, Меѓународната асоцијација на научници за геноцид проценува 1,5 милиони<ref name="IAGSletter"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf|title=International Association Of Genocide Scholars|accessdate=12 March 2013|archive-date=2013-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226033839/http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf}}</ref>. Владата на Турција постојано го негирала геноцидот, тврдејќи дека оние што умреле биле жртви на меѓуетнички борби, глад или болести за време на Првата светска војна; овие тврдења се отфрлени од страна на повеќето историчари{{sfn |Fromkin |1989 |pp=212–215}}. Другите етнички групи биле слично нападнати од Отоманското Царство во овој период, вклучувајќи ги Асирците и Грците, а некои научници сметаат дека тие настани се дел од истата политика на истребување<ref>{{Наведена мрежна страница|author=International Association of Genocide Scholars|url=http://www.genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422005726/http://genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archivedate=22 April 2008|url-status=dead|title=Resolution on genocides committed by the Ottoman empire}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Gaunt |first=David |url={{google books|plainurl=y|id=4mug9LrpLKcC}} |title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I |location=Piscataway, New Jersey |publisher=Gorgias Press |year=2006 }}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведено списание |doi=10.1080/14623520801950820|last1=Schaller|first1=Dominik J|last2=Zimmerer|first2=Jürgen|year=2008|title=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies&nbsp;– introduction|journal=Journal of Genocide Research|volume=10|issue=1|pages=7–14| issn=1462-3528}}</ref>. ==Технологија== ===Воено оружје=== [[Податотека:Tanks on parade in London at the end of World War I, 1918 (3056450509).jpg|thumb|left|Тенкови на парадата во Лондон по крајот на војната]] Првата светска војна започна како судир на технологијата од [[XX век]] и тактиката од [[19 век]], со неизбежно големи последователни жртви. Меѓутоа, до крајот на [[1917]] година, главните војски, кои тогаш броеле милиони луѓе, се модернизирале и користеле телефонска, безжична комуникација{{sfn |Hartcup |1988 |p=154}}, оклопни возила, тенкови{{sfn |Hartcup |1988 |pp=82–86}}, и авиони. Пешадиските реформи биле реорганизирани, така што 100-те компании повеќе не биле главната единица на маневрирање. Наместо тоа, биле фаворизирани екипи од 10 или повеќе мажи, под команда на помлад подофицер. Артилеријата, исто така, доживеала револуција. Во [[1914]] година, топовите биле позиционирани во линијата на фронтот и пукале директно на нивните цели. До [[1917]] година, индиректното оружје како и минофрлачи и митралези било вообичаено, користејќи нови техники за откривање и движење, особено авиони и често се занемарувале теренските телефони<ref>Sterling, Christopher H.; Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century (2008). Santa Barbara: ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-85109-732-6}} p. 444.</ref>. [[Контрабатирање|Контрабатираните]] мисии станале вообичаени, и често помагале во откривање на звук за лоцирање на непријателските позиции. [[Податотека:Austin21.jpg|thumb|right|Руски оклопни возила, 1919 година]] Германија била далеку понапред од сојузниците во т.н. стрелба од скриена позиција. Германската армија употребувала хаубици од 150 мм и 210 мм во [[1914]] година, кога типичните француски и британски биле само 75 мм и 105 мм. Британците имале хаубици од 152 мм, но истите биле премногу тешки за па морало да се влечат на теренот. Германците, исто така, поседувале тенкови од 305 м м и 420 мм,, кои биле идеално прилагодени за војување{{sfn |Mosier |2001 |pp=42–48}}<ref>{{Наведена книга|last=Jager|first=Herbert|title=German Artillery of World War One|publisher=Crowood Press|date=2001|pages=224|isbn=978-1861264039}}</ref>. [[Податотека:38cmBttrPommern.jpg|thumb|right|„Ланге Макс“, најголемиот тенк во светот во 1917 година]] Во [[1917]] година, на [[27 јуни]], [[Германци]]те го користеле својот најголем тенк на светот, со прекар „''Ланге Макс''“, кој бил во можност да пука до 50 километри. Голем дел од борбата вклучувала војна од рововите, во која стотици често загинале. Многу од најсмртоносните битки во историјата се случиле за време на Првата светска војна. Таквите битки ги вклучуваат битките кај [[Битка кај Пашендал|Пашендал]], [[Прва битка кај Марна|Марна]], [[Битка кај Камбре|Камбре]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Верденска битка|Верден]] и [[Галиполска операција|Галиполе]]. Германците користеле [[Хабер-Бошов процес]] за да ги снабдат своите сили со барут и покрај блокадата од британската морнарица{{sfn |Hartcup |1988}}. Артилеријата била одговорна за најголемиот број жртви {{sfn |Raudzens |1990 |p=421}} и потрошила огромни количества експлозиви. Големиот број повреди на главата биле предизвикани од експлодирачки гранати, кои ги принудиле на завојуваните страни да го развијат современиот челичен шлем, предводен од [[Французи]]те. Широката употреба на хемиското воено оружје било голема одлика на конфликтот. Користените гасови вклучиле [[хлор]], [[иперит]] и [[фозген]]. Неколку жртви на војната биле предизвикани од употребата на гасот{{sfn |Raudzens |1990}}, бидејќи брзо се создале ефективни контрамерки за гасните напади, преку употреба на гас-маски. Употребата на хемиско оружје и стратешки бомбардирања од мал обем биле забранети од Хашките конвенции од [[1899]] и [[1907]] година, но и двете конфенции се покажале дека поседуваат ограничени ефекти{{sfn |Heller |1984}}, иако ја имале подржката од јавноста<ref>Postwar pulp novels on future "gas wars" included Reginald Glossop's 1932 novel ''Ghastly Dew'' and Neil Bell's 1931 novel ''The Gas War of 1940''.</ref>. Најмоќното копнено оружје било железничкиот топ со тежина од десетина тони<ref>{{YouTube|Hl4jJJ9b9MA|"Heavy Railroad Artillery"}}</ref>. [[Германци]]те го нарекле [[Дебела Берта]]. Германија го развил [[Париски топ|Парискиот топ]], кој можел да го бомбардира [[Париз]] од над 100 километри. [[Податотека:Vickers machine gun in the Battle of Passchendaele - September 1917.jpg|thumb |Британскиот [[Викерс]], 1917 година]] Ровови, митралези, воздухопловна извидувања, бодликава жица и современа артилерија со фрагментациони гранати помагале во борбите за време на Првата светска војна. Британците и Французите постојано барале решение во создавањето на тенкови. Првите британски тенкови биле користени за време на [[Битка на Сома|Битката кај Сома]] на [[15 септември]] [[1916]] година. Механичката веродостојност била проблем, но експериментот се покажал како достоен. Во текот на една година, Британците ги напаѓале стотиците тенкови и го покажале својот потенцијал за време на [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]] во ноември [[1917]] година, со раскинување на линијата на Хинденбург, додека комбинираните тимови заробиле 8.000 непријателски војници. Во меѓувреме, Французите ги претставиле првите тенкови со вртечка школка, [[Рено FT-17]], кој станал решавачки инструмент за победата. Конфликтот исто така го видел и воведувањето на автоматско оружје, како што биле митралезот Луис, автоматската пушка [[M1918 BAR]] и MP 18. Друго ново оружје кое било употребувано бил [[пламенофрлач]], за првпат користено од германската војска, а подоцна и од други сили. Иако не е од висока тактичка вредност, пламенофрлачот било моќно, деморализирачко оружје кое предизвикало терор на бојното поле. Преносните железници биле развиени за да обезбедат огромни количества храна, вода и муниција потребни за поддршка на голем број војници во областите каде што биле уништени транспортни системи. Моторите со внатрешно согорување и подобрените системи за влечење за автомобили и камиони на крајот ги претвориле железните јажиња како застарени. ===Области земени во големи напади=== На Западниот фронт ниту една страна не постигнала импресивни придобивки во првите три години од војната со нападите во [[Верденска битка|Верден]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] и [[Битка кај Камбре|Камбре]] - освен исклучок била т.н. [[Офанзива на Невил]]. Во [[1918]] година Германците ги пресекле линиите на одбраната во три големи напади: [[Операција Михаил]], Лис, и на [[Трета битка кај Ени|Третата битка кај Ени]], каде ја покажале моќта на своите нови тактики. Сојузниците возвратиле во [[Соасон]], што им покажало на Германците дека тие мора да се вратат во одбраната и во [[Амјен]]. Тенковите одиграле значајна улога во двата напади, како што имало и претходната година во Камбре. Области земени во големи напади на Истокот биле поголеми. Германците се справиле добро во [[Прва битка кај Мазурските езера|Првата битка кај Мазурските езера]] принудувајќи ја подоцна Русија на мир. Австроунгарците и Германците се сојузиле за големиот успех во [[Офанзива Горлице-Тарнув]], предизвикувајќи Русите да ја напуштат Полска и да се повлечат. Во серија напади заедно со Бугарите ја окупирале Србија, Албанија, Црна Гора и поголемиот дел од Романија. Постигнувањата на сојузниците ги довело подоцна во [[Палестина]], во [[Македонија]] и во [[Виторио Венето]]. Областа окупирана на исток од страна на Централните сили на [[11 ноември]] [[1918]] година изнесувала 1.042.600 км<s>2</s>, приближно со големина на [[Колумбија]]. ===Поморски сили=== Германија распоредила У-бродови (подморници) по почетокот на војната. Наизменично помеѓу ограничената и неограничената подморска војна во Атлантикот, Царската Германска Морнарица имала план да ги лиши Британските Острови од витални резерви. Повеќето од нив биле заборавени во меѓувоениот период, додека [[Втората светска војна]] ја оживеала повторно нивната потреба<ref>Lawrence Sondhaus, ''The Great War at Sea: A Naval History of the First World War'' (2014).</ref>. ===Авијација=== [[Податотека:Sopwith F-1 Camel.jpg|thumb|left|[[RAF]] [[Sopwith Camel]]. In April 1917, the average life expectancy of a British pilot on the Western Front was 93 flying hours.<ref>{{Наведена книга|first1=Eric|last1=Lawson|first2=Jane|last2=Lawson|year=2002|url={{google books|plainurl=y|id=9PGHckhHiX0C}}pg=PT123 |title=The First Air Campaign: August 1914– November 1918 |publisher=Da Capo Press |page=123 |isbn= 0-306-81213-4}}</ref>]] Авиони со постојани крила за првпат биле употребени воено од [[Италијанци]]те во [[Либија]] на [[23 октомври]] [[1911]] година за време на [[Османлиско-италијанска војна|Италијанско-турската војна]] за извидување, но наскоро биле направени авиони за фрлање бомби и за фотографирање од воздухот следната година. До [[1914]] година, нивната воена корист била очигледна. Тие првично биле користени за извидување. За да ги соборат непријателските авиони, биле развиени против-авионски топови и борбени авиони. Биле создадени и стратешки бомбардери, главно од Германците и Британците, иако првите ги користеле и [[Цепелин]]ите<ref name="Cross 1991">{{harvnb |Cross |1991}}</ref>. Кон крајот на конфликтот, за првпат биле користени носачи на авиони, со ''[[HMS Furious]]''{{sfn |Cross |1991 |pp=56–57}}. Балони за набљудување со пилоти, биле користени како стационарни извидни платформи, пријавувајќи ги непријателските движења и насочувајќи ја артилеријата. Балоните најчесто имале екипа од двајца војници, опремени со падобрани{{sfn |Winter |1983}}. Во тоа време, падобраните биле премногу тешки за да ги користат пилотите на авиони, а помалите верзии не биле развиени до крајот на војната. ==Економски ефекти== Еден од најдраматичните ефекти од војната било проширувањето на владините овластувања и одговорности во Британија, Франција, САД и Доминионите на Британската Империја. За да ја искористат целата моќ на нивните општества, владите создале нови министерства и овластувања. Нови даноци биле наметнати и донесени закони, сите дизајнирани да ги зајакнат воените напори и многумина траат до ден-денес. На сличен начин, војната ги заострила способностите на некои поранешни големи и бирократизирани влади, како што се Австроунгарија и Германија. Бруто-домашниот производ (БДП) се зголемил за три сојузници (Велика Британија, Италија и САД), но се намалил во Франција и Русија, во неутрална Холандија и во трите главни Централни сили. Намалувањето во БДП во Австрија, Русија, Франција и Отоманското Царство се движело меѓу 30 и 40 отсто. На пример, во Австрија, повеќето свињи биле заклани, така што на крајот на војната немало месо. Во сите нации, владиниот удел во БДП се зголемил, надминувајќи 50% во Германија и Франција и речиси достигнал ниво во Британија. За да плати на САД, Британија наплатила големи инвестиции во американските железници, а потоа започнала да позајмува многу на [[Вол Стрит]]. Претседателот Вилсон бил на работ да ги прекине кредитите кон крајот на 1916 година, но дозволил големо зголемување на позајмиците на САД на Сојузниците. По 1919 година, САД побарале отплата на овие заеми. Отплатата, делумно, била финансирана од германските репарации, кои, пак, биле поддржани од американските заеми за Германија. Овој кружен систем се распаднал во 1931 година и некои кредити никогаш не биле вратени. Велика Британија сè уште им должи на САД 4,4 милијарди, долг од Првата светска војна во 1934 година. Последната рата конечно била платена во 2015 година<ref>{{cite web | url=https://www.express.co.uk/news/uk/562830/First-World-War-debt-paid-off | title=Britain FINALLY pays off last of First World War debt as George Osborn | date=2015-03-09 }}</ref>. Макро и микро-економските последици биле пренесени од војната. Семејствата биле променети со заминувањето на многу мажи. Со смртта или отсуството на примарниот примач на плата, жените биле принудени да влезат во работна сила. Во исто време, индустријата требало да ги замени изгубените работници испратени во војна. Ова помогнало во борбата за правата на глас за жените<ref>{{Наведена книга|last=Noakes|first=Lucy|title=Women in the British Army: War and the Gentle Sex, 1907–1948|year=2006|publisher=Routledge|location=Abingdon, England|isbn=0-415-39056-7|page=48}}</ref>. Првата светска војна дополнително ја зголемила родовата нерамнотежа, додавајќи го феноменот на вишок од жени. Смртта на скоро еден милион мажи за време на војната во Британија го зголемил родовиот јаз за речиси еден милион: од 670.000 до 1.700.000. Бројот на невенчани жени кои барале економски средства драматично се зголемил. Покрај тоа, демобилизацијата и економскиот пад по војната предизвикало голема невработеност. Војната го зголемило женското вработување. Во Британија, рационализацијата конечно била наметната во почетокот на [[1918]] година, ограничена на месо, шеќер и масти (путер и маргарин), но не и леб. Новиот систем функционирал беспрекорно. Од 1914 до 1918 година, членството на синдикатите двојно се зголемило, од малку над четири милиони до нешто повеќе од осум милиони. Велика Британија се свртела кон нејзините колонии за помош во добивање на суштински воени материјали чија понуда од традиционални извори станало тешко. Геолозите како [[Алберт Ернест Китсон]] биле повикани да пронајдат нови ресурси на скапоцени минерали во африканските колонии. Китсон открил важни нови депозити на манган, кои се користеле во производството на муниција, во Голд Коуст{{sfn |Green |1938 |pp=CXXVI}}. Според членот 231 од Версајскиот договор (т.н. ''клаузула за воена вина'') , Германија ја прифатила одговорноста за сета загуба и штета на која биле подложени сојузничките и асоцираните влади и нивните државјани како последица на војната<ref>{{Наведена книга|author=Anton Kaes et al., eds.|title=The Weimar Republic Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=J4A1gt4-VCsC&pg=PA8|year=1994|publisher=University of California Press|page=8|isbn=978-0-520-90960-1 }}</ref>. Со тоа била формулирано правна основа за репарации, а слична клаузула била вметната во договорите со Австрија и Унгарија. Сепак, ниту еден од нив не го толкувал тоа како признавање на воена вина<ref>Marls, The Myths of Reparations, pp.&nbsp;231–2</ref>. Во 1921 година вкупната сума за репарација била 132 милијарди златни знаци, меѓутоа, експертите од сојузниците знаеле дека Германија не може да ја плати оваа сума, поради кое била поделена на три категории<ref name=Marks237>Marks, p. 237</ref>. Оваа бројка можело да се плати во готово или во натура (јаглен, дрво, хемиски бои, итн. Кон 1929 година започнала Големата депресија, предизвикувајќи политички хаос низ целиот свет<ref>''World War One: A Short History'' By Norman Stone</ref>. Во 1932 година, меѓународната заедница ја суспендирала исплатата на репарациите, со што Германија само платила еквивалент на 20.598 милијарди во репарации<ref>Marks, p. 233</ref>. Со подемот на [[Адолф Хитлер]], сите обврзници и заеми што биле издадени во текот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите биле откажани. Така, по [[Втората светска војна]], на конференцијата во Лондон во [[1953]] година, Германија се согласила да продолжи со исплатата на позајмените пари. На [[3 октомври]] [[2010]] година, Германија го направила последното плаќање на овие обврзници{{efn|World War I officially ended when Germany paid off the final amount of reparations imposed on it by the Allies.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=First World War officially ends|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/8029948/First-World-War-officially-ends.html|work=The Telegraph|accessdate=15 March 2017|quote=The final payment of £59.5 million, writes off the crippling debt that was the price for one world war and laid the foundations for another.|first=Allan|last=Hall|date=28 September 2010|location=Berlin}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|title=Why Did World War I Just End?|last1=Suddath|first1=Claire|date=4 October 2010|work=Time|accessdate=1 July 2013|quote=World War I ended over the weekend. Germany made its final reparations-related payment for the Great War on Oct. 3, nearly 92 years after the country's defeat by the Allies.|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817090503/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|title=World War I to finally end for Germany this weekend|date=30 September 2010|work=CNN|accessdate=15 March 2017|quote=Germany and the Allies can call it even on World War I this weekend.|archive-date=2017-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204156/http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/12/26/opinion/26macmillan.html|title=Ending the War to End All Wars|date=25 December 2010|work=The New York Times |accessdate=15 March 2017|quote=NOT many people noticed at the time, but World War I ended this year.|first=Margaret|last=MacMillan}}</ref>}}. [I] ==Војнички искуства== Британските војници на војната првично биле волонтери, но повеќето подоцна биле регрутирани во служба. Преживеаните ветерани, враќајќи се дома, честопати откриле дека можат да разговараат за нивните искуства само меѓу себе. Групирајќи се заедно, тие формирале „здруженија на ветерани“ или „Легиони“. Мал број лични искуства на американски ветерани се собрани од страна на [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&field=all&war=worldwari|title=Search Results (+(war:"worldwari")) : Veterans History Project |publisher=American Folklife Center, Library of Congress |access-date=23 May 2017}}</ref>. ===Затвореници=== [[Податотека:German prisoners in a French prison camp. French Pictorial Service., 1917 - 1919 - NARA - 533724.tif|thumb|left |Германски затвореници цо Француски камп]] Околу осум милиони луѓе се предале или биле задржани во логорите за време на војната. Сите нации ветиле дека ќе ги следат Хашките конвенции за фер третман на воените заробеници, а стапката на преживување за воени заробеници била генерално многу повисока од онаа на борците на фронтот{{sfn |Phillimore |Bellot |1919 |pp=4–64}}. Поединечните предавања биле невообичаени, а големи единици обично се предавале масовно. Во опсадата на Мобеж се предале околу 40.000 француски војници, во Битката за Галиција Русите заробиле околу 100.000 до 120.000 австриски заробеници, во нападот на Брусилов околу 325.000 до 417.000 [[Германци]], а [[Австријци]]те им се предале на Русите, а во Битката кај Таненберг се предале 92.000 Руси. Кога осамениот гарнизон на [[Каунас]] се предал во [[1915]] година, околу 20.000 [[Руси]] станале затвореници, во битката во близина на [[Пшасниш]] (февруари-март 1915) 14.000 [[Германци]] им се предале на [[Руси]]те, а во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] околу 12.000 Германци им се предале на сојузниците. 25-31% од руските загуби (како дел од заробените, повредените или убиените) имале затворенички статус, додека за Австроунгарија 32%, за Италија 26%, за Франција 12%, за Германија 9%; за Велика Британија 7%. Затворениците од сојузничките војски изнесувале околу 1,4 милиони (не вклучувајќи ја и Русија, која изгубила 2,5-3,5 милиони луѓе како затвореници). Од Централните сили околу 3,3 милиони луѓе станале затвореници, а повеќето од ним им се предале на Русите{{sfn |Ferguson |1999 |pp=368–9}}. Германија имала 2,5 милиони затвореници; Русија 2,2-2,9 милиони; додека Британија и Франција држеле околу 720.000. Повеќето биле заробени непосредно пред примирјето. САД имале 48.000. Најопасниот момент бил чинот на предавање, кога понекогаш биле истребувани беспомошни војници{{sfn |Blair |2005}}{{sfn |Cook |2006 |pp=637–665}}. Откако затворениците пристигнувале до логорите, условите, воопшто, биле задоволителни (и многу подобро отколку во [[Втората светска војна]]), благодарение на напорите на Меѓународниот црвен крст и инспекциите од страна на неутралните нации. Сепак, условите биле страшни во Русија: гладувањето било вообичаено за затворениците и цивилите. Околу 15-20% од затворениците во Русија починале, а во затворите на Централните сили, 8% биле Руси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|archive-url=https://archive.today/20130417092302/http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|url-status=dead|archive-date=17 April 2013|title=Максим Оськин – Неизвестные трагедии Первой мировой Пленные Дезертиры Беженцы – стр 24 – Читаем онлайн|publisher=Profismart.ru|accessdate=13 March 2013}}</ref>. Во Германија, храната била ретка, но починале само 5% {{sfn |Speed |1990}}{{sfn |Ferguson |1999 |loc=Chapter 13}}{{sfn |Morton |1992}}. [[Податотека:1stGazaBritishPrisoners00118v.jpg|thumb|Британски затвореници чувани од османлиските сили по Првата битка за Газа во 1917 година.]] Османлиското Царство често лошо ги третирала војниците{{sfn |Bass |2002 |p=107}}. Околу 11.800 војници на Британското Царство, повеќето од нив [[Индијци]], станале затвореници по опсадата на Кут во [[Месопотамија]] во април 1916 година. Од нив, 4.250 загинале во заробеништво<ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=British National Archives|title=The Mesopotamia campaign|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/battles/mesopotamia.htm|accessdate=10 March 2007}}</ref>. Иако многумина биле во лоша состојба кога биле заробени, отоманските офицери ги принудувале да поминат 1100 километри во [[Анадолија]]. Преживеаните рекле: „Бевме пренмесуваи како ѕверови, да се откажевме значеше да умреме“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|publisher=Australian War Memorial|work=Stolen Years: Australian Prisoners of War|title=Prisoners of Turkey: Men of Kut ''Driven along like beasts''|accessdate=10 December 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108200459/http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|archivedate=8 January 2009}}</ref>. Преживеаните откако пристигнале, биле принудени да ја изградат железничка пруга низ [[Таур]]. Во Србија, по битките во [[1914]] година, со кои австроунгарската војска била одбиена, останале над 70.000 заробеници од кои околу 20 000 биле со словенско потекло. Во епидемија на тифус што ја зафатила Србија поради ужасни последици на војната починале над 33 000 заробеници. Заробеници имале подобри услови за живеење од населението, за што сведочат членовите на европски комисии што набљудувале однос кон воените заробеници. Во Австроунгарија и Германија во 1917 година се наоѓале околу 127 500 заробени и 79 000 интернирани лица од територија на тогашната Србија. Истата година на територијата на Бугарија имало 32 000 заробеници и 100 000 интернирани српски цивили. На крајот на [[1917]]број година број на интернирани и затвореници изнесувал 341 500 лица.<ref>Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 294 - 295.</ref> Во Русија, кога затворениците од чешката легија на австроунгарската војска биле ослободени во 1917 година, истите тие повторно се вооружиле и кратко станале воени сили за време на Руската граѓанска војна. Додека сојузничките затвореници од Централните сили биле брзо испраќани дома на крајот од активните непријателства, истиот третман не бил даден на затворениците од Централната власт на Сојузниците и Русија, од кои многумина служеле за присилна работа. Тие често биле ослободувани со многуте пристапи на Црвениот крст<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|title=ICRC in WWI: overview of activities|publisher=Icrc.org|accessdate=15 June 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719030032/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|archivedate=19 July 2010}}</ref>. Германските затвореници сè држеле во Русија до 1924 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|title=GERMANY: Notes, Sep. 1, 1924|work=Time|date=1 September 1924|accessdate=15 June 2010|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817211702/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|url-status=dead}}</ref>. ==Поддршка и противење== ===Поддршка=== [[Податотека:Affiche-guerre Femmes-au-travail.jpg|thumb|Постер кој ги повикува жените да се приклучат кон британските воени напори, објавен од страна на Младинската христијанска асоцијација]] На [[Балкан]]от, југословенските националисти, како што бил водачот, [[Анте Трумбиќ]], силно ја поддржувал војната, барајќи слобода на [[Југословени]]те од [[Австроунгарија]] и други странски сили и создавање независна [[Југославија]]. Југословенскиот комитет бил формиран во [[Париз]] на [[30 април]] [[1915]] година, но наскоро ја преместил својата канцеларија во [[Лондон]]. Трамбиќ го предводел Комитетот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1189}}. Во април [[1918]] година, се одржал Римскиот конгрес на обесправени националности, вклучувајќи ги и чехословачките, италијанските, полските, трансилванските и југословенските претставници, кои ги повикале сојузниците да го поддржат националното самоопределување за луѓето што живеат во Австроунгарија<ref name=autogenerated3/>. На [[Блискиот Исток]], арапскиот национализам се зголемил на отоманските територии како одговор на подемот на турскиот национализам за време на војната, при што арапските националистички водачи се залагале за создавање панарабска држава. Во [[1916]] година, Арапската револуција започнала на териториите на Блискиот Исток кој бил под контрола на отоманската власт, во обид да се постигне независност{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=117}}. Во [[Источна Африка]], [[Јасу V]] од [[Етиопија]] ја поддржувал државата Дервиш, која била во војна со Британците во кампањата во Сомалиленд.<ref>{{Наведена книга|last1=Mukhtar|first1=Mohammed|title=Historical Dictionary of Somalia|date=25 February 2003|publisher=Scarecrow Press|page=126|isbn=978-0-8108-6604-1 |url=https://books.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&dq=iyasu+dervish&pg=PA126|accessdate=28 February 2017}}</ref>. Германскиот претставник Фон Сибург во [[Адис Абеба]] изјавил: „''Сега е време Етиопија да го поврати брегот на Црвеното Море, за да ги однесе Италијанците дома, за да ја обнови Империјата според нејзината древна големина''“. Етиопската империја била на работ на влегување во Првата светска војна на страната на Централните сили пред соборувањето на Јасу поради сојузничките притисоци врз етиопската аристократија<ref>{{наведени вести|title=How Ethiopian prince scuppered Germany's WW1 plans|url=http://www.bbc.com/news/world-37428682|accessdate=28 February 2017|agency=BBC News|date=25 September 2016}}</ref>. Голем број социјалистички партии првично ја поддржале војната кога започнала во август [[1914]] година<ref name=autogenerated3>{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=1001}}</ref>. Меѓутоа, европските социјалисти се поделиле на национални линии, како марксисти и синдикалисти. Откако започнала војната, австриските, британските, француските, германските и руските социјалисти ја следеле растечката националистичка струја со поддршка на интервенциите на нивните земји во војната{{sfn|Tucker |Roberts |2005 |p=884}}. Италијанскиот национализам бил поттикнат од избувнувањето на војната и на почетокот бил силно поддржан од различни политички фракции. Еден од најистакнатите и популарни италијански националистички поддржувачи на војната бил [[Габриеле Д’Анунцио]], кој го промовирал италијанскиот иредентизам и им помогнал на италијанската јавност да ја поддржи интервенцијата во војната{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=335}}. Италијанската либерална партија, под раководство на [[Паоло Босели]], промовирала интервенција во војната на страната на сојузниците и го користела друштвото „Данте Алигиери“ за промовирање на италијанскиот национализам{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=219}}. Италијанските социјалисти биле поделени околу тоа дали да ја поддржат војната или да се спротивстават на тоа; некои биле милитантни поддржувачи на војната, меѓу кои и [[Бенито Мусолини]] и [[Леонида Бисолати]]{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=209}}. Сепак, италијанската Социјалистичка партија одлучила да се спротивстави на војната откако биле убиени анти-милитаристички демонстранти, што резултирало со генерален [[штрајк]] наречен Црвена недела<ref name=autogenerated6>{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=596}}</ref>. Италијанската социјалистичка партија се исчистила од провоените националистички членови <ref name=autogenerated6/>, меѓу кои бил и Мусолини<ref name=autogenerated6/>. Мусолини, синдикалист кој ја поддржал војната врз основа на иредентистички тврдења за италијански населени региони на Австроунгарија, формирал движење кое подоцна се развило во Италијански сојуз на борбата, како потекло на фашизмот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=826}}. Национализмот на Мусолини му овозможил да собере средства од Ансалдо (фирма за вооружување) и други компании за да ја создаде Ил Пополо д'Италија за да ги убеди социјалистите и револуционерите да ја поддржат војната<ref>Dennis Mack Smith. 1997. ''Modern Italy; A Political History''. Ann Arbor: The University of Michigan Press. Pp. 284.</ref>. ===Опозиција=== Откако војната била прогласена, многу социјалисти и синдикати ги поддржале нивните влади. Меѓу исклучоците биле Болшевиците, Социјалистичката партија на Америка и Италијанската социјалистичка партија, како и луѓето како [[Карл Либкнехт]], [[Роза Луксембург]] и нивните следбеници во [[Германија]]. [[Папа Бенедикт XV]], избран во папа помалку од три месеци пред започнувањето на Првата светска војна, ја направил војната и нејзините последици главен фокус на неговата рана понтификација. Во суштина спротивно на неговиот претходник<ref>{{Наведена книга|title=History of the Church|year=1981|publisher=Burns & Oates|location=London|isbn=0-86012-091-0 |translator-first=Margit |translator-last=Resch|volume=9|series=The Church in the industrial age|first=Roger|last=Aubert|editor=Hubert Jedin|editor2=John Dolan|page=521|department=Chapter 37: The Outbreak of World War I}}</ref>, пет дена по неговиот избор, тој зборувал за својата решеност да го направи она што може за да донесе мир. Неговата прва [[енциклика]], ''Ad beatissimi Apostolorum'', од [[1 ноември]] [[1914]] година, била засегната со оваа тема. Бенедикт XV ги нашол своите способности и единствена позиција како верски емисар на мирот игнориран од страна на воинствените сили. Договорот од Лондон од 1915 година меѓу Италија и Тројната Антанта вклучувал тајни одредби со кои сојузниците се согласиле со Италија да ги игнорираат папските мировни чекори кон централните сили. Како резултат на тоа, објавувањето на предложениот предлог на Бенедикт за седум точки од август 1917 година било игнорирано од страна на сите страни освен од Австроунгарија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Who's Who&nbsp;— Pope Benedict XV|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/bio/popebenedict.htm}}</ref> [[Податотека:The Deserter.jpg|thumb|''The Deserter'', 1916. Антивоен цртан филм го прикажува Исус како се соочува со одред војници од пет европски земји.]] Во [[Велика Британија]], во [[1914]] година, годишниот камп за службеници за обука на државните службеници бил во Тидворн Пенингс. Шефот на британската армија имал задача да ги разгледа кадетите, но неминовноста на војната го спречило тоа. Наместо тоа, бил испратен генерал Хорас Смит-Дориен. Многу земји ги затворале оние што зборувале против конфликтот. Тука спаѓаат [[Јуџин Дебс]] во [[САД]] и [[Бертранд Расел]] во [[Британија]]. Во САД, Законот за шпионажа од 1917 година и Законот за затајување од 1918 година направиле федерално злосторство да се спротивстави на воените регрути или да даде какви било изјави што се сметаат за „нелојални“. Публикациите на сите критични за владата биле отстранети и многумина служеле долги затворски казни за изјавите за фактите кои се сметаа за непатриотични. Голем број националисти се спротивставиле на интервенцијата, особено во државите во кои националистите биле непријателски расположени. Иако огромното мнозинство на ирскиот народ се согласило да учествува во војната во 1914 и 1915 година, малцинство напредни ирски националисти жестоко се спротивставиле<ref>{{Наведена книга|last=Pennell|first=Catriona|title=A Kingdom United: Popular Responses to the Outbreak of the First World War in Britain and Ireland|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-959058-2}}</ref>. Војната започнала во услови на криза во [[Ирска]] која се појавила во 1912 година и до јули 1914 имало сериозна можност за појава на граѓанска војна во Ирска. Ирските националисти и марксисти се обиделе да ја следат независноста на Ирска, кулминирајќи преку Велигденското востание од [[1916]] година, со тоа што Германија испратила 20.000 пушки во Ирска за да предизвика немири во Британија{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=584}}. Владата на Велика Британија ја ставила Ирска под воена состојба како одговор на Велигденското востание, иако, откако непосредната закана од револуцијата се распаднала, властите се обиделе да направат отстапки<ref>O'Halpin, Eunan, ''The Decline of the Union: British Government in Ireland, 1892–1920'', (Dublin, 1987)</ref>. Сепак, спротивставувањето на вмешаноста во војната се зголемило во Ирска, што резултирало со криза при регрутирањето во [[1918]] година. Во [[1917]] година, дејствијата на серија француски востаници довеле до десетици војници да бидат погубени, а многу повеќе затворени. [[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R72520, Kiel, Novemberrevolution, Matrosenaufstand.jpg|thumb|[[Германска револуција]], Кил, 1918]] Во [[Милано]], во мај [[1917]] година, болшевичките револуционери организирале немири со повик за ставање крај на војната и успеале да ги затворат фабриките и да престане јавниот транспорт<ref name="Seton_6">Seton-Watson, Christopher. 1967. ''Italy from Liberalism to Fascism: 1870 to 1925''. London: Methuen & Co. Ltd. Pp. 471</ref>. Италијанската војска била принудена да влезе во Милано со тенкови и митралези за да се соочи со болшевиците и анархистите, кои насилно се бореле до [[23 мај]] кога армијата ја добила контрола над градот. Скоро 50 лица (вклучувајќи и тројца италијански војници) загинале, а повеќе од 800 луѓе биле уапсени<ref name="Seton_6"/>. Во септември [[1917]] година, руските војници во Франција започнале да се прашуваат зошто воопшто се бореле за Французите{{sfn |Cockfield |1997 |pp=171–237}}. Во Русија, спротивставувањето на војната довело до формирање на револуционерни комитети, кои помогнале да се разгори Октомвриската револуција од 1917 година, преку повикот за леб, земја и мир. Болшевиците се согласиле на мировен договор со Германија, мирот во Брест-Литовск, и покрај неговите сурови услови. Во северна Германија, на крајот од октомври [[1918]] година започнала Германската револуција од 1918-1919 година. Единиците на германската морнарица одбиле да заминат за последната операција која ја сметале за изгубена. Ова го иницирало востанието. Револтот на морнарите, кој потоа следел во поморските пристаништа се проширил низ целата земја за неколку дена и довел до прогласување на [[Република]] на [[9 ноември]] [[1918]] година и кратко потоа на абдикација на Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]. ===Регрутација=== [[Податотека:Young men registering for military conscription, New York City, June 5, 1917.jpg|thumb |Млади мажи се пријавуваат за регрутација, [[Њујорк]], [[5 јуни]] [[1917]] година]] Регрутацијата била честа појава во повеќето европски земји. Сепак, таа била контроверзна во земјите што зборуваат [[англиски јазик]]. Таа била особено непопуларна кај малцинските етнички групи, особено ирските католици во [[Ирска]]<ref>Alan J. Ward, "Lloyd George and the 1918 Irish conscription crisis". ''Historical Journal'' (1974) 17#1 pp: 107–129.</ref> и [[Австралија]], како и француските католици во [[Канада]]. ====Канада==== Во Канада ова прашање предизвикало голема политичка криза која трајно ги отуѓило [[Франкофони]]те. Отворениот политички јазол помеѓу француските Канаѓани, кои верувале дека нивната вистинска лојалност е во [[Канада]], а не во [[Британско Царство|Британското Царство]] и кај припадниците на ангофонското мнозинство, кои пак ја сметале војната како обврска за нивното британско наследство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/history/EPISCONTENTSE1EP12CH2PA3LE.html|title=The Conscription Crisis|publisher=CBC|date=2001}}</ref>. ====Австралија==== Во [[Австралија]], кампањата за регрутација на Били Хјуз, премиерот на земјата, предизвикало расцеп во Австралиската Лабуристичка Партија, така што Хјуз ја формирал Националистичката Партија на Австралија во [[1917]] година за да го продолжи ова прашање. Земјоделците, работничкото движење, Католичката црква и ирските католици успешно се спротивставиле на притисокот на Хјуз, кој бил одбиен во два наврати<ref>J. M. Main, ''Conscription: the Australian debate, 1901–1970'' (1970) [http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 abstract] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150620181359/https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 |date=2015-06-20 }}</ref>. ====Британија==== Во Британија, регрутацијата резултирала со повикување на скоро секој физички способен човек во [[Велика Британија]] - шест од десет милиони подобни за војување. Од нив, околу 750.000 ги загубиле своите животи. Повеќето смртни случаи биле на млади невенчани мажи. Во војната, 160.000 жени ги загубиле своите сопрузи и 300.000 деца ги загубиле своите татковци{{sfn |Havighurst |1985 |p=131}}. Регрутирањето за време на Првата светска војна започнало кога британската влада го усвоила Законот за воена служба во [[1916]] година. Законот укажувал дека самохраните мажи на возраст од 18 до 40 години можеле да бидат повикани на воена служба, освен ако не биле вдовици со деца. Имало систем на трибунали за воени служби за да се суди по барањата за изземање врз основа на извршување на цивилни дела од национално значење, домашни тешкотии, здравје и приговор на совеста. Законот поминал низ неколку промени пред завршувањето на војната. Оженетите мажи биле изземени од оригиналниот акт, иако ова било променето во јуни [[1916]] година. Старосната граница исто така била зголемена на 51 година. Признавањето на работата од национално значење исто така се намалило, а во последната година од војната имало поддршка за повикување на свештенството<ref>Chelmsford, J. E. "Clergy and Man-Power", ''[[The Times]]'' 15 April 1918, p. 12</ref>. Регрутација траела до средината на [[1919]] година. Поради политичката ситуација во [[Ирска]], никогаш не се применувало повикувањето. ====САД==== Во [[Соединетите Американски Држави]], регрутацијата започнала во [[1917]] година и генерално била добро прифатена, со неколку противања со опозицијата во изолирани рурални средини<ref>John Whiteclay Chambers, ''To raise an army: The draft comes to modern America'' (1987).</ref>. Администрацијата одлучила да се потпре првенствено на регрутација, наместо на доброволното ангажирање, за да се подигне воена работна сила кога само 73.000 војници во првите шест недели влегле<ref>Howard Zinn, ''People's History of the United States''. (Harper Collins, 2003): 134</ref>. Во [[1917]] година биле регистрирани 10 милиони мажи. Ова се сметало за несоодветно, така што возрасните групи се зголемиле, а исклучоците се намалиле, така што до крајот на [[1918]] година бројката се зголемила на 24 милиони мажи, кои биле регистрирани со скоро 3 милиони војници во воените служби. Нацртот бил универзален и вклучувал црнци на истите термини како и белците, иако тие служеле во различни единици. Црнците биле вкупно 367.710 војници (13.0% од вкупниот број), додека белците биле 2.442.586 (86.9%). Форми на отпор се движеале од мирен протест до насилни демонстрации. Најчестите тактики билепреку дезертирање или криење. Многу социјалисти биле затворени поради наводно попречување на регрутацијата. Најпознат е случајот со [[Јуџин Дебс]], претседател на Социјалистичката партија на Америка, кој се кандидирал за претседател во [[1920]] година од неговата затворска ќелија. Во [[1917]] година, голем број радикали и анархисти го оспориле новиот нацрт-закон во Федералниот суд, тврдејќи дека тоа било директно кршење на забраната за ропство. Врховниот суд едногласно ја потврдил уставноста на нацрт-законот во случаите на селективен предлог-закон од [[7 јануари]] [[1918]] година. ====Австроунгарија==== Како и сите армии на континентална Европа, Австроунгарија се потпирала на регрутација за да ги пополни своите редови. Меѓутоа, регрутирањето на службениците било доброволно. Ефектот од регрутацијата на почетокот на војната резултирал да една четвртина биле [[Словени]], додека повеќе од 75% од офицерите биле етнички [[Германци]]. Така, регрутацијата многу придонела за катастрофалниот настап на Австрија на бојното поле<ref>{{Наведена книга|title=Catastrophe: Europe goes to War 1914|last=Hastings|first=Max|publisher=Collins|year=2013|isbn=978-0-00-746764-8|location=London|pages=30, 140}}</ref>. == Споменици == [[Податотека:Pagny le Chateau monument morts 002b.jpg|thumb|Меморијален споменик посветен на загинатите во војната]] Споменици биле изградени во илјадници села и градови. Оние што биле погребани во импровизираните гробишта постепено нивните останки биле префрлани на формални гробишта повторно во близина на бојните полиња, под грижа на неколку организации. Многу од овие гробишта исто така имаат централни споменици за исчезнатите или неидентификувани мртви, како што е споменикот на [[Менин Гејт]] и меморијалниот Тиепвал. Во [[1915]] година, [[Џон МекКреј]], канадски армиски лекар, ја напишал песната „''In Flanders Fields''“ како поздрав за оние што загинале во Големата војна. Објавена во магазинот ''Punch'' на [[8 декември]] [[1915]] година, таа сè уште се рецитира, особено на Денот на примирјето од Првата светска војна и на Денот во спомен на загинатите во војната<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|title=John McCrae|publisher=Historica|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609170125/http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|archivedate=9 June 2011}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/|first=Evans|last=David|title=John McCrae|encyclopedia=Canadian Encyclopedia|accessdate=2018-03-03|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072732/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/}}</ref>. Националниот музеј и спомен на Националната светска војна во Канзас Сити, Мисури, е споменик посветен на сите Американци кои служеле во Првата светска војна. Владата на Велика Британија имала буџетирано значителни ресурси за одбележување на војната во периодот од 2014 до 2018 година. Водечкото тело е Кралскиот воен музеј<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1914.org/|title=Commemoration website|publisher=1914.org|accessdate=28 February 2014|archive-date=2014-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208062818/http://www.1914.org/|url-status=dead}}</ref>. На [[3 август]] [[2014]] година, францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германскиот претседател [[Јоаким Гаук]] заедно ја одбележале стогодишнината од германското објавување на војна во Франција<ref name="HartmannswillerkopfMemorial">{{наведени вести|title=French, German Presidents Mark World War I Anniversary|url=http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|accessdate=3 August 2014|publisher=France News.Net|archive-date=2014-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010181836/http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|url-status=dead}}</ref>. ==Првата светска војна како тема во уметноста и во популарната култура== Првата светска војна имала трајно влијание врз колективната [[меморија]] на луѓето. Многумина во Британија ја виделе војната како сигнали за крајот на ерата на стабилност што се протегала назад во викторијанскиот период, а низ цела Европа многумина ја сметале за пресвртница.<ref>{{Наведена книга |first=Mark David|last=Sheftall|title=Altered Memories of the Great War: Divergent Narratives of Britain, Australia, New Zealand, and Canada|year=2010}}</ref> Историчарот Самуел Хајнс објаснил: {{quote |Една генерација невини млади мажи, заминаа во војна за да го направат светот безбеден за демократијата. Тие беа заклани во глупави битки планирани од глупави генерали. Оние кои преживеале биле шокирани, разочарани и огорчени од нивните воени искуства, и виделе дека нивните вистински непријатели не биле Германци, туку старите луѓе дома кои ги излажале. Тие ги отфрлија вредностите на општеството што ги испратило во војна, и со тоа ги разделиле своите генерации од минатото и од нивното културно наследство.<ref>{{Наведена книга |last=Hynes|first=Samuel Lynn|title=A war imagined: the First World War and English culture|year=1991|publisher=Atheneum|isbn=978-0-689-12128-9|pages=i–xii}}</ref>}} ===Првата светска војна како мотив во книжевноста=== Бројни дела од книжевноста и филмот обработуваат теми од Првата светска војна, како: * „Никодим“ — песна на македонскиот поет [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 53.</ref> * „Големиот другар“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Veliki drug'') — песна на српскиот писател [[Растко Петровиќ]].<ref>Zoran Mišić, ''Antologija srpske poezije''. Nolit, Beograd, 1963, стр. 207-209.</ref> * „[[Шумата на обесениот (роман)|Шумата на обесениот]]“ ({{langx|ro|Pădurea spânzuraților}}) — роман на романскиот писател [[Ливиу Ребреану]] од 1922 година. * „[[На Запад ништо ново]]“ — [[роман]] на германскиот писател [[Ерих Марија Ремарк]]. ===Првата светска војна како мотив во филмот=== * „[[Крилја (филм)|Крилја]]“ — филм од 1927 година во режија на [[Вилијам А. Велман]]. * „[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]“ — [[филм]] од 1930 година во [[режија]] на [[Луис Мајлстоун]]. * „[[Патеки на славата]]“ — американски филм од 1957 година во режија на [[Стенли Кјубрик]]. * „[[Маршот на Дрина (филм од 1964)|Маршот на Дрина]]“ (српски: ''Марш на Дрину'') — филм од 1964 година, во режија на [[Жика Митровиќ]]. * „[[Лекција по мртов јазик (филм)|Лекција по мртов јазик]]“ ([[полски]]: ''Lekcja martwego języka'') — филм од 1979 година, во [[режија]] на [[Јануш Мајевски]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0081041/ IMDb, Lekcja martwego jezyka (1979) (пристапено на 20.6.2020)]</ref> * „[[Галиполе (филм од 1981 година)|Галиполе]]“ ([[англиски]]: ''Gallipoli'') — филм од 1981 година во режија на [[Питер Вир]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0082432/ Gallipoli (пристапено на 27.11.2021)]</ref> * „[[1917 (филм)|1917]]“ — филм на [[режисер]]от [[Сем Мендес]] од 2019 година.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&datum=2023-05-07 HRT, 1917, američko-britansko-indijski film (2019.) (пристапено на 7.5.2023)]</ref> == Жртви == {|class="wikitable sortable" !Земја!!Жртви!!Мртви!!Ранети |- |[[Русија]] Убиени: 5,510,000 Ранети: 12,831,000 Исчезнати: 4,121,000[1] Убиени: 4,386,000 Ранети: 8,388,000 Исчезнати: 3,629,000[1] |align=right|6.600.000 |align=right|1.690.000 |align=right|5.950.000 |- |[[Германија]] |align=right|6.000.000 |align=right|2.037.700 |align=right|4.216.058 |- |[[Франција]] |align=right|5.623.800 |align=right|1.357.800 |align=right|4.266.000 |- |[[Австроунгарија]] |align=right|4.820.000 |align=right|1.200.000 |align=right|3.620.000 |- |[[Британска Империја]]* |align=right|2.998.583 |align=right|908.371 |align=right|2.090.300 |- |[[Италија]] |align=right|1.597.000 |align=right|650.000 |align=right|947.000 |- |[[Србија]] |align=right|1.978.148 |align=right|1.250.000 |align=right|728.148 |- |[[Отоманско Царство]] |align=right|725.000 |align=right|325.000 |align=right|400.000 |- |[[Романија]] |align=right|455.706 |align=right|335.706 |align=right|120.000 |- |[[САД]] |align=right|360.300 |align=right|126.000 |align=right|234.300 |- |[[Бугарија]] |align=right|239.890 |align=right|87.500 |align=right|152.390 |- |[[Канада]]* |align=right|239.605 |align=right|66.655 |align=right|172.950 |- |[[Австралија]]* |align=right|218.501 |align=right|59.330 |align=right|159.171 |- |[[Црна Гора]] |align=right|60.000 |align=right|50.000 |align=right|10.000 |- |[[Белгија]] |align=right|58.402 |align=right|13.716 |align=right|44.686 |- |[[Грција]] |align=right|26.000 |align=right|5.000 |align=right|21.000 |- |[[Португалија]] |align=right|20.973 |align=right|7.222 |align=right|13.751 |- |[[Њуфаундленд]]** |align=right|3.565 |align=right|1.251 |align=right|2.314 |- |[[Јапонија]] |align=right|1.207 |align=right|300 |align=right|907 |-class="sortbottom" |style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|'''Вкупно''' |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|31.266.438 |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|9.381.551 |align=right style="border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;"|23.148.975 |} <nowiki>*</nowiki>Британска Империја вклучува канадски, австралиски и индиски жртви.<br /> <nowiki>**</nowiki>Њуфаундленд не е дел од Канада во овој период. == Водачи == <gallery> Податотека:KaiserBill2.jpg|Вилхелм II од Германија Податотека:Theobald von Bethmann Hollweg(cropped).jpg|Германскиот канцелар Теобалд фон Битман-Холвег Податотека:Alexandre Ribot, French Prime minister.jpg|Францускиот премиер Александре Рибот Податотека:Herbert Henry Asquith.jpg|Британскиот премиер Херберт Хенри Аскуит Податотека:David Lloyd George.jpg|Британскиот премиер Дејвид Лојд Џорџ Податотека:Nicholas II of Russia01.jpg|Рускиот цар Николај II Податотека:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|Американскиот претседател Вудроу Вилсон Податотека:Andranikpasha.JPG|Ерменскиот водач Андраник Озаниан Податотека:Tisza István Napkelet grafika.PNG|Унгарскиот премиер Иштван Тиза </gallery> == Поврзано == * [[Историја на Европа]] * [[Историја на Балканот]] * [[Литература од Првата светска војна]] * [[Улога на жените во светските војни]] * [[Бојни отрови во Првата светска војна]] * [[Список на битки 1901-2000]] * [[Список на луѓе поврзани со Првата светска војна]] == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm Војната над сите војни на страната на BBC] * [http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html Прва светска војна, војни и битки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050321232737/http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html |date=2005-03-21 }} * [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm Енциклопедија на Прва светска војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050303084453/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm |date=2005-03-03 }} * [http://www.militaryindexes.com/worldwarone/ Онлајн документи и индекси за Прва светска војна] * [http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/ Архива документи за Прва светска војна] * [http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html Пред-воената германска армија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050205193544/http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html |date=2005-02-05 }} * [http://www.1914-1918.net/ Британската армија во Големата војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151015192351/http://www.1914-1918.net/ |date=2015-10-15 }} * [http://www.greatwar.nl/ „Наследство на големата војна“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050213101606/http://www.greatwar.nl/ |date=2005-02-13 }} со многу слики * [http://www.firstworldwar.com/ First World War.com] „Мултимедијална историја на Прва светска војна“ * European Newspapers from the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=7&year=1914&&count=50 start of the First World War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115140047/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=7&year=1914&&count=50 |date=2016-01-15 }} and the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=11&year=1918&count=50 end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405154114/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&decade=1910-1919&month=11&year=1918&count=50 |date=2015-04-05 }} * [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/World-War-I.ppt Powerpoint summary of the war] * [http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Main_Page The World War I Document Archive] Wiki, Brigham Young University * [http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ Maps of Europe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140705003752/http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ |date=2014-07-05 }} covering the history of World War I at omniatlas.com * [https://networks.h-net.org/world-war-i-crossroads "World War I Crossroads"] current discussions by scholars * [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/military.htm#J. World War I (First World War) Guide to websites] * [https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm Documents from Mount Holyoke College] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234800/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm |date=2019-03-24 }} * [http://project.efg1914.eu/ EFG1914&nbsp;– Film digitisation project on First World War] * [http://www.europeanfilmgateway.eu/node/33/efg1914/multilingual%3A1 WWI Films on the European Film Gateway] * [http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection The British Pathé WW1 Film Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234810/http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection |date=2019-03-24 }} * [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/WWIphoto World War I British press photograph collection] – A sampling of images distributed by the British government during the war to diplomats overseas, from the UBC Library Digital Collections * [http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&field=all&war=worldwari Personal accounts of American World War I veterans], Veterans History Project, Library of Congress. ===Анимирани мапи=== * [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ An animated map "Europe plunges into war"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165152/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ |date=2020-06-04 }} * [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ An animated map of Europe at the end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165145/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ |date=2020-06-04 }} ===Библиотекарски водич=== * [http://natlib.govt.nz/researchers/guides/first-world-war National Library of New Zealand] * [http://guides.sl.nsw.gov.au/wwi-and-australia State Library of New South Wales] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/wwi/wwi.html US Library of Congress] * [http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources Indiana University Bloomington] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150605065400/http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources |date=2015-06-05 }}, USA * [http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 New York University] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405020007/http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 |date=2015-04-05 }}, USA * [https://web.archive.org/web/20141020223852/http://guides.library.ualberta.ca/worldwar1914 University of Alberta], Canada {{Нормативна контрола}} {{избрана статија}} [[Категорија:Прва светска војна|*]] [[Категорија:Глобални судири]] [[Категорија:Војни на Унгарија]] [[Категорија:Војни на Црна Гора]] [[Категорија:Војни на Србија]] [[Категорија:Војни на Ерменија]] [[Категорија:Војни на Австралија]] [[Категорија:Војни на Австрија]] [[Категорија:Војни на Белгија]] [[Категорија:Војни на Британска Индија]] [[Категорија:Војни на Бугарија]] [[Категорија:Војни на Канада]] [[Категорија:Војни на Кина]] [[Категорија:Војни на Хрватска]] [[Категорија:Војни на Франција]] [[Категорија:Војни на Грција]] [[Категорија:Војни на Германија]] [[Категорија:Војни на Ирска]] [[Категорија:Војни на Италија]] [[Категорија:Војни на Јапонија]] [[Категорија:Војни на Република Македонија]] [[Категорија:Војни на Нов Зеланд]] [[Категорија:Војни на Португалија]] [[Категорија:Војни на Романија]] [[Категорија:Војни на Русија]] [[Категорија:Војни на ЈАР]] [[Категорија:Војни на Отоманското Царство]] [[Категорија:Војни на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Војни на САД]] a9han5q6aawjw3v1r2wrk37mb45yvcq 0 2387 5587015 5534112 2026-07-04T11:24:18Z Buli 2648 5587015 wikitext text/x-wiki {{Нобеловец}} {{Infobox scientist | name = Марија Кири | image = Marie Curie c. 1920s.jpg | caption = Марија Склодовска Кири, 1920 | birth_date = {{birth date|1867|11|7|df=y}} | birth_place = [[Варшава]], [[Конгресна Полска]], тогаш дел од [[Руска Империја|Руската Империја]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1934|7|4|1867|11|7}} | death_place = [[Паси]], [[Франција]] | citizenship = {{знамеикона|Poland}} Полјачка (од раѓање)<br />{{знамеикона|France}} Французинка (од брак) | field = [[Физика]], [[хемија]] | work_institutions = [[Париски универзитет]] | alma_mater = [[Париски универзитет]] <br />[[ESPCI]] | doctoral_advisor = [[Габриел Липман]] | doctoral_students = [[Андре-Луј Дебиерн]]<br />[[Оскар Морено]]<br />[[Маргерит Переј]] | known_for = {{plainlist| * [[Радиоактивност]] * [[Полониум]] * [[Радиум]]}} | spouse = [[Пјер Кири]] (1859–1906) венчани 1895 | children = [[Ирен Жолио - Кири|Ирен Кири]] (1897–1956)<br />[[Ева Кири]] (1904–2007) | awards = {{plainlist| * [[Нобелова награда за физика]] (1903) * [[Дејвиев медал]] (1903) * [[Матеучиев медал]] (1904) * [[Елиот Кресонов медал]] (1909) * [[Албертов медал]] (1910) * [[Нобелова награда за хемија]] (1911) * [[Вилард Гибсова награда]] (1921) }} | footnotes = Таа е единствената личност која освоила [[Нобелова награда]] за две различни науки. | signature = Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg }} '''Марија Саломеа Склодовска – Кири''' ([[Полски јазик|полски]] и [[француски]]: ''Marie Salomea Skłodowska Curie''; {{родена на|7|ноември|1867}} - {{починала на|4|јули|1934}}) — полско-француски [[физичар]] и [[хемичар]]. Таа е пионер во областа на [[радиоактивност]]а, а подоцна станува првиот двократен добитник на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]] (единствена жена) и единствениот добитник на Нобеловата награда во две различни области на науката – физика и хемија. Таа, исто така, е првата жена што била поканета да предава на Универзитетот [[Сорбона]] во [[Париз]]. Родена е во [[Варшава]], но во [[1891]], на возраст од 24 години, се преселува во [[Франција]] да студира природни науки во Париз. Таму ги добива сите свои универзитетски дипломи и ја развива својата научна кариера, со што станува натурализиран граѓанин на Франција. Основач е на институтите „Кири“ во Париз и во Варшава. == Животопис == === Рани години === [[Податотека:Sklodowski Family Wladyslaw and his daughters Maria Bronislawa Helena.jpg|thumb|left|upright|Владислав Склодовски, ќерките ''(од лево)'' Марија, Бронислава, Хелена, 1890]] Родена во Варшава, Полска, во тоа време под власт на Руското Царство, нејзиното детство било тажно, обележано со смртта на нејзината сестра (починала од тифус), а по четири години и на нејзината мајка. Било забележано дека има неверојатно помнење и способност за исцрпувачка работа, занемарувајќи ги дури и храната и спиењето за време на учењето. После матурирањето на само петнаесетгодишна возраст, била потполно исцрпена и била испратена на село за да закрепне. Поради тоа што била женско, како и поради руските (анти-полски) репресии по Јануарското Востание од 1863 година, не и било дозволено да се запише на ниту еден универзитет, така што неколку години била принудена да работи како гувернанта и да го посетува нелегалниот т.н. „Летечки Универзитет“. === Новиот живот во Париз === Конечно, со финансиска помош од нејзината постара сестра Брониа, се преселила во Париз. Посетувала приватен женски колеџ, а потоа студирала физика и математика на „Сорбона“ и завршила прва во генерацијата, во пролетта 1893 година. Една година подоцна, магистрирала на математика, исто така на „Сорбона“. Под менторство на [[Анри Бекерел]], во 1903 година докторирала на Високата школа за индустриска физика и хемија во Париз, како прва жена – доктор на науки во Франција. На „Сорбона“ го запознала, а подоцна и се омажила за [[Пјер Кири]]. Заедно, ги проучувале радиоактивните материјали, особено минералот [[уранинит]], кој имал необично својство да биде порадиоактивен од ураниумот што се добивал од него. До [[1898]] година, веќе извлекле логично објаснување: минералот сигурно содржел примеси од некоја непозната радиоактивна супстанца, која што била многу порадиоактивна од ураниумот. Така, на 26 декември, Марија Кири го објавила постоењето на оваа нова супстанца. По неколкугодишна непрекината работа, рафинирале неколку тони од минералот, изолирајќи, на тој начин, [[радиум хлорид]] (на 20 април 1902 година), како и два нови хемиски елементи. Првиот го нарекле [[полониум]], во чест на родната земја на Марија, а другиот [[радиум]], поради интензивната радиоактивност. === Нобелови награди === Заедно со Пјер Кири и Анри Бекерел, ја добила Нобеловата награда за физика во 1903 година, ''„како признание за исклучителниот придонес во нивното заедничко истражување на феноменот на радиоактивноста откриен од Проф. Анри Бекерел“.'' Така, таа станала првата жена добитник на Нобеловата награда. Осум години подоцна, ја добила и Нобеловата награда за хемија во 1911 година, ''„како признание за нејзиниот придонес за напредокот на хемијата со откривањето на елементите радиум и полониум, со изолирањето на радиумот и со проучувањето на својствата и соединенијата на овој значаен хемиски елемент“.'' Необично, но намерно, Марија Кири не го патентирала процесот на изолирање на радиумот, со цел научните кругови да можат непречено да истражуваат. Само еден месец по добивањето на Нобеловата награда, била хоспитализирана поради депресија и проблеми со бубрезите. Инаку, во 1910 година, во чест на нејзиниот сопруг кој бил прегазен од кочија четири години порано (на 19 април 1906 година во Париз), основната единица за мерење на радиоактивноста била наречена [[кири (единица)|кири]]. [[Податотека:Irene and Marie Curie 1925.jpg|thumb|upright=0.8|Марија и нејзината ќерка [[Ирен Жолио - Кири|Ирен]], 1925]] Во 1921 година, триумфално пречекана, пропатувала низ САД со цел да обезбеди средства за истражување на радиумот. Во подоцнежните години, била длабоко разочарана од мноштвото лекари и производители на козметика кои користеле радиоактивен материјал без посебни мерки на претпазливост. === Смрт === Причина за нејзината смрт во 1934 година (во местото Санселемó, на југоистокот на Франција) била [[апластична анемија]] (слабокрвност), како последица од прекумерното озрачување во текот на нејзината работа, во период кога за штетните ефекти од радијацијата не се знаело доволно. Имено, честопати, по џебовите носела стаклени садови полни со радиоактивни изотопи, а знаела да зборува и за „прекрасната синозелена светлина што ја оддавале металите во мрак“. По смртта била погребана во истите гробишта во кои почивал и Пјер Кири, но во април 1995 година, во чест на големите достигнувања, посмртните останки им биле пренесени во [[Пантеон]] во Париз, помеѓу најславните личности од француската историја. И, повторно, Марија Кири е првата жена погребана во Пантеон, во знак на признание за нејзиното дело. Ќерката на Пјер и Марија Кири, [[Ирена Жолио - Кири]], и зетот [[Фредерик Жолио – Кири]] биле, исто така, физичари кои се занимавале со изучување на радиоактивноста и станале добитници на Нобеловата награда за хемија во 1935 година. Помладата ќерка, Ева, ја напишала и објавила биографијата на својата мајка, под наслов „Мадам Кири“. ==Значење и почести== Марија Кири претставува тема на песната „Сила“ (англиски: ''Power'') на американската поетеса [[Едриен Рич]] (''Adrienne Rich'').<ref>Petar Penda (izbor i prevod), ''Eight contemporary American poets – Osam savremenih američkih pjesnika'' (drugo izdanje). Zadužbina “Petar Kočić”, Banja Luka i Beograd, 2009, стр. 56.</ref> == Галерија == <center> <gallery> Слика:Pierre and Marie Curie.jpg|Марија и Пјер Кири во нивната лабораторија Слика:Lublin UMCS Pomnik Marii Curie-Skłodowskiej.jpg|Споменик на Марија Кири во Полска </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Maria Skłodowska-Curie}} * [http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521821971 Надвор од сенките] – Студија на жените физичари * [http://www.umcs.lublin.pl/articles.php?aid=1113 Портал на Љублинскиот универзитет „Марија Склодовска – Кири“ во Полска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081217025156/http://www.umcs.lublin.pl/articles.php?aid=1113 |date=2008-12-17 }} на англиски. * [http://www.staff.amu.edu.pl/~zbzw/ph/sci/msc.htm Детална биографија на порталот „Наука во Полска“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120911201944/http://www.staff.amu.edu.pl/~zbzw/ph/sci/msc.htm |date=2012-09-11 }}; со цитати, фотографии, врски и др. * [http://cordis.europa.eu/fp7/mariecurieactions/home_en.html Европски стипендии „Марија Кири“] * [http://www.mariecurie.org/ Стипендиско здружение „Марија Кири“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110717020059/http://www.mariecurie.org/ |date=2011-07-17 }} * {{Gutenberg author | id=Curie,+Marie | name=Марија Кири}} * {{Librivox author |id=1551}} * [http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/MarieCurie.html ''Марија Склодовска – Кири: Нејзиниот живот како медиумски компендиум'' ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050830013010/http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/MarieCurie.html |date=2005-08-30 }} * [http://www.nobelprize.org/physics/articles/curie/index.html Марија и Пјер Кири и откривањето на полониум и радиум] Хронологија од nobelprize.org * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Curie,+Marie Додатна библиографија на Марија Кири од Алсоската дигитална библиотека] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051125111819/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FCurie%2C+Marie |date=2005-11-25 }} * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/1107.html Некролог, New York Times, 5 јули 1934 ''Г-ѓа. Кири е мртва; Маченик за наука''] * [http://himetop.wikidot.com/marie-curie Некои места и спомени поврзани со Марија Кири] * [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm Марија Кири на банкнотата од 500 француски франкови и 20000 стари полски злоти.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111213071452/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm |date=2011-12-13 }} * {{IMDb title|id=0956189|title=Марија Кири}}&nbsp;– Анимирана биографија на Марија Кири на DVD од анимирани серии на светската и американската историја&nbsp;– [[Анимирани херојски класици]] дистрибуирано од Nest Learning. * {{IMDb title|id=0281993|title=Марија Кири&nbsp;– Повеќе од привлечно за окото}}&nbsp;– Во живо акција портрет на Марија Кири на DVD од основачите на серијата произведени од „Божествена забава“). * {{IMDb title|id=0075534|title=Марија Кири}}&nbsp;– Портрет на Марија Кири во телевизиски мини серии произведени од [[Би-би-си]] * [http://www.aip.org/history/curie/contents.htm "Марија Кири и студијата за радиоактивност"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131031052900/http://www.aip.org/history/curie/contents.htm |date=2013-10-31 }} на порталот [[Американски институт за физика]] .'' (На страницата исто така има скратена верзија за деца насловена [http://www.aip.org/history/curie/brief/index.html "Нејзината приказна накратко!"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150909131154/https://www.aip.org/history/curie/brief/index.html |date=2015-09-09 }}.)'' * {{Наведена мрежна страница| url=http://www.hypatiamaze.org/m_curie/curie_walk.html| title=Пешачка турнеја во Париз на Марија Кири| publisher=Хипатија| accessdate=7 ноември 2011| archive-date=2013-12-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20131224114548/http://www.hypatiamaze.org/m_curie/curie_walk.html| url-status=dead}} * [http://gallica.bnf.fr/Search?idArk=&n=15&p=1&lang=EN&adva=1&adv=1&reset=&urlReferer=%2Fadvancedsearch%3Flang%3DEN&enreg=&tri=&catsel1=f_title&cat1=curie&ope2=MUST&catsel2=f_creator&cat2=marie+curie&ope3=MUST&catsel3=f_tdm&cat3=&date=daTo&daFr=&daTo=&sel_provenance_Part=toutPartenaires&sel_provenance_Edist=toutSNE&sel_source=toutSources&dateMiseEnLigne=indexDateFrom&firstIndexationDateDebut=&firstIndexationDateFin=&tri=&submit2=Start+search Дела од Марија Кири] на [http://gallica.bnf.fr/?lang=EN Галика] {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кири, Марија}} [[Категорија:Експериментални физичари]] [[Категорија:Француски хемичари]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Француски физичари]] [[Категорија:Француски научници]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за хемија]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Луѓе од Варшава]] [[Категорија:Полски хемичари]] [[Категорија:Полски нобеловци]] [[Категорија:Полски физичари]] [[Категорија:Радиоактивност]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Откривачи на хемиски елементи]] [[Категорија:Француски пронаоѓачи]] [[Категорија:Дописни членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] e7j7g2iooflg7o9qcaobhef5oxnishl 0 4876 5586705 5501751 2026-07-03T15:29:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586705 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Претседател |body = <br />Македонија |insignia = Coat_of_arms_of_the_President_of_North_Macedonia.svg |insigniasize = 100px |insigniacaption = [[Грб на Претседателот на Република Македонија|Грб на Претседателот<br>на Македонија]] |imagesize = 200px |image = Gordana Siljanovska-Davkova (2025-05-15).jpg |incumbent = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |incumbentsince = 12 мај 2024 |style = |residence = [[Вила Водно]] |termlength = пет години, еднаш повторлив |formation = [[Устав на Република Македонија|Устав на Македонија]]<br />16 април 1991 |inaugural = [[Киро Глигоров]]<br />27 јануари 1991 |salary = 2.680 €/месечно<ref>[https://360stepeni.mk/pretsedatelot-vchera-ja-dobil-platata-od-165-000-denari-zgolemena-za-72-000-denari/ Претседателот вчера ја добил платата од 165 000 денари, зголемена за 72 000 денари]</ref> |website = [http://www.pretsedatel.mk/ pretsedatel.mk] }} {{Политика на Република Македонија}} '''Претседателот на Македонија''' (службено: '''претседател на Република Северна Македонија''', уште и '''претседател на Републиката''') — шеф на државата, како и врховен командант на вооружените сили и главен претставник на [[Македонија|Републиката]] во земјата и во странство. == Обврски и надлежности == === Внатрешна политика === Во однос на [[Внатрешна политика|внатрешната политика]], во согласност со уставните надлежности, претседателот на Републиката: * го определува мандатот за состав на [[Влада на Македонија|Владата]]; * предлага двајца судии на [[Уставен суд на Македонија|Уставниот суд]]; * предлага двајца членови на Судскиот совет; * ги предлага членовите на Советот за меѓунационални односи; * именува и разрешува и други носители на државни и јавни функции утврдени со Уставот и закон; * доделува [[Одликувања и признанија на Македонија|одликувања и признанија]]; * дава [[помилување|помилувања]] Голем дел од активностите на претседателот на државата на внатрешен план не се дефинирани со Уставот и законите и произлегуваат од приоритетите на претседателот посветени на поддршка на политичкиот дијалог, промоција и поддршка на активности на младите, како и проекти и активности во областа на образованието, науката, заштитата на животната средина, граѓанскиот сектор, економската соработка, унапредувањето на правата на ранливите групи во општеството и подобрувањето на инклузијата. Некои од таквите активности се: посети на локално ниво; средби со граѓани; учество на конференции и на други манифестации; покровителства на настани од национален и поширок интерес за државата; одржување предавања на настани; доделување стипендии во соработка со Министерството за образование и наука; активности поврзани со промоција на македонската наука и иноваторство; иницирање и реализирање проекти во соработка со научно-образовни институции и граѓански организации во државата; поддршка на спортски и на културни настани, како и поттикнување и поддршка на политичкиот дијалог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/внатрешна-политика/|title=Внатрешна политика|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> === Надворешна политика === Во [[Надворешна политика|надворешната политика]] претседателот на државата има надлежности во однос на стратегиските правци на државата, нејзиното претставување надвор, начинот на кој се води надворешната политика, можностите за нова соработка, како и кадровската поставеност на [[дипломатија]]та. Во согласност со [[меѓународното право]] и обичаи, како највисок претставник на Републиката, претседателот ја претставува државата во меѓународни рамки, особено во контактот и во комуникацијата со другите држави и меѓународни организации. Секогаш кога претседателот престојува во официјална или работна посета на странска држава, ја претставува Републиката, а официјалните изјави на претседателот се и официјален став на државата. Имајќи предвид дека претседателот се избира на општи и непосредни избори и дека својот мандат го црпи директно од граѓаните, претседателот има дополнителна одговорност во претставувањето на државата во странство. Улогата на претседателот во претставувањето на Републиката е дефинирана со Уставот и Законот за надворешни работи. Според Законот за надворешни работи, претседателот на Републиката е прв меѓу четирите „органи за вршење на надворешни работи“, заедно со Собранието, Владата и Министерството за надворешни работи. Органите за вршење на надворешните работи ја создаваат, утврдуваат и спроведуваат надворешната политика на Републиката, согласно со Уставот и законите, и имено ги определуваат општите насоки, донесуваат и усвојуваат одлуки за активностите и ставовите и ги остваруваат со меѓусебна усогласена соработка сите државни активности поврзани со надворешните работи. Според Законот за надворешни работи, во вршењето на надворешните работи претседателот на Републиката: * ја претставува државата во меѓународните односи, согласно со меѓународното право и неговите надлежности; * учествува во создавањето на надворешната политика во соработка со Владата, преку утврдување на општите насоки на надворешната политика, вклучувајќи ги и прашањата од меѓународните односи со импликации врз безбедноста и одбраната на земјата; * го следи спроведувањето на надворешната политика, а за резултатите и евентуалните несогласувања со другите органи за вршење на надворешните работи може да го извести Собранието; * дава предлози и учествува во заземањето на ставови за одредени надворешно-политички прашања од неговата надлежност, вклучувајќи ги и безбедносните и одбранбените аспекти кои произлегуваат од меѓународните односи; * поставува и отповикува со указ амбасадори и пратеници на Републиката во странство; * дава согласност за издавање на агреман на шеф на странско дипломатско претставништво и * ги прима акредитивните и отповиковните писма на странските дипломатски претставници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/nadvoresna-politika/|title=Надворешна политика|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> === Одбрана и безбедност === Во областа на одбраната и безбедноста, а во согласност со неговите уставни и законски надлежности, претседателот на Републиката како врховен командант на [[Армија на Македонија|вооружените сили]] го поставува и го разрешува [[Началник на Генералштабот на АРМ|началникот на Генералштабот на Армијата]] и поставува и разрешува генерали. Тој е и претседател на Советот за безбедност и именува тројца од членовите на Советот. Претседателот, исто така, го именува и го разрешува директорот на [[Агенција за разузнавање|Агенцијата за разузнавање]]. Според Законот за одбрана, претседателот на Републиката и врховен командант на Армијата: * донесува стратегија за одбрана на Републиката; * донесува план за одбрана на Републиката; * ги пропишува мерките на приправност и наредува нивно спроведување; * пропишува организација и формација на Армијата; * донесува документи за употреба на Армијата и наредува нејзина употреба; * дава согласност на документите за развој на Армијата; * ги определува мерките за зголемување на борбената готовност на Армијата и наредува нивно спроведување; * наредува мобилизација на Армијата; * го пропишува командувањето во Армијата; * донесува прописи што се однесуваат на борбената готовност, вооружената борба и мобилизацијата на Армијата; * поставува старешини на формациски места генерали и унапредува и разрешува генерали и * поставува и отповикува воени претставници на Републиката во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/odbranaibezbednost/|title=Одбрана и безбедност|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Изборна постапка == [[Податотека:Gordana Siljanovska-Davkova ballot 2024.jpg|мини|десно|[[Гордана Сиљановска-Давкова]] како претседателски кандидат гласа во вториот круг на [[Македонски претседателски избори (2024)|изборите во 2024]]]] Претседателот на Републиката се избира на општи и [[Избори во Македонија|непосредни избори]], со тајно гласање, за мандат од пет години, со можност за најмногу два мандата. Изборот на претседател на Републиката го распишува претседателот на Собранието. Изборот на претседател на Републиката се врши во последните 60 дена од мандатот на претходниот претседател. Во случај на престанок на мандатот на претседателот на Републиката од која било причина, изборот на нов претседател се врши во рок од 40 дена од денот на престанокот на мандатот. Изборот се врши со модифициран систем од два круга. Кандидат може да биде избран во првиот круг само ако добие половина од гласовите од вкупниот број избирачи. Доколку во првиот круг ниту еден кандидат за претседател не го добие потребното мнозинство гласови, во вториот круг можат да учествуваат само двајца кандидати кои добиле најмногу гласови во првиот круг. Вториот круг на гласање се одржува во рок од 14 дена од завршувањето на првиот круг. За претседател е избран кандидатот кој добил мнозинство гласови од избирачите кои гласале, доколку гласале повеќе од 40% од вкупниот број избирачи. Доколку и во вториот круг не се исполнат условите, целата изборна постапка се повторува. === Квалификации === Претседателот на Републиката мора: * да биде македонски државјанин; * на денот на изборите наполнил најмалку 40 години живот; * до денот на изборите бил жител на Републиката најмалку десет години во последните петнаесет години. Кандидат за претседател на Републиката може да предложат најмалку 10.000 избирачи или најмалку 30 пратеници. == Пензија и бенефиции == Според закон, поранешните претседатели имаат право на пензија, чиј износ е еднаков на платата што ја прима актуелниот Претседател. Тие исто така имаат право на канцелариски простор и најмногу до три стручни лица, лично обезбедување, како и право на користење на службено возило и возач.<ref>{{cite act |title=Закон за правата на претседателот на Република Македонија и неговото семејство по престанување на функцијата |year=2004 |series=Службен весник на Република Македонија }}</ref> == Водачи на Македонија (1943 - 1991)<ref>[https://web.archive.org/web/20090101220137/http://www.terra.es/personal2/monolith/macedoni.htm Leaders of Macedonia] {{en}}</ref> == ===[[Социјалистичка Република Македонија]]=== ; Партија {{легенда2|#DD0000|[[Сојуз на комунистите на Македонија|СКМ/КПМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#DDDDDD|[[Независен политичар|Независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} ; Статус {{легенда|#E6E6AA|Вршител на должност|border=black}} {|class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка партија |- | align="center" colspan="6" | '''Претседател на Иницијативниот Комитет на АСНОМ'''<br />{{small|1943–1944}} |- ! rowspan=5 style="background:#DD0000; color:white;"| 1 | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 1 октомври 1943 || 2 август 1944 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- | align="center" colspan="5" | '''Претседател на [[АСНОМ]]'''<br />{{small|1944–1945}} |- | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 2 август 1944 || 1 јануари 1945 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- | align="center" colspan="5" | '''Претседатели на Президиумот на Народното Собрание'''<br><small>1945–1953</small> |- | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 1 јануари 1945 || 15 март 1946 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Димитар Несторов]]<br />{{small|(1890–1968)}} || [[File:No image.png|60px]] || 16 март 1946 || 30 декември 1946 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 2 | [[Благоја Фотев|Богоја Фотев]]<br />{{small|(1900–1993)}} || [[File:Богоја Фотев.jpg|60px]] || 1947 || 4 јануари 1951 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 4 јануари 1951 || 1953 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија<br />{{small|во 1952 преименувана во}}<br />Сојуз на комунистите на Македонија]] |- | align="center" colspan="6" | '''Претседатели на Народното Собрание'''<br />{{small|1953–1974}} |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 3 | [[Димче Стојанов]]<br />{{small|(1910–1991)}} || [[File:No image.png|60px]] || 1953 || 19 декември 1953 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 4 | [[Лазар Колишевски]]<br />{{small|(1914–2000)}} || [[File:Lazar Koliševski, foto.jpg|60px]] || 19 декември 1953 || 26 јуни 1962 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 5 | [[Љупчо Арсов]]<br />{{small|(1910–1986)}} || [[File:Ljupčo Arsov.jpg|60px]] || 26 јуни 1962 || 24 јуни 1963 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 6 | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 25 јуни 1963 || 12 мај 1967 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 7 | [[Мито Хаџивасилев]]<br />{{small|(1921–1968)}} || [[Податотека:Мито Хаџивасилев - Jasmin.png|80x80пкс]]|| 12 мај 1967 || 1 август 1968 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 8 | [[Никола Минчев]]<br />{{small|(1915–1997)}} || [[File:No image.png|60px]] || 23 декември 1968 || 6 мај 1974 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- | align="center" colspan="6" | '''Претседатели на Претседателството'''<br />{{small|1974–1991}} |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 9 | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 6 мај 1974 || 31 октомври 1979 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 10 | [[Љупчо Арсов]]<br />{{small|(1910–1986)}} || [[File:Ljupčo Arsov.jpg|60px]] || 31 октомври 1979 || 29 април 1982 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 11 | [[Ангел Чемерски]]<br />{{small|(1923–2005)}} || [[File:Ангел Чемерски.jpg|60px]] || 29 април 1982 || 29 април 1983 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 12 | [[Благоја Талески]]<br />{{small|(1924–2001)}} || [[File:No image.png|60px]] || 29 април 1983 || 29 април 1984 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 13 | [[Томе Буклески]]<br />{{small|(1921–2018)}} || [[File:No image.png|60px]] || 29 април 1984 || 26 април 1985 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 14 | [[Ванчо Апостолски]]<br />{{small|(1925–2008)}} || [[File:No image.png|60px]] || 26 април 1985 || 28 април 1986 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Матеја Матевски]]<br />{{small|(1929–2018)}} || [[File:Матеја Матевски.jpg|60px]] || 28 април 1986 || 30 април 1986 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 15 | [[Драгољуб Ставрев]]<br />{{small|(1932–2003)}} || [[File:No image.png|60px]] || 30 април 1986 || мај 1988 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 16 | [[Јездимир Богдански]]<br />{{small|(1930–2007)}} || [[File:Ezdimir Bogdanski.png|60px]] || мај 1988 || 28 април 1990 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 17 | [[Владимир Митков]]<br />{{small|(1931–2024)}} || [[File:No image.png|60px]] || 28 април 1990 || 27 јануари 1991 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| 18 | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} || [[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]] || 27 јануари 1991 || 18 септември 1991 || [[Независен политичар|Независен]] |} ==Претседатели на независна Македонија== '''Киро Глигоров''' Прв претседател на независна Република Македонија. Тој е роден на 3 мај 1917 година, а почина на 1 јануари 2012 година. Тој ја водеше земјата во периодот на нејзината независност и транзиција. По дипломирањето на Правниот факултет во Белград, тој активно учествуваше во создавањето на првата македонска влада. Во 1991 година, Глигоров беше избран за прв претседател на независна Република Македонија, а неговиот мандат е обележан со тежок период на меѓународно признавање на земјата. Во 1995 година, преживеа обид за атентат, но продолжи да ја води државата до 1999 година. '''Борис Трајковски''' Тој е на 25 јуни 1956 и трагично загина на 26 февруари 2004 година. За време на мандатот на Претседателот Борис Трајковски во Република Македонија се случуваа борбени дејствија, во кои безбедносните сили на републиката се бореа против недефинирана воена сила (ОНА). После борбените дејствија дојде до промена на уставното уредување на Република Македонија со што Македонија од граѓанска држава на Македонскиот народ и останатите народи стана држава на етничките заедници на Македонците, Албанците и останатите. Претседателот Борис Трајковски го заврши својот мандат после неговата трагична смрт во авионска несреќа под неразјаснети околности, со владиниот авион во близина на [[Мостар]], [[Босна и Херцеговина]]. '''Бранко Црвенковски''' Тој е роден на 12 октомври 1962. Бранко е македонски политичар и поранешен претседател на Република Македонија (2004–2009). Претходно, Црвенковски беше премиер на земјата од 2002 до 2004 година, како и лидер на Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ). Неговото политичко влијание започна во 1990-тите години, кога активно учествуваше во политичкиот живот на новоформираната независна држава. Во неговиот мандат како претседател, Црвенковски се фокусираше на европските интеграции на Македонија, стабилизација на политичката ситуација и развој на економијата. '''Ѓорге Иванов''' Тој е роден на 2 мај 1960. Ѓорге е македонски политичар и поранешен претседател на Република Македонија (2009–2019). Тој е член на ВМРО-ДПМНЕ и беше избран за претседател во 2009 година, кога победи на изборите како кандидат на оваа политичка партија. Во текот на неговиот мандат, Иванов работеше на промоција на македонската национална идентитет и беше поддржувач на политиката на евроатлантски интеграции на Македонија, како и на унапредување на економијата и развој на државата. По неговото завршување на функцијата претседател во 2019 година, Иванов остана активен во политичкиот живот на земјата. '''Стево Пендаровски''' Тој е роден на 3 април 1963 година. Стево беше петтиот претседател на Република Северна Македонија, избран во 2019 година. Претходно, Пендаровски беше советник за безбедност и надворешна политика во различни влади, а исто така беше и кандидат за претседател во 2014 година. Како претседател, неговиот фокус беше на евроатлантските интеграции на земјата, стабилноста на регионот и унапредувањето на демократијата и правата на човекот. Пендаровски е познат по својата професионална кариера во областите на дипломатијата и безбедносната политика. '''Гордана Силјановска Дафкова''' Таа е родена на 11 мај 1953 година. Гордана е актуелна и првата жена претседател на Република Северна Македонија, избрана во 2024 година. Таа е универзитетски професор по право и поранешен кандидат на десничарските политички сили. Во 2019 година беше кандидат за претседател, но загуби од Стево Пендаровски. Во својата кариера се фокусираше на правото, политичкиот систем и локалното самоуправување. Следува табеларен приказ на македонските претседатели: ; Партија {{легенда2|Yellow|[[Либерална партија на Македонија|ЛПМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|Turquoise|[[Демократска алтернатива|ДА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#990000|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#002387|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#DDDDDD|[[Независен политичар|Независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style=text-align:center; <br /> {{легенда|#E6E6AA|Вршител на должност|border=black}} |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! Избран ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- | align="center" colspan="7" | '''Претседатели'''<br />{{small|1991–денес}} |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| 1 | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} || [[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (1994)|1994]] || 18 септември 1991 || 4 октомври 1995 || [[Независен политичар|Независен]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:Yellow; color:black;"| — | [[Стојан Андов]]<br />{{small|(1935–2024)}} || [[File:Стојан Андов (1996) (1).jpg|60px]] || — || 4 октомври 1995 || 17 ноември 1995 || [[Либерална партија на Македонија|ЛПМ]] |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| (1) | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} ||[[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]]|| — || 17 ноември 1995 || 19 ноември 1999 || [[Независен политичар|Независен]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:lightblue; color:black;"| — | [[Саво Климовски]]<br />{{small|(1947–)}} || [[File:Savo Klimovski 1999.jpg|60px]] || — || 19 ноември 1999 || 15 декември 1999 || [[Демократска алтернатива|ДА]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 2 | [[Борис Трајковски]]<br />{{small|(1956–2004)}} || [[File:BorisTrajkovski1.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (1999)|1999]] || 15 декември 1999 || 26 февруари 2004 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#002387; color:white"| — | [[Љупчо Јордановски]]<br />{{small|(1953–2010)}} || [[File:No image.png|60px]] || — || 26 февруари 2004 || 12 мај 2004 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 3 | [[Бранко Црвенковски]]<br />{{small|(1962–)}} || [[File:Branko-Crvenkovski.JPG|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2004)|2004]] || 12 мај 2004 || 12 мај 2009 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 4 | [[Ѓорге Иванов]]<br />{{small|(1960–)}} || [[File:Ǵorge Ivanov 2012-04-27.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2009)|2009]]<br>[[Македонски претседателски избори (2014)|2014]] || 12 мај 2009 || 12 мај 2019 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 5 | [[Стево Пендаровски]]<br />{{small|(1963–)}} || [[File:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2019)|2019]] || 12 мај 2019 || 12 мај 2024 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 6 | [[Гордана Сиљановска-Давкова]]<br />{{small|(1953-)}} || [[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2024)|2024]] || 12 мај 2024 || во служба || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} ==Временска линија== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:18 PlotArea = top:10 bottom:80 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:31/12/2025 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1991 Colors = id:vmro-dpmne value:red legend:ВМРО-ДПМНЕ id:sdsm value:blue legend:СДСМ id:lpm value:yellow legend:ЛПМ id:da value:rgb(0.1,0.8,0.8) legend:ДА id:nez value:rgb(0.8,0.8,0.8) legend:Независен Legend = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75 TextData = pos:(25,30) textcolor:black fontsize:M text:"Политички партии:" BarData = barset:PM PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 27/01/1991 till: 04/10/1995 color:nez text:"[[Киро Глигоров|Глигоров]]" fontsize:9 from: 04/10/1995 till: 17/11/1995 color:lpm text:"[[Стојан Андов|Андов]] (в.д.)" fontsize:9 from: 17/11/1995 till: 19/11/1999 color:nez text:"[[Киро Глигоров|Глигоров]]" fontsize:9 from: 19/11/1999 till: 15/12/1999 color:da text:"[[Саво Климовски|Климовски]] (в.д.)" fontsize:9 from: 15/12/1999 till: 26/02/2004 color:vmro-dpmne text:"[[Борис Трајковски|Трајковски]] (†)" fontsize:9 from: 26/02/2004 till: 12/05/2004 color:sdsm text:"[[Љупчо Јордановски|Јордановски]] (в.д.)" fontsize:9 from: 12/05/2004 till: 12/05/2009 color:sdsm text:"[[Бранко Црвенковски|Црвенковски]]" fontsize:9 from: 12/05/2009 till: 12/05/2019 color:vmro-dpmne text:"[[Ѓорге Иванов|Иванов]]" fontsize:9 from: 12/05/2019 till: 12/05/2024 color:sdsm text:"[[Стево Пендаровски|Пендаровски]]" fontsize:9 from: 12/05/2024 till: end color:vmro-dpmne text:"[[Гордана Сиљановска-Давкова|Сиљановска-Давкова]]" fontsize:9 </timeline> == Живи поранешни претседатели == {{Gallery |title= |width=160 |height=170 |align=center |File:Branko-Crvenkovski.JPG|[[Бранко Црвенковски]]<br />(возраст: {{age|1962|10|12}} г.)<br />(2004–2009) |File:Ѓорге Иванов.jpg|[[Ѓорге Иванов]] <br/>(возраст: {{age|1960|05|02}} г.)<br />(2009–2019) |File:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|[[Стево Пендаровски]] <br/>(возраст: {{age|1963|04|03}} г.)<br />(2019–2024) }} == Поврзано == * [[Премиер на Македонија]] * [[Грб на претседателот на Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://pretsedatel.mk/ Официјална страница на Претседателот на Република Македонија] {{ПретМак}} [[Категорија:Претседатели на Македонија| ]] g51apr0uuiu73mjdc447pvcbyvabits 0 4962 5586757 5575288 2026-07-03T16:24:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586757 wikitext text/x-wiki [[File:Galunggung.jpg|thumb|right|300px|<center>[[Молња]] за време на ерупцијата на огромниот вулкан [[Галунгунг]] во западен [[Јава]], 1982</center>]] '''Природа''' — во најширока смисла означува природна средина, материјален свет. [[Латински]]от збор за природа е ''natura'', кој е превод од [[грчки]]от физис (φύσις) и означува природни нешта, нешта од природен карактер. Природата се дели на ''жива'' и ''нежива'' и се разликува од вештачки создадените предмети од страна на [[човек]]от. Концептот за природата како целина, физичка вселена, е едно од неколкуте проширувања на првобитното значење; тој започнал да се користи од страна на [[Претсократовци|претсократовските филозофи]] и оттогаш се увидела неговата прецизност и започнал нашироко да се употребува. Ваквото поимање на природата е потврдено од современиот [[научен метод]] во последните неколку векови. Денес најчесто во „природа“ се вбројуваат геолошките одлики на Земјата и дивината. „Природа“ може да се однесува на различни видови на живи растенија и животни, а во некои случаи на процесите што се одвиваат кај неживите објекти. == Земја == {{Главна|Земја|Наука за земјата}} [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|250п|Поглед на Земјата; снимката е од 1972 направена од [[Аполо 17]]. Оваа снимка е единствена по тоа што покажува целосно осветлена Земјина полутопка]] [[Земја]]та е единствената планета за која денес се знае дека има живот. Нејзините природни одлики се предмет на проучување на многу научни дисциплини. Во [[Сончев Систем|сончевиот Систем]] таа е третата најблиска планета до [[Сонце]]то; воедно е најголемата [[земјовидна планета]] и петтата најголема од сите планети. Нејзини најзабележливи климатски одлики се двата поларни региони, двата релативно тесни [[Умерена клима|умерени појаси]], како и широкиот [[екватор]]ијален [[Тропи|тропски]] и [[Суптропи|суптропски]] регион.<ref> {{Наведена мрежна страница |url=http://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm |title=World Climates |work=Blue Planet Biomes |accessdate=2006-09-21 }}</ref> [[Врнеж]]ите се различни во зависност од местото, се движат од неколку метри вода годишно до помалку од милиметар. 71% од површината на Земјата е покриен со соленоводни [[океан]]и. Остатокот се состои од [[континент]]и и [[остров]]и, при што најнаселена е [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Земјата еволуирала преку геолошки и биолошки процеси кои оставиле траги од првобитните услови. Надворешната површина е поделена на неколку [[Тектонска плоча|тектонски плочи]] кои постепено се поместуваат. Внатрешната останува активна, со дебела обвивка од пластичен [[плашт (геологија)|плашт]] и [[Земјино јадро|јадро]] исполнето со железо кое генерира [[магнетно поле]]. Атмосферските услови се значително изменети од првобитните преку дејството на живите организми,<ref>{{Наведена мрежна страница|date = 2005-09-11|url = http://www.sciencedaily.com/releases/2005/09/050911103921.htm|title = Calculations favor reducing atmosphere for early Earth|publisher = Science Daily|accessdate = 2007-01-06}}</ref> со што се создава еколошка рамнотежа која ги стабилизира условите на површината. И покрај широките регионални варијации во климата со зголемување на [[Географска широчина|географската широчина]] и други географски фактори, долгорочната просечна глобална клима е доста стабилна за време на интерглацијалните периоди,<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html|title = Past Climate Change|publisher = U.S. Environmental Protection Agency|accessdate = 2007-01-07}}</ref> а варијациите од степен или два на просечната глобална температура имале големи ефекти на еколошката рамнотежа, како и на сегашната географија на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Hugh Anderson, Bernard Walter|date = March 28, 1997|url = http://vathena.arc.nasa.gov/curric/land/global/climchng.html|title = History of Climate Change|publisher = NASA|accessdate = 2007-01-07|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080123130745/http://vathena.arc.nasa.gov/curric/land/global/climchng.html|archivedate = 2008-01-23|url-status = dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last = Weart|first = Spencer|year = 2006|url = http://www.aip.org/history/climate/|title = The Discovery of Global Warming|publisher = American Institute of Physics|accessdate = 2007-01-07|archive-date = 2011-08-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804232058/http://www.aip.org/history/climate/|url-status = dead}}</ref> === Геологија === {{Главна|Геологија}} [[File:Tectonic plate boundaries.png|thumb|right|300px|Три типови на геолошки граници меѓу тектонските плочи]] [[Геологија]]та е наука за цврстата и течна материја која ја сочинува Земјата. Геологијата ги проучува составот, градбата, физичките својства, динамиката и историјата на компонентите на Земјата, како и процесите со кои тие се образуваат, придвижуваат и менуваат. Ова е големо академско поле на науката кое исто така е важно да се знае и при екстракцијата на [[Рударство|минерали]] и [[Нафтена геологија|јаглеводороди]], справувањето со [[Природна непогода|природните непогоди]] и разбирањето на климата од минатото и животната средина. ==== Геолошка еволуција ==== Геологијата на дадена област еволуира низ времето со депозитирање и вметнување на карпести единици, чии форми и положба се менуваат со деформациски процеси. Карпестите единици можат да се сместат како со [[Депозиција (геологија)|депозиција]] на површината, така и со интрузија во горната карпа. Депозиција има кога седиментите се сместуваат на површината на Земјата и подоцна се [[Дијагенеза|литифицираат]] во [[седиментна карпа]], или, пак, кога има проток на [[вулкан]]ски материјал (вулкански пепел или [[лава]]) кој ја препокрива површината. Магматските [[Интрузија|интрузии]] какви што се [[батолит]]и, [[лаколит]]и, [[дајк]]ови и [[сил]]ови се туркаат нагоре во горната карпа и кристализираат како што интрудираат во неа. По депозитирањето на првичната секвенца од карпи, карпестите единици можат да се деформираат и/или метаморфозираат. Деформација обично се случува како резултат на хоризонтално скусување, хоризонтално издолжување или страна-по-страна (удар-лизгање) движење. Овие градбени режими се поврзуваат со [[приближувачка граница|приближувачите граници]], [[раздвојувачка граница|раздвојувачките граници]] и [[Трансформен расед|трансформните граници]], соодветно, меѓу тектонските плочи. === Историски поглед === {{Главна|Историја на Земјата|Еволуција}} [[File:Hyperia.jpg|thumb|200px|left|[[Планктон]]от ги населува океаните, морињата и езерата; тој постои во различни форми речиси 2&nbsp;билиони години<ref>{{Наведена книга|last=Margulis|first=Lynn|author2=Dorian Sagan |year=1995|title=What is Life?|publisher=Simon & Schuster|location=New York|isbn=0-684-81326-2}}</ref>]] [[File:Pangea animation 03.gif|thumb|300px|Анимација што го прикажува движењето на континентите од распаѓањето на Пангеја, па сè до денес]] Се проценува дека Земјата настанала пред 4,54 билиони години од [[Образување и еволуција на сончевиот Систем|сончевата маглина]], заедно со Сонцето и другите планети.<ref>{{Наведена книга |first=G. Brent |last=Dalrymple |year=1991 |title=The Age of the Earth |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=0-8047-1569-6}}</ref> [[Месечина]]та се формирала пред 20 милиони години (груба проценка). Најпрво растопена, надворешната обвивка на планетата се ладела, со што се добила цврста [[Земјина кора|кора]]. Гасовитата и вулканска активност ја произвела првичната атмосфера. Со кондензирање на водната пареа (која во поголем дел потекнувала од мразот донесен од [[Комета|кометите]]) се создале океаните и другите извори на вода.<ref> {{Наведено списание |first=A. |last=Morbidelli |display-authors=et al. |year=2000 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |title=Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth |journal=Meteoritics & Planetary Science |volume=35 |issue=6 |pages=1309–1320 |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x }}</ref> Се смета дека високо енергетските хемиски процеси ја дале самореплицирачката молекула пред околу 4 билиони години.<ref>{{наведени вести |title=Earth's Oldest Mineral Grains Suggest an Early Start for Life |publisher=NASA Astrobilogy Institute |date=2001-12-24 |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=76 |accessdate=2006-05-24 |archive-date=2006-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060928231649/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=76 |url-status=dead }}</ref> Континентите се образувале, па се разделувале и повторно се формирале паралелно со преформирањето на површината на Земјата во текот на милиони години, повремено спојувајќи се при што се добивале [[суперконтинент]]и. Пред околу 750 милиони години, најраниот познат суперконтинент [[Родинија]] започнал да се распаѓа. Подоцна континентите се рекомбинирале и ја дале [[Паноција]] која се распаднала пред околу 540 милиони години, и на крајот [[Пангеја]], суперконтинент кој се распаднал пред околу 180 милиони години.<ref>{{Наведено списание |first=J.B. |last=Murphy |author2=R.D. Nance |year=2004 |url=http://www.americanscientist.org/issues/page2/how-do-supercontinents-assemble |title=How do supercontinents assemble? |journal=American Scientist |volume=92 |issue=4 |doi=10.1511/2004 април 324 |page=324 |doi-broken-date=2024-12-01 |access-date=2012-12-14 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128224011/http://www.americanscientist.org/issues/page2/how-do-supercontinents-assemble |url-status=dead }}</ref> Постојат голем број докази дека за време на ерата [[неопротерозоик]] постоело масовно [[заледување]] кое покрило голем дел од планетата. Оваа хипотеза е насловена како „[[Земја снежна топка]]“ и е од особено значење поради тоа што ѝ претходи на [[Камбриска експлозија|камбриската експлозија]] со која почнале да се појавуваат многуклеточни животни форми пред околу 530-540 милиони години.<ref>{{Наведена книга |first=J.L. |last=Kirschvink |year=1992 |chapter=Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth |chapter-url=http://www.gps.caltech.edu/~jkirschvink/pdfs/firstsnowball.pdf |title=The Proterozoic Biosphere |editor=J.W. Schopf, C. Klein eds. |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=51–52 |isbn=0-521-36615-1}}</ref> По камбриската експлозија се случиле пет различни [[Масовно истребување|масовни истребувања]].<ref>{{Наведено списание |last=Raup |first=David M|author2=J. John Sepkoski Jr. |year=1982 |title=Mass extinctions in the marine fossil record |journal=Science |volume=215 |issue=4539|pages = 1501–3 |doi=10.1126/science.215.4539.1501 |pmid=17788674 |bibcode=1982Sci...215.1501R}}</ref> Последното масовно истребување се случило пред околу 65 милиони години, кога поради колизија на [[метеорит]]и исчезнале [[диносаурус]]ите кои не се предци на [[птици]]те како и други големи влекачи, но биле поштедени малите животни какви што биле [[цицачи]]те, кои тогаш наликувале на [[ровчици]]те. Во изминатите 65 милиони години настанала диверзификација на цицачите.<ref>{{Наведена книга |last=Margulis |first=Lynn |author2=Dorian Sagan |year=1995 |title=What is Life? |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=0-684-81326-2 |page=145}}</ref> Пред неколку милиони години, еден вид на мал африкански [[Човеколики мајмуни|човеколик мајмун]] се здобил со способноста да стои исправено.<ref>{{Наведена книга |last=Margulis |first=Lynn |author2=Dorian Sagan |year=1995 |title=What is Life? |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=0-684-81326-2}}</ref> Последователната појава и напредок на [[луѓе]]то, развојот на земјоделството и [[цивилизација]]та им дозволиле на луѓето да влијаат на Земјата многу побрзо отколку било која претходна животна форма, со што биле афектирани природата и бројноста на другите организми, како и светската клима. За споредба, на [[Кислородна катастрофа|големиот оксигенациски настан]], поттикнат од појавата на алгите за време на периодот [[сидериј]], му биле потребни околу 300 милиони години за да кулминира. Современата ера се вбројува како дел од масовно истребување - [[холоценско масовно истребување]] - кое е најбрзото што досега се случило.<ref>{{Наведено списание|author = Diamond J|title = The present, past and future of human-caused extinctions|journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci|volume = 325|issue = 1228|pages = 469–76; discussion 476–7|year = 1989|pmid = 2574887|doi = 10.1098/rstb.1989.0100|last2 = Ashmole|first2 = N. P.|last3 = Purves|first3 = P. E.|bibcode = 1989RSPTB.325..469D}}</ref><ref>{{Наведено списание|author = Novacek M, Cleland E|title = The current biodiversity extinction event: scenarios for mitigation and recovery|journal = Proc Natl Acad Sci USA|volume = 98|issue = 10|page = 1029|year = 2001|pmid = 11344295|doi = 10.1073/pnas.091093698|pmc = 33235|bibcode = 2001PNAS...98.5466N|pages = 5466–70| doi-access=free }}</ref> Одредени научници, како [[Едвард Вилсон]] од [[Харвард|Универзитетот Харвард]], предвидуваат дека уништувањето на биосферата од страна на луѓето би можело да предизвика истребување на една половина од сите видови во следните 100 години.<ref>{{Наведено списание|title=The mid-Holocene extinction of silver fir (Abies alba) in the Southern Alps: a consequence of forest fires? Palaeobotanical records and forest simulations|doi=10.1007/s00334-006-0051-0|year=2006|last1=Wick|first1=Lucia|last2=Möhl|first2=Adrian|journal=Vegetation History and Archaeobotany|volume=15|issue=4|pages=435–444}}</ref> Опсегот на сегашното истребување сè уште се истражува, дебатира и се прават пресметки за него од страна на биолозите.<ref>See, e.g. [http://park.org/Canada/Museum/extinction/holmass.html], [http://park.org/Canada/Museum/extinction/extincmenu.html], [http://park.org/Canada/Museum/extinction/patterns.html]</ref> == Атмосфера, клима и време == {{Главна|Земјина атмосфера|Клима|Време}} [[File:Top of Atmosphere.jpg|thumb|250px|[[Релејово расејување|Сината светлина повеќе се расејува]] од другите бранови должини од страна на гасовите во атмосферата, давајќи и на Земјата син [[хало]] кога се гледа од вселената ]] [[File:A tornado near Anadarko, Oklahoma, on May 3, 1999.jpg|thumb|250px|Торнадо во централна [[Оклахома]]]] [[Атмосфера]]та на Земјата е клучен фактор во одржувањето на планетарниот екосистем. Тенкиот слој гасови што ја обиколува Земјата се држи на место со помош на [[гравитација]]та на планетата. Сувиот воздух се состои од 78% [[азот]], 21% [[кислород]], 1% [[аргон]] и други инертни гасови, [[јаглерод диоксид]] итн.; исто така, воздухот содржи и променлива количина на водна пареа. Атмосферскиот притисок се намалува со зголемување на надморската височина. Озонската обвивка на Земјината атмосфера има важна улога во намалувањето на ултравиолетвоото (UV) зрачење кое стигнува до површината. Бидејќи ДНК се оштетува од UV зрачењето, ова има за цел заштита на живиот свет на површината. Атмосферата исто така задржува топлина за време на ноќта, со што се редуцираат дневните температурни екстреми. Времето на Земјата го има исклучиво во долниот дел од атмосферата и служи како спроводен систем за редистрибуција на топлината. [[Океанска струја|Океанските струи]] се друг важен фактор во одредувањето на [[клима]]та, особено големото подводно [[термохалино струење]] кое ја распространува топлинската енергија од екваторските океани до поларните региони. Овие струи помагаат во ублажување на разликите во температурите кои постојат во зима и лето во умерените зони. Исто така, без редистрибуција на топлинската енергија од океанските струи и атмосферата, тропските области би биле многу пожешки, а поларните региони многу поладни. Времето може да има корисни и штетни ефекти. Временските екстреми ([[торнадо]], [[ураган]], [[циклон]]) може да потрошат големи количини на енергија долж нивниот пат на минување и да предизвикаат уништување. Површинската [[растителност]] развила зависност од сезонската променливост на времето, така што ненадејни промени од само неколку години би можеле да имаат драматичен ефект, како на растителноста, така и на животните кои зависат од нејзиниот раст поради исхрана. Климата на планетата е мерка за долгорочните трендови во времето. Познато е дека различни фактори влијаат на климата, меѓу кои се океанските струења, површинското [[албедо]], [[стакленички гас]]ови, варијации во сончевата светлина и промени во [[орбита]]та на планетата. Врз основа на историски податоци, познато е дека Земјата била подложена на драстични климатски промени во минатото, меѓу кои се вбројуваат и [[Ледено доба|ледените доба]]. Климата на еден регион зависи од бројни фактори, особено од надморската височина. Појас од надморска височина на површината кој има слични климатски својства образува климатски регион. Постојат многу вакви региони, кои се наоѓаат од [[Тропска клима|тропската клима]] на екваторот до [[Поларна клима|поларната клима]] во северните и јужните екстреми. На времето исто така влијаат и [[Годишно време|сезоните]] (годишните времиња) кои се резултат од тоа што Земјината оска е поместена во однос на нејзината орбитна рамнина. Според ова, во дадено време од летото или зимата, еден дел од планетата е повеќе директно изложен на сончевите зраци. Ова изложување се менува како што Земјата врши револуција во својата орбита. Во дадено време, независно од годишното време, северната и јужната полутопка имаат спротивни годишни времиња. Моментално се случуваат две работи: # просечната температура се зголемува; # регионалните клими подлежат на значителни промени.<ref>{{наведени вести|title=Tropical Ocean Warming Drives Recent Northern Hemisphere Climate Change|publisher=Science Daily|date=April 6, 2001|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2001/04/010406073554.htm|accessdate=2006-05-24}}</ref> == Вода на Земјата == {{Главна|Вода}} [[File:44 - Iguazu - Décembre 2007.jpg|thumb|300px|Водопадите [[Игуасу (водопади)|Игуасу]] на границата меѓу [[Бразил]] и [[Аргентина]]]] [[Вода]]та е хемиска супстанција која се состои од водород и кислород и е неопходна за сите познати форми на живот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/waterforlifedecade/background.html |title=Water for Life |publisher=Un.org |date=2005-03-22 |accessdate=2011-05-14}}</ref> Во секојдневието на човекот, поимот „вода“ се однесува само на течната агрегатна состојба, но оваа супстанција исто така се среќава и во цврста агрегатна состојба - [[мраз]] - и во гасовита состојба - водена пареа. Водата покрива 71% од површината на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|title=CIA- The world fact book|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2008-12-20|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|url-status=dead}}</ref> На Земјата, таа се наоѓа најмногу во океаните и другите поголеми водни басени, со тоа што 1,6% отпаѓа на подземната вода, а 0,001% на воданта пареа, [[Облак|облаците]] (образувани од цврсти и течни честички вода суспендирани во воздухот) и врнежите.<ref>[http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html Water Vapor in the Climate System] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070320034158/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2007-03-20 }}, Special Report, [AGU], December 1995 (linked 4/2007). [http://www.unep.org/dewa/assessments/ecosystems/water/vitalwater/ Vital Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090708023755/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2009-07-08 }} [[UNEP]].</ref> Океаните држат 97% од површинската вода, [[ледник|ледниците]] и поларните [[Снежна покривка|снежни покривки]] 2,4% а останатите копнени површини ([[Река|реки]], [[Езеро|езера]] и [[Бара|бари]]) - 0,6%. Дополнително, мала количина на вода се состои во живите организми и преработените производи. === Океани === {{Главна|Океан}} [[File:Ocean from Leblon.jpg|thumb|left|200px|Поглед на Атлантскиот Океан од [[Леблон]], [[Рио де Жанеиро]]]] Океан е голем воден басен со солена вода и главна компонента на [[хидросфера]]та. Приближно 71% од површината на Земјата (површина од околу 361 милион&nbsp;км²) е покриен со океан, непрекинат воден басен кој е поделен на неколку главни океани и помали [[Море|мориња]]. Повеќе од половина од оваа област има преку 3000 метри длабочина. Просечната соленост на океанот изнесува околу 35 [[ppt]] (3,5%) и приближно целата морска вода има соленост од 30 до 38 ppt. Иако во општи црти се опишуваат како неколу „одделни“ океани, овие води сочинуваат еден светски, поврзан басен од солена вода, често нарекуван и [[светски океан]].<ref>"[http://www.answers.com/Ocean#Encyclopedia Ocean] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070303093700/http://www.answers.com/Ocean#Encyclopedia |date=2007-03-03 }}". ''The Columbia Encyclopedia.'' 2002. New York: Columbia University Press</ref><ref name="UNAoO">"[http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html Distribution of land and water on the planet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080531103749/http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html |date=2008-05-31 }}". ''[http://www.oceansatlas.com/ UN Atlas of the Oceans]</ref> Тој е од фундаментално значење за [[океанографија]]та.<ref>Spilhaus, Athelstan F. 1942 (Jul.). "Maps of the whole world ocean." ''Geographical Review'' ([[American Geographical Society]]). Vol. 32 (3): pp. 431–5.</ref> Големите океански оддели се одредени делумно од континентите, различните [[Архипелаг|архипелази]] и според други критериуми: овие оддели се (од најголем кон најмал) [[Тихи Океан]], [[Атлантски Океан]], [[Индиски Океан]], [[Јужен Океан]] и [[Северноледен Океан]]. Помалите региони на океаните се познати како мориња, [[залив]]и итн. Постојат и [[Солено езеро|солени езера]] кои претставуваат помали басени на солена вода обиколена од сите страни со копно кои не се поврзани со светскиот океан. Два забележителни примери се [[Аралско Море|Аралското Море]] и [[Големо Солено Езеро|Големото Солено Езеро]]. === Езера === {{Главна|Езеро}} [[File:Lake mapourika NZ.jpeg|thumb|200px|Езерото [[Мапурика]] во [[Нов Зеланд]]]] Езерата ({{langx|la|lacus}}) се поголеми вдлабнатини на Земјината површина исполнети со вода, која не е во непосредна врска со океанот. За езера се сметаат оние водни басени кои се подлабоки од бара и кои се напојуваат со вода од река.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/328083/lake |author=Brittanica online |accessdate=2008-06-25 |title=Lake (physical feature) |quote=[a Lake is] any relatively large body of slowly moving or standing water that occupies an inland basin of appreciable size. Definitions that precisely distinguish lakes, ponds, swamps, and even rivers and other bodies of nonoceanic water are not well established. It May be said, however, that rivers and streams are relatively fast moving; marshes and swamps contain relatively large quantities of grasses, trees, or shrubs; and ponds are relatively small in comparison to lakes. Geologically defined, lakes are temporary bodies of water.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Dictionary.com definition |accessdate=2008-06-25 |url=http://dictionary.reference.com/browse/lake a body of fresh or salt water of considerable size, surrounded by land.}}</ref> Природните езера на Земјата најчесто се наоѓаат во планински предели, [[раседна зона|раседни зони]] и области на кои денес има заледување. Други езера се наоѓаат во [[Неистечен басен|неистечни басени]] или долж тековите на големите реки. Во некои области на светот постојат многу езера поради тоа што има неконтролирана дренажа од последното ледено доба. Сите езера се привремени во однос на геолошката временска скала; тие бавно ќе се исполнат со седименти или ќе истечат од басенот во кој се содржат. === Бари === {{Главна|Бара}} Бара е басен од неистечна вода, било природен или изграден од човекот, кој најчесто е помал од езеро. Барите и езерата се разликуваат од потоците според брзината на струењето. Додека струењето на водата во потоците лесно се набљудува, кај барите и езерата се среќаваме со микроструења на водата кои се придвижени од температурата и со струења придвижени од ветерот. === Реки === {{Главна|Река}} [[Податотека:Лепенец кај Бардовци.jpg|200px|мини|десно|Реката [[Лепенец]] во [[Македонија]]]] Река е природен тек на вода,<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/river River {definition}] from Merriam-Webster. Accessed February 2010.</ref> обично слатководна, која тече кон океан, езеро, море или друга река. Во ретки случаи реката може едноставно да потоне во земјата или целосно да се исуши пред да достигне до друга вода. Водата во реката најмногу потекнува од врнежите, изворите и водата што се топи од ледниците и сл. === Потоци === {{Главна|Поток}} [[File:Serava.jpg|thumb|десно|200п|[[Серава]] во својот горен тек е поток]] Поток е проточна вода со свое сопствено струење, која се наоѓа во [[речно корито]]. Потоците се важни како спроводници во [[Воден циклус|водниот циклус]], а служат и како коридори за миграција на рибите и друг жив свет. Биолошкото [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] во непосредна близина на потокот се нарекува [[рипариска зона]]. Денес, во поглед на холоценското масовно изумирање, потоците имаат улога на коридори во поврзувањето на [[Фрагментација (екологија)|фрагментираните живеалишта]], а со тоа и во зачувување на [[Биоразновидност|биолошката разновидност]]. == Екосистеми == {{Главна|Екологија|Екосистем}} [[File:View of loch lomond.JPG|thumb|left|200px|[[Лох Ломонд]] во Шкотска образува релативно изолиран екосистем. Рибната заедница од ова езеро стои непроменета долг временски период.<ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=C.E.|title=The fish community of Loch Lomond, Scotland : its history and rapidly changing status|journal=Hydrobiologia|year=1994|volume=290|issue=1–3|pages=91–102|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3302548|doi=10.1007/BF00008956}}</ref>]] [[File:Aravalli.jpg|thumb|left|200px|Зелениот планински венец [[Аравали]] во пустинската област [[Раџастан]] во [[Индија]]]] [[File:Chicago Downtown Aerial View.jpg|thumb|200px|Поглед на [[човечки екосистем]]. На сликата е градот [[Чикаго]]]] Екосистемите се составени од различни абиотички и биотички компоненти кои функционираат заедно и поврзано.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Pidwirny |first=Michael |year=2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |title=Introduction to the Biosphere: Introduction to the Ecosystem Concept |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9j.html |accessdate=September 28, 2006}}</ref> Градбата и составот на екосистемите е одредена од многу фактори на животната средина кои се поврзани. Разновидностите на овие фактори ќе поттикнат динамички измени во екосистемот. Некои од поважните компоненти се [[почва]], атмосфера, [[зрачење]] од Сонцето, вода и живите организми. Централна идеја во [[Екосистемска екологија|екосистемскиот концепт]] е таа според која живите суштества заемодејствуваат со секој друг елемент во нивната непосредна средина. [[Јуџин Одум]] како еден од основачите на екологијата, вели: „Секоја единица која ги вклучува сите организми („заедница“ од организми) од дадена област кои заемодејствуваат со физичката средина така што протокот на енергија доведува до јасно дефинирана [[Ланец на исхрана|трофичка структура]], биоразновидност и [[Биогеохемиски циклус|циклус на материите]] (на пример, размена на материи меѓу живиот и неживиот дел) во рамките на системот се нарекува екосистем.“<ref name="Odum1971">Odum, EP (1971) Fundamentals of ecology, third edition, Saunders New York</ref> Во екосистемот видовите се поврзани и меѓусебно зависни (што се огледа во ланецот на исхрана) и разменуваат енергија и материја меѓусебно и со нивната околна средина.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Pidwirny |first=Michael |year=2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |title=Introduction to the Biosphere: Organization of Life |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9d.html |accessdate=September 28, 2006}}</ref> Помала единица се нарекува микроекосистем. На пример, микроекосистем може да биде камен и целиот жив свет што се наоѓа под него. Во макроекосистем може да се вклучи цел [[екорегион]], заедно со неговиот [[водособирен басен]].<ref>{{Наведено списание |last=Bailey |first=Robert G. |year=2004 |title=Identifying Ecoregion Boundaries |journal=Environmental Management |volume=34 |pmid=15883869 |issue=Supplement 1 |url=http://www.fs.fed.us/institute/news_info/Identifying_ecoregion_boundaries.pdf |doi=10.1007/s00267-003-0163-6 |pages=S14–26 |access-date=2012-12-14 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001013622/http://www.fs.fed.us/institute/news_info/Identifying_ecoregion_boundaries.pdf |url-status=dead }}</ref> === Дивина === {{Главна|Дивина}} [[File:Biogradska suma.jpg|thumb|200px|[[Стара шума]] од [[европска бука]] во [[Биоградска Гора]] - [[Црна Гора]]]] Како дивина обично се сметаат области кои не се значително изменети од човечката активност. Дивината постои во [[резерват]]ите, [[Национален парк|националните паркови]], па дури и во урбаните области покрај реките, клисурите и стопански неразвиените области. Областите со дивина и заштитените паркови се сметаат за важни за опстанокот на одредени видови, еколошки проучувања, [[конзервација]] и рекреација. Одредени опишувачи на природата веруваат дека дивината е клучна за човечкиот дух и креативност,<ref name="Man p155-157">No Man's Garden by Daniel B. Botkin p155-157</ref> а некои еколози ја сметаат дивината како интегрален дел од планетарниот самоодржувачки природен екосистем (биосфера). Исто така, овие области би можеле да обезбедат живеалишта за дивата [[флора]] и [[фауна]] кои инаку тешко би можеле да опстојат во зоолошките градини, [[арборетум]]ите или лабораториите. == Жив свет == {{Главна|Живот|Биологија|Биосфера}} [[File:Malards in Golden Gate Park.jpg|thumb|left|upright|200п|Женска патка со патчиња - размножувањето е неопходно за продолжување на животот]] Иако не постои севкупен договор за тоа што е [[живот]], научниците во општи црти прифаќаат дека животот се одликува со организација (градба), [[метаболизам]], [[раст]], [[адаптација]], одговор на [[Нервна дразба|дразби]] и [[размножување]]. За животот би можело исто така да се каже дека е карактеристична состојба на организмите. Под [[биосфера]] се подразбира делот од Земјината надворешна обвивка - вклучувајќи копно, површински карпи, вода, воздух и атмосфера - на кој се среќава живиот свет и кој се менува со биотичките процеси на организмите. Денес на планетата Земја се наоѓаат над 75 билиони тони на [[биомаса]] (жив свет) која живее во различните [[Животна средина|животни средини]] во рамките на биосферата. Над девет десетини од вкупната биомаса на Земјата отпаѓа на растителниот свет, од кој зависи животинскиот. До денес се идентификувани повеќе од 2 милиони видови на растенија и животни, а проценките за точниот број на постоечки видови се движат од неколку милиони до преку 50 милиони. Бројот на поединечни видови на живи организми постојано се менува (се појавуваат нови видови, а други исчезнуваат). Вкупниот број на видови денес е во постојано опаѓање. === Еволуција === {{Главна|Еволуција}} [[File:Amazon Manaus forest.jpg|thumb|285px|Област во [[Амазонска прашума|Амазонската прашума]] која се наоѓа меѓу [[Колумбија]] и Бразил. Тропските [[Дождовна шума|дождовни шуми]] на [[Јужна Америка]] се дом на најголемата биолошка разновидност на Земјата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907 |title=Why the Amazon Rainforest is So Rich in Species : News |publisher=Earthobservatory.nasa.gov |date=2005-12-05 |accessdate=2011-05-14 |archive-date=2011-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225204348/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/12/051205163236.htm |title=Why The Amazon Rainforest Is So Rich In Species |publisher=Sciencedaily.com |date=2005-12-05 |accessdate=2011-05-14}}</ref>]] Познато е дека живот постои само на планетата Земја. [[Абиогенеза|Создавањето на животот]] е сè уште малку познат процес, но се смета дека животот потекнува од пред околу 3,9 до 3,5 билиони години, односно од еоните [[хадеј]] и [[археј]], што се одвивало на примордијалната Земја која имала суштински различна средина отколку денес. Овие први животни форми ги поседувале основните својства на саморепликација и наследни својства. Со појавата на животот, процесот на еволуција по пат на [[природна селекција]] довел до создавање на уште поразлични животни форми. Видовите кои не можеле да се прилагодат (адаптираат) на промените во средината и конкуренцијата од другите животни форми исчезнале. Меѓутоа, [[фосил]]ниот запис содржи докази за многу од овие постари видови. Поновите фосилни докази и докази од [[ДНК]] покажуваат дека кај сите постоечки видови може да се проследи линијата на предоштво сè до првите примитивни животни форми. Со појавата на [[фотосинтеза]]та кај најосновните форми на растителен жив свет се овозможило собирање и искористување на сончевата енергија. [[Кислород]]от добиен од фотосинтеза се акумулирал во атмосферата и на овој начин се создала [[Озонска обвивка|озонската обвивка]]. [[Ендосимбиотска теорија|Вклучувањето на помали клетки во рамките на поголеми]] довело до развиток на уште посложени клетки наречени [[еукариоти]]. Клетките кои биле дел од колонии станале силно специјализирани, со што се оформиле вистинските многуклеточни организми. Новонастанатата озонска обвивка го апсорбира штетното [[ултравиолетово зрачење]], па така живиот свет бил во можност да ја колонизира површината на Земјата. === Микроорганизми === {{Главна|Микроорганизам}} [[Податотека:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|200px|мини|десно|Бактеријата ''[[Escherichia coli]]'']] Првата форма на живот која се развила на Земјата биле микроорганизмите-[[прокариоти]] кои останале единствената форма на живот на планетата сè до пред неколку билиони години, кога се појавиле многуклеточните организми. Микроорганизмите се едноклеточни или повеќеклеточни организми кои обично се со микроскопски димензии и не можат да се регистрираат со човечкото око. Тука припаѓаат бактериите, некои габи, археите, протистите и одредени животински видови. Прокариотските животни форми можат да се најдат речиси насекаде на Земјата каде постои течна вода, меѓудругото и во внатрешноста на карпите. Нивното размножување е брзо и обилно. Комбинацијата од висока [[стапка на мутација]] и [[хоризонтален пренос на гени]] ги прави многу прилагодливи и способни да опстојат во нови средини, меѓу кои и вселената. Тие сочинуваат основен дел на Земјиниот екосистем. Некои микроорганизми се [[патоген]]и и се ризик по здравјето на други организми. === Растенија и животни === {{Главна|Растенија|Животни}} [[File:Diversity of plants (Streptophyta) version 2.png|thumb|left|200п|Избор од различни растителни видови]] [[File:Animal diversity.png|thumb|200п|Избор од различни животински видови]] Првата поделба на живите суштества ја направил [[Аристотел]]. Тој направил разлика меѓу растенија (кои обично не се движат доволно брзо за да бидат забележани од луѓето) и животни. Во системот на [[Карл Лине]], растенијата станале царство Vegetabilia (подоцна наречено Plantae), а животните царство Animalia. Понатаму станало јасно дека царството Plantae како што првично било опишано вклучувало и неколку неповрзани, далечни групи, па така габите и неколку групи на [[алги]] биле сместени во нови, посебни царства. Сепак, овие организми сè уште понекогаш се сметаат за растенија. Бактериите понекогаш се сметаат за флора,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=flora |url=http://webster.com/cgi-bin/dictionary?va=flora |work=Merriam-Webster Online Dictionary |publisher=Merriam-Webster |accessdate=September 27, 2006}}</ref><ref>{{Наведена книга |year=1998 |title=Status and Trends of the Nation's Biological Resources |chapter=Glossary |chapter-url=http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/zy198.htm#F |publisher=Department of the Interior, Geological Survey |location=Reston, VA |id=SuDocs No. I 19.202:ST 1/V.1-2 |access-date=2012-12-15 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715060359/http://biology.usgs.gov/s+t/SNT/noframe/zy198.htm#F |url-status=dead }}</ref> а одредени класификациски системи го користат поимот ''бактериска флора'' или ''микрофлора'' како одделен од ''растителна флора''. Еден од многуте начини на класифицирање на растенијата е според регионални флори, кои, во зависност од намената на проучувањето може исто така да ја вклучат и фосилната флора, односно остатоците од растенија од некоја претходна ера. Обично регионалните флори се поделени на категории, како домородна флора и земјоделска и градинарска флора, од кои последните две намерно се одгледуваат и култивираат. Некои типови на „домородна флора“ всушност се [[внесен вид|внесени]] пред повеќе векови од страна на луѓето кои мигрирале од еден регион или континент до друг и станале интегрален дел од домородната или природна флора на местото каде тие биле внесени. Ова е пример за тоа на кој начин човечкото заемодејство со природата може да ја направи нејасна границата на она што се смета за природа. Друга категорија растенија историски и традиционално се сметаат за [[плевел]]и. На сличен начин, и животните често се категоризираат како домашни, диви животни, штетници и сл. според нивната поврзаност со животот на луѓето. [[Животни]]те како група поседуваат неколку одлики што ги одделуваат од останатите живи суштества. Животните се еукариоти и најчесто се многуклеточни. Тие се [[хетеротроф]]ни, најчесто ја варат храната во внатрешна комора ([[желудник]] и црева), што ги разликува од растенијата и алгите. Тие исто така се разликуваат од нив и по отсуството на [[клеточен ѕид]] кај нивните клетки. Со неколку исклучоци (пред сè се мисли на [[сунѓери]]те), телата на животните се диференцирани во посебни [[Ткиво|ткива]]. Меѓу нив се [[мускул]]ното ткиво, кое има способност да се контрхира и да го контролира [[движење]]то, како и [[Нервен систем|нервниот систем]] кој праќа и обработува нервни сигнали. Еукариотските животински клетки се опколени со карактеристична вонклеточна матрица составен од [[колаген]] и еластични [[гликобелковини]]. Тој може да се калцифицира и да даде структури како черупки, коски и спикули, кои служат како потпора на телото. == Човекот и природата == [[File:Dendrarium Sochi Mauritanian arbour.jpg|thumb|250п|Дендрариумот во [[Сочи]] е пример за слевање на „природната“ и „вештачката“ средина]] Макар што луѓето денес сочинуваат само мал дел од вкупната жива биомаса на Земјата, влијанието на луѓето врз природата е несоодветно големо. Поради опсегот на влијанието од човекот, границите меѓу она што луѓето го сметаат за природа и вештачките средини не се јасни, освен во екстремите. Дури и на екстремите, големината на природна животна средина која не е под влијание на луѓето денес се намалува со многу брзо темпо. Технологијата развиена од страна на човекот довела до поголемо искористување на природните ресурси и потпомогнала во ублажувањето на некои од ризиците кои потекнуваат од природни непогоди. Меѓутоа, и покрај овој напредок, судбината на човечката цивилизација останува тесно поврзана со промените во животната средина. Постои многу сложена повратна врска меѓу искористувањето на напредната технологија и промените кои настануваат во животната средина, која штотуку се осознава.<ref>{{наведени вести|title=Feedback Loops In Global Climate Change Point To A Very Hot 21st Century|publisher=Science Daily|date=May 22, 2006|url=http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/ESD-feedback-loops.html|accessdate=2007-01-07|archive-date=2008-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224052611/http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/ESD-feedback-loops.html|url-status=dead}}</ref> Заканите врз Земјата кои потекнуваат од луѓето се [[загадување]], [[обесшумување]] и хаварии (излевање на нафта и сл.). Луѓето придонеле во истребувањето на многу растенија и животни. Луѓето ја користат природата за рекреација и економски активности. Употребата на природни ресурси за [[индустрија]]та останува главна компонента за светскиот економски систем. Одредени активности како [[лов]] и [[риболов]] се користат како за добивање храна, така и за рекреација од страна на различни луѓе. [[Земјоделство]]то се појавило во 9-от милениум п.н.е. Дали во сферата на производство на храна или на енергија, природата влијае на економското богатство. Иако првите луѓе ги собирале некултивираните растенија за храна и ги користеле лековитите својства на растителноста,<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.nps.gov/plants/medicinal/plants.htm|title = Plant Conservation Alliance – Medicinal Plant Working Groups Green Medicine|publisher = US National Park Services |accessdate=September 23, 2006}}</ref> денес најмногу се употребуваат одгледуваните растенија (по пат на земјоделство). Расчистувањето на големи површини земјиште за одгледување на земјоделски култури довело до значително намалување на шумите и мочуриштата, што повлекло (и сè уште повлекува) губење на живеалиштата на многу растителни и животински видови и појава на голема [[ерозија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|last = Oosthoek|first = Jan|year = 1999|url = http://www.eh-resources.org/philosophy.html|title = Environmental History: Between Science & Philosophy|publisher = Environmental History Resources|accessdate = 2006-12-01}}</ref> == Материја и енергија == {{Главна|Материја|Енергија}} [[File:Hydrogen Density Plots.png|thumb|250п|Првите неколку [[Атомска орбитала|атомски орбитали]] на [[водород]]ниот атом, прикажани како напречни пресеци со пробабилистичка густина кодирана во боја]] Некои полиња на науката ја гледаат природата како материја во движење, која се покорува на одредени закони на природата кои науката се обидува да ги разбере. Поради оваа причина, за најфундаментална наука обично се смета [[физика]]та - име под кое се препознава проучување на природата. Материјата најчесто се дефинира како [[супстанција]]та од која се состојат физичките објекти. Таа ја изградува [[Вселена што може да се набљудува|вселената што може да се набљудува]]. Денес се смета дека видливите компоненти на вселената сочинуваат само 4% од вкупната маса. За остатокот се смета дека се состои од 23% на [[ладна темна материја]] и 73% на [[темна енергија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://map.gsfc.nasa.gov/m_mm/mr_limits.html |title=Some Theories Win, Some Lose |work=[[WMAP]] Mission: First Year Results |publisher=[[NASA]] |accessdate=29 2006}}</ref> Суштинската природа на овие компоненти сè уште не е позната и моментално интензивно се проучува од страна на физичарите. Однесувањето на материјата и енергијата во вселената што може да се набљудува е водено од добро дефинирани физички закони. Овие закони се искористени за да се добијат космолошки модели кои успешно ги објаснуваат градбата и еволуцијата на вселената која ние можеме да ја набљудуваме. Математичките изрази за законите на физиката користат низа од дваесетина [[Физичка константа|физички константи]]<ref>{{Наведена мрежна страница|last = Taylor|first = Barry N.|year = 1971|url = http://www.physics.nist.gov/cuu/Constants/introduction.html|title = Introduction to the constants for nonexperts|publisher = National Institute of Standards and Technology|accessdate = 2007-01-07|archive-date = 2007-01-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20070107012004/http://physics.nist.gov/cuu/Constants/introduction.html|url-status = dead}}</ref> кои по сè изгледа дека се статични во вселената што може да се набљудува.<ref>{{Наведено списание|author=D. A. Varshalovich, A. Y. Potekhin, A. V. Ivanchik|title=Testing cosmological variability of fundamental constants|journal=AIP Conference Proceedings|year=2000|volume=506|page=503|arxiv=physics/0004062|doi=10.1063/1.1302777}}</ref> Вредностите на овие константи се внимателно измерени, но причината за нивните специфични вредности останува непозната. == Космичко пространство == {{Главна|Космичко пространство|Вселена|Вонземски живот}} [[File:Solar System size to scale mul.svg|thumb|300px|left|Планетите и [[Џуџеста планета|џуџестите планети]] од сончевиот Систем ''(големините во размер, растојанијата не се во размер)'']] [[File:NGC 4414 (NASA-med).jpg|thumb|200п|'''[[NGC 4414]]''' е спирална галаксија во соѕвездието [[Косите на Вероника]], околу 56,000 [[Светлосна година|светлосни години]] во пречник и приближно 60 милиони светлосни години од Земјата]] Космичкото пространство, познато и како вселена, се однесува на релативно празните региони на вселената што се наоѓаат позади атмосферите на небесните тела. Поимот „космички простор“ се користи за да се направи разлика од „воздушно пространство“ (и местата на Земјата). Не постои дискретна граница меѓу Земјината атмосфера и вселената, бидејќи атмосферата постепено [[Атенуација|атенуира]] со зголемување на надморската височина. Космичкото пространство во рамките на сончевиот Систем се нарекува [[меѓупланетарен простор]], кое преминува во меѓуѕвездениот простор во она што е познато како [[хелиопауза]]. Космичкото пространство е оскудно пополнето со неколку десетици типови на органски молекули кои се откриени со помош на [[микробранова спектроскопија]], потоа [[зрачење од црно тело]] останато од [[Голема експлозија|Големата експлозија]] и почетокот на вселената и со [[космички зраци]], кои вклучуваат јонизирани атомски јадра и различни субатомски честички. Исто така постои одредена количина на гасови, плазма и прав, како и мали [[метеор]]и. Дополнително, постојат знаци на човечки живот, како на пример, материите останати од претходните лансирања на ракети, кои се потенцијална опасност за вселенското инженерство. Одреден дел од овие отпадоци повторно навлегуваат во атмосферата на периоди. Иако планетата Земја е моментално единственото тело во сончевиот Систем кое поддржува живот, скорешните докази укажуваат дека во далечното минато на планетата [[Марс]] имало маса од течности на површината.<ref>{{Наведено списание|author = Bibring, J |display-authors=et al.|title = Global mineralogical and aqueous mars history derived from OMEGA/Mars Express data|journal = Science|volume = 312|issue = 5772|pages = 400–4|year = 2006|pmid = 16627738|doi = 10.1126/science.1122659|bibcode = 2006Sci...312..400B}}</ref> За краток период од својата историја, Марс веројатно бил способен да создаден живот. Меѓутоа денес, поголем дел од водата на Марс е замрзната. Ако жив свет воопшто постои на Марс, тогаш тој најверојатно би се наоѓал подземја, каде течна вода сè уште може да постои.<ref>{{Наведена мрежна страница|first = Tariq|last = Malik|date = 2005-03-08|url = http://www.msnbc.msn.com/id/7129347/|title = Hunt for Mars life should go underground|publisher = The Brown University News Bureau|accessdate = September 4, 2006|archive-date = 2013-01-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20130120062648/http://www.msnbc.msn.com/id/7129347/|url-status = dead}}</ref> Условите на другите земјовидни планети, [[Меркур]] и [[Венера]], се јавуваат како премногу сурови за да би одржувале живот каков што ние го знаеме. Но, се претпоставува дека [[Европа (сателит)|Европа]], четвртата најголема месечина на [[Јупитер]], би можела да поседува подповршински океан од течна вода и со тоа потенцијално да поддржува живот.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Scott Turner|date = 1998-03-02|url = http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/news8.html|title = Detailed Images From Europa Point To Slush Below Surface|publisher = The Brown University News Bureau|accessdate = September 28, 2006|archive-date = 2006-09-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20060929232149/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/news8.html|url-status = dead}}</ref> ==Природата како тема во уметноста и во популарната култура== ===Природата како мотив во книжевноста=== * „Природата е волшебна“ — песна на македонскиот поет [[Иван Ивановски]].<ref>Иван Ивановски, ''Ах ти мило детенце''. Култура, Скопје, 1980, стр. 12.</ref> * „Природа“ — кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.<ref>Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 36.</ref> * „Блажена е природата“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 37.</ref> * „Дијалог меѓу Природата и Исланѓанецот“ ([[Италијански јазик|италијански]]: ''Dialogo della natura e di un Islandese'') - есеј на италијанскиот поет [[Џакомо Леопарди]].<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 68-74.</ref> * „За природата“ — песна на рускиот поет [[Николај Рубцов]] од 1957 година.<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 100.</ref> * „Убавините на природата“ — песна на арапскиот поет [[Ибн Сехл]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 78.</ref> * „Писмена работа по македонски јазик тема: природа“ — кус расказ на македонскиот писател [[Драган Георгиевски]] од [[2013]] година.<ref>Драган Георгиевски, ''Метаморфузија'', Темплум, Скопје, 2013.</ref> ===Природата како морив во популарната култура=== * „Човекот наспроти природата“ (англиски: ''Man vs. Nature'') — песна на американската [[Рок-музика|рок-група]] [[Килдоузер]] (''Killdozer'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/86816-Killdozer-Twelve-Point-Buck Killdozer – Twelve Point Buck (пристапено на 10.11.2024)]</ref> * „Назад во природата“ (англиски: ''Back To Nature'') — песна на британската рок-група [[Магазин]] (''Magazine'') од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Magazine-Secondhand-Daylight/master/43893 DISCOGS, Magazine ‎– Secondhand Daylight (пристапено на 18 март 2018)]</ref> * „Природа без човек“ ([[англиски]]: ''Nature Without Man'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Минитмен (рок-група)|Минитмен]] (''Minutemen'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/Minutemen-Double-Nickels-On-The-Dime/release/421057 Discogs, Minutemen ‎– Double Nickels On The Dime (пристапено на 22.1.2021)]</ref> * „Правење сцена од природата“ (англиски: ''Making The Nature Scene'') — песна на американската рок-група [[Чиконе јут]] (''Ciccone Youth'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Ciccone-Youth-The-Whitey-Album/master/46489 Ciccone Youth ‎– The Whitey Album (пристапено на 1.9.2021)]</ref> * „Создадено од природните сили“ (англиски: ''Done By The Forces Of Nature'') — песна од истоимениот музички албум на американска [[рап]]-група [[Џангл брадерс]] (''Jungle Brothers'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Jungle-Brothers-Done-By-The-Forces-Of-Nature/master/116800 Discogs, Jungle Brothers ‎– Done By The Forces Of Nature (пристапено на 30 март 2021)]</ref> == Поврзано == *'' [[Природознание (Плиниј)|Природознание]]'', од [[Плиниј Постариот]] *'' [[Природата (есеј)|Природа]]'', од [[Ралф Валдо Емерсон]] *'' [[Природата (весник)|Природа]]'', истакнато научно списание *'' [[Национален природен резерват (списание)]]'' * [[Природата (ТВ серија)]] '''Организации:''' * [[Зачувување на Природата]] * [[Природние Детективи]] '''Наука:''' * [[Природонаука]] * [[Природен пејзаж]] '''Филозофија:'' ''' * [[Мајка Природа]] * [[Природата (филозофија)]] * [[Натурализам (филозофија)]]: * [[Рамнотежа на природата]] {{Нормативна контрола}} == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{sisterlinks}} * [http://www.iucnredlist.org/ The IUCN Red List of Threatened Species (iucnredlist.org)] * [http://www.wild.org/ The Wild Foundation - The heart of the global wilderness conservation movement (wild.org)]* * [http://www.fauna-flora.org/ Fauna & Flora International is taking decisive action to help save the world’s wild species and spaces (fauna-flora.org)] * [http://www.eurowildlife.org European Wildlife is a Pan-European non-profit organization dedicated to nature preservation and environmental protection (eurowildlife.org)] * [http://www.nature.com/nature/index.html Nature Journal (nature.com)] * [http://www.nationalgeographic.com/ The National Geographic Society (nationalgeographic.com)] * [http://www.arkive.org Record of life on Earth (arkive.org)]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160427162729/http://www.arkive.org/ |date=2016-04-27 }} * [http://www.bbc.co.uk/sn/ BBC - Science and Nature (bbc.co.uk)] * [http://www.pbs.org/topics/science-nature/ PBS - Science and Nature (pbs.org)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150317023819/http://www.pbs.org/topics/science-nature/ |date=2015-03-17 }} * [http://www.sciencedaily.com/news/plants_animals/ Science Daily (sciencedaily.com)] * [http://ec.europa.eu/environment/nature/index_en.htm European Commission – Nature and Biodiversity (ec.europa.eu)] * [http://www.nhm.ac.uk/ Natural History Museum (.nhm.ac.uk)] * [http://geology.com/ Geology (geology.com)] * [http://eol.org/ Encyclopedia of Life (eol.org)]. * [http://www.science.gov/browse/w_123.htm Science.gov – Environment & Environmental Quality] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020808080158/http://www.science.gov/browse/w_123.htm |date=2002-08-08 }}. * [http://www.naturewatch.wikia.com/wiki/NatureWatch_Wiki NatureWatch – Wiki for documenting biodiversity (german)] {{Избрана}} [[Категорија:Природа| ]] [[Категорија:Науки за животната средина]] 1hxidur6lxyiumdg5o3rs14yl04t248 0 5374 5586951 5575601 2026-07-04T08:29:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586951 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">Кралство Саудиска Арабија</span> |native_name = <span style="line-height:1.33em;">{{native name|ar|المملكة العربية السعودية}}<br />''al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Suʻūdiyya''</span> |common_name = Саудиска Арабија |image_flag = Flag of Saudi Arabia.svg |image_coat = Emblem of Saudi Arabia.svg |image_map = Saudi Arabia (orthographic projection).svg |national_motto = „Нема друг бог освен Алах и Мухамед е неговиот пратеник“ ([[шехадет]]) |national_anthem = "[[Химна на Саудиска Арабија|ес-Селам ел-Маликиј]]"<small><br />„Да живее Кралот“</small> |official_languages = [[Арапски јазик|арапски]] |demonym = |official_religion = [[ислам]] |capital = [[Ријад]] |latd=24 |latm=39 |latNS=N |longd=46 |longm=46 |longEW=E |largest_city = главниот град |government_type = [[ислам]]ска [[апсолутна монархија]] |leader_title1 = [[Крал на Саудиска Арабија|Крал]] |leader_name1 = [[Салман бин Абдулазиз]] |leader_title2 = Претстолонаследник |leader_name2 = [[Мукрин бин Абдулазиз]] |leader_title3 = Втор претстолонаследник |leader_name3 = [[Мухамед бин Најеф]] |legislature = |sovereignty_type = [[Историја на Саудиска Арабија|Основање]] |sovereignty_note = |established_event1 = Основана е првата саудиска држава |established_date1 = [[1744]] |established_event2 = Основање на втората саудиска држава |established_date2 = [[1824]] |established_event3 = Обединување на Саудиска Арабија |established_date3 = 8 јануари 1926 |established_event4 = Призната |established_date4 = 20 мај 1927 |established_event5 = Обединето кралство |established_date5 = 23 септември 1932 |area_rank = 14-та |area_km2 = 2,149,690 |area_sq_mi = 829,996 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = н/п |population_estimate = 33.702.731<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stats.gov.sa/documents/20117/2435273//|title=Population Estimates Statistics 2024 EN|publisher=Kingdom of Saudi Arabia - Central Department of Statistics & Information|accessdate=2026-01-14|year=2024}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |population_estimate_year = 2024 |population_estimate_rank = 42 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 15 |population_density_sq_mi = 31 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 218-та |GDP_PPP_year = 2012 |GDP_PPP = $906.806 билиони<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=40&pr.y=7&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=456&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Saudi Arabia |publisher=International Monetary Fund |accessdate=19 April 2013}}</ref> |GDP_PPP_rank = 19 |GDP_PPP_per_capita = $31,275<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 28 |GDP_nominal = $481.631 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $19,345<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.836 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 34та |currency = [[Саудиски ријал|ријал]] |currency_code = SAR |country_code = SAU |time_zone = AST |utc_offset = +3 |time_zone_DST = н/п |utc_offset_DST = +3 |drives_on = десно |cctld = [[.sa]] |calling_code = 966 |footnote1 = Population estimate includes 5,576,076 non-nationals. }} '''Саудиска Арабија''', службено: '''Кралство Саудиска Арабија''' или '''КСА''' ({{langx|ar|ٱلسَّعُوْدِيَّة}}) — земја во [[Западна Азија]] што претставува најголем дел од [[Арапскиот Полуостров]]. Со површина од приближно 2.150.000 км², Саудиска Арабија е географски најголема суверена држава во [[Западна Азија]], втора по големина во Арапскиот свет (по [[Алжир]]), петта по големина во [[Азија]] и 12-та по големина во светот. Саудиска Арабија се граничи со [[Јордан]] и [[Ирак]] на север, [[Кувајт]] на североисток, [[Катар]], [[Бахреин]] и [[Обединетите Арапски Емирати]] на исток, [[Оман]] на југоисток и [[Јемен]] на југ. Земјата е одделена од [[Синај]] ([[Египет]]) на северозапад со [[Акапски Залив|Акапскиот Залив]]. Саудиска Арабија е единствената земја и со крајбрежје на [[Црвеното Море]] и со крајбрежје на [[Персискиот Залив]], а поголемиот дел од нејзината територија се состои од сушна пустина, низини и планини. Од октомври [[2018]] година, [[Економија на Саудиска Арабија|саудиската економија]] била најголема на [[Блискиот Исток]] и 18-та по големина во светот. Саудиска Арабија исто така има едно од најмладото население на светот, приближно 50 проценти од нејзиното население од 34,2 милиони е под 25 години<ref>{{Cite web|url=http://investsaudi.sa/en/node-1140/|title=Why Saudi Arabia|website=Invest Saudi|language=en-US|access-date=17 February 2019|accessdate=2020-11-05|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213113722/http://investsaudi.sa/en/node-1140/}}</ref>. Територијата што денес ја сочинува Саудиска Арабија во минатото претставувала место на неколку антички култури и цивилизации. Праисторијата на Саудиска Арабија покажува некои од најраните траги на човечка активност во светот<ref>[https://news.nationalgeographic.com/2018/04/saudi-arabia-finger-human-migration-homo/: 88,000-Year-Old Finger Bone Pushes Back Human Migration Dates], www.nationalgeographic.com</ref>. Втората по големина религија во светот<ref name=landscape>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=18 December 2012|publisher=Pew Forum}}</ref>, [[ислам]]от, се појавила во денешна Саудиска Арабија. Во почетокот на [[7 век]], исламскиот пророк [[Мухамед]] го обединил населението во [[Арабија]] и создал единствено исламско религиозно водство.<ref name="James E. Lindsay 2005 33">{{наведена книга|title=Daily Life in the Medieval Islamic World |first=James E. |last=Lindsay |year=2005 |isbn=978-0-313-32270-9 |page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 33] |url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/33 |publisher=Greenwood Press }}</ref>. По неговата смрт во [[632]] година, неговите следбеници брзо ја прошириле територијата под муслиманска власт надвор од Арабија, освојувајќи огромни и невидени територии (од [[Пиринејскиот Полуостров]] на запад до денешен [[Пакистан]] на исток) за неколку децении. Арапските династии кои потекнуваат од денешна Саудиска Арабија владееле преку [[Праведен Калифат|Праведниот Калифат]] (632-661), [[Омејади|Омејадскиот Калифат]] (661-750), [[Абасидски Калифат|Абасидскиот Калифат]] (750-1517) и [[Фатимиди|Фатимидскиот Калифат]] (909-1171), како и бројни други династии во [[Азија]], [[Африка]] и [[Европа]]<ref name="auto">{{cite web|title=Islam, The Arab Empire Of The Umayyads|url=http://history-world.org/islam11.htm|website=history-world.org|access-date=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215204011/http://history-world.org/islam11.htm|archive-date=15 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|title=The Arab Empire {{!}} Mohammed {{!}} Umayyad Empire History|url=http://www.historybits.com/arab-empire.htm|website=www.historybits.com}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|title=Top 10 Greatest Empires In History|url=http://listverse.com/…/…/top-10-greatest-empires-in-history/|website=Listverse|date=22 June 2010}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|last1=Pillalamarri|first1=Akhilesh|title=The 5 Most Powerful Empires in History|url=http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|website=The National Interest|date=22 February 2015|accessdate=2020-11-05|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628153007/http://nationalinterest.org/feature/the-5-most-powerful-empires-history-12296?page=2|url-status=dead}}</ref><ref name="auto4">{{cite web|title=10 Greatest Empires in the History of World|url=http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|website=Top Ten Lists|date=24 March 2010|accessdate=2020-11-05|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202024450/http://www.smashinglists.com/top-10-greatest-empires-in-the-history-of-world/|url-status=dead}}</ref>. Областа на денешна Саудиска Арабија порано се состоела од главно четири различни региони: [[Хеџаз]], [[Наџд]] и делови од [[Источна Арабија]] (Ал-Ахса) и [[Јужна Арабија]] (Асир)<ref>{{наведена книга|author=Madawi Al-Rasheed|title=A Most Masculine State: Gender, Politics and Religion in Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=JmafWmVNJAAC&pg=PA65|year=2013|page=65|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76104-8|author-link=Madawi Al-Rasheed}}</ref>. Кралството Саудиска Арабија било основано во [[1932]] година од [[Абдул Азиз бин Сауд]]. Тој ги обединил четирите региони во единствена држава преку низа освојувања кои започнале во [[1902]] година со заземањето на [[Ријад]], домот на предците на неговото семејство, [[династија Сауд|династијата Сауд]]. Од тогаш Саудиска Арабија е [[Тоталитаризам|тоталитарна]] [[апсолутна монархија]], делотворно наследна [[диктатура]] управувана по исламистички линии.<ref name="HT2003: 14">[[#HT2003|Tripp, ''Culture Shock'', 2003]]: p. 14</ref><ref name="ReferenceA">[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 23</ref><ref>{{cite web|title=The Authoritarian Resurgence: Saudi Arabia's Anxious Autocrats|url=http://carnegieendowment.org/2015/04/15/authoritarian-resurgence-saudi-arabia-s-anxious-autocrats|website=Carnegie Endowment|accessdate=5 October 2015}}</ref><ref name="EIU">{{наведена книга|title=Democracy index 2012 Democracy at a standstill|date=2012|publisher=The Economist Intelligence Unit|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|access-date=2020-11-05|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf|url-status=dead}}</ref>. Ултраконзервативното [[вехабизам|вехабистичко]] верско движење во рамките на сунитскиот ислам е наречено „''преовладувачка одлика на саудиската култура''“, со неговото глобално ширење во голема мерка финансирано од трговија со нафта и гас<ref name="HT2003: 14" /><ref name="ReferenceA" />. Саудиска Арабија понекогаш се нарекува „''Земја на двете свети џамии''“ бидејќи во земјата се наоѓаат [[Месџид ел-Харам]] (во [[Мека]]) и [[Џамија на Пророкот|џамијата на Пророкот]] (во [[Медина]]), двете најсвета места во исламот. Официјален јазик на државата е [[арапски]]. Нафтата била откриена на [[3 март]] [[1938]] година и следена од неколку други откритија во [[Источна провинција (Саудиска Арабија)|источната провинција]]<ref>*{{cite web|last1=Caryl|first1=Sue|title=1938: Oil Discovered in Saudi Arabia|url=http://nationalgeographic.org/thisday/mar3/oil-discovered-saudi-arabia/|website=National Geographic|publisher=National Geographic Society|accessdate=27 November 2016|date=20 February 2014}} * {{наведена книга|last1=Learsy|first1=Raymond|title=Oil and Finance: The Epic Corruption|date=2011|page=89}}</ref>. Од тогаш Саудиска Арабија станала втор најголем производител на нафта во светот (зад [[САД]]) и најголем извозник на нафта во светот, контролирајќи ги вторите најголеми резерви на нафта во светот и земјата се наоѓа на шесто место според најголеми резерви на гас<ref>{{cite web|url=http://www.eia.gov/countries/index.cfm?view=production|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|work=eia.gov}}</ref>. Кралството се категоризира со економија со високи приходи според [[Светска банка]], но и со многу висок [[индекс на човековиот развој]]<ref name="UNDR2014">{{наведена книга|title=Human Development Report 2014|date=2013|publisher=United Nations|page=159|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf}}</ref> и е единствената арапска земја што е дел од најголемите економии на [[Г-20]]<ref>*{{наведена книга|first=James|last=Wynbrandt|title=A Brief History of Saudi Arabia|url=https://books.google.com/books?id=99M0zoSqsF0C&pg=PA242|year=2004|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0830-8|page=242}} * {{cite news |title=Saudi Arabia to overtake Russia as top oil producer-IEA |author1=Soldatkin, Vladimir |author2=Astrasheuskaya, Nastassia |url=https://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |work=Reuters |date=9 November 2011 |access-date=2020-11-05 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018115809/http://www.reuters.com/article/2011/11/09/russia-energy-iea-idUSL6E7M93XT20111109 |url-status=dead }}</ref>. Државата привлекла критики од различни причини, вклучително: нејзината улога во [[граѓанска војна во Јемен|граѓанската војна во Јемен]], спонзорството на [[тероризам|исламскиот тероризам]], неуспехот да се донесат соодветни мерки против [[Трговија со луѓе|трговијата со луѓе]] и лошите податоци за [[човекови права]], што се одликува со проблематичен третман кон жените, прекумерна и честопати вонсудска употреба на [[смртна казна]], спонзорирана од државата [[дискриминација]] кон религиозните малцинства и [[атеисти]], [[расизам]] и [[антисемитизам]], кои се санкционирани од државата, и строгото толкување на [[Шеријат|шеријатскиот закон]]<ref>{{cite web|title=The death penalty in Saudi Arabia: Facts and Figure|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/the-death-penalty-in-saudi-arabia-facts-and-figures/|website=Amnesty International|date=2015-08-25 |accessdate=4 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiembassy.net/legal-and-judicial-structure-0|title=Legal and Judicial Structure {{!}} The Embassy of The Kingdom of Saudi Arabia|website=www.saudiembassy.net|access-date=31 March 2019|archive-date=2020-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102083253/https://www.saudiembassy.net/legal-and-judicial-structure-0|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/middle-east/n-africa/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|website=Human Rights Watch|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/09/26/saudi-arabia-official-hate-speech-targets-minorities|title=Saudi Arabia: Official Hate Speech Targets Minorities|date=26 September 2017|website=Human Rights Watch|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.secularism.org.uk/news/2018/10/saudi-arabia-is-worst-country-to-be-an-atheist-report-says|title=Saudi Arabia is worst country to be an atheist, report says|date=29 October 2018|website=National Secular Society|language=en-GB|access-date=31 March 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29319423|title=Yemen crisis: Why is there a war?|date=21 March 2019|access-date=31 March 2019|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.brookings.edu/research/confronting-passive-sponsors-of-terrorism/|title=Confronting Passive Sponsors of Terrorism|last=Byman|first=Daniel L.|date=1 February 2005|website=Brookings|language=en-US|access-date=31 March 2019}}</ref><ref name="Bjørgo2004">{{наведена книга|first=Tore|last= Bjørgo | author-link = Tore Bjørgo |title =Root Causes of Terrorism: Myths, Reality and Ways Forward|url=https://books.google.com/books?id=fsN_AgAAQBAJ&pg=PA193|date= 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-26562-6|page=193}}</ref>. Кралството троши 8% од својот БДП на војската (највисоко во светот по [[Оман]]<ref>{{Cite web|title=Country Comparison :: Military expenditures — The World Factbook - Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/330rank.html|access-date=28 July 2020|website=www.cia.gov|accessdate=2020-11-05|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112015845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/330rank.html}}</ref>), што ја прави трет најголем воен потрошувач на светот, веднаш зад [[Кина]] и [[САД]]<ref name=":2">[https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2020/02/global-defence-spending Global defence spending: the United States widens the gap] ([[International Institute for Strategic Studies|IISS]]) - 14 February 2020</ref>, и најголем увозник на оружје во светот во периодот од [[2015]] до [[2019]] година, примајќи половина од целиот извоз на оружје од [[САД]] на [[Блискиот Исток]]<ref>{{Cite web|title=USA and France dramatically increase major arms exports; Saudi Arabia is largest arms importer, says SIPRI {{!}} SIPRI|url=https://www.sipri.org/media/press-release/2020/usa-and-france-dramatically-increase-major-arms-exports-saudi-arabia-largest-arms-importer-says|access-date=25 July 2020|website=www.sipri.org|date=2020-03-09 }}</ref><ref>{{наведено списание|last1=Wezeman|first1=Pieter D.|last2=Kuimova|first2=Alexandra|date=May 2019|title=MILITARY SPENDING AND ARMS IMPORTS BY IRAN, SAUDI ARABIA, QATAR AND THE UAE|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2019-05/fs_1905_gulf_milex_and_arms_transfers.pdf|journal=SIPRI Fact Sheet|volume=|pages=1|via=}}</ref>. Според [[Меѓународен центар за проучување на конфликтите|Меѓународниот центар за претворање во Бон]], Саудиска Арабија е 28-та милитаризирана земја во светот и квалитативно ужива во најдобрата воена опрема во регионот, веднаш по [[Израел]]<ref>{{наведено списание|last=|first=|date=2019|title=GLOBAL MILITARISATION INDEX 2019|url=https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf|journal=BICC|volume=|pages=8 and 14|via=|access-date=2020-11-05|archive-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806002150/https://www.bicc.de/uploads/tx_bicctools/BICC_GMI_2019_EN.pdf|url-status=dead}}</ref>. Сепак, во последниве години постојат постојани повици за стопирање на продажбата на оружје кон Саудиска Арабија, главно поради наводни воени злосторства во Јемен<ref>{{Cite web|date=15 July 2020|title=The UK Is Greenlighting Arms Sales to Saudi Arabia Again. That's a Travesty.|url=https://www.hrw.org/news/2020/07/15/uk-greenlighting-arms-sales-saudi-arabia-again-thats-travesty|access-date=28 July 2020|website=Human Rights Watch|language=en}}</ref> и особено по убиството на [[Џамал Кашогџи]]<ref>{{Cite news|date=25 October 2018|title=Austria calls for EU-wide halt in arms sales to Saudi Arabia|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-khashoggi-austria-idUSKCN1MZ34T|access-date=28 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Germany extends ban on arms sales to Saudi Arabia {{!}} DW {{!}} 28 March 2019|url=https://www.dw.com/en/germany-extends-ban-on-arms-sales-to-saudi-arabia/a-48107734|access-date=28 July 2020|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref>. Саудиска Арабија се смета за регионална и средна сила<ref name="The United States and the Great Powers">{{наведена книга | first =Barry | last =Buzan | title=The United States and the Great Powers | publisher=Polity Press | year=2004 | place=Cambridge | page =71 | isbn =978-0-7456-3375-6}}</ref>. Покрај тоа што е член на [[Совет за соработка во Заливот|Советот за соработка во Заливот]], земјата е активна и основачка членка на [[Обединетите нации]], [[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]], [[Арапска лига|Арапската лига]], [[ОПЕК]] и е исто така голем сојузник на [[НАТО]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |title=The erosion of Saudi Arabia's image among its neighbours |publisher=Middleeastmonitor.com |date=7 November 2013 |accessdate=2020-11-05 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109115032/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/8207-the-erosion-of-saudi-arabias-image-among-its-neighbours |url-status=dead }}</ref>. ==Етимологија== После спојувањето на [[Кралство Хеџаз|Кралството Хеџаз]] и [[Наџд]], новата држава била именувана како ''ал-Мамлака ал-Арабија ас-Саудија'' (транслитерација на المملكة العربية السعودية на [[арапски јазик]]) со кралски декрет на [[23 септември]] [[1932]] година од нејзиниот основач [[Абдулазиз бин Сауд]]. Иако ова е нормално преведено како „''Кралство Саудиска Арабија''<ref name="US State Dept Saudi Arabia">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3584.htm |title=Background Note: Saudi Arabia |publisher=U.S. State Department}}</ref><ref>{{наведена книга|title=The Crisis of Islam |first=Bernard |last=Lewis |year=2003 |isbn=978-0-679-64281-7 |pages=[https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi/page/23 xx] |publisher=Modern Library |url=https://archive.org/details/crisisofislamhol00lewi }}</ref>, на македонски буквално значи „''Арапско саудиско кралство''“<ref name="Safran1988">{{наведена книга|first=Nadav|last=Safran|title=Saudi Arabia: The Ceaseless Quest for Security|url=https://books.google.com/books?id=zSkIi_1T1FsC&pg=PA55|year=1988|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9484-0|page=55}}</ref>. Зборот „''Саудиска Арабија''“ е изведен од елементот ''as-Saʿūdīyah'' во арапското име на земјата, што е вид придавка позната како нисба, формирана од династичкото име на саудиското кралско семејство, Сауд (арап. آل سعود ). Неговото вклучување го изразува ставот дека земјата е лична сопственост на кралското семејство<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: the coming storm |author=Wilson, Peter W. |author2=Graham, Douglas |year=1994 |isbn=978-1-56324-394-3 |page=46 |publisher=M.E. Sharpe |url=https://books.google.com/books?id=K_c9FOeeuewC&pg=PA46}}</ref><ref name= Kamrava>{{наведена книга |title=The Modern Middle East: A Political History Since the First World War |first=Mehran |last=Kamrava |year=2011 |isbn=978-0-520-26774-9 |page=67 |publisher=University of California Press |url=https://books.google.com/books?id=CkLHZCzMEJkC&pg=PA67}}</ref>. Сауд е арапско име формирано со додавање на зборот ''ел'', што значи „''семејство на''“ или „''Куќата на''“<ref>{{наведена книга|title=A Brief History of Saudi Arabia |first1=James |last1=Wynbrandt |first2=Fawaz A. |last2=Gerges |year=2010 |isbn=978-0-8160-7876-9 |page=xvii |publisher=Infobase |url=https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb }}</ref>, на личното име на предокот. Во случајот на ел-Сауд, ова е [[Сауд ибн Мухамед ибн Мукрин]], татко на основачот на династијата во [[XVIII век]], [[Мухамед бин Сауд]]<ref>{{наведена книга |title=The heritage of the Kingdom of Saudi Arabia |first1=Wahbi |last1=Hariri-Rifai |first2=Mokhless|last2=Hariri-Rifai|year=1990 |isbn=978-0-9624483-0-0 |page=26|publisher=GDG Exhibits Trust }}</ref>. ==Историја== {{Main|Историја на Саудиска Арабија}} {{Поврзано|Предисламска Арабија}} === Праисторија=== [[File:Pergamon-Museum - Anthropomorphe Stele 2.jpg|thumb|190px|Антропоморфна стела (4 милениум п.н.е.), песочник, 57x27 см, од Ел-Маакир-Каријат ал-Каафа (Национален музеј, [[Ријад]])]] Постојат докази дека човековото живеење на [[Арапскиот Полуостров]] датира од пред околу 125.000 години<ref>{{cite journal |url=http://www.nature.com/news/2011/110127/full/news.2011.55.html |title=Early human migration written in stone tools : Nature News |journal=Nature|date=27 January 2011|doi=10.1038/news.2011.55 |last1=Callaway |first1=Ewen }}</ref>. Студија од [[2011]] година открива дека првите современи луѓе кои се прошириле на исток низ Азија, ја напуштиле [[Африка]] пред околу 75.000 години преку [[Баб-ел-Мандеб]] што ги поврзува рогот на [[Африка]] и [[Арабија]]<ref>{{наведено списание|url= |title=Hints Of Earlier Human Exit From Africa |journal=Science |volume=331 |issue=6016 |pages=453–456 |doi=10.1126/science.1199113 |pmid=21273486 |publisher=Science News |year=2011 |last1=Armitage |first1=S. J. |last2=Jasim |first2=S. A. |last3=Marks |first3=A. E. |last4=Parker |first4=A. G. |last5=Usik |first5=V. I. |last6=Uerpmann |first6=H.-P. |s2cid=20296624 }}</ref>. [[Арапскиот Полуостров]] се смета за централна фигура во разбирањето на хомининската еволуција и дисперзии. Арабија претрпела екстремна еколошка флуктуација во [[квартар]]от, што довело до длабоки еволутивни и демографски промени. Арабија има богат долен [[палеолит]]ски запис, а количината на места слични на Олдован во регионот укажува на значајна улога што Арабија ја имала во раната хомининска колонизација на [[Евроазија]]<ref>''Out of Africa I: The First Hominin Colonization of Eurasia''. New York: Springer. pp. 27–46.{{ISBN?}}</ref>. Во [[неолит]]от, цветале истакнати култури како што е [[ел-Магар]], чиј центар се наоѓал во денешниот југозападен [[Наџд]]. ел-Магар може да се смета како „''неолитска револуција''“ во човековите знаења и вештини за ракотворби<ref>{{Cite web|url=http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar//|title=Al Magar - Paleolithic & Neolithic History|website=paleolithic-neolithic.com|accessdate=2020-11-05|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817112321/http://paleolithic-neolithic.com/overview/al-magar/|url-status=dead}}</ref>. Културата се одликува како една од првите во светот што вклучува широко распространето припитомување на животни, особено коњи, за време на неолитот<ref>* {{cite news|last1=Sylvia|first1=Smith|title=Desert finds challenge horse taming ideas|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-21538969|accessdate=13 November 2016|publisher=BCC|date=26 February 2013}} * {{cite news|last1=John|first1=Henzell|title=Carved in stone: were the Arabs the first to tame the horse?|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/art/carved-in-stone-were-the-arabs-the-first-to-tame-the-horse|accessdate=12 November 2016|agency=thenational|publisher=thenational|date=11 March 2013}}</ref>. Освен коњите, откриени се животни како овци, кози, кучиња, особено од расата Салуки, ноеви, соколи и риби во форма на камени статуи и гравури на карпи. Статуите на ел-Магар биле направени од локален камен и се чини дека статуите биле фиксирани во централна зграда што можеби имала значајна улога во социјалниот и верскиот живот на жителите. Во ноември [[2017]] година, во Шувајмис, ридско подрачје на северозападна Саудиска Арабија, биле откриени сцени на лов на кои се прикажани слики од најверојатно припитомени кучиња, кои наликуваат на [[хананско куче|хананското куче]], носејќи каишки. Овие карпести гравури датираат повеќе од 8.000 години, што ги прави најраните прикази на кучиња во светот<ref>{{cite web|url=http://www.sciencemag.org/news/2017/11/these-may-be-world-s-first-images-dogs-and-they-re-wearing-leashes|title=These may be the world's first images of dogsand they're wearing leashes|magazine= Science Magazine |first= David|last= Grimm|accessdate=18 June 2018}}</ref>. На крајот на 4 милениум п.н.е., Арабија влегла во бронзеното доба откако претрпела драстични трансформации; металите биле широко користени, а периодот се одликувал со погребувања, што било истовремено проследено со постоење на бројни храмови, кои вклучувале многу самостојни скулптури првично насликани со црвени бои<ref>طرق التجارة القديمة، روائع آثار المملكة العربية السعودية pp. 156–157</ref>. ===Предисламски период=== [[File:Statue at National Museum of Korea.jpg|thumb|Статуата „Обожуван слуга“ (2500 п.н.е.), со еден метар во висина, е многу повисока од сите можни модели на [[Месопотамија]] или [[Харапан]]. Фотографија е благодарност од [[Националниот музеј на Кореја]].<ref name="Roads of Arabia p. 180">Roads of Arabia p. 180</ref>]] Најраната култура во Саудиска Арабија датира од [[Убаидски период|Убаидскиот период]], откако била откриена разна грнчарија во [[Досарија]]. Првичната анализа на откритието заклучила дека источната провинција Саудиска Арабија е татковина на најраните доселеници во [[Месопотамија]], а по проширувањето, веројатно има сумерско потекло. Сепак, експертите како Џон Оутс за [[Убаидски период|Убаидскиот период]] во источна Арабија заклучиле дека остатоците датираат од последните две фази од Убаидскиот период (период три и четири), додека неколку примери може да се класифицираат приближно како Убаидски период 3 или Убаидски период 2. Така, идејата дека колонистите од Саудиска Арабија емигрирале во јужна Месопотамија и ја основале првата култура во регионот, била напуштена<ref>Roads of Arabia p. 175.</ref>. Климатските промени и почетокот на сувоста можеби донеле крај на оваа фаза на населување, бидејќи постојат малку археолошки докази од милениумот што следел<ref>Roads of Arabia p. 176.</ref>. Населувањето на регионот повторно се вратило во периодот на [[Дилмун]], на почетокот на 3 милениум. Познатите записи од [[Урук]] се однесуваат на местото наречено Дилмун, поврзано во неколку наврати со [[бакар]] и во подоцнежниот период било извор на увезени дрвја во јужна Месопотамија. Голем број научници сугерираат дека Дилмун првично ја означувал [[Источна Провинција (Саудиска Арабија)|Источната Провинција Саудиска Арабија]], особено поврзана со најголемите населби на Дилмуните, Ум ан-Нуси и Ум-Ар-Рамад во внатрешноста и Тарут на брегот. Веројатно е дека островот [[Тарут]] бил главното пристаниште и главен град на Дилмун<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. Месопотамските врежани плочки од глина сугерираат дека, во раниот период на Дилмун, постоел облик на хиерархиска организирана политичка структура. Во [[1966]] година, земјени работи во Тарут истражиле античко погребно поле со импресивна статуа која датира од времето на Дилмунит (средината на 3 милениум п.н.е.). Статуата е локално изработена под силно месопотамско влијание врз уметничкиот принцип на Дилмун<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. До 2200 година п.н.е., центарот на Дилмун од непознати причини се префрлил од Тарут и копното на Саудиска Арабија кон островот Бахреин и таму се појавила многу развиена населба, каде што биле откриени макотрпен храмски комплекс и илјадници гробишта што датираат од овој период<ref name="Roads of Arabia p. 180" />. [[File:Five Kings of Midian Slain by Israel (5753171).jpg|thumb|left|170px|Пет кралеви на Мадијамците убиени од Израел (илустрација од 1728 година „''Фигури на Библијата''“)]] До крајот на [[бронзеното време]], историски запишаниот народ и земја (Мадијан и Мадијамци) во северозападниот дел на Саудиска Арабија се добро документирани во [[Библија]]та. Тие биле центрирани во [[Табук]], и живееле од [[Вади Арабах]] на север до областа [[ел-Вејх]] на југ<ref>Koenig 1971; Payne 1983: Briggs 2009</ref>. Главниот град на Мадијамците била [[Куреја]]<ref name="ArnoldStrawn2016">''[https://books.google.com/books?id=e9xrDQAAQBAJ&pg=PT462 The World around the Old Testament: The People and Places of the Ancient Near East]''. Baker Publishing Group; 2016. {{ISBN|978-1-4934-0574-9}} p. 462.</ref>, која се состоела од голема утврдена тврдина од 35 хектари, а под неа лежи заградена населба од 15 хектари. Во градот живееле од 10 до 12 илјади жители <ref name="Coogan2001">Michael D. Coogan. ''[https://books.google.com/books?id=gM-tZeEO4wgC&pg=PA110 The Oxford History of the Biblical World]''. Oxford University Press; 2001. {{ISBN|978-0-19-988148-2}}. p. 110.</ref>. Мадијамците биле прикажани во два големи настани во [[Библија]]та што раскажуваат за двете војни на [[Израел]] со Мадијамците, некаде на почетокот на [[11 век п.н.е.]]. Политички, за Мадијамците е опишано дека имаат децентрализирана структура предводена од пет кралеви (Еви, Рекем, Цур, Хур и Реба), имињата се чини дека се топоними на важни населби на Мадијамците <ref>Knauf, 1988</ref>. Вообичаено е мислењето дека Мадијам назначил конфедерација на племиња, еден елемент се населил во [[Хиџаз]] додека паселе нејзините номадски племиња, а понекогаш ограбувале далеку во Палестина <ref name="Midian p. 163">Midian, Moab and Edom: The History and Archaeology of Late Bronze and Iron Age Jordan and North-West Arabia p. 163.</ref>. Номадските Мадијамци биле еден од најраните експлоататори на припитомувањето на камилите што им овозможило да се движат низ суровите терени во регионот<ref name="Midian p. 163" />. [[File:Statue of a man at National Museum of Korea 01.jpg|thumb|right|Колосална статуа од [[Ал-Ула]] во [[Хеџаз]] (6-4 век п.н.е.)]] На крајот на 7 век п.н.е., се појавило ново кралство на историскиот дел на северозападна Арабија. Кралството започнало како Шејкдом Дедан, кој се развил во [[Лихијанско Кралство]] <ref name="Lihyan p. 192">The State of Lihyan: A New Perspective – p. 192</ref>. Најраната потврда за државна регуларност, кралот на Лихијан, била во средината на шестиот век п.н.е. <ref>J. Schiettecatte: [https://www.academia.edu/29477825/2016_-_The_political_map_of_Arabia_and_the_Middle_East_in_the_third_century_AD_revealed_by_a_Sabaean_inscription._Arabian_Archaeology_and_Epigraphy_27.2_176-196/ The political map of Arabia and the Middle East in the third century AD revealed by a Sabaean inscription] – p. 183</ref> Втората фаза на кралството ја претворило трансформацијата на Дедан од обичен град-држава чиешто единствено влијание го имале во нивните ѕидини на градот<ref name="Lihyan p. 192" />. Третата држава настанала во почетокот на 3 век п.н.е. со рафална економска активност помеѓу југот и северот, што го натерало Лихијан да стекне големо влијание, соодветно на својата стратешка позиција на караванскиот пат<ref>The State of Lihyan: A New Perspective</ref>. Лихијан претставувал моќно и високо организирано античко арапско кралство кое имало витална културна и економска улога во северозападниот регион на [[Арапскиот Полуостров]]<ref>Rohmer, J. & Charloux, G. (2015), "From Liyan to the Nabataeans: Dating the End of the Iron Age in Northwestern Arabia" – p. 297</ref>. Тие владееле со големиот домен од [[Медина|Јатриб]] на југ и делови од [[Левант]] на север <ref>{{Cite web|url=http://www.saudiarabiatourismguide.com/lion-tombs-dedan/|title=Lion Tombs of Dedan|date=19 September 2017|website=Saudi Arabia Tourism Guide}}</ref>. Во антиката, Акапскиот Залив порано бил познат Лихијански Залив<ref name="HiltonHilton1996">''[https://books.google.com/books?id=XL-uCgAAQBAJ&pg=PT153 Discovering Lehi]''. Cedar Fort; 1996. {{ISBN|978-1-4621-2638-5}}. p. 153.</ref>. Лихјанитите паднале во рацете на [[Набатејци]]те околу 65 п.н.е. со нивното заземање на Хегра, потоа марширајќи кон Тајма и кон нивниот главен град Дедан во 9 п.н.е. Набатејците владееле со големи делови на северна Арабија сè додека нивниот домен не бил припоен кон Римското Царство. ===Среден век и подемот на исламот=== {{Main|Калифат}} [[File:Umayyad750ADloc.png|thumb|upright=1.35|left|На својот врв, [[Омејади|Омејадскиот Калифат]] (661-750) зафаќал територија од 11.100.000 км<s>2</s>(<ref>{{наведено списание |first=Rein |last=Taagepera |authorlink=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=475–504 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807 }}</ref> и 62 милиони луѓе (29 проценти од светското население),<ref name=Blankinship>{{citation |last=Blankinship |first=Khalid Yahya |year=1994 |title=The End of the Jihad State, the Reign of Hisham Ibn 'Abd-al Malik and the collapse of the Umayyads |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-1827-7 |page=37 }}</ref> што го прави едно од најголемите царства во историјата и по процентот на светското население. Исто така, било поголемо од било кое претходно царство во историјата.]] Непосредно пред појавата на [[ислам]]от, покрај урбаните трговски населби (како [[Мека]] и [[Медина]]), голем дел од она што подоцна станало Саудиска Арабија било населено со номадски пасторални племенски друштва<ref>{{наведена книга |title=The Rise of Islam |url=https://archive.org/details/riseofislam0000gord |url-access=registration |first=Matthew |last=Gordon |year=2005 |isbn=978-0-313-32522-9 |page=[https://archive.org/details/riseofislam0000gord/page/4 4]|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref>. Исламскиот пророк [[Мухамед]] е роден во [[Мека]] во околу 571 година н.е. Во почетокот на [[7 век]], Мухамед ги обединил различните племиња на полуостровот и создал единствено исламско религиозно движење <ref name="James E. Lindsay 2005 33" />. По неговата смрт во [[632]] година, неговите следбеници за неколку децении брзо ја прошириле територијата под муслиманска власт над [[Арабија]], освојувајќи огромни и невидени територии (од [[Пиринејскиот Полуостров]] на запад до денешен [[Пакистан]] на исток). Арабија наскоро станала политички поизграден регион на муслиманскиот свет бидејќи фокусот се насочил кон огромните и ново освоени земји<ref name="James E. Lindsay 2005 33" />. Арапите потекнуваат од денешна Саудиска Арабија и [[Хеџаз]]. Во следните неколку векови владееле неколку калифати: [[Праведен Калифат]] (632-661), [[Омејади|Омејадски Калифат]] (661-750), [[Абасидски Калифат]] (750-1517) и [[Фатимидски Калифат]] (909-1171).<ref name="auto" /><ref name="auto1" /><ref name="auto2" /><ref name="auto3" /><ref name="auto4" /> Од 10 век до почетокот на 20 век, Мека и Медина биле под контрола на локалниот арапски владетел познат како [[Шериф на Мека]], но во повеќето моменти Шерифот му должел верност на владетелот на една од најголемите исламски царства со седиште во [[Багдад]], [[Каиро]] или [[Истанбул]]. Поголемиот дел од остатокот од она што станало Саудиска Арабија се вратил во традиционалното племенско владеење<ref name="Britannica history">{{наведена енциклопедија |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31568/history-of-Arabia |title=History of Arabia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{наведена книга|title=The changing map of Asia |author=William Gordon East |year=1971 |isbn=978-0-416-16850-1 |pages=[https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75 75–76] |publisher=Methuen |url=https://archive.org/details/changingmapofasi0000east/page/75 }}</ref>. [[File:Siyer-i Nebi - Imam Ali und Hamza bei dem vorgezogenen Einzelkampf in Badr gegen die Götzendiener.jpg|thumb|upright=0.8|[[Битка кај Бадр]], 13 март 624 година]] За поголемиот дел од 10 век, [[Исмаилисти]]те [[Кармати]] биле најмоќната сила во [[Персискиот Залив]]. Во [[930]] година, Карматите ја ограбиле [[Мека]], навредувајќи го муслиманскиот свет, особено со нивната кражба на Црниот камен<ref>Glassé, Cyril (2008). ''The New Encyclopedia of Islam''. Walnut Creek CA: AltaMira Press p. 369</ref>. Во 1077–1078 година, еден арапски шеик по име [[Абдулах бин Али ел-Ујуни]] ги победил Карматите во [[Бахреин]] и ел-Хаса со помош на [[Селџучко Царство|Селџучкото Царство]] и ја основал [[Ујунидска династија|Ујунидската династија]] <ref>{{наведена книга|last=Commins|first=David|title=The Gulf States: A Modern History|year=2012|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84885-278-5|page=28}}</ref><ref>C.E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties'', (Columbia University Press, 1996), 94–95.</ref>. Ујунидите подоцна претрпеле експанзија со територијата што се протегала од [[Наџд]] до [[Сириска Пустина|Сириската Пустина]]<ref name="Safa Khulusi">{{наведено списание |last=Khulusi |first=Safa |authorlink=Safa Khulusi |volume=6 |pages=91–102 |jstor=41223173 |year=1975 |title=A Thirteenth Century Poet from Bahrain |journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies }} {{Registration required}}</ref>. Тие биле соборени од [[Усфуриди]]те во 1253 година<ref>Joseph Meri, ''Medieval Islamic Civilization'', Taylor and Francis, 2006, p. 95</ref>. Владеењето на Уфсуридите било ослабено откако персиските владетели на [[Ормуз]] ги освоиле [[Бахреин]] и [[Катиф]] во [[1320]] година<ref>Curtis E. Larsen. ''Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society'' University Of Chicago Press, 1984 pp66-8</ref>. Вазалите на Ормуз, [[Џарванидска династија|Џарванидската династија]], дошле да владеат со источна Арабија во [[14 век]] <ref name=JuanCole>{{наведена книга|author=Juan Ricardo Cole |url=https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&pg=PA35 |title=Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam |page=35 |year=2002| publisher=Bloomsbury Academic |accessdate=27 September 2017|isbn=978-1-86064-736-9 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uv.es/EBRIT/macro/macro_5000_24_15.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222053120/http://www.uv.es/EBRIT/macro/macro_5000_24_15.html|title=Arabia|archive-date=22 February 2012}}</ref>. Тие ја презеле контролата над регионот по соборувањето на Џарванидската династија во 15 век и се судриле со [[Ормуз]] повеќе од две децении над регионот заради неговите економски приходи, сè додека конечно не се согласиле да му оддадат почит во [[1507]] година <ref name=JuanCole />. Племето [[ел-Мунтафик]] подоцна го зазел регионот и се нашло под отоманско [[сизерентство]]. Племето [[Бани Калид]] подоцна се побунило против нив во [[17 век]] и ја презело контролата <ref>Zāmil Muḥammad al-Rashīd. ''Suʻūdī relations with eastern Arabia and ʻUmān, 1800–1870'' Luzac and Company, 1981 pp. 21–31</ref>. Нивното владеење зафаќало територија од [[Ирак]] до [[Оман]] во својот врв и тие исто така се нашле под отоманско сизерентство<ref>Yitzhak Nakash (2011)[https://books.google.com/books?id=a43C-4RKGcgC&pg=PA21 Reaching for Power: The Shi'a in the Modern Arab World] p. 22</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-45995 "Arabia, history of."] Encyclopædia Britannica Online. 30 November 2007.</ref> ===Отомански Хеџаз=== Во XVI век, [[Османлии]]те го додале крајбрежјето на [[Црвеното Море]] и [[Персискиот Залив]] (Хеџаз, Асир и ел-Ахса) кон територијата на царството тврдејќи дека имаат надмоќ во внатрешноста. Една од причините била да се спречат португалските обиди за напад на Црвеното Море (оттука и Хеџаз) и [[Индискиот Океан]]<ref name="Bernstein">Bernstein, William J. (2008) ''A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World''. Grove Press. [https://books.google.com/books?id=ePiReZWp0NwC&pg=PA191 pp. 191 ff]</ref>. Османлискиот степен на контрола над овие земји варирал во следните четири века со променливата моќ или слабост на централниот авторитет на царството<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 68</ref><ref>{{наведена книга |title=Muddle of the Middle East, Volume 2 |author=Chatterji, Nikshoy C. |year=1973 |isbn=978-0-391-00304-0 |page=168|publisher=Abhinav Publications }}</ref>. Овие промени придонеле за подоцнежните неизвесности, како што е спорот со Трансорданија околу вклучувањето на санџакот Маан, вклучувајќи ги градовите Маан и Акаба. ===Основање на династијата Сауд=== [[File:Arabia 1914.png|thumb|Арапскиот Полуостров во 1914 година]] Појавата на она што требало да стане Саудиско Кралско, предводено од ел-Сауд, започнало во Неџд во централна Арабија во [[1744]] година, кога [[Мухамед бин Сауд]], основач на династијата, ги здружил силите со верскиот водач [[Мухамед ибн Абд ел-Вахаб]]<ref>[[#Bowen|Bowen]], pp. 69–70</ref>, основач на вахабистичкото движење, строга форма на [[сунитски ислам]]<ref>{{наведена книга |title=Contemporary Religions: A World Guide |first1=Ian |last1=Harris |first2=Stuart|last2=Mews|first3=Paul|last3=Morris|first4= John |last4= Shepherd |year=1992 |isbn=978-0-582-08695-1 |page=369|publisher=Longman }}</ref>. Овој сојуз формиран во 18 век го обезбедил идеолошкиот поттик за проширувањето на Саудиска Арабија и останува основа на династичкото владеење на Саудиска Арабија и денес<ref>{{наведена книга |title=The Future of Islam in the Middle East |first=Mahmud A. |last=Faksh |year=1997 |isbn=978-0-275-95128-3 |pages=[https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89 89–90] |publisher=Bloomsbury Academic |url=https://archive.org/details/futureofislaminm0000faks/page/89 }}</ref>. Првата „саудиска држава“ основана во [[1744]] година во областа околу [[Ријад]], забрзано се проширила и накратко го контролирала поголемиот дел од денешна територија на Саудиска Арабија<ref>D. Gold (6 April 2003) [http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm "Reining in Riyadh"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190210050256/http://www.jcpa.org/art/nypost-dg6apr03.htm |date=2019-02-10 }}. NYpost (JCPA)</ref>, освојувајќи ја [[Карбала]] во [[1802]] година и заземајќи ја [[Мека]] во [[1803]] година, но била уништена до [[1818]] година од страна на османлискиот вицекрал на Египет, [[Мухамед Али Паша|Мохамед Али Паша]]<ref>"[http://countrystudies.us/saudi-arabia/7.htm The Saud Family and Wahhabi Islam]". Library of Congress Country Studies.</ref>. Многу помалата втора „саудиска држава“, сместена главно во Неџд, била основана во [[1824]] година. Во текот на остатокот на [[XIX век]], ел-Сауд имал спор врз внатрешноста на Саудиска Арабија со друго арапско владејачко семејство, ел-Рашид, кое владеело со [[Емиратство Џабал Шамар|Емиратството Џабал Шамар]]. Во [[1891]] година, ел-Рашид излегол како победник, а ел-Сауд бил протеран во егзил во [[Кувајт]]<ref name="Britannica history" /> [[File:Ibn Saud (kuwait 1910).jpg|thumb|[[Ибн Сауд]], таткото-основач и прв крал на Саудиска Арабија]] На почетокот на [[XX век]], [[Отоманското Царство]] продолжило да го контролира поголемиот дел од полуостровот. Со Арабија владееле племенски владетели,<ref name= Murphy>{{наведена книга |title=The Arab Revolt 1916–18: Lawrence Sets Arabia Ablaze |first=David |last=Murphy |year=2008 |isbn=978-1-84603-339-1 |pages=5–8|publisher=Bloomsbury USA }}</ref><ref>{{наведена книга |title=Politics in an Arabian Oasis: The Rashidis of Saudi Arabia |author=Madawi Al Rasheed |year=1997 |isbn=978-1-86064-193-0 |page=81|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref> а Шерифот од Мека имал предност и владеел со [[Хеџаз]].<ref>{{наведена книга |title=The Middle East: Geography and Geopolitics |first=Ewan W. |last=Anderson |author2=William Bayne Fisher |year=2000 |isbn=978-0-415-07667-8 |page=106|publisher=Routledge }}</ref> Во [[1902]] година, синот на Абдул Рахман, Абдул Азиз - подоцна познат како Ибн Сауд - ја повратил контролата врз [[Ријад]], враќајќи го ел-Сауд во Неџд, и на тој начин создавајќи ја третата „Саудиска држава“.<ref name="Britannica history" /> Ибн Сауд ја добил поддршката од [[Ихван]], племенска армија инспирирана од [[вахабизам|вахабизмот]] и предводена од [[Фејсал ел-Давиш]], и која бргу се развила по нејзиното основање во [[1912]] година.<ref>{{наведена книга|title=Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World |author=R. Hrair Dekmejian |year=1994 |isbn=978-0-8156-2635-0 |page=[https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131 131] |url=https://archive.org/details/islaminrevolutio00dekm/page/131 }}</ref> Со помош на Ихван, Ибн Сауд го зазел [[ел-Ахса]] од [[Османлии]]те во [[1913]] година. Во [[1916]] година, со охрабрување и поддршка на [[Велика Британија]] (која се борела против [[Османлии]]те во [[Првата светска војна]]), Шерифот од Мека, Хусеин бин Али, го предводел [[Арапско востание|Панарапскиот бунт]] против [[Отоманското Царство]] за создавање на обединета арапска држава<ref>{{наведена книга |title=The Encyclopedia of World War I |first=Spencer |last=Tucker |author2=Priscilla Mary Roberts |year=205 |isbn=978-1-85109-420-2 |page=565}}</ref>. Иако Арапското востание од 1916 до 1918 година не успеало во својата цел, [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничката победа]] во [[Првата светска војна]] резултирала со крај на османлиската контрола во Арабија и Хусеин бин Али станал крал на [[Хеџаз]]<ref>{{наведена книга |title=A History of the Arab Peoples |first=Albert |last=Hourani |year=2005 |isbn=978-0-571-22664-1 |pages=315–319|publisher=Faber & Faber }}</ref>. Ибн Сауд избегнал вмешаност во арапскиот бунт и наместо тоа ја продолжил борбата со ел-Рашид. По последниот пораз на последниот, тој ја презел титулата ''Султан од Неџд'' во [[1921]] година. Со помош на Ихван, Кралството Хеџаз било освоено во 1924–25 година и на [[10 јануари]] [[1926]] година, Ибн Сауд се прогласил за крал на Хеџаз<ref>{{наведена книга|title=A Brief History of Saudi Arabia |first1=James |last1=Wynbrandt |first2=Fawaz A. |last2=Gerges |year=2010 |isbn=978-0-8160-7876-9 |page=[https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb/page/182 182] |publisher=Infobase |url=https://archive.org/details/briefhistoryofsa0000wynb/page/182 }}</ref>. Една година подоцна, тој ја додал титулата ''крал на Неџд''. Следните пет години тој управувал со двата дела на неговото двојно кралство како посебни единици. По освојувањето на Хеџаз, целта на раководството на Ихван преминало на експанзија на вахабистичкото царство во британските протекторати Трансорданија, [[Ирак]] и [[Кувајт]] и започнала со напади на тие територии. Ова наидело на противење на Ибн Сауд, бидејќи тој ја препознал опасноста од директен судир со [[Британци]]те. Во исто време, Ихван се разочарал од домашната политика на Ибн Сауд, која се чини дека ја фаворизирал модернизацијата и зголемувањето на бројот на немуслимански странци во земјата. Како резултат на тоа, тие се свртеле против Ибн Сауд и, по двегодишна борба, биле поразени во 1929 година во Битката кај Сабила, каде биле ликвидирани нивните водачи<ref>{{наведена книга |title=Inside the Kingdom |first=Robert |last=Lacey |year=2009 |isbn=978-0-09-953905-6 |pages=15–16|publisher=Arrow }}</ref>. На [[23 септември]] [[1932]] година, двете кралства Хеџаз и Неџд биле обединети како Кралство Саудиска Арабија<ref name="Britannica history" />, и тој датум денес е национален празник наречен Национален ден на Саудиска Арабија<ref>{{Cite web |url=https://www.pmu.edu.sa/News/News.aspx?ID=866 |title=History of Saudi Arabia. ( The Saudi National Day 23, Sep ) |website=Prince Mohammad Bin Fahd University |access-date=21 September 2018 }}</ref>. ===Кралство Саудиска Арабија=== [[File:Arabia Saudi political.jpg|thumb|политичка карта на земјата]] Новото кралство се потпирало на ограничените приходи од земјоделство и аџилак<ref>{{наведена книга |title=Afluence and Poverty in the Middle East |author=Mohamad Riad El Ghonemy |year=1998 |isbn=978-0-415-10033-5 |page=56|publisher=Routledge }}</ref>. Во [[1938]] година биле откриени огромни резерви на нафта во регионот ел-Ахса по должината на брегот на Персискиот Залив, а целосниот развој на нафтените полиња започнал во [[1941]] година под контрола на ''Арамко'' (Арапско-американска компанија за нафта) под контрола на [[САД]]. Нафтата и обезбедило на Саудиска Арабија економски просперитет и значителна политичка моќ на меѓународно ниво<ref name="Britannica history" />. Културниот живот забрзано се развил, првенствено во [[Хеџаз]], кој бил центар за весници и радио. Сепак, големиот прилив на странски работници во Саудиска Арабија во нафтената индустрија ја зголемило веќе постоечката склоност кон ксенофобија. Во исто време, владата станувала сè повеќе расипничка и екстравагантна. До 1950-тите, ова довело до големи владини дефицити и прекумерно странско задолжување<ref name="Britannica history" />. Во [[1953]] година, [[Сауд бин Абдулазиз]] бил прогласен за [[крал на Саудиска Арабија]], по смртта на неговиот татко, и владеел сè до [[1964]] година кога бил сменет во корист на неговиот полубрат [[Фејсал бин Абдулазиз]], по интензивното соперништво, поттикнато од сомнежи во кралското семејство. Во [[1972]] година, Саудиска Арабија добила 20% контрола во Арамко, со што се намалила контролата на [[САД]] врз саудиската нафта. Во [[1973]] година, Саудиска Арабија водела бојкот на нафта против западните земји кои го поддржувале Израел во [[Јомкипурска војна|Јомкипурскатс војна]] против [[Египет]] и [[Сирија]]. Цените на нафтата се зголемиле за четири пати. Во [[1975]] година, [[Фејсал бин Абдулазиз]] бил убиен од неговиот внук, принцот [[Фејсал бин Мусаид]] и го наследил неговиот полубрат кралот [[Халид бин Абдулазиз]]<ref name="Al-Rasheed 136-137">[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 136–137</ref>. [[File:Saudi Arabia 2003 CIA map.jpg|thumb|left|Карта на административни региони и патишта на Саудиска Арабија]] До 1976 година, Саудиска Арабија станала најголемиот производител на нафта во светот<ref>{{наведена книга |title=Human Resources Development in Saudi Arabia: Multinationals and Saudization |author=Joy Winkie Viola |year=1986 |isbn=978-0-88746-070-8 |page=37|publisher=International Human Resources Development Corporation }}</ref>. Владеењето на [[Халид бин Абдулазиз]] забележало напредок на економскиот и социјалниот развој со исклучително брза брзина, трансформирајќи ја инфраструктурата и образовниот систем на земјата <ref name="Britannica history" />; во надворешната политика биле развиени блиски врски со [[САД]]. Во [[1979]] година се случиле два настана што се однесувале на владата и имале долгорочно влијание врз саудиската надворешна и внатрешна политика<ref>{{наведена книга |title=The Muslim world after 9/11 |author=Rabasa, Angel |author2=Benard, Cheryl |author3=Chalk, Peter |year=2005 |isbn=978-0-8330-3712-1 |page=42|publisher=Rand Corporation }}</ref>. Првата била [[Иранска револуција|Иранската исламска револуција]]. Се стравувало дека шиитското малцинство на земјата во [[Источна Провинција (Саудиска Арабија)|Источната провинција]] (што е и место каде се наоѓаат нафтените полиња) може да се побуни под влијание на нивните ирански сонародници. Имало неколку антивладини востанија во регионот како што било [[востание на Катиф|востанието на Катиф]] во 1979 година<ref name="Toby Craig Jones 2010 218–219">{{наведена книга |title=Desert Kingdom: How Oil and Water Forged Modern Saudi Arabia |author=Toby Craig Jones |year=2010 |isbn=978-0-674-04985-7 |pages=218–219|publisher=Harvard University Press }}</ref>. Вториот настан бил преземањето на [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]] во [[Мека]] од исламистички екстремисти. На [[20 ноември]] [[1979]] година, двесте вооружени исламистички дисиденти предводени од саудискиот проповедник Џухајман ел-Утајбија ја презеле [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]]. Тие тврделе дека саудиското кралско семејство повеќе не претставува чист ислам и дека Месџид ел-Харам (Светата џамија) и [[Ќаба]], мора да бидат задржани од оние со вистинската вера<ref name="Toby Craig Jones 2010 218–219" />. Бунтовниците заплениле десетици илјади верници како заложници во џамијата. Опсадата траела две недели и резултирала со неколку стотици смртни случаи и значителна штета на храмот, особено галеријата Сафа-Марва. Пакистанските сили го спровеле конечниот напад; тие биле помогнати со оружје, логистика и планирање од страна на елитниот тим на француски командоси од француската единица за команда GIGN[57]. Владата ја вратила контролата над џамијата по 10 дена и заробените биле погубени. Дел од одговорот на кралското семејство бил да се спроведе многу построго почитување на традиционалните верски и социјални норми во земјата (на пример, затворање на кината) и да им се даде на улемите поголема улога во владата<ref name= Hegghammer24>[[#Hegghammer|Hegghammer]], p. 24</ref>. Ниту едните ниту другите не успеале во целост бидејќи исламизмот продолжил да расте<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia Enters the 21st Century |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2003 |isbn=978-0-275-98091-7 |page=[https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/174 174] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/174 }}</ref>. Во [[1980]] година, Саудиска Арабија го откупила американскиот дел од Арамко<ref>{{наведена книга|title=Oil, Dollars, Debt, and Crises: The Global Curse of Black Gold|first1=Mahmoud A. |last1=El-Gamal |author2=Amy Myers Jaffe |name-list-style=amp |publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-72070-0|page=41}}</ref>. Кралот [[Халид бин Абдулазиз]] починал од [[срцев удар]] во јуни [[1982]] година. Тој бил наследен од страна на неговиот брат [[Фахд бин Абдулазиз]], кој ја додал титулата „[[Чувар на Двете Свети Џамии]]“ на неговото име во [[1986]] година, како одговор на значителниот фундаменталистички притисок да избегне употреба на „''величественост''“. Фахд продолжил да развива блиски односи и со [[Соединетите Американски Држави]] и ја зголемил набавката на американска и британска воена опрема<ref name="Britannica history" />. Огромното богатство генерирано од приходите од нафта почнувало да има уште поголемо влијание врз саудиското општество. Тоа довело до брза технолошка (но не и културна) модернизација, урбанизација, масовно јавно образование и создавање нови медиуми. Ова и присуството на сè поголем број странски работници многу влијаело на традиционалните саудиски норми и вредности. Иако имало драматични промени во социјалниот и економскиот живот на земјата, политичката моќ продолжила да се монополизира од кралското семејство кое довело до незадоволство кај многу Саудијци кои започнале да бараат пошироко учество во владата<ref>[[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 114</ref>. Во 1980-тите, Саудиска Арабија потрошила 25 милијарди долари за поддршка на [[Садам Хусеин]] во [[Ирано-ирачка војна|Ирано-ирачката војна]]<ref>Robert Fisk (2005) ''[[The Great War For Civilisation]]''. Fourth Estate. p. 23. {{ISBN|1-4000-7517-3}}</ref>. Сепак, Саудиска Арабија ја осудила ирачката инвазија на [[Кувајт]] во [[1990]] година и побарала од [[САД]] да интервенираат во судирот. Кралот Фахд дозволил американски и коалициски трупи да бидат стационирани во Саудиска Арабија. Тој ја поканил владата на [[Кувајт]] и многу нејзини граѓани да останат во Саудиска Арабија, но ги протерал граѓаните на [[Јемен]] и [[Јордан]] поради поддршката на нивните влади за [[Ирак]]. Во [[1991]] година, силите на Саудиска Арабија биле вклучени и во бомбашки напади врз [[Ирак]] и во копнена инвазија што помогнало да се ослободи Кувајт. Односите на Саудиска Арабија со Западот почнале да предизвикуваат зголемена загриженост кај некои [[Улема|улеми]] и студенти на [[Шеријат|шеријатско право]] и било едно од прашањата што довеле до зголемување на исламистичкиот тероризам во Саудиска Арабија, како и исламистички терористички напади во западните земји од државјани на Саудиска Арабија. [[Осама бин Ладен]] бил државјанин на Саудиска Арабија (сè додека не му било одземено државјанството во [[1994]] година) и бил одговорен за бомбашките напади на американската амбасада во [[Источна Африка]] во [[1998]] година и за бомбашкиот напад на ''УСС Кол'' во [[2000]] година во близина на пристаништето [[Аден]], [[Јемен]]. 15 од 19-те терористи вклучени во [[Нападите на 11 септември, 2001|нападите на 11 септември]] во [[Њујорк]], [[Вашингтон]] и [[Шанксвил]], [[Пенсилванија]] биле државјани на Саудиска Арабија. Многу Саудијци кои не ги поддржувале [[исламизам|исламистичките]] терористи останале длабоко незадоволни од политиката на владата<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: Background and U.S. Relations |first=Christopher |last=Blanchard |publisher=United States Congressional Research Service|year=2009 |pages=5–6}}</ref> [[File:Oil and Gas Infrastructure Persian Gulf (large).gif|thumb|Карта на нафта и природен гас на Блискиот Исток]] Исламизмот не бил единствениот извор на непријателство кон владата. [[Економија на Саудиска Арабија|Економијата на Саудиска Арабија]] била близу до стагнација. Високите даноци и растот на невработеноста придонеле за незадоволство, и се рефлектирало во пораст на граѓанските немири и незадоволство против кралското семејство. Како одговор, голем број ограничени „''реформи''“ биле иницирани од кралот Фахд. Во март 1992 година, тој го вовел „''Основниот закон''“, кој ги потенцирал должностите и одговорностите на владетелот. Во декември 1993 година бил инаугуриран Консултативниот совет. Тој е составен од претседател и 60 члена - сите избрани од кралот. Намерата на кралот била да одговори на несогласувањето, притоа правејќи што е можно помалку вистински промени во статус кво состојбата: „''Систем заснован на избори не е во согласност со нашето исламско верување, кое [ја одобрува] владата со консултации''“<ref name="Britannica history" />. Во [[1995]] година, Фахд доживеал мозочен удар, а престолонаследникот Абдула, ја презел улогата на де факто регент, преземајќи го секојдневното управување со земјата. Сепак, неговиот авторитет бил попречен од конфликтот со полноправните браќа на Фах (Седумте Саудијци)<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], p. 212</ref>. Од 90-тите години на минатиот век, знаците на незадоволство продолжиле и вклучуваат, во 2003 и 2004 година, серија бомбашки напади и вооружено насилство во [[Ријад]], [[Џеда]], [[Џанбу]] и Хобар<ref name="Cordesman 2009">{{наведена книга |title=Saudi Arabia: National Security in a Troubled Region |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2009 |isbn=978-0-313-38076-1 |pages=50–52|publisher=Bloomsbury Academic }}</ref>. Во февруари - април 2005 година, во Саудиска Арабија се одржале првите општински избори на национално ниво. Жените не смееле да учествуваат<ref name="Britannica history" />. Во 2005 година, кралот Фахд починал, а го наследил Абдулах, кој ја продолжил политиката на минимални реформи и ги потиснал протестите. Кралот вовел бројни економски реформи насочени кон намалување на зависноста на земјата од приходите од нафта: ограничена дерегулација, поттикнување на странски инвестиции и [[приватизација]]. Во февруари 2009 година, Абдулах објавил низа владини промени во судството, вооружените сили и различните министерства за модернизација на овие институции, вклучително и замена на постари именувани во судството и Мутавин (верска полиција) со поумерени лица и назначување на прва жена заменик министер<ref name="Britannica history" />. На [[29 јануари]] [[2011]] година, стотици демонстранти се собрале во градот Џеда во редок приказ на критики против лошата инфраструктура на градот откако смртоносните поплави го зафатиле градот и убиле 11 лица<<ref name="Montreal">{{cite news|url=https://montrealgazette.com/news/Flood+sparks+rare+action/4189873/story.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110201053307/http://www.montrealgazette.com/news/Flood%2Bsparks%2Brare%2Baction/4189873/story.html |archivedate= 1 February 2011 |title=Flood sparks rare action |date=29 January 2011 |work=Reuters via [[The Gazette (Montreal)|Montreal Gazette]] |url-status=dead }}</ref>. Полицијата ги прекинала демонстрациите по околу 15 минути и уапсила од 30 до 50 лица<ref name="Reuters_Dozens_detained">{{cite news|title=Dozens detained in Saudi over flood protests |date=29 January 2011 |work=[[The Peninsula (newspaper)|The Peninsula]] (Qatar)/[[Thomson-Reuters]] |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/middle-east/140720-dozens-detained-in-saudi-over-flood-protests.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110302150701/http://www.thepeninsulaqatar.com/middle-east/140720-dozens-detained-in-saudi-over-flood-protests.html |archivedate=2 March 2011 |url-status=dead }}</ref>. Во [[2011]] година, Саудиска Арабија била погодена од сопствените протести на [[Арапска пролет|Арапската пролет]]<ref name="Fisk_troops">{{cite news|first=Robert |last=Fisk |title=Saudis mobilise thousands of troops to quell growing revolt |date=5 May 2011 |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudis-mobilise-thousands-of-troops-to-quell-growing-revolt-2232928.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110306080218/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudis-mobilise-thousands-of-troops-to-quell-growing-revolt-2232928.html |archivedate= 6 March 2011 |url-status=live |place=London }}</ref>. Како одговор на тоа, кралот Абдула на [[22 февруари]] [[2011]] година објавил серија придобивки за граѓаните во износ од 36 милијарди долари, од кои 10,7 милијарди долари биле наменети за домување<ref>* {{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/oilprices/8344421/Saudi-ruler-offers-36bn-to-stave-off-uprising-amid-warning-oil-price-could-double.html |title=Saudi ruler offers $36bn to stave off uprising amid warning oil price could double |work=The Daily Telegraph |date=24 February 2011 |place=London }} * {{cite web |url=http://www.arabianbusiness.com/saudi-king-gives-billion-dollar-cash-boost-housing-jobs--382623.html |title=Saudi king gives billion-dollar cash boost to housing, jobs – Politics & Economics |publisher=Bloomberg via ArabianBusiness.com |date=23 February 2011 }} * {{cite web |url=http://www.us-sabc.org/custom/news/details.cfm?id=957 |title=King Abdullah Returns to Kingdom, Enacts Measures to Boost the Economy |publisher=U.S.-Saudi Arabian Business Council |date=23 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928024630/http://www.us-sabc.org/custom/news/details.cfm?id=957 |archivedate=28 September 2013 }}</ref>. Не биле објавени политички реформи како дел од пакетот, иако некои затвореници обвинети за финансиски криминал биле помилувани<ref name="AlJazeeraEnglishBenefits">{{cite news |title=Saudi king announces new benefits |url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/2011223105328424268.html |publisher=Al Jazeera |date=23 February 2011}}</ref>. На 18 март истата година, кралот [[Абдула бин Абдулазиз]] објавил пакет од 93 милијарди долари, кој вклучувал 500.000 нови домови до 67 милијарди долари, покрај создавањето на нови 60.000 нови работни места во безбедноста<ref name="theguardian1">{{cite news|agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/18/saudi-arabia-job-housing-package |title=Saudi Arabia's king announces huge jobs and housing package|work=The Guardian |date=18 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|first=Donna |last=Abu |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-18/saudi-arabian-king-abdullah-boosts-spending-as-protests-sweep-arab-world.html |title=Saudi King to Spend $67 Billion on Housing, Jobs in Bid to Pacify Citizens |publisher=Bloomberg |date=18 March 2011}}</ref>. Иако општинските избори само за мажи се одржале на [[29 септември]] [[2011]] година<ref name="alawsat_details">{{cite news |first=Abeed |last=al-Suhaimy |title=Saudi Arabia announces municipal elections |date=23 March 2011 |publisher=[[Asharq al-Awsat]] |url=http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=24616 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501185625/http://aawsat.com/english/news.asp?section=1 |archivedate=1 May 2011 |url-status=dead |access-date=14 December 2012 }}</ref><ref name="bloom_women">{{cite news|first=Donna |last=Abu-Nasr |title=Saudi Women Inspired by Fall of Mubarak Step Up Equality Demand |date=28 March 2011 |publisher=Bloomberg |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-28/saudi-women-inspired-by-revolt-against-mubarak-go-online-to-seek-equality.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402043759/http://www.bloomberg.com/news/2011-03-28/saudi-women-inspired-by-revolt-against-mubarak-go-online-to-seek-equality.html |archivedate= 2 April 2011 |url-status=live }}</ref>, Абдула им дозволил на жените да гласаат и да бидат избрани на општинските избори во 2015 година, а исто така да бидат номинирани во Советот на Шура<ref name="oman_observer_electionday">{{cite news|title=Saudis vote in municipal elections, results on Sunday |date=30 September 2011 |work=[[Oman Observer]] |agency=Agence France-Presse |url=http://main.omanobserver.om/node/66706 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119050656/http://main.omanobserver.om/node/66706 |archivedate=19 January 2012 |url-status=dead }}</ref>. Од 2001 година, Саудиска Арабија се занимава со широко распространета цензура на [[Интернет]]. Повеќето цензури на Интернет генерално спаѓаат во две категории: една заснована на цензурирање на „''неморални''“ (претежно порнографски и ЛГБТ -мрежни места за поддршка, заедно со мрежни места кои промовираат каква било религиозна идеологија освен сунитскиот ислам) и една заснована на црната листа водена од Министерството за медиуми на Саудиска Арабија, што првенствено ги цензурира мрежните места критички настроени кон режимот на Саудиска Арабија или се поврзани со партии кои се против или се спротивставуваат на Саудиска Арабија<ref>{{Cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2018/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|date=1 November 2018|website=freedomhouse.org|language=en|access-date=31 March 2019|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222220534/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2018/saudi-arabia|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.mdpi.com/2077-1444/9/11/358/pdf|title=Internet Censorship in Arab Countries: Religious and Moral Aspects|last1=Alisa|first1=Shishkina|last2=Issaev|first2=Leonid|date=14 November 2018|journal=Religions|volume=9 |issue=11 |page=358 |doi=10.3390/rel9110358 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331181346/https://res.mdpi.com/religions/religions-09-00358/article_deploy/religions-09-00358.pdf?filename=&attachment=1|archive-date=31 March 2019|url-status=|access-date=31 March 2019}} [https://archive.org/details/religions-09-00358 Alt URL]</ref><ref>{{Cite web|url=https://al-bab.com/saudi-internet-rules-2001|title=Saudi internet rules, 2001|website=al-bab.com|language=en|access-date=31 March 2019}}</ref>. ==Политика== {{Main|Политика на Саудиска Арабија }} {| class="wikitable" style="text-align:center; float:left; margin-right:9px; margin-left:2px;" |- | style="text-align:center;"| [[File:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|157px]] | style="text-align:center;"| [[File:Mohammed Bin Salman al-Saud2.jpg|128px]] |- | style="text-align:center;"|[[Салман бин Абдулазиз|Салман ел-Сауд]]<br />[[Крал на Саудиска Арабија|Крал]] и <br />[[Премиер на Саудиска Арабија|Премиер]] | style="text-align:center;"|[[Мохамед бин Салман]]<br />[[Престолонаследник на Саудиска Арабија|Принц-престолонаследник]] |} Саудиска Арабија е [[апсолутна монархија]]<ref name=Cavendish78>{{наведена книга |title=World and Its Peoples: the Arabian Peninsula |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |isbn=978-0-7614-7571-2 |page=[https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/78 78] |url=https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/78 }}</ref>. Сепак, според Основниот закон на Саудиска Арабија усвоен со кралски декрет во [[1992]] година, кралот мора да ги почитува [[шеријат]]от (исламски закон) и [[Куранот]], додека Куранот и суната (традициите на [[Мухамед]]) се прогласени за устав на земјата<ref name= Gerhard>{{наведена книга |title=Encyclopedia of world constitutions, Volume 1 |first=Gerhard |last=Robbers |year=2007 |isbn=978-0-8160-6078-8 |page=791}}</ref>. Не се дозволени политички партии или национални избори. Критичарите сметаат дека тоа е тоталитарна диктатура <ref name=SaudiDic>* {{cite web|title=The world's enduring dictators: Abdullah bin Abdul-Aziz, Saudi Arabia|url=http://www.cbsnews.com/news/the-worlds-enduring-dictators-abdullah-bin-abdul-aziz-saudi-arabia/|website=CBS News|date=2011-06-15 |accessdate=3 January 2016}} * {{cite news|title=To really combat terror, end support for Saudi Arabia|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/31/combat-terror-end-support-saudi-arabia-dictatorships-fundamentalism|newspaper=The Guardian|accessdate=3 January 2016|date=31 August 2014|last1=Jones|first1=Owen}} * {{cite web|title=Saudi Arabia recalls its ambassador to Sweden|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/saudi-arabia-recalls-ambassador-sweden-150311123334400.html|website=Aljazeera}}</ref>. „''Економист''“ ја оценил владата на Саудиска Арабија како петта авторитарна влада од 167 оценети во својот [[Индекс на демократија]] во 2012 година<ref name=EIU />, и [[Фридом Хаус]] и го дал најнискиот рејтинг „''Не слободно''“, со оценка 7,0 („1 = најдобар, 7 = најлош“) за 2019 година<ref name=FH2019>{{cite web|title=Freedom House. Saudi Arabia|url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/saudi-arabia|website=freedomhouse.org|date=29 January 2019|accessdate=2020-11-06|archive-date=2019-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913231203/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/saudi-arabia}}</ref>. Во отсуство на национални избори и политички партии, политиката во Саудиска Арабија се одвива во две различни арени: во рамките на кралското семејство, Сауд и помеѓу кралското семејство и остатокот од саудиското општество.<ref name= Noreng97>{{наведена книга |title=Crude power: politics and the oil market |first=Oystein |last=Noreng |year=2005 |isbn=978-1-84511-023-9 |page=97}}</ref>. Надвор од Ал-Сауд, учеството во политичкиот процес е ограничено на релативно мал сегмент од населението и има форма на консултации на кралското семејство со улемите, племенските шеици и членовите на важните трговски семејства за големи одлуки. Овој процес не го пренесуваат саудиските медиуми<ref>[[#Long|Long]], p. 85</ref>. По обичај, сите мажи во полнолетство имаат право да го молат кралот директно преку традиционалниот племенски состанок познат како [[маџлис]]<ref name=Cavendish92>{{наведена книга |title=World and Its Peoples: the Arabian Peninsula |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |isbn=978-0-7614-7571-2 |pages=[https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/92 92–93] |url=https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse/page/92 }}</ref>. На многу начини, пристапот кон владата малку се разликува од традиционалниот систем на племенско владеење. Племенскиот идентитет останува силен и, надвор од кралското семејство, политичкото влијание често се определува со племенска припадност, при што племенските шеици одржуваат значителен степен на влијание врз локалните и националните настани<ref name=Britannica />. Како што е споменато, во последниве години постоеле ограничени чекори за проширување на политичкото учество, како што е формирање на Консултативен совет во раните 90-ти и Националниот форум за дијалог во 2003 година<ref>Al-Rasheed, Madawi (2010). ''A History of Saudi Arabia''. pp. 180, 242–243, 248, 257–258. ISBN 978-0-521-74754-7.</ref>. Владеењето на Сауд се соочува со политичко спротивставување од четири извори: [[сунити|сунитски исламистички активизам]]; либерални критичари; [[Шиити|шиитското малцинство]] - особено во Источната Провинција; и долгогодишни племенски и регионалистички партикуларистички противници (на пример во Хеџаз)<ref>{{наведено списание |first=Ondrej|last=Barenek|year=2009 |title=Divided We Survive: A Landscape of Fragmentation in Saudi Arabia |journal=Middle East Brief |issue=33 |url=http://www.brandeis.edu/crown/publications/meb/MEB33.pdf}}</ref>. Од нив, малцинските активисти се најистакнатите закани за владата и во последните години извршиле голем број насилни инциденти во земјата<ref name="Cordesman 2009" />. Сепак, отворен протест против владата, дури и ако е мирен, не се толерира. ===Монархија и кралско семејство=== {{Main|Династија Сауд}} [[File:State Visit of King Fahd of Saudi Arabia State Dinner Receiving Line with Ivana Trump and Donald Trump in East Room - DPLA - 1a44d05819eab8ba3dcf7a6883ad92ba.jpg|thumb|Кралот [[Фахд бин Абдулазиз|Фахд]] со американскиот претседател [[Роналд Реган]] и идниот претседател на САД [[Доналд Трамп]] во 1985 година. САД и Саудиска Арабија [[Операција „Циклон“|испорачувале пари и оружје]] до антисоветските борци „[[муџахедини]]“ во Авганистан.]] Кралот комбинира законодавни, извршни и судски функции<ref name=Britannica>{{наведена енциклопедија|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia |title=Encyclopædia Britannica Online: Saudi Arabia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> и кралските декрети ја формираат основата на законодавството на земјата<ref name= Campbell>{{наведена книга|title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East|first=Christian |last=Campbell |year=2007|isbn=978-1-4303-1914-6|page=265|publisher=Lulu Enterprises Incorporated |url=https://books.google.com/books?id=20jmw1C3H5UC&pg=PA265}}</ref>. [[Крал на Саудиска Арабија|Кралот]] е исто така премиер и претседава со [[Совет на министри на Саудиска Арабија|Советот на министри на Саудиска Арабија]] и [[Советодавно Собрание на Саудиска Арабија|Советодавното Собрание на Саудиска Арабија]]. Кралското семејство доминира во политичкиот систем. Огромниот број на семејството му дозволува да ги контролира повеќето важни места на кралството и да има учество и присуство на сите нивоа на власт<ref>{{cite web |url=http://memory.loc.gov/frd/cs/profiles/Saudi_Arabia.pdf|title=Country Profile: Saudi Arabia |author=Library of Congress, Federal Research Division|year=2006}}</ref>. Се проценува дека бројот на принцови е најмалку 7.000, со најголема моќ и влијание имаат околу 200 машки потомци на [[Ибн Сауд]]<ref name="FT Saud">{{cite news |title=The House of Saud: rulers of modern Saudi Arabia |url=http://peakoil.com/publicpolicy/the-house-of-saud-rulers-of-modern-saudi-arabia |newspaper=Financial Times |date=30 September 2010}}</ref>. Клучните министерства генерално се резервирани за кралското семејство, како и 13-те регионални гувернери<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 15</ref>. Долгорочните политички и владини назначувања резултирале со создавање на „''моќни фондови''“ за постарите принцови<ref>{{наведена книга|title=State, power and politics in the making of the modern Middle East|first=Roger|last=Owen|year=2000|isbn=978-0-415-19674-1|page=56|publisher=Routledge }}</ref>, како оние на кралот Абдула, кој бил командант на Националната гарда од [[1963]] година (до 2010 година, кога го назначил својот син),<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11807255 |title=Saudi King Abdullah to go to US for medical treatment |date=21 November 2010 |work=BBC News}}</ref>, поранешен престолонаследник [[Султан бин Абдул Азиз|Султан]], министер за одбрана и авијација од 1962 година до неговата смрт во 2011 година, поранешен принц престолонаследник принцот Најеф кој бил министер за внатрешни работи од 1975 година до неговата смрт во 2012 година, принцот Сауд кој бил министер за надворешни работи од 1975 година<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |title=Biographies of Ministers |publisher=Royal Embassy of Saudi Arabia, Washington, DC |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx |archivedate=16 June 2011 }}</ref> и сегашниот крал Салман, кој бил министер за одбрана и авијација пред да биде крунисан за принц и гувернер на провинцијата Ријад од 1962 до 2011 година.<ref>{{cite news|title=Prince Salman resumes duties at governorate |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article199149.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124194326/http://arabnews.com/saudiarabia/article199149.ece |archivedate=24 November 2010 |newspaper=Arab News |date=23 November 2010}}</ref>. Актуелен министер за одбрана е принцот Мохамад бин Салман, син на кралот [[Салман бин Абдулазиз]] и принц престолонаследник<ref>{{cite news|title=Mohammed bin Nayef kingpin in new Saudi Arabia: country experts|url=http://www.middleeasteye.net/news/mohammed-bin-nayef-kingpin-new-saudi-arabia-country-experts-1500997678|accessdate=1 February 2015|work=Middle East Eye|date=1 February 2015}}</ref>. Кралското семејство е политички поделено со фракции засновани врз лојалност на кланот, лични амбиции и идеолошки разлики<ref name= Noreng97 />. Најмоќната кланска фракција е позната како „''Седум Судаири''“, која ја сочинуваале покојниот крал Фахд бин Абдулазиз и неговите полноправни браќа и нивните потомци<ref name="Economist Succession">{{Cite news|title=When kings and princes grow old |url=https://www.economist.com/node/16588422 |newspaper=The Economist |date=15 July 2010}}</ref>. Идеолошките поделби вклучуваат прашања во врска со брзината и насоката на реформите<ref name= Kostiner236>{{наведена книга|title=Conflict and cooperation in the Persian Gulf region |first=Joseph|last=Kostiner|year=2009|isbn=978-3-531-16205-8 |page=236|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften }}</ref>, и дали улогата на улемите треба да се зголеми или намали. Во семејството имало поделби околу тоа кој треба да го наследи престолот по приемот или пораната смрт на принцот Султан.<ref name="Economist Succession" /><ref name=David33>{{наведена книга |title=Catastrophic consequences: civil wars and American interests |first=Steven R.|last=David|year=2008 |isbn=978-0-8018-8989-9 |pages=33–34|publisher=Johns Hopkins University Press }}</ref>. Кога принцот Султан починал пред да се искачи на престолот на [[21 октомври]] [[2011]] година, кралот Абдула го назначил принцот Наџеф за принц-престолонаследник<ref>{{cite news|first=Neil|last=MacFarquhar|title=Prince Sultan bin Abdel Aziz of Saudi Arabia Dies|url=https://www.nytimes.com/2011/10/23/world/middleeast/prince-sultan-bin-abdel-aziz-of-saudi-arabia-dies.html?_r=1&pagewanted=all|newspaper=The New York Times|date=22 October 2011}}</ref>. Следната година принцот Наџеф исто така починал пред да се искачи на престолот<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15500679 |title=Obituary: Prince Nayef bin Abdul Aziz Al Saud |publisher=BBC |date=16 June 2012}}</ref>. [[File:Secretary of Defense Chuck Hagel walks with Saudi Deputy Minister of Defense Prince Fahd bin Abdullah before departing Riyadh, Saudi Arabia, on April 24, 2013 130424-D-BW835-179.jpg|thumb|left|Околу 500 принцови, владини министри и деловни луѓе, вклучувајќи го и принцот [[Фахд бин Абдула бин Мохамед ел-Сауд|Фахд бин Абдулах]], биле уапсени од властите на Саудиска Арабија како дел од т.н. [[Чистката во Саудиска Арабија (2017)]]]] Саудиската влада и кралското семејство честопати, во текот на многу години, биле обвинети за [[корупција]]<ref>* {{наведена книга|title=Saudi Royal Family |author=Jennifer Bond Reed |first2=Brenda |last2=Lange |year=2006 |isbn=978-0-7910-9218-7 |page=[https://archive.org/details/saudiroyalfamily00reed_0/page/14 14] |publisher=Chelsea House |url=https://archive.org/details/saudiroyalfamily00reed_0/page/14 }} * {{наведена книга |title=Saudi Arabia Enters the 21st Century |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2003 |isbn=978-0-275-98091-7 |pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/47 47, 142] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaenter0000cord/page/47 }} * {{наведена книга |title=Middle Eastern leaders and Islam: a precarious equilibrium |first=Sonia |last=Alianak |year=2007 |isbn=978-0-8204-6924-9 |page= 67|publisher=Peter Lang }} * [[#Bowen|Bowen]], p. 108 * {{cite news|title=The corrupt, feudal world of the House of Saud |url=https://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-the-corrupt-feudal-world-of-the-house-of-saud-538468.html |newspaper=The Independent |date=14 May 2003 |place=London |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111010181738/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-the-corrupt-feudal-world-of-the-house-of-saud-538468.html |archivedate=10 October 2011}} * [[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 73 * {{наведена книга |title=Security issues in the post-cold war world |author= M. Jane Davis |year=1996 |isbn=978-1-85898-334-9 |page=81|publisher= Edward Elgar }} * {{наведена книга|title=Saudi Arabia and its royal family |first=William |last=Holden |year=1982 |isbn=978-0-8184-0326-2 |pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaitsro00powe/page/154 154–156] |url=https://archive.org/details/saudiarabiaitsro00powe/page/154 |publisher=Secaucus, N.J. : L. Stuart }} * {{наведена книга |title=The Middle East reader |first=Michael |last=Curtis |year=1986 |isbn=978-0-88738-101-0 |page=235|publisher=Transaction Books }}</ref>. Во земја за која се вели дека „''припаѓа''“ на кралското семејство и е именувана според нив, нејасни се границите помеѓу државните средства и личното богатство на постарите принцови. Обемот на корупција е опишан како системски<ref>{{наведена книга |title=September 11 and the U.S. war: beyond the curtain of smoke |first1=Roger |last1=Burbach |first2=Ben|last2=Clarke|year=2002 |isbn=978-0-87286-404-7 |page=32|publisher=City Lights Publishers }}</ref> и ендемски<ref>{{наведена книга |title= Freedom in the Middle East and North Africa: A Freedom in the World Special Edition |author= Freedom House |year=2005 |isbn=978-0-7425-3775-0 |page=63|publisher= Rowman & Littlefield }}</ref> а неговото постоење го признал<ref>{{cite news |title=A Nation Challenged: The Plots; Saudi Arabia Also a Target Of Attacks, U.S. Officials Say |url=https://www.nytimes.com/2001/10/09/world/nation-challenged-plots-saudi-arabia-also-target-attacks-us-officials-say.html |newspaper=The New York Times |date=9 October 2001 |first=Lowell|last=Bergman}}</ref> и го бранел<ref>{{наведена книга|title=The King's Messenger. Prince Bandar Bin Sultan and America's Tangled Relationship with Saudi Arabia |first=David |last=Ottaway |year=2008 |isbn=978-0-8027-1690-3 |page=[https://archive.org/details/kingsmessengerpr00otta_0/page/162 162] |url=https://archive.org/details/kingsmessengerpr00otta_0/page/162 |publisher=Walker & Company }}</ref> принцот Бандар бин Султан (висок член на кралското семејство<ref>{{cite news |title=Saudi bribe claims delay £20bn fighter deal |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article1899614.ece |newspaper=The Times |date=7 June 2007 |place=London |first=David |last=Robertson |access-date=2020-11-06 |archive-date=2023-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117132440/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}</ref>) во интервју во [[2001]] година<ref name= PBS>{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/terrorism/interviews/bandar.html |title=Interview: Bandar Bin Sultan |year=2001 |publisher=PBS}}</ref>. Иако обвинувањата за корупција честопати биле ограничувани на широки недокументирани обвинувања<ref>{{наведена книга|title=National Security in Saudi Arabia: Threats, Responses, and Challenges |first=Anthony H. |last=Cordesman |year=2005 |isbn=978-0-275-98811-1 |page=[https://archive.org/details/nationalsecurity00cord/page/284 284] |url=https://archive.org/details/nationalsecurity00cord/page/284 |publisher=Praeger Security International }}</ref>, конкретни обвинувања биле изнесени во 2007 година, кога се тврдело дека британскиот одбранбен изведувач [[БАЕ Систем]]с му исплатил на принцот Бандар 2 милијарди американски долари мито во врска со договорот за вооружување ел-Џамама<ref>{{cite news |title=BAE accused of secretly paying £1bn to Saudi prince |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/07/bae1 |newspaper=The Guardian |date=7 June 2007 |place=London |author=Leigh, David |first2=Rob|last2=Evans}}</ref><ref>{{cite news |title=BAE Systems sued over alleged Saudi bribes |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/law/article2498504.ece |newspaper=The Times |date=20 September 2007 |place=London |author=Herman, Michael |access-date=2020-11-06 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807192427/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/law/article2498504.ece |url-status=dead }}</ref>. Принцот Бандар ги отфрлил обвинувањата<ref>{{cite news |title=Prince Bandar denies BAE bribery claims |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article1914426.ece |newspaper=The Times |date=11 June 2007 |place=London |first1=Dearbail |last1=Jordan |first2=Christine |last2=Buckley |access-date=2020-11-06 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807192409/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article1914426.ece |url-status=dead }}</ref>. Истрагите и од американските и од британските власти резултирале во [[2010]] година во договори за спогодба со компанијата, со кои таа платила 447 милиони долари казни, но не признала за мито<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8501916.stm|title=Lord Goldsmith defends BAE Systems plea deal|date=6 February 2010|work=BBC News}}</ref>. [[Транспаренси Интернешнл]] во својот годишен Индекс на корупција за 2010 година и дал на Саудиска Арабија оценка 4,7 (на скала од 0 до 10 каде што 0 е „многу корумпиран“, а 10 е „високо чист“)<ref>{{cite web|url=http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2010/results|title=Corruption Perceptions Index 2010|publisher=Transparency International|date=15 December 2010|accessdate=2020-11-06|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425163935/http://www.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi/2010/results|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија претрпела процес на политичка и социјална реформа, како што е зголемување на јавната транспарентност и добро управување. Сепак, [[Непотизам|непотизмот]] и покровителството се широко распространети кога се работи во земјата. Спроведувањето на законите за борба против корупцијата е селективно и јавните службеници се вклучуваат во корупција неказнето. Голем број истакнати принцови од Саудиска Арабија, министри во владата и деловни луѓе, вклучувајќи го и принцот [[ел-Валид бин Талал]], биле уапсени во Саудиска Арабија во ноември 2017 година<ref>{{cite web |url= https://www.nytimes.com/2017/11/04/world/middleeast/saudi-arabia-waleed-bin-talal.html |title= Saudi Arabia Arrests 11 Princes, Including Billionaire Alwaleed bin Talal |first= David |last= Kirkpatrick |date= 4 November 2017 |work= The New York Times|author-link= David D. Kirkpatrick }}</ref>. Има зголемен притисок за реформа и модернизирање на владеењето на кралското семејство, агенда што ја поддржува кралот Абдула и пред и по неговото пристапување во [[2005]] година. Создавањето на Консултативниот совет во раните 90-ти години на минатиот век не ги задоволувало барањата за политичко учество и, во 2003 година, бил објавен годишен ''Национален форум за дијалог'' што ќе им овозможи на избраните професионалци и интелектуалци јавно да дебатираат за тековните национални прашања, во рамките на одредени пропишани параметри. Во [[2005]] година се одржале првите општински избори. Во [[2007]] година, Советот за верност бил создаден за регулирање на наследстото<ref>* {{cite news|title=Saudi king speeds reforms|url=http://www.ft.com/cms/s/0/31b61bc4-fb3a-11dd-bcad-000077b07658.html|newspaper=Financial Times|date=15 February 2009}} * {{cite news|title=Prince Naif appointed deputy Saudi PM|url=http://www.ft.com/cms/s/0/2c0d7fcc-1b1b-11de-8aa3-0000779fd2ac.html|newspaper=Financial Times |date=27 March 2009}}</ref>. Во [[2009]] година, кралот извршил значителни кадровски промени во владата со назначување реформатори на клучни позиции и прва жена на министерско место. Сепак, овие промени биле критикувани како премногу бавни или само козметички<ref>{{cite news|title=Reform in Saudi Arabia: At a snail's pace|url=https://www.economist.com/node/17149062?story_id=17149062&fsrc=rss|newspaper=The Economist |date=30 September 2010}}</ref>. ===Ел еш-Шеик и улогата на улемата=== [[File:Abdullah ibn Muhammad Al ash-Sheikh Senate of Poland 02.JPG|thumb|[[Абдула ибн ел аш-Шеик]]]] Саудиска Арабија е скоро единствена во давањето директна улога на [[Улема|улемите]] (телото на исламски верски водачи и правници) во владата<ref name= Goldstein118>{{наведена книга |title=Religion and the State |url=https://archive.org/details/religionstate0000gold |url-access=registration |first=Natalie |last=Goldstein |year=2010 |isbn=978-0-8160-8090-8 |page=[https://archive.org/details/religionstate0000gold/page/118 118]|publisher=Facts On File }}</ref>. Претпочитаните улеми по убедување се Салафи. Улемите исто така имале клучно влијание во големите владини одлуки, на пример, воведувањето на [[Нафтена криза (1973)|нафеното ембарго]] во [[1973]] година и поканата за странски трупи во Саудиска Арабија во [[1990]] година<ref name="meforum.org">{{наведено списание |first=Nawaf E. |last=Obaid |date=September 1999 |title=The Power of Saudi Arabia's Islamic Leaders |journal=Middle East Quarterly |volume=VI |issue=3 |pages=51–58 |url=http://www.meforum.org/482/the-power-of-saudi-arabias-islamic-leaders}}</ref>. Покрај тоа, тие имале и голема улога во судскиот и образовниот систем<ref>{{наведена книга |title=Modernity and tradition: the Saudi equation |first=Fouad |last=Farsy |year=1992 |isbn=978-1-874132-03-5 |page=29|publisher=Knight Communications }}</ref> и монопол на авторитетот во сферата на верскиот и социјалниот морал<ref name= Hassner>{{наведена книга|title=War on sacred grounds |author=Ron Eduard Hassner |year=2009 |isbn=978-0-8014-4806-5 |page=[https://archive.org/details/waronsacredgroun00hass/page/143 143] |url=https://archive.org/details/waronsacredgroun00hass/page/143 |publisher=Ithaca : Cornell University Press }}</ref>. До 70-тите години на минатиот век, како резултат на богатството со нафта и модернизацијата на земјата иницирана од кралот [[Фејсал бин Абдулазиз]], во тек биле важни промени во саудиското општество и моќта на [[улема|улемите]] започнала да опаѓа<ref>[[#Abir1987|Abir (1987)]], p. 30</ref>. Сепак, ова се променило по заземањето на [[Месџид ел-Харам|Големата џамија]] во [[Мека]] во [[1979]] година од исламистички радикали<ref name= Abir21>[[#Abir1993|Abir (1993)]], p. 21</ref>. Одговорот на владата на кризата вклучувал зајакнување на овластувањата на улемите и зголемување на нивната финансиска поддршка<ref name= Hegghammer24 />: особено, им била дадена поголема контрола врз образовниот систем и им било дозволено да спроведуваат построго почитување на вахабистичките правила на морално и социјално однесување. По неговото стапување на престолот во 2005 година, кралот [[Абдула бин Абдулазиз]] вовел политика за намалување на овластувањата на улемите, на пример, префрлајќи ја контролата над образованието на девојчињата на [[Министерство за образование на Саудиска Арабија|Министерството за образование]]<ref name="NYT Abdullah">{{cite news |title=Abdullah, King of Saudi Arabia |url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/a/abdullah_bin_abdul_aziz_alsaud/index.html |newspaper=The New York Times |date=29 November 2010 |first =Nada|last =Bakri}}</ref>. Улемите историски биле водени од [[ел-Аш-Шеик]]<ref>[[#Abir1987|Abir (1987)]], p. 4</ref>, водечко религиозно семејство во земјата.<ref name= Hassner />. Тој е потомок на [[Мухамед ибн Абд ел-Вахаб]], основач на [[вахабизам|вахабистичка форма]] на сунитски ислам од [[XVIII век]], кој денес е доминантен во Саудиска Арабија<ref>{{наведена книга |title=Saudi Arabia: the coming storm |author=Wilson, Peter W. |author2=Graham, Douglas |year=1994 |isbn=978-1-56324-394-3 |page=16|publisher=M.E. Sharpe }}</ref>. Семејството е второ по престиж само по ел-Сауд (кралското семејство)<ref name= Long11>[[#Long|Long]], p. 11</ref> со кого формирале „''пакт за заемна поддршка''“<ref name=IBP>{{наведена книга |title=Saudi Arabia King Fahd Bin Abdul Aziz Al-Saud Handbook |author=International Business Publications |year=2011 |publisher=International Business Publications, USA |isbn=978-0-7397-2740-9}}</ref> и аранжман за поделба на моќта пред скоро 300 години. Пактот, кој опстојува до денес, се заснова на тоа што Сауд го одржува авторитетот на Шеик во религиозни прашања и ја поддржува и пропагира вахабистичката доктрина<ref>{{наведена книга |title=Area Handbook for the Persian Gulf States |first=Richard F.|last=Nyrop|year=2008 |isbn=978-1-4344-6210-7 |page=50|publisher=Wildside Press LLC }}</ref>. За возврат, ел-Аш-шеикот го поддржува политичкиот авторитет на Сауд со што го користи својот религиозно-морален авторитет за легитимирање на владеењето на кралското семејство<ref>{{наведено списание |author=Bligh, Alexander |year=1985 |title=The Saudi religious elite (Ulama) as participant in the political system of the kingdom |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=17 |pages=37–50 |doi=10.1017/S0020743800028750}}</ref>. Иако доминацијата врз улемите е намалена во последните децении<ref name= Mattar>{{наведена книга |title=Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa: Vol. 1 A–C |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo00phil_0 |url-access=registration |first=Philip|last=Mattar|year=2004 |isbn=978-0-02-865770-7 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofmo00phil_0/page/101 101]}}</ref>, тие сè уште ги држат најважните религиозни места и се тесно поврзани со Сауд со висок степен на венчавки. ===Правен систем=== [[File:Iqra.jpg|thumb|Куранот е официјален устав на земјата и примарен извор на правото.<ref>[[#Bowen|Bowen]], p. 13</ref>]] Примарен извор на законот е исламскиот шеријат кој потекнува од учењата на [[Кумановска Котлина|Куранот]] и Суната (традициите на пророкот). Саудиска Арабија е единствена меѓу современите муслимански држави по тоа што [[шеријат]]от не е кодифициран и не постои систем на судски преседан, давајќи им можност на судиите да користат независно правно расудување за да донесат одлука. Саудиските судии имаат тенденција да ги следат принципите на судската пракса Ханбали (или ''фикх'') кои се наоѓаат во пред-модерните текстовии<ref name= Haffner58>{{наведена книга |title=Shari'a Politics: Islamic Law and Society in the Modern World |first=Robert W.|last=Hefner|year=2011 |isbn=978-0-253-22310-4 |page=58|publisher=Indiana University Press }}</ref> забележани по буквалистичкото толкување на Куранот и [[хадис]]от<ref>{{наведена книга |title=Encyclopedia of Islam |author=Juan Eduardo Campo |year=2006 |isbn=978-0-8160-5454-1 |page=288|publisher=Facts On File }}</ref>. Бидејќи судијата е овластен да ги игнорира претходните пресуди (или свои или други судии) и може да го примени своето лично толкување на шеријатот за кој било посебен случај, дивергентни пресуди се јавуваат дури и во очигледно идентични случаи, што ја отежнува предвидливоста на правната интерпретација<ref>{{наведена книга|author=Oxford Business Group|title=The Report: Saudi Arabia |year=2009 |page=202|publisher=Oxford Business |url=https://books.google.com/books?id=gMPjxHzG1xQC&pg=PA202|isbn=978-1-902339-00-9|quote=it is not always possible to reach a conclusion on how a Saudi court or judicial committee would view a particular case [because] decisions of a court or a judicial committee have no binding authority with respect to another case, [and] in general there is also no system of court reporting in the Kingdom.}}</ref>. Шеријатскиот судски систем го сочинува основното судство на Саудиска Арабија и нејзините судии ([[кадија|кади]]) и адвокатите се дел од улемите, како исламските научници во земјата. Кралските декрети се другиот главен извор на правото; но се нарекуваат регулативи наместо закони затоа што се подредени на шеријатот<ref>[[#Otto|Otto]], p. 157</ref>. Кралските декрети го надополнуваат шеријатот во области како што се трудовото, трговското и корпоративното право. Дополнително, традиционалното племенско право и обичај остануваат значајни. Екстра-шеријатските владини трибунали обично ги решаваат споровите во врска со специфичните кралски декрети<ref>{{наведена книга |title=Islam and politics |first=John L.|last=Esposito|year=1998 |isbn=978-0-8156-2774-6 |pages=110–112|publisher=Syracuse University Press }}</ref>. Конечната жалба и од шеријатските судови и од владините трибунали е до кралот и сите судови и трибунали ги следат шеријатските правила за докажување и постапка.<ref name= Campbell268>{{наведена книга |title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East |first=Christian|last=Campbell|year=2007 |isbn=978-1-4303-1914-6 |pages=268–269|publisher=Lulu Enterprises Incorporated }}</ref>. Саудискиот систем на правда бил критикуван за „''ултра-пуританистичките судии''“, кои честопати се груби во изрекувањето на пресудата (со обезглавување за кривично дело - вештерство), но исто така понекогаш и премногу благи (за случаи на силување или тепање сопруга) и бавно, на пример оставајќи илјадници напуштени жени кои не можат да обезбедат развод<ref name=econ-2007>{{Cite news|title=International: Law of God versus law of man; Saudi Arabia|newspaper=The Economist|date=13 October 2007|url=https://www.economist.com/node/9954500}}</ref><ref name="Economist Cruel">{{Cite news|title=Saudi Arabian justice: Cruel, or just unusual? |url=https://www.economist.com/node/656147 |newspaper=The Economist |date=14 June 2001}}</ref>. Системот е критикуван и заради тоа што е таен<ref name="Economist Tentative">{{Cite news|title=Tentative steps in Saudi Arabia: The king of Saudi Arabia shows some reformist credentials |url=https://www.economist.com/node/13134598 |newspaper=The Economist |date=17 February 2009}}</ref>, нема некои заштитни мерки на правдата и не може да се справи со современиот свет<ref>{{cite news |title=Support for shake-up of Saudi justice system |url=http://www.ft.com/cms/s/0/ec3ad182-72a2-11dc-b7ff-0000779fd2ac.html |newspaper=Financial Times |date=4 October 2007}}</ref>. Во 2007 година, кралот Абдула издал кралски декрети за реформа на судството и создавање нов судски систем<ref name="Sharia Inc Courts">[[#Otto|Otto]], pp. 161–162</ref> а во 2009 година, кралот извршил бројни значајни промени во судскиот персонал на највисоко ниво со доведување на помлада генерација<ref name="Economist Tentative" />. [[File:Dira Square.JPG|thumb|Плоштадот во Ријад, место каде често се вршат погубувања.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/05/06/60minutes/main615986.shtml |title=Saudi Justice? |date=5 December 2007 |publisher=CBS News}}</ref>]] Капиталните и физичките казни изречени од саудиските судови, како што се [[обезглавување]], каменување (до смрт), [[ампутација]], [[распетие]] и [[камшикување]], како и огромниот број на погубувања се силно критикувани<ref name="Sharia Inc175">[[#Otto|Otto]], p. 175</ref>. [[Смртна казна|Смртната казна]] може да се изрече за широк спектар на дела, вклучувајќи [[убиство]], [[силување]], вооружен грабеж, повторна употреба на [[дрога]], отпадништво, прељуба, вештерство и волшепство и може да се изврши преку обезглавување со меч, каменување или стрелање, проследено со распетие<ref name= FRD306>{{наведена книга |title=Saudi Arabia A Country Study |author=Federal Research Division |year=2004 |isbn=978-1-4191-4621-3 |page=304}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2966790.stm |title=Saudi executioner tells all |date=5 June 2003 |work=BBC News}}</ref><ref name=Lu>{{наведена книга |title=Punishment: a comparative historical perspective |first1=Terance D. |last1=Miethe |first2=Hong|last2=Lu|year=2004 |isbn=978-0-521-60516-8 |page=63|publisher=Cambridge University Press }}</ref>. 345-те пријавени погубувања во периодот од 2007 до 2010 година се извршени со јавно [[обезглавување]]<ref>{{cite news|author=Janine di Giovanni |url=http://www.newsweek.com/2014/10/24/when-it-comes-beheadings-isis-has-nothing-over-saudi-arabia-277385.html |title=When It Comes to Beheadings, ISIS Has Nothing Over Saudi Arabia |work=Newsweek |date=14 October 2014}}</ref>. Последното пријавенo погубување за магија се случила во септември 2014 година. [5] Студиите покажале дека Саудиска Арабија има една од најниските стапки на криминал во светот, иако постојат различни ставови дали ова може да се припише на правниот систем или на други фактори, како што се социјалните структури<ref>{{наведена книга|last1=Cindy|first1=Banks|last2=James|first2=Baker|title=Comparative, International, and Global Justice: Perspectives From Criminology And Criminal Justice|date=2015|publisher=SAGE Publications, Inc.|isbn=978-1-4833-3238-3|page=24 and 26|url=https://books.google.com/books?id=WZehCgAAQBAJ&pg=PA24}}</ref>. Иако повторената кражба може да се казни со ампутација на десната рака, меѓу 2007 и 2010 година е пријавен само еден пример на ампутација на судството. Хомосексуалните дела се казнуваат со камшикување или смрт<ref name= FRD306 /><ref name=Lu /><ref>* {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119142327/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archivedate=19 January 2012 |url-status=dead |title=2010 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=8 April 2011 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/nea/136079.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424205151/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/nea/136079.htm |archivedate=24 April 2019 |url-status=dead |title=2009 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=11 March 2010 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/nea/119126.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404044041/https://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/nea/119126.htm |archivedate=4 April 2019 |url-status=dead |title=2008 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=25 February 2009 |publisher=U.S. State Department}} * {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2007/100605.htm |title=2007 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=11 March 2008 |publisher=U.S. State Department}}</ref>. Во април 2020 година, Саудискиот Врховен суд издал директива за елиминирање на казната за камшикување од саудискиот судски систем и казната треба да се замени со затвор или парични казни<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52420307|title=Saudi Arabia to abolish flogging – supreme court|date=24 April 2020|work=BBC News|access-date=24 April 2020|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/04/24/Saudi-courts-ordered-to-stop-use-of-lashing-as-punishment-Okaz-report.html|title=In landmark decision, Saudi Arabia to eliminate flogging punishment|date=24 April 2020|website=Al Arabiya English|language=en|access-date=24 April 2020}}</ref>. [[Атеизмот]] или „''ставање под знак прашалник на основите на исламската религија врз која се заснова оваа земја''“ се смета за терористичко злосторство<ref name=i1>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html "Saudi Arabia declares all atheists are terrorists in new law to crack down on political dissidents"] ''Independent'', April 2014</ref>. Камшикувањето е вообичаена форма на казна<ref>{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2010-01-24/world/saudi.arabia.lashes_1_lashes-al-watan-saudi-city?_s=PM:WORLD |title=Report: Saudi girl accepts lashing for assaulting headmistress |date=24 January 2010 |publisher=CNN |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223142538/http://articles.cnn.com/2010-01-24/world/saudi.arabia.lashes_1_lashes-al-watan-saudi-city?_s=PM:WORLD |archivedate=23 December 2011 }}</ref> и често се изрекува за прекршоци против религијата и јавниот морал како што се пиење алкохол и занемарување на молитвени и посни обврски. Се практикуваат одмазднички казни или Кисас: на пример, окото може да се отстрани хируршки на инсистирање на жртвата која го изгубила сопственото око. Семејствата на нелегално убиен човек може да избираат помеѓу барање смртна казна или давање милост за возврат за плаќање на дија (крвни пари), од страна на сторителот.<ref>{{cite news |title=Saudis Face Soaring Blood-Money Sums |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/26/AR2008072601785.html |newspaper=The Washington Post |date=27 July 2008}}</ref> Дури и откако им било дозволено на жените да возат и да работат, јавните места во Саудиска Арабија сè уште се разделени по пол и кралството има многу строги закони за тоа како неврзаните мажи и жени можат да вечераат заедно. Во септември 2018 година, еден човек бил уапсен од саудиските власти затоа што се појавил во видео со неговата колешка додека појадувал во хотел, каде што работеле и двајцата. ===Надворешни односи=== {{Main|Надворешни односи на Саудиска Арабија}} [[File:Abdel Fattah el-Sisi, King Salman of Saudi Arabia, Melania Trump, and Donald Trump, May 2017.jpg|thumb|left|Претседателот на САД [[Доналд Трамп]] и Првата дама [[Меланија Трамп]] со кралот [[Салман бин Абдулазиз]] и претседателот на Египет, [[Абдел Фатах ел-Сиси]], 21 мај 2017 година]] Саудиска Арабија се приклучила на [[ООН]] во 1945 година<ref name="US State Dept Saudi Arabia" /><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/index.shtml |title=United Nations Member States |publisher=United Nations}}</ref> и е основач на [[Арапската лига]], Советот за соработка во Заливот, [[Светска муслиманска лига|Светската муслиманска лига]] и [[Организација на исламската конференција|Организацијата на исламската конференција]] (сега Организација за исламска соработка).<ref name="Saudi Ministry of Foreign Affairs">{{cite web |url=http://www.mofa.gov.sa/SITES/MOFAEN/ABOUTKINGDOM/KINGDOMFOREIGNPOLICY/Pages/KingdomPolicy34645.aspx |title=The foreign policy of the Kingdom of Saudi Arabia |date=5 July 2005 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Saudi Arabia}}</ref>. Земјата игра значајна улога во [[Меѓународниот монетарен фонд]] и [[Светска банка]], а во 2005 година се приклучила на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]]. Саудиска Арабија го поддржува наменетото формирање на Арапската царинска унија во 2015 година и арапскиот заеднички пазар<ref>{{cite news |title=No politics for Ben Ali in Kingdom |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article238363.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110121172720/http://arabnews.com/saudiarabia/article238363.ece |archivedate=21 January 2011 |newspaper=Arab News |date=19 January 2011}}</ref> до 2020 година, како што било најавено на самитот на Арапската лига во 2009 година<ref>{{Cite news |title=Arab leaders issue resolutions, emphasize Gaza reconstruction efforts |agency=[[Kuwait News Agency]] |date=20 January 2009 |url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=1969914&Language=en}}</ref>. Од 1960 година, како основачка членка на [[ОПЕК]], нејзината политика на цени на нафтата e генерално да го стабилизира светскиот пазар на нафта и да се обиде да умери остри движења на цените за да не ги загрози западните економии<ref name="US State Dept Saudi Arabia" /><ref>{{cite web|title=OPEC : Brief History|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm|website=OPEC.org|publisher=Organization of the Petroleum Exporting Countries|accessdate=20 May 2015}}</ref>. Во [[1973]] година, Саудиска Арабија и другите арапски нации вовеle ембарго за нафта против [[САД]], [[Велика Британија]], [[Јапонија]] и другите западни нации кои го поддржувале [[Израел]] во [[Јомкипурска војна|Јомкипурската војна]] од октомври 1973 година.<ref>{{cite news |title=The Arab Oil Threat |url=https://www.nytimes.com/1973/11/23/archives/the-arab-oil-threat.html |work=The New York Times |date=23 November 1973}}</ref>. Ембаргото предизвикаlo нафтена криза со многу краткорочни и долгорочни ефекти врз глобалната политика и глобалната економија<ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/background/oil/|title=The price of oil – in context|date=18 April 2006 | work=CBC News| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070609145246/http://www.cbc.ca/news/background/oil/| archivedate= 9 June 2007 | url-status=live}}</ref>. Помеѓу средината на 1970-тите и 2002 година, Саудиска Арабија потрошила над 70 милијарди американски долари „''помош во странство за развој''“. Сепак, постојат докази дека огромното мнозинство, всушност, се потрошило на пропагирање и проширување на влијанието на вахабизмот на штета на другите форми на исламот<ref>{{наведена книга |title=Islamic Economics and the Final Jihad |author=J Jonsson David |year=2006 |isbn=978-1-59781-980-0 |pages=249–250|publisher=Xulon Press }}</ref>. Постоeла интензивна дебата околу тоа дали саудиската помош и вахабизмот го поттикнааle екстремизмот во земјите приматели.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7093423.stm |title=Jihad and the Saudi petrodollar |date=15 November 2007 |work=BBC News}}</ref>. Двете главни обвинувања се дека, по својата природа, вахабизмот поттикнува нетолеранција и промовира тероризам<ref>[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 26</ref>. Броејќи ги само земјите со мнозинство не муслимани, Саудиска Арабија платиla за изградба на 1359 џамии, 210 исламски центри, 202 колеџи и 2000 училишта.<ref>"[https://www.nytimes.com/2016/08/26/world/middleeast/saudi-arabia-islam.html Saudis and Extremism: 'Both the Arsonists and the Firefighters']". ''The New York Times''. 25. August 2016.</ref> [[File:Obama meets King Abdullah July 2014.jpg|thumb|Претседателот на САД [[Барак Обама]] со [[Абдулах од Саудиска Арабија]], јули 2014 година]] Саудиска Арабија и [[Соединетите Американски Држави]] се стратешки сојузници<ref name="BBC News">{{cite news |title=How strained are US-Saudi relations? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36083990 |work=BBC News| date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Old friends US and Saudi Arabia feel the rift growing, seek new partners |url=http://atimes.com/2016/05/old-friends-us-and-saudi-arabia-feel-the-rift-growing-seek-new-partners/ |work=[[Asia Times Online|Asia Times]] |date=2 May 2016 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912121640/http://atimes.com/2016/05/old-friends-us-and-saudi-arabia-feel-the-rift-growing-seek-new-partners/ |url-status=dead }}</ref> и откако претседателот [[Барак Обама]] ја презел функцијата во 2009 година, САД и продале 110 милијарди долари оружје на Саудиска Арабија<ref>"[https://www.nytimes.com/2016/08/17/opinion/stop-saudi-arms-sales-until-carnage-in-yemen-ends.html?_r=1 America Is Complicit in the Carnage in Yemen]". ''The New York Times''. 17. August 2016.</ref><ref name="Salon">"[http://www.salon.com/2016/08/30/rights-group-blasts-u-s-hypocrisy-in-vast-flood-of-weapons-to-saudi-arabia-despite-war-crimes/ Rights group blasts U.S. "hypocrisy" in "vast flood of weapons" to Saudi Arabia, despite war crimes]". ''Salon''. 30. August 2016.</ref>. Сепак, односот помеѓу Саудиска Арабија и [[Соединетите Американски Држави]] станал затегнат и бил сведок на голем пад во последните години на [[администрација на Обама|администрацијата на Обама]]<ref>"[http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx Gulf allies and ‘Army of Conquest’] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190417102743/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |date=2019-04-17 }}". ''[[Al-Ahram Weekly]]''. 28 May 2015.</ref><ref name="act" /><ref name="isis" />, иако Обама ги овластил американските сили да обезбедат логистичка и разузнавачка поддршка на Саудијците во воената интервенција во [[Јемен]], воспоставувајќи заедничка ќелија за планирање на координација со саудиската војска, која помагала во управувањето со војната<ref>{{cite news|url= https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/report-yemens-embattled-president-flees-stronghold-as-rebels-advance/2015/03/25/e0913ae2-d2d5-11e4-a62f-ee745911a4ff_story.html|title= Saudi Arabia launces air attacks in Yemen| newspaper=The Washington Post|date=25 March 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=Yemen conflict: US 'could be implicated in war crimes' |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-37607248 |work=BBC News |date=10 October 2016}}</ref>, и [[ЦИА]] ги користела саудиските бази за напади со беспилотни летала во Јемен<ref>{{cite news |title=CIA using Saudi base for drone assassinations in Yemen |url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/06/cia-using-saudi-base-drone-yemen |work=The Guardian |date=6 February 2013}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gardner |first1=Frank |title=How strained are US-Saudi relations? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36083990 |work=BBC News |date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=The bizarre alliance between the US and Saudi Arabia is finally fraying |url=https://www.newstatesman.com/world/2017/11/bizarre-alliance-between-us-and-saudi-arabia-finally-fraying |work=www.newstatesman.com }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The U.S. Might Be Better Off Cutting Ties With Saudi Arabia |url=http://time.com/4304763/u-s-ties-with-saudi-arabia/ |magazine=Time |author=Ashford, Emma |date=22 April 2016 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2019-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120213631/https://time.com/4304763/u-s-ties-with-saudi-arabia/ |url-status=dead }}</ref>. Во првата деценија на [[21 век]], Саудиска Арабија платила приближно 100 милиони американски долари на американски фирми за да лобираат кај американската влада<ref>Goldberg, Jeffrey (8 December 2010) [https://www.theatlantic.com/international/archive/2010/12/fact-checking-stephen-walt/67648/ Fact-Checking Stephen Walt], ''[[The Atlantic]]''.</ref>. На [[20 мај]] [[2017]] година, претседателот [[Доналд Трамп]] и кралот Салман потпишале серија писма со намери Саудиска Арабија да купи оружје од Соединетите држави во вкупна вредност од 110 милијарди американски долари веднаш<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2017/05/20/trump-signs-off-on-110b-arms-deal-in-saudi-arabia/|title=Trump signs off on $110B arms deal in Saudi Arabia|last=Linge|first=Mary Kay|date=20 May 2017|website=New York Post}}</ref>, и 350 милијарди американски долари за 10 години<ref name=cnbc-20170520>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2017/05/20/us-saudi-arabia-seal-weapons-deal-worth-nearly-110-billion-as-trump-begins-visit.html|title=US-Saudi Arabia ink historic 10-year weapons deal worth $350 billion as Trump begins visit|last=David|first=Javier E.|date=20 May 2017|website=CNBC}}</ref>. [[File:A view of Shah Faisal Mosque from adjoing yard..JPG|thumb|left|[[Џамија Шахџахан]] во [[Исламабад]] е наречека според саудискиот крал Фејсал. Кралството е силен сојузник на [[Пакистан]], [[Викиликс]] тврдел дека Саудијците се „''одамна навикнати да имаат значајна улога во пакистанските работи''“.<ref name="time.com">{{cite magazine |first=Ishaan |last=Tharoor |title=WikiLeaks: The Saudis' Close but Strained Ties with Pakistan |date=6 December 2010 |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2035347,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101228172244/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2035347,00.html |archivedate=28 December 2010 |url-status=live |magazine=Time }}</ref>]] Во арапскиот и муслиманскиот свет, Саудиска Арабија се смета за прозападна и проамериканска<ref>{{наведена книга |title=The Saudi enigma: a history |first=Pascal |last=Ménoret |year=2005 |isbn=978-1-84277-605-6 |page=[https://archive.org/details/saudienigmahisto0000meno/page/22 22] |publisher=Zed Books |url=https://archive.org/details/saudienigmahisto0000meno/page/22 }}</ref> и секако е долгорочен сојузник на САД.<ref>{{cite news |title=Iraq's foreign militants 'come from US allies' |url=https://www.theguardian.com/world/2007/nov/22/iraq.peterwalker1 |newspaper=The Guardian |date=22 November 2007 |place=London |author=Walker, Peter }}</ref>. Сепак, оваа<ref>{{наведена книга |title=Politics in the developing world |author=Burnell, Peter J. |author2=Randall, Vicky |year=2007 |isbn=978-0-19-929608-8 |page=449|publisher=Oxford University Press }}</ref> и улогата на Саудиска Арабија во [[Заливска војна|војната во Персискиот Залив]] во 1991 година, особено стационирањето на американските трупи на саудиска територија од 1991 година, предизвикал развој на непријателски исламистички одговор однатре.<ref>{{наведена книга |title=Islamic activism: a social movement theory approach |first=Quintan|last=Wiktorowicz|year=2004 |isbn=978-0-253-34281-2 |page=255|publisher=Indiana University Press }}</ref>. Како резултат на тоа, Саудиска Арабија, до одреден степен, се оградила од САД и, на пример, одбила да ја поддржи или да учествува во [[американска инвазија на Ирак|американската инвазија на Ирак]] во [[2003]] година. Кина и Саудиска Арабија се главни сојузници, а односите меѓу двете земји значително растат во последните децении. Поголемиот дел од Саудиските Арапи исто така изразиле поволно мислење за [[Кина]].<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia and China launch 'digital Silk Road'|url=http://www.businessreviewmiddleeast.com/technology/1323/Saudi-Arabia-and-China-launch-digital-Silk-Road|work=www.businessreviewmiddleeast.com}}{{dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=China's Xi Jinping calls Saudi king with pledge to boost ties|url=http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2120272/china-vows-boost-ties-saudi-arabia-amid-growing-turmoil|work=South China Morning Post|date=16 November 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Saudi Arabia, China Sign Deals Worth Up to $65 Billion|url=https://foreignpolicy.com/2017/03/16/saudi-arabia-china-sign-deals-worth-65-billion-boost-trade-ties-oil-energy-one-belt-one-road-saudi-vision-2030/|work=Foreign Policy}}</ref><ref>{{cite web|title=Public Opinion in Saudi Arabia|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/public-opinion-in-saudi-arabia|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gao|first1=Charlotte |title=Closer Ties: China And Saudi Arabia Sign $70 Billion in New Deals|url=https://thediplomat.com/2017/08/closer-ties-china-and-saudi-arabia-sign-70-billion-in-new-deals/|work=The Diplomat|date=27 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Wang Yi and Foreign Minister Adel bin Ahmed Al-Jubeir of Saudi Arabia Co-host the Third Meeting of the Political and Diplomatic Sub-committee of China-Saudi Arabia High-level Joint Committee |url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1576046.shtml |work=www.fmprc.gov.cn|date=9 July 2018}}</ref> Во февруари [[2019]] година, престолонаследникот Мохамад ги бранел кинеските кампови за преобразование во [[Синџијанг]] за [[Ујгури]]те муслимани<ref>{{cite news |title=Saudi Arabia's Mohammed bin Salman Defends China's Use of Concentration Camps for Muslims During Visit to Beijing |url=https://www.newsweek.com/saudi-arabia-mohammad-bin-salman-defends-china-concentration-camps-muslims-1340592 |work=Newsweek |date=22 February 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defends China's right to fight 'terrorism' |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/02/saudi-crown-prince-defends-china-fight-terrorism-190223104647149.html |work=al-Jazeera |date=23 February 2019}}</ref>, велејќи дека „''Кина има право да спроведе антитерористичка и деекстремизирана работа за нејзината национална безбедност''<ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defends China's right to put Uighur Muslims in concentration camps |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/22/saudi-crown-prince-defends-chinas-right-put-uighur-muslims-concentration/ |work=The Daily Telegraph |date=22 February 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Saudi crown prince defended China's imprisonment of a million Muslims in internment camps, giving Xi Jinping a reason to continue his 'precursors to genocide' |url=https://www.businessinsider.com/saudi-crown-prince-defends-china-oppression-of-muslims-in-xinjiang-mohammed-bin-salman-2019-2 |work=Business Insider |date=23 February 2019}}</ref>“ Во јули 2019 година, амбасадорите на ООН на 37 земји, вклучително и Саудиска Арабија, потпишале заедничко писмо до УНХРЦ за одбрана на третманот на Кина кон Ујгурите и другите муслимански малцински групи во регионот Ксинџијанг<ref>{{cite news |title=Which Countries Are For or Against China's Xinjiang Policies? |url=https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ |work=[[The Diplomat]] |date=15 July 2019}}</ref>. Последиците од инвазијата во 2003 година и [[Арапска пролет|Арапската пролет]] довеле до зголемување на тревогата во саудиската монархија во врска со зголемувањето на влијанието на [[Иран]] во регионот<ref>"[https://www.nytimes.com/2015/07/17/world/middleeast/wikileaks-saudi-arabia-iran.html WikiLeaks Shows a Saudi Obsession With Iran]". ''The New York Times''. 16 July 2015.</ref>. Овие стравови се рефлектирале во коментарите на кралот Абдулах, кој приватно ги повикал на САД да го нападнат Иран и „''да ја исечат главата на змијата''“.<ref>{{cite news |title=Saudi Arabia urges US attack on Iran to stop nuclear programme |url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/28/us-embassy-cables-saudis-iran |newspaper=The Guardian |date=28 November 2010 |place=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Simon|last2=Tisdall}}</ref>. За приближувањето меѓу САД и Иран, што започнало во тајност во 2011 година<ref>{{Cite news|first1=Matthew |last1=Lee |first2=Bradley |last2=Klapper |first3=Julie |last3=Pace |date=25 November 2013 |title=Obama advised Netanyahu of Iran talks in September |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_IRAN_SECRET_TALKS? |agency=Associated Press |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127071458/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/U/US_IRAN_SECRET_TALKS |archivedate=27 November 2013 }}</ref> се вели дека се плашеле од Саудијците<ref>{{Cite news |first=Ian |last=Black |date=24 November 2013 |title=Iran nuclear deal: Saudi Arabia and Gulf react with caution |url=https://www.theguardian.com/world/2013/nov/24/iran-nuclear-deal-middle-east-reaction-saudi-arabia |work= The Guardian}}</ref> и, за време на широко поздравениот договор за иранската јадрена програма, кој ја ограничувал првата фаза од Американско-иранската детентета, [[Роберт Џордан]], кој бил американски амбасадор во [[Ријад]] од 2001 до 2003 година, изјавил дека „''[тој] најлош кошмар на Саудијците ќе биде администрацијата на [Обама] да постигне голема зделка со Иран''“<ref>{{cite news |first=Angus |last=McDowall |date=9 October 2013 |title=Insight: Saudis brace for 'nightmare' of U.S.-Iran rapprochement |url=https://www.reuters.com/article/2013/10/09/us-saudi-usa-iran-insight-idUSBRE9980IT20131009 |work=Reuters |access-date=2020-11-06 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018115809/http://www.reuters.com/article/2013/10/09/us-saudi-usa-iran-insight-idUSBRE9980IT20131009 |url-status=dead }}</ref>. Патувањето во Саудиска Арабија од страна на американскиот претседател [[Барак Обама]] во 2014 година вклучувало дискусии за односите меѓу САД и Иран, иако тие не успеале да ја решат загриженоста на Ријад..<ref>Abdulmajeed al-Buluwi (14 April 2014). [http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/us-saudi-obama-visit-drifting-apart.html "US, Saudi drifting apart despite Obama visit"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140415161306/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/us-saudi-obama-visit-drifting-apart.html |date=15 April 2014 }}. [[Al-Monitor]]. Retrieved 9 June 2015.</ref> Со цел да се заштити [[Династија Калифа|куќата на Калифа]], монарсите на [[Бахреин]], Саудиска Арабија го нападнал Бахреин испраќајќи воени трупи да го задушат востанието на народот на Бахреин на 14 март 2011 година.<ref name=":0">{{cite news|title=Saudi Arabian troops enter Bahrain as regime asks for help to quell uprising|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/14/saudi-arabian-troops-enter-bahrain|newspaper=The Guardian|accessdate=14 September 2015 |first=Martin|last=Chulov|date=14 March 2011}}</ref>. Саудиската влада го сметала двомесечното востание како „''закана за безбедноста''“ од страна на шиитите кои го претставуваат мнозинството од населението во Бахреин. [[File:International Syria meeting (29734397483).jpg|thumb|Министерот [[Адел ел-Џубиер]] со тогашниот британски министер за надворешни работи [[Борис Johnонсон]] (денес [[премиер на Велика Британија|премиер]]) во Лондон, 16 октомври 2016 година]] На [[25 март]] 2015 година, Саудиска Арабија, предводник на коалицијата на сунитски муслимански држави<ref>"[https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-26/yemeni-bombing-led-by-saudis-is-backed-by-u-s-logistics-spying U.S. Backs Saudi-Led Yemeni Bombing With Logistics, Spying]". [[Bloomberg News|Bloomberg]]. 26 March 2015.</ref>, започнала воена интервенција во Јемен против шиитските Хути и силите лојални на поранешниот претседател [[Али Абдулах Салех]], кој бил симнат од власта во востанијата во [[Арапска пролет|Арапската пролет]] во 2011 година<ref>"[http://edition.cnn.com/2015/03/26/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/ Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region]". CNN. 27 March 2015.</ref>. Најмалку 56.000 луѓе биле убиени во вооружено насилство во Јемен помеѓу јануари 2016 година и октомври 2018 година<ref>{{cite news |title=The Yemen war death toll is five times higher than we think – we can't shrug off our responsibilities any longer |url=https://www.independent.co.uk/voices/yemen-war-death-toll-saudi-arabia-allies-how-many-killed-responsibility-a8603326.html |work=The Independent |date=26 October 2018}}</ref>. Саудиска Арабија, заедно со [[Катар]] и [[Турција]], отворено ја поддржувале [[Армија на освојувањето|Армијата на освојувањето]]<ref>* "[https://news.yahoo.com/army-conquest-rebel-alliance-pressures-syria-regime-090529121.html 'Army of Conquest' rebel alliance pressures Syria regime]". Yahoo News. 28 April 2015. * {{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest' |first=Gareth |last=Porter |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 May 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919055514/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx | archivedate=19 September 2015|author-link=Gareth Porter }}</ref>, чадор група на антивладини сили кои се борат во [[Сириска граѓанска војна|Сириската граѓанска војна]], во која, наводно, биле вклучени ал-Каеда фронт ал-Нусра и друга салафиска коалиција позната како Ахрар ел-Шам<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html |title=Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria |first=Kim |last=Sengupta |newspaper=The Independent |date=12 May 2015}}</ref>. Саудиска Арабија исто така била вклучена во тајната операција Тимбер Сикамор предводена од ЦИА за обука и вооружување на сириските бунтовници<ref>{{cite news|last=Norton|first=Ben|title=CIA and Saudi weapons for Syrian rebels fueled black market arms trafficking, report says |url=http://www.salon.com/2016/06/28/cia_and_saudi_weapons_for_syrian_rebels_fueled_black_market_arms_trafficking_report_says/|work=Salon|date=28 June 2016|url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927015605/http://www.salon.com/2016/06/28/cia_and_saudi_weapons_for_syrian_rebels_fueled_black_market_arms_trafficking_report_says/|archivedate=27 September 2016}}</ref>. По голем број инциденти за време на сезоната на Хаџ<ref>{{cite web|title=Saudi Arabia Hajj disaster death toll rises|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/10/19/hajj-disaster-death-toll-over-two-thousand.html |publisher=Al Jazeera America |accessdate=27 November 2015}}</ref>, од кои загинале најмалку 2.070 аџии<ref>{{cite news|title=Death toll in Saudi haj disaster at least 2,070: Reuters tally|url=https://www.reuters.com/article/2015/10/29/us-saudi-haj-idUSKCN0SN2F020151029|work=Reuters|date=29 October 2015|accessdate=27 November 2015|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033446/http://www.reuters.com/article/2015/10/29/us-saudi-haj-idUSKCN0SN2F020151029|url-status=dead}}</ref> во стампедото во Мека во 2015 година, Саудиска Арабија била обвинета за лошо управување и фокусирање на зголемување на приходите од пари, а истовремено занемарување на благосостојбата на аџиите<ref>{{cite news|title=Hajj stampede: Saudis face growing criticism over deaths|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-34357383|work=BBC News|accessdate =27 November 2015|date=25 September 2015}}</ref>. Во март 2015 година, [[Шведска]] го укинала договорот за вооружување со Саудиска Арабија, со што се ставило крај на деценискиот договор за одбрана со кралството. Одлуката уследила откако министерката за надворешни работи на [[Шведска]], [[Маргот Валстром]] била блокирана од Саудијците додека зборувала за демократијата и правата на жените во Арапската лига во Каиро. Ова исто така довело до тоа Саудиска Арабија да го повика својот амбасадор во Шведска..<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-ambassador-to-sweden-recalled-at-last-a-western-country-stands-up-to-saudi-arabia-on-human-10103652.html|title=From scrapped arms deals to pleas for democracy: why Sweden is the only Western country standing up to Saudi Arabia|newspaper=The Independent|accessdate=12 March 2015|date=12 March 2015}}</ref> Саудиска Арабија се смета дека има умерено влијание во [[Арапско-израелски конфликт|арапско-израелскиот конфликт]], периодично поставувајќи мировен план меѓу [[Израел]] и [[Палестина|Палестинците]] и осудувајќи го [[Хезболах]]<ref>{{наведена книга |title=Prophets and princes: Saudi Arabia from Muhammad to the present |author=Watson, Mark |year=2008 |isbn=978-0-470-18257-4 |page=2|publisher=John Wiley & Sons }}</ref>. По Арапската пролет, Саудиска Арабија му понудила азил на распуштениот претседател [[Зин ел-Абидин ибн Али]] од [[Тунис]] и кралот Абдула телефонски го повикал претседателот на [[Египет]] [[Хосни Мубарак]] (пред неговото депонирање) за да му понудат поддршка<ref name="guardian.co.uk">{{cite news |title=Egypt Protests could spread to other countries |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/31/egypt-protests-spread-other-countries |newspaper=The Guardian |date=31 January 2011 |place=London |first=Ian|last=Black}}</ref>. На почетокот на 2014 година односите со [[Катар]] станале затегнати поради неговата поддршка за [[Муслиманско братство|Муслиманското братство]] и верувањето на Саудиска Арабија дека Катар се меша во нејзините работи. Во август 2014 година, се чини дека обете земји истражувале начини како да се стави крај на раздорот<ref name="QatarSaudi">{{cite news|title=Top Saudi Officials Head to Qatar in Effort to Heal Rift|url=http://www.saudiarabianews.net/index.php/sid/225153245|date=27 August 2014|publisher=Saudi Arabia News.Net|access-date=2020-11-06|archive-date=2015-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627033534/http://www.saudiarabianews.net/index.php/sid/225153245|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија и нејзините сојузници го критикувале катарскиот телевизиски канал [[Ал Џезира]] и односите на Катар со Иран. Во 2017 година, Саудиска Арабија вовела копнена, поморска и воздушна блокада на Катар.<ref>{{cite web |title=Qatar-Gulf crisis: Your questions answered |url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/06/qatar-gulf-crisis-questions-answered-170606103033599.html |website=www.aljazeera.com}}</ref> [[File:Iran–Saudi Arabia proxy conflict.png|thumb]] Саудиска Арабија ги запрела новите трговски и инвестициски зделки со [[Канада]] и ги прекинала дипломатските врски во драматичната ескалација на спорот околу апсењето на кралството на активистот за женски права [[Самар Бадави]] на [[6 август]] [[2018]] година<ref>{{Cite web|url=https://ameinfo.com/money/economy/saudi-canada-trade/|title=Saudi-Canada trade row: What business is at stake?|website=ameinfo.com|date=6 August 2018|accessdate=2020-11-06|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517173818/https://www.ameinfo.com/money/economy/saudi-canada-trade/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Welcome to the Saudi Arabia vs. Canada Troll War |url=https://www.vice.com/en_ca/article/pawmm9/welcome-to-the-saudi-arabia-vs-canada-troll-war |work=[[Vice (magazine)|Vice]] |date=7 August 2018}}</ref>. Тензиите ескалирале меѓу Саудиска Арабија и нејзините сојузници по исчезнувањето на [[Џамал Кашогџи]] од саудискиот конзулат во [[Истанбул]]. Турските власти се многу скептични за убиството на Џамал Кашогџи во конзулатот; ова ги затегнало веќе заладените односи Саудиска Арабија - Турција. Како што изјавил Озгур Унлухисарцикли, директор на канцеларијата на германскиот ''Фонд Маршал'' во Анкара „''Турција одржува многу деликатна рамнотежа во односите со Саудиска Арабија. Односите имаат потенцијал да прераснат во криза во секој момент''“<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/turkey-summons-saudi-ambassador-over-missing-journalist/2018/10/08/19d9c6e0-cae7-11e8-ad0a-0e01efba3cc1_story.html?noredirect=on|title=Turkey seeks answers from Saudi Arabia on missing journalist|newspaper=The Washington Post|accessdate=8 October 2018|archive-date=2019-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517173812/https://www.washingtonpost.com/world/europe/turkey-summons-saudi-ambassador-over-missing-journalist/2018/10/08/19d9c6e0-cae7-11e8-ad0a-0e01efba3cc1_story.html%3Fnoredirect%3Don|url-status=dead}}</ref>. Притисокот врз Саудијците да ги открие сознанијата за исчезнувањето на Кашогџи од [[САД]] и другите европски земји се зголемил. Саудиско-американските односи добиле грд пресврт на [[14 октомври]] [[2018]] година, кога Трамп ветил „''строга казна''“ доколку кралскиот двор е одговорен за смртта на Кашогџи. Саудиското Министерство за надворешни работи возвратило со еднаква изјава, велејќи: „''ќе одговори со поголеми активности''“, што укажува на „''влијателната и витална улога на кралството во глобалната економија''“. Издадено било заедничко соопштение од [[Велика Британија]], [[Франција]] и [[Германија]], исто така, барајќи „''веродостојна истрага за утврдување на вистината за тоа што се случило, и - доколку е соодветно - да се идентификуваат оние кои носат одговорност за исчезнувањето на Jamамал Хашоги и да се осигури дека тие ќе одговараат''"<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/14/world/middleeast/us-saudi-arabia-khashoggi.html|title=Saudi Arabia and U.S. Clash Over Khashoggi Case|newspaper=The New York Times|accessdate=14 October 2018|date=14 October 2018|last1=Kirkpatrick|first1=David D.}}</ref> САД очекуваат своите сојузници од [[Персискиот Залив]] вклучени во коалицијата во [[Јемен]] да вложат повеќе напори и да се справат со зголемената загриженост во врска со милионите што се однесени на раб на гладот. Според [[Обединетите нации]], [[Арапскиот Полуостров]] е дом на најголемата хуманитарна криза во светот.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/top-u-s-diplomat-backed-continuing-support-for-saudi-war-in-yemen-over-objections-of-staff-1537441200|title=Top U.S. Diplomat Backed Continuing Support for Saudi War in Yemen Over Objections of Staff|newspaper=Wall Street Journal|author= Nissenbaum, Dion |date=20 September 2018}}</ref> Повеќе од 50.000 деца во Јемен починале од глад во 2017 година.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/16/lift-yemen-blockade-to-save-children-un-agencies-tell-saudis|title=Saudis must lift Yemen blockade or 'untold' thousands will die, UN agencies warn|first=Patrick|last=Wintour|date=16 November 2017|via=www.theguardian.com|newspaper=The Guardian}}</ref> Гладот во Јемен е директен резултат на интервенцијата и блокадата предводена од Саудиска Арабија од областа на бунтовниците.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/08/31/opinion/columnists/yemen-famine-cholera.html|title=The Photos the U.S. and Saudi Arabia Don't Want You to See|first=Nicholas|last=Kristof|work=The New York Times |date=31 August 2017|via=www.NYTimes.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/yemen-saudi-blockade/|title=In blocking arms to Yemen, Saudi Arabia squeezes a starving population|website=Reuters|date=11 October 2017}}</ref> По убиството на Џамал Кашогџи во октомври [[2018]] година, американскиот државен секретар [[Мајк Помпео]] и американскиот секретар за одбрана [[Џејмс Матис]] повикале на прекин на огнот во Јемен во рок од 30 дена, проследено со мировни разговори иницирани од ООН. Помпео побарал од Саудиска Арабија и ОАЕ да престанат со воздушните напади врз населените места во Јемен. [[Тереза Меј]] го поддржала повикот на САД да се ставила крај на коалицијата. Претседателот на Меѓународниот комитет за спасување Дејвид Милибанд ја оценил најавата на САД како „''најзначајниот чекор напред во војната во Јемен за четири години''“..<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/10/31/us-calls-ceasefire-yemen-within-30-days-sparking-hopes-diplomatic/|title=US calls for ceasefire in Yemen within 30 days, sparking hopes of diplomatic breakthrough|newspaper=The Telegraph|accessdate=31 October 2018|date=31 October 2018|last1=Sanchez|first1=Raf}}</ref> Во септември 2020 година, [[Шоутајм]] објавил дека премиерно ќе го прикаже својот оригинален документарец, ''Кралството на тишината'', на 2 октомври истата година. Филмот се заснова на убиството на Кашогши во 2018 година од страна на саудиските власти. Во режија на режисерот [[Рик Роули]], документарниот филм ги испитува односите меѓу САД и Саудиска Арабија, како позадина на убиството на Кашогши, заедно со интеракциите помеѓу администрацијата на Трамп и саудискиот престолонаследник принцот Мохамед бин Салман<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/09/showtime-kingdom-of-silence-documentary-premiere-jamal-khashoggi-murder-trailer-1234569960/|title=Showtime Documentary 'Kingdom of Silence' To Premiere On Two-Year Anniversary Of Jamal Khashoggi Murder|accessdate=3 September 2020|website=Deadline|date=2020-09-03 }}</ref>.Друг документарец на Брајан Фогел, „''Неистомисленикот''“, кој ископал мрежа за измама зад убиството, требало да биде објавен на истиот ден кога била одбележана втората годишнина од смртта<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/09/jamal-khashoggi-documentary-the-dissident-briarcliff-entertainment-releasing-film-late-2020-murder-saudi-consulate-1234568583/|title=Briarcliff Acquires U.S. On 'The Dissident' & Releases Trailer; Late 2020 Release To Commemorate 2nd Anniversary Of Jamal Khashoggi Murder In Saudi Consulate|accessdate=2 September 2020|website=Deadline|date=2020-09-02 }}</ref>. [[Џереми Хант]], министер за надворешни работи на [[Велика Британија]], при неговата посета на Саудиска Арабија и [[ОАЕ]] на [[12 ноември]] [[2018]] година, се очекувало да ја подигне потребата од прекин на огнот од сите страни во четиригодишната граѓанска војна во Јемен. САД повикале на прекин на огнот во рок од 30 дена..<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/nov/12/uk-jeremy-hunt-pressure-saudi-arabia-khashoggi-killing|title=UK piles pressure on Saudi Arabia over Khashoggi killing|accessdate=12 November 2018|newspaper=The Guardian|date=12 November 2018|last1=Editor|first1=Patrick Wintour Diplomatic}}</ref> Ендру Смит, од ''Кампања против трговија со оружје'' (CAAT), изјавил дека Хант и Борис Џонсон „''одиграа крајна централна и соучесничка улога во вооружувањето и поддржувањето на уништувањето на Јемен предводено од Саудиска Арабија''“.<ref>{{cite news |title=Jeremy Hunt and Boris Johnson accused of 'central role' in arming Saudi Arabia as UK's relationship with Riyadh reaches crossroads |url=https://inews.co.uk/news/long-reads/jeremy-hunt-and-boris-johnson-accused-of-central-role-in-arming-saudi-arabia-as-uks-relationship-with-riyadh-reaches-crossroads/ |work=[[i (newspaper)|iNews]] |date=5 July 2019|accessdate=15 July 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Jeremy Hunt's bid for prime minister is being funded by a close ally of Saudi prince Mohammed Bin Salman |url=https://www.businessinsider.com/jeremy-hunt-campaign-funded-by-saudi-prince-mohammed-bin-salman-ally-2019-7 |work=Business Insider |date=5 July 2019|accessdate=15 July 2019}}</ref> Во 2017 година, како дел од својата програма за [[јадрена енергија]], Саудиска Арабија планирала домашно извлекување ураниум, правејќи чекор кон самодоволност во производството на јадрено гориво. На 24 август 2017 година, Кралството потпишало меморандум за разбирање со [[Кинеска национална јадрена корпорација|Кинеската национална јадрена корпорација]] (CNNC) за истражување и проценка на [[ураниум]]<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/saudi-china-nuclear/saudi-arabia-signs-cooperation-deals-with-china-on-nuclear-energy-idUSL8N1LB1CE|title=Saudi Arabia signs cooperation deals with China on nuclear energy|accessdate=25 August 2017|website=Reuters}}</ref>. На [[4 август]] [[2020]] година, во извештајот се тврди дека Саудиска Арабија изградила објект во пустината кај ел-Ула. за вадење ураниум од ураниумска руда со помош на [[Кина]]. Објектот предизвикал загриженост кај американските и сојузничките официјални лица во врска со плановите за јадрена енергија во Саудиска Арабија и опцијата за развој на јадрено оружје на земјата.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/saudi-arabia-with-chinas-help-expands-its-nuclear-program-11596575671|title=Saudi Arabia, With China's Help, Expands Its Nuclear Program|accessdate=4 August 2020|website=The Wall Street Journal}}</ref> На 19 август 2020 година, Конгресните демократи побарале од американскиот државен секретар Мајк Помпео да обезбеди информации за наводната улога на Кина во изградбата на објект за преработка на ураниум во Саудиска Арабија<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/19/mike-pompeo-alleged-saudi-arabia-uranium-facility-yellowcake-china-democrats|title=Pompeo pressed on claims China is helping build Saudi uranium facility|accessdate=19 August 2020|website=The Guardian|date=2020-08-19 |last1=Borger |first1=Julian }}</ref>. На [[17 септември]] [[2020]] година, [[Гардијан]] објавил ексклузивен извештај во кој се открива дека Саудиска Арабија го трасира патот за домашно производство на јадрено гориво. Доверливиот извештај до кој дошла медиумската куќа наведува дека на Кралството му помагале кинеските геолози за производство на над 90.000 тони ураниум од три големи наоѓалишта во центарот и северозападот на Саудиска Арабија, во близина на мегаполисот НЕОМ. Откривањето предизвикало загриженост во врска со агресивниот интерес на Ријад за развој на програма за атомско оружје<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/17/revealed-saudi-arabia-may-have-enough-uranium-ore-to-produce-nuclear-fuel|title=Revealed: Saudi Arabia may have enough uranium ore to produce nuclear fuel|accessdate=17 September 2020|newspaper=The Guardian|date=2020-09-17 |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=Kirchgaessner |first2=Stephanie |last3=Borger |first3=Julian }}</ref>. Освен [[Кина]], јадрената надзорна организација на ООН, [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]] (МААЕ) исто така помагале во јадрената амбиција на Саудиска Арабија<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-15/saudi-arabia-s-atomic-ambition-is-being-fueled-by-a-un-watchdog|title=Saudi Arabia's Atomic Ambition Is Being Fueled by a UN Watchdog|accessdate=15 September 2020|website=Bloomberg|date=2020-09-15 }}</ref>. ===Наводи за спонзорирање на глобалниот тероризам=== [[File:Flag of Jihad.svg|thumb|220px|Знаме на [[Ал-Каеда]], транснационална терористичка група формирана од саудиски екстремист [[Осама бин Ладен]].]] Според ирачкиот премиер [[Нури ел-Малики]] во март 2014 година, Саудиска Арабија заедно со [[Катар]] им пружала политичка, финансиска и медиумска поддршка на терористите против ирачката влада.<ref>{{cite web|title=Maliki: Saudi and Qatar at war against Iraq|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/03/maliki-saudi-qatar-at-war-against-iraq-20143823436553921.html|publisher=Al Jazeera|accessdate=14 September 2015}}</ref> Слично на тоа, претседателот на Сирија, [[Башар ал-Асад]], истакнал дека изворите на екстремната идеологија на терористичката организација [[ИСИС]] и други такви салафистички екстремистички групи се вахабизмот кој е поддржан од кралското семејство на Саудиска Арабија<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yiC4w7Erz8I "Syria conflict: BBC exclusive interview with President Bashar al-Assad" with Jeremy Bowen] (9 February 2015)</ref>. Односите со САД станале затегнати по [[Терористичките напади од 11 септември 2001година|терористичките напади од 11.09]]<ref>{{наведена книга |title=A History of Saudi Arabia |first=Madawi |last=Al-Rasheed |year=2010 |isbn=978-0-521-74754-7 |page=233|publisher=Cambridge University Press }}</ref>. Американски политичари и медиуми ја обвиниле саудиската влада дека поддржува тероризам и толерира џихадистичка култура <ref>{{наведена книга |title=Great powers and regional orders: the United States and the Persian Gulf |first=Markus |last=Kaim |year=2008 |isbn=978-0-7546-7197-8 |page=68|publisher=Ashgate Publishing }}</ref>. Навистина, [[Осама бин Ладен]] и 15 од 19 киднапери на 11 септември биле од Саудиска Арабија;<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 178, 222</ref> во Рака, окупирана од [[ИСИЛ]], во средината на 2014 година, сите 12 судии биле Саудијци<ref>{{Cite news | title = The other beheaders | url = https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21618918-possible-reasons-mysterious-surge-executions-other-beheaders | newspaper = The Economist | date = 20 September 2014 | accessdate = 8 October 2015}}</ref>. Во меморандумот на [[Стејт департмент|Стејт Департментот]], објавен на [[17 август]] [[2014]] година, се вели дека „''владите на Катар и Саудиска Арабија ... обезбедуваат тајна финансиска и логистичка поддршка за ИСИС и другите радикални групи во регионот''<ref name="Guardian_05122010">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/05/wikileaks-cables-saudi-terrorist-funding |first=Declan |last=Walsh |date=5 December 2010 |title=WikiLeaks cables portray Saudi Arabia as a cash machine for terrorists |newspaper=The Guardian |place=London}}</ref>“ Според поранешниот државен секретар на САД [[Хилари Клинтон]], „''Саудиска Арабија останува критична база за финансиска поддршка на Ал Каида, Талибанците, Лет и другите терористички групи.. . Дарителите во Саудиска Арабија го сочинуваат најзначајниот извор на финансирање на сунитските терористички групи ширум светот''“. Поранешниот директор на ЦИА, [[Џејмс Вулси]]<ref name="iags.org">{{cite web |url=http://www.iags.org/fuelingterror.html |title=Fueling Terror |publisher=Institute for the Analysis of Global Security}}</ref>, го опишал тоа како „''почва во која цветаат Ал-Каеда и нејзините сестрински терористички организации''“. Саудиската влада ги негира овие тврдења или дека извезува верски или културен екстремизам<ref>[[#Malbouisson|Malbouisson]], p. 27</ref>. Во април [[2016]] година, Саудиска Арабија се заканила дека ќе продаде 750 милијарди американски долари државни хартии од вредност и други средства на САД, доколку Конгресот усвои предлог-закон што ќе дозволи саудиската влада да биде тужена за нападите од 11.09.<ref>"[https://www.usatoday.com/story/news/politics/2016/09/23/obama-veto-terrorism-lawsuit-bill-setting-up-override-battle/90407496/ Why Obama doesn't want 9/11 families suing Saudi Arabia]". ''USA Today''. 23 September 2016.</ref> Во септември 2016 година, Конгресот го донел Законот за правда против спонзорите на тероризам, кој им овозможува на роднините на жртвите од нападите на 11 септември да ја тужат Саудиска Арабија за наводната улога на нејзината влада во нападите. [10] Конгресот со големо мнозинство го отфрлил ветото на претседателот [[Барак Обама]]<ref name="act">{{cite news |title=Obama: Congress veto override of 9/11 lawsuits bill 'a mistake' |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37503224 |work=BBC News |date=29 September 2016}}</ref><ref name="isis">{{cite news |title=We finally know what Hillary Clinton knew all along – US allies Saudi Arabia and Qatar are funding Isis |url=https://www.independent.co.uk/voices/hillary-clinton-wikileaks-email-isis-saudi-arabia-qatar-us-allies-funding-barack-obama-knew-all-a7362071.html |work=The Independent |date=14 October 2016}}</ref>. Според сер [[Вилијам Пати]], поранешен британски амбасадор во Саудиска Арабија, кралството финансира џамии низ цела Европа кои станале жаришта на екстремизмот. „''Тие не финансираат тероризам. Тие финансираат нешто друго, што може по патот да доведе до радикализирање на поединци и да потик за тероризам''“. Тој изјавил дека земјата финансира идеологија што води кон екстремизам и лидерите на кралството не се свесни за последиците<ref>{{cite news|url= https://www.theguardian.com/world/2017/jul/13/saudi-arabia-boosting-extremism-in-europe-says-former-ambassador|title=Saudi Arabia boosting extremism in Europe, says former ambassador|accessdate=13 July 2017|newspaper=The Guardian|date=13 July 2017|last1=Editor|first1=Patrick Wintour Diplomatic}}</ref>. ===Вооружени сили=== {{Main|Вооружени сили на Саудиска Арабија}} [[File:"Our Eagles" The first Saudi pilots training in Italy (1935).jpg|left|thumb]] Саудиска Арабија има еден од највисоките проценти на воени трошоци во светот, трошејќи околу 8% од својот БДП во својата војска, според проценката на СИПРИ за 2020 година.<ref>{{наведена книга|last=|first=|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/Data%20for%20all%20countries%20from%201988%E2%80%932019%20as%20a%20share%20of%20GDP.pdf|title=Military expenditure by country as percentage of gross domestic product, 1988-2019 © SIPRI 2020|publisher=SIPRI.ORG|year=2020|isbn=|location=|pages=14}}</ref> Саудиската војска се состои од Кралски саудиски копнени сили, Кралско саудиско воено воздухопловство, Кралска саудиска морнарица, Кралска саудиска воздушна одбрана, Национална гарда на Саудиска Арабија (САНГ, независна воена сила) и паравоени сили, вкупно скоро 200.000 активен персонал. Во 2005 година вооружените сили го имале следниот персонал: војска, 75 000; воздухопловните сили, 18 000; противвоздушна одбрана, 16 000; морнарицата, 15.500 (вклучително и 3.000 маринци); и САНГ имал 75.000 активни војници и 25.000 племенски.<ref name="Library of Congress 2006">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/|title=About this Collection &#124; Country Studies &#124; Digital Collections &#124; Library of Congress|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> .Покрај тоа, постои и воена разузнавачка служба Ал Мукабарат ел-Ама или ''Генерално разузнавачко претседателство''. Кралството има долгогодишна воена врска со Пакистан, долго време се шпекулира дека Саудиска Арабија тајно ја финансирала пакистанската програма за атомска бомба и се обидува да купи атомско оружје од [[Пакистан]], во блиска иднина.<ref name="QV">{{наведена книга|title=Allah's Bomb: The Islamic Quest for Nuclear Weapons|first=Al J.|last=Venter|pages=[https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150 150–153]|year=2007|publisher=Globe Pequot|isbn=978-1-59921-205-0|url=https://archive.org/details/allahsbombislami0000vent/page/150}}</ref><ref name="SPO">{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html |title=Saudi Arabia's nuclear gambit |work=Asia Times |date=7 November 2003 |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2017-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307135135/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/EK07Ak01.html |url-status=dead }}</ref>. САНГ не е резерва, туку целосно оперативна линија на фронтот и потекнува од племенските воено-религиозни сили на Ибн Сауд, Ихван. Неговото модерно постоење, сепак, се припишува на тоа што е делотворно приватна армија на Абдулах од 1960-тите и, за разлика од останатите вооружени сили, е независна од Министерството за одбрана и авијација. САНГ била противтежа на судаирската фракција во кралското семејство: Покојниот принц Султан, поранешен министер за одбрана и авијација, бил еден од т.н. „Седумтте Саудијци“ и го контролирал остатокот од вооружените сили до неговата смрт во 2011 година<ref>{{cite web|first=John |last=Pike |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/sang.htm |title=Saudi Arabian National Guard |publisher=Globalsecurity.org |date=27 April 2005}}</ref>. [[File:11th MEU 141213-M-CB493-105 (15657874453).jpg|thumb|Тренинг на аудиските и американските војници во декември 2014]] Трошоците за одбрана и безбедност значително се зголемиле од средината на 1990-тите и изнесувале околу 78,4 милијарди американски долари, заклучно со 2019 година. Саудиска Арабија е рангирана меѓу првите 10 во светот во државните трошоци за својата војска, што претставува околу 8 проценти од бруто домашниот производ во 2019 година. Нејзиниот модерен високотехнолошки арсенал ја прави Саудиска Арабија меѓу најгусто вооружените нации во светот, со воена опрема што ја снабдуваат првенствено САД, [[Франција]] и [[Велика Британија]].<ref name="Library of Congress 2006" /> САД продале над 80 милијарди американски долари воен хардвер помеѓу 1951 и 2006 година на саудиската војска<ref>{{cite web|url=https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm |title=Saudi Arabia |accessdate=11 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101111112056/https://fas.org/asmp/profiles/saudi_arabia.htm |archivedate=11 November 2010 |website=fas.org}}</ref>. На [[20 октомври]] [[2010]] година, Стејт департментот на САД го известил Конгресот за намерата да изврши најголема продажба на оружје во американската историја - проценета набавка од 60,5 милијарди долари од Кралството Саудиска Арабија. Пакетот претставува значително подобрување на офанзивната способност на вооружените сили на Саудиска Арабија<ref>{{cite web|url=http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family:_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205012554/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=376&PID=0&IID=5177&TTL=Arms_for_the_King_and_His_Family%3A_The_U.S._Arms_Sale_to_Saudi_Arabia |archivedate= 5 December 2010 |title=Arms for the King and His Family |publisher=Jcpa.org |author=Teitelbaum, Joshua |date=4 November 2010 |url-status=dead }}</ref>. Во 2013 година, саудиските воени трошоци се искачиле на 67 милијарди американски долари, престигнувајќи ги трошоците на Велика Британија, Франција и Јапонија, за да се пласираат на четвртото место на глобално ниво<ref name="AJE 2013 spending">[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/04/saudi-leads-middle-east-military-spending-201441411547583667.html "Saudis lead Middle East military spending"]. 14 April 2014. [[Al Jazeera]].</ref>. Велика Британија е исто така голем снабдувач на воена опрема на Саудиска Арабија од 1965 година..<ref>{{наведена книга |first=Charles |last=Gardner |title=British Aircraft Corporation|publisher=B.T. Batsford Ltd |isbn=978-0-7134-3815-4 |pages=224–249 |year=1981}}</ref> Од 1985 година, Велика Британија снабдува воени авиони - особено борбените авиони [[Панавија Торнадо]] и [[Еурофајтер Тајфун]] - и друга опрема како дел од долгорочниот договор за вооружување Ал-Јамама, проценет кој вредел 43 милијарди фунти до 2006 година.<ref>{{cite news|first=Dominic|last=O'Connell|title=BAE cashes in on £40bn Arab jet deal|work=The Sunday Times|date=20 August 2006|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|place=London|access-date=2020-11-06|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907153551/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2095-2320097,00.html|url-status=dead}}</ref> Во мај 2012 година, британскиот одбранбен гигант БАЕ потпишал договор од 1,9 милијарди фунти (3 милијарди американски долари) за снабдување со авиони на Саудиска Арабија.<ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2012/05/23/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|title=Saudi Arabia|work=Reuters|date=23 May 2012|access-date=2020-11-06|archive-date=2012-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527060140/http://uk.reuters.com/article/2012/05/23/uk-saudi-britain-defence-idUKBRE84M0JN20120523|url-status=dead}}</ref> Според Меѓународниот институт за истражување на мирот во Стокхолм, СИПРИ, во Саудиска Арабија во 2010–14 година станал втор најголем увозник на оружје во светот, добивајќи четири пати поголемо оружје отколку во 2005–2009 година. Голем увоз во 2010–14 вклучувало 45 борбени авиони од Велика Британија, 38 борбени хеликоптери од САД, четири авиони танкери од Шпанија и над 600 оклопни возила од Канада. Саудиска Арабија има долг список на извонредни нарачки за оружје, вклучувајќи уште 27 борбени авиони од Велика Британија, 154 борбени авиони од САД и голем број оклопни возила од Канада.<ref name="books.sipri.org">{{cite web|title=Trends in International Arms Transfer, 2014|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319023856/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|archivedate=19 March 2015|accessdate=18 March 2015|website=www.sipri.org|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|ref=SIPRI Fact Sheet, March 2015}}</ref>. Саудиска Арабија добила 41 процент од извозот на оружје во Велика Британија во периодот 2010–14.<ref>"[http://www.defensenews.com/story/defense/policy-budget/budget/2015/03/22/saudi-uae-influence-grows-with-purchases/25013385/ Saudi, UAE Influence Grows With Purchases]". Defense News. 22 March 2015.</ref> Франција само во 2015 година одобрила продажба на оружје на 18 милијарди долари на Саудиска Арабија. Договорот за вооружување со Саудиска Арабија вреден 15 милијарди долари се верува дека е најголемата продажба на оружје во историјата на Канада<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/saudi-arms-deal-breaks-canadas-export-controls-opponents-argue/article29769283/|title=Human rights groups ask Trudeau to end 'immoral' arms deal with Saudi Arabia |work=[[The Globe and Mail]]|date=27 April 2016}}</ref>. Во 2016 година, Европскиот парламент одлучил привремено да воведе ембарго за оружје против Саудиска Арабија, како резултат на страдањето на цивилното население во Јемен од конфликтот со Саудиска Арабија.<ref>[http://www.middleeasteye.net/news/eu-parliament-passes-unprecedented-call-arms-embargo-against-saudi-arabia-1801277252 EU Parliament – unprecedented call arms embargo against Saudi Arabia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181125142327/https://www.middleeasteye.net/news/eu-parliament-passes-unprecedented-call-arms-embargo-against-saudi-arabia-1801277252 |date=2018-11-25 }}, Middle East Eye 25 February 2016</ref>. Во 2017 година, Саудиска Арабија потпишала договор за оружје со САД во вредност од 110 милијарди долари. Саудиска Арабија е најголемиот клиент на оружје во Велика Британија, со купено оружје во вредност од над 4,6 милијарди фунти од почетокот на коалицијата предводена од Саудиска Арабија во Јемен. Неодамнешната анкета спроведена од YouGov за „Спаси ги децата“ и „Авааз“ покажала дека 63 проценти од Британците се противат на продажба на оружје на Саудиска Арабија.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/yemen-civil-war-uk-saudi-arabia-arms-sales-bombing-emergency-debate-stephen-twigg-a8532191.html|title=Yemen civil war: Poll shows most Britons oppose Saudi Arabia arms sales, as MPs call emergency debate|newspaper=The Independent|accessdate=12 September 2018|date=11 September 2018}}</ref> По убиството на Кашогши, во [[Европски парламент|Европскиот парламент]] била усвоена необврзувачка резолуција на 25 октомври 2018 година, со која се повикуваат земјите од ЕУ да воведат ембарго за оружје на Саудиска Арабија во целина<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/european-parliament-passes-resolution-urging-arms-embargo-on-saudi-arabia/2018/10/25/cb324140-3172-4dc8-b373-4acc065fdb69_story.html|title=European Parliament passes resolution urging arms embargo on Saudi Arabia|newspaper=The Washington Post|accessdate=25 October 2018}}</ref>. [[Германија]] станала првата западна влада што го прекинала идниот договор за оружје со кралството откако [[Ангела Меркел]] изјавила дека „извозот на оружје не може да се случи во сегашните околности“<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/european-leaders-press-for-answers-on-jamal-khashoggi-killing/2018/10/22/9581aeaa-d606-11e8-8384-bcc5492fef49_story.html|title=Germany plans to suspend arms sales to Saudis; other European countries press for more information on Khashoggi's killing|newspaper=The Washington Post|accessdate=22 October 2018}}</ref>. Според новиот извештај на Одделот за глобални работи, Канада продала рекордна количина на воен хардвер на Саудиска Арабија во 2019 година, и покрај лошите резултати за човекови права<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/canada-doubles-weapons-sales-to-saudi-arabia-despite-moratorium|title=Canada doubles weapons sales to Saudi Arabia despite moratorium|accessdate=9 June 2020|website=The Guardian|date=2020-06-09 |last1=Cecco |first1=Leyland }}</ref>. ===Човекови права=== {{Main|Човекови права во Саудиска Арабија }} [[File:Raif Badawi cropped.jpg|thumb|upright|Во 2014 година, писателот на Саудиска Арабија [[Раиф Бадави]] бил осуден на 10 години затвор и 1.000 удари со камшик за „''поткопување на режимот и службениците''“, „''поттикнување на јавното мислење''“ и „''навреда на судството''"]] Организациите за човекови права како Амнести Интернешнл, [[Хјуман рајтс воч]] и [[Фридом хаус]] го осудуваат и саудискиот систем за кривична правда и неговите строги казни. Во Саудиска Арабија нема судења на порота и судовите набудуваат неколку формалности.<ref>{{наведена книга |title=Doing business with Saudi Arabia |first=Anthony|last=Shoult|year=2006 |isbn=978-1-905050-06-2 |page=95|publisher=GMB Pub. }}</ref> Хјуман рајтс воч, во извештајот од 2008 година, забележал дека кодекс на кривична постапка бил воведен за прв пат во 2002 година, но немало некои основни заштити и, во секој случај, рутините биле игнорирани од судиите. Уапсените честопати не се информираат за кривичното дело за кое се обвинети или имаат пристап до адвокат и се предмет на насилно постапување и тортура доколку не признаат. На судењето, постои претпоставка за вина и обвинетиот често не е во можност да испитува сведоци и докази или да презентира правна одбрана. Повеќето судења се одржуваат во тајност<ref>* {{наведена книга |title=Precarious Justice |author=Human Rights Watch |year=2008 |pages=3–4, 101–102, 108–115 |url=https://books.google.com/books?id=xwGojEygbqAC&pg=PA3}} * {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/693680.stm |title=Analysis: Saudi rough justice |date=28 March 2000 |work=BBC News}}</ref>. Пример за изрекување на казната е оној на пензионерот во Велика Британија на возраст од 74 години, кој се соочил со 360 удари со камшик заради домашно подготвување алкохол<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-34513096|title=Karl Andree case: David Cameron to write to Saudi government|work=BBC News|date=2015-10-13 }}</ref>. Подоцна бил ослободен поради интервенција на британската влада<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-34786686|title=Briton Karl Andree jailed in Saudi Arabia back home |website=BBC News|date=11 November 2015}}</ref>. Саудиска Арабија е широко обвинета дека има една од најлошите записи за човекови права во светот. Прашањата за човековите права кои привлекле силна критика вклучуваат исклучително неповолна положба на жените, смртна казна за хомосексуалноста, верска дискриминација, недостаток на верска слобода и активности на верската полиција (види Религија подолу),<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/here-are-the-10-countries-where-homosexuality-may-be-punished-by-death/ |title=Here are the 10 countries where homosexuality may be punished by death |date=24 February 2014 |newspaper=The Washington Post}}</ref>. Помеѓу 1996 и 2000 година, Саудиска Арабија пристапила кон четири конвенции на [[ООН]] за човекови права и, во 2004 година, владата го одобрила формирањето на Националното друштво за човекови права (НСХР), составено од вработени во владата, за да го следи нивното спроведување. До денес, активностите на НСХР се ограничени и остануваат сомнежите во неговата неутралност и независност.<ref>[[#Al-Rasheed|Al-Rasheed]], pp. 250–252</ref> Саудиска Арабија останува една од ретките земји во светот што не ја прифаќа [[Универзалната декларација за човекови права]] на [[ООН]]. Како одговор на континуираната критика кон нејзините рекорди за човекови права, саудиската влада укажува на посебниот исламски карактер на земјата и тврди дека ова оправдува различен социјален и политички поредок. Комисијата на Соединетите Американски Држави за меѓународна верска слобода безуспешно повикала претседателот [[Барак Обама]] да ги покрене проблемите со човековите права со кралот Абдула на неговата посета во Кралството во март [[2014]] година, особено затворите на султанот Хамид Марзук ел-Енези, Сауд Фалих Авад ел-Енези, и Раиф Бадави.<ref>[http://www.uscirf.gov/news-room/press-releases/uscirf-urges-president-raise-religious-freedom-saudi-trip "USCIRF Urges President: Raise Religious Freedom on Saudi Trip"]. United States Commission on International Religious Freedom. 26 March 2014.</ref> Саудиска Арабија има „Контра-радикализирана програма“ чија цел е „''борба против ширењето и привлечноста на екстремистичките идеологии меѓу општата популација (sic)“'' и „''влевање на вистинските вредности на исламската вера, како што се толеранција и умереност' " <ref>{{cite web | title=Initiatives and Actions to Combat Terrorism|url=http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Reports/Counterterrorism.pdf |page=6|publisher=Kingdom of Saudi Arabia|date=November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424223149/http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Reports/Counterterrorism.pdf|archive-date=24 April 2016|url-status=dead}}</ref> Оваа „толеранција и умереност“ е ставена под знак прашалник од Балтимор Сан, врз основа на извештаите на Амнести Интернешнл во врска со Раиф Бадави,<ref>{{cite web | title=Saudi Arabia's brutal punishment of a dissident|url=http://www.baltimoresun.com/news/opinion/oped/bs-ed-saudi-arabia-20150114-story.html|work=[[The Baltimore Sun]]}}</ref> и во случајот на еден човек од Хафр ал-Батин осуден на смрт за отфрлање на исламот<ref name="batin">{{cite news | title= Saudi Arabia court gives death penalty to man who renounced his Muslim faith |url= https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11431509/Saudi-Arabia-court-gives-death-penalty-to-man-who-renounced-his-Muslim-faith.html |work=The Daily Telegraph| date=24 February 2015|last1= Spencer |first1= Richard }}</ref>. Во септември 2015 година, Фејсал бин Хасан Трад, амбасадор на Саудиска Арабија во [[ООН]] во [[Женева]], бил избран за претседател на панелот на [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] што назначува независни експерти.<ref>"[https://www.independent.co.uk/news/uk/uk-and-saudi-arabia-made-secret-deal-to-exchange-votes-for-human-rights-council-seats-leaked-a6673491.html UK helped Saudi Arabia get UN human rights role through 'secret deal' to exchange votes, leaked documents suggest]". ''The Independent''. 30 September 2015.</ref> Во јануари 2016 година, Саудиска Арабија го погубила истакнатиот шиитски свештеник Шеик Нимр кој повикал на демократски демонстрации и на слободни избори во Саудиска Арабија.<ref name="nimr">{{cite web |title=Saudi execution of Shia cleric sparks outrage in Middle East |url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/02/saudi-execution-of-shia-cleric-sparks-outrage-in-middle-east |work=The Guardian| date=2 January 2016}}</ref>. Во август 2017 година, десет лауреати на Нобеловата награда за мир, вклучувајќи ги Дезмонд Туту и Лех Васа, ја повикале Саудиска Арабија да престане со погубувањата на 14 млади луѓе за учество во протестите на Саудиска Арабија 2011-12 година.<ref>"[https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/nobel-laureates-urge-saudi-king-to-halt-14-executions Nobel laureates urge Saudi king to halt 14 executions]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''[[National Post]]''. 11 August 2017.</ref> На 2 октомври 2018 година, саудискиот новинар и колумнист на Вашингтон пост, Хашоги исчезнал откако влегол во саудискиот конзулат во Истанбул, Турција. Според извори на турската влада, постојат аудио и видео докази за убиството во конзулатот.<ref>{{cite news |title=Sen. Corker: Everything points to Saudis being responsible for missing journalist|url=https://www.msnbc.com/andrea-mitchell-reports/watch/sen-corker-everything-points-to-saudis-being-responsible-for-washington-post-contributor-s-disappearance-1341977667970 |work=MSNBC |date=12 October 2018}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-45871 Turkish officials have audio and video evidence that shows missing Saudi journalist Jamal Khashoggi was killed inside the Saudi consulate in Istanbul]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC.com. Retrieved 12 October 2018.</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2018/10/12/middleeast/khashoggi-saudi-turkey-recordings-intl/index.html Turkey has 'shocking' audio and visual evidence of Saudi journalist's killing]. CNN.com. Retrieved 12 October 2018.</ref> Во декември 2019 година, Саудиска Арабија организирала голем буџетски фестивал за електронска танцувачка музика, MDL Beast to the Kingdom, „најголемиот музички настан во регионот“. Сепак, привлекол контроверзии кога многу од нејзините присутни лица од висок профил, вклучително и Арми Хамер, Алоан Смолс и Вилмер Валдерама, биле критикувани за вмешаност во „рехабилитација на сликата“ за кралството, занемарувајќи ги континуираните кршења на човековите права во земјата<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/23/shameless-influencers-face-backlash-for-promoting-saudi-arabia-music-festival|title='Shameless' influencers face backlash for promoting Saudi Arabia music festival|accessdate=23 December 2019|website=The Guardian|date=2019-12-23 |last1=Gorman |first1=Alyx }}</ref>. Во април 2020 година, Врховниот суд на Саудиска Арабија, според кралскиот декрет на кралот Салман, изјавил дека малолетни лица кои ќе извршат злосторства повеќе нема да бидат осудени на смртна казна, но ќе бидат осудени на максимум десет години затвор во затвор за малолетници<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|title=Saudi Arabia scraps execution for those who committed crimes as minors: Commission|date=26 April 2020|work=Reuters|access-date=27 April 2020|language=en}}</ref>. Хјуман рајтс воч ја критикувал одлуката на ООН за отстранување на Саудиска Арабија од „''списокот на'' срамот“. Групата за права рекла дека Саудиска Арабија е одговорна за сериозни повреди и дека „генералниот секретар им донесе срам на ООН со отстранување на коалицијата предводена од Саудиска Арабија од неговиот„ список на срамот “дури и кога продолжува да убива и да ранува деца во Јемен“<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/06/15/un-chiefs-list-shame-drops-saudi-led-coalition |title=UN Chief's 'List of Shame' Drops Saudi-Led Coalition|accessdate=15 June 2020|website=Human Rights Watch|date=2020-06-15 }}</ref>. На 13 октомври 2020 година, Саудиска Арабија не успеала во обидот да избори место во Советот за човекови права на ООН, додека Русија, Кина и Куба биле избрани за следните три години. Резултатот се појави како сериозен удар врз напорите на Кралството да го подобри својот имиџ во пресрет на нарачаното убиство на саудискиот дисидент, Хашоги<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/13/saudi-arabia-fails-to-join-un-human-rights-council-but-russia-and-china-elected|title=Saudi Arabia fails to join UN human rights council but Russia and China elected|accessdate=13 October 2020|website=The Guardian|date=2020-10-13 |last1=Wintour |first1=Patrick }}</ref>. ==Географија== {{Main|Географија на Саудиска Арабија}} [[File:Saudi Arabia Topography.png|thumb|left|Топографија]] Саудиска Арабија е земја која се наоѓа во [[Југозападна Азија]], најголемата земја на [[Арапски Полуостров|Арабија]], со околу 80 проценти од [[Арапскиот Полуостров]] (најголемиот полуостров во светот)<ref name= Stokes605>{{наведена книга |title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1 |first=Jamie |last=Stokes |year=2009 |isbn=978-0-8160-7158-6 |page=605|publisher=Facts On File }}</ref>. Покрај [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]], граничи со [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] и [[Црвено Море|Црвеното Море]], северно од [[Јемен]]. Нејзините широки крајбрежја на Персискиот Залив и Црвеното Море обезбедуваат голема моќ за испорака (особено [[Нафта|сурова нафта]]) преку Персискиот Залив и [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]]. Кралството зафаќа 80% од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]. Повеќето граници на земјата со [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]] (ОАЕ), [[Оман]] и [[Јемен|Република Јемен]] (поранешни две одделни земји: Јеменска Арапска Република или Северен Јемен; и Народна Демократска Република Јемен или Јужен Јемен) не се дефинирани<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |title=CIA World Factbook – Rank Order: Area |website= |date=26 January 2012 |accessdate=2016-04-19 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead }}</ref>, точната големина на земјата останува непозната. Проценката на саудиската влада е на 2.217.949 квадратни километри, додека другите реномирани проценки варираат од 2.149.690 до 2.240.000 квадратни километри. [[„Светска книга на факти“ на ЦИА|„Светската книга на факти“ на ЦИА]] проценува 2,149,690 км<s>2</s> и ја наведува Саудиска Арабија како 13-та по големина држава во светот. Таа е географски најголема земја во арапската плоча<ref>{{наведена книга|author=University Microfilms|title=Dissertation Abstracts International: The sciences and engineering|date=2004|page=23}}</ref>. Помалку од 1% од вкупната површина е погодна за одгледување, а во раните 60-ти години на минатиот век, дистрибуцијата на населението варирало многу во градовите на источните и западните крајбрежни области, густо населените внатрешни оази и огромните, речиси празни пустини. Саудиска Арабија лежи помеѓу географските широчини 16° и 33° северна и 34° и 56° E. [[File:Koppen-Geiger Map SAU present.svg|thumb| Земјата, според [[Кепенова класификација на климата]]<ref name="Peel">{{наведено списание |author1=Peel, M.C. |author2=Finlayson, B.L. |author3=McMahon, T.A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |issue=5 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |issn=1027-5606|doi-access=free }} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])''</ref>, се заснова на природната растителност, температурата, врнежите и нивната сезонска сезона. {{legend|#FE0000|[[hot desert climate|BWh Топла пустина]]|size=60%}} {{legend|#FE9695|[[cold desert climate|BWk Студена пустина]]|size=60%}} {{legend|#F5A301|[[hot semi-arid climate|BSh Топла полусушна]]|size=60%}} {{legend|#FFDB63|[[cold semi-arid climate|BSk Студена полусушна]]|size=60%}} ]] Во географијата на Саудиска Арабија доминира [[Арапска Пустина|Арапската Пустина]], поврзаните полупустини и грмушки (види сателитска слика) и неколку планински масиви и висорамнини. Тоа е, всушност, голем број поврзани пустини и ги вклучува [[Руб ел Хали]] во југоисточниот дел на земјата со 647,500 км², најголемата песочна пустина во светот.<ref name=Britannica /><ref>{{наведена книга|title=Saudi Arabia: an environmental overview|year=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-41387-9|url=https://books.google.com/books?id=Vacv2wy3yd8C&pg=PA141|author=Vincent, Peter |page=141}}</ref>. Иако има неколку езера во земјата, Саудиска Арабија е најголемата земја во светот по површина без постојани реки. [[Вади]]те, сепак, се многубројни. Плодните области може да се најдат во алувијалните наслаги во вадите, сливовите и оазите. Главната топографска одлика е централното плато кое нагло се издига од Црвеното Море и постепено се спушта во Неџд и кон [[Персискиот Залив]]. На крајбрежјето на [[Црвеното Море]], има тесна крајбрежна рамнина, позната како ''Тихама'' паралелна на која се одвива импозантно ескарпување. Југозападната провинција Асир е планинска и ги содржи [[Планина Сауда|Планината Сауда]] со 3,133 м , која е највисоката точка во земјата<ref name=Britannica />. Освен југозападната провинција Асир, Саудиска Арабија има пустинска клима со многу високи дневни температури и остар пад на температурата во текот на ноќта. Просечните летни температури се околу 45 ° C (113 ° F), но може да се зголемат и до 54 ° C (129 ° F). Во зима температурата ретко паѓа под 0 ° C (32 ° F). Во пролет и есен, топлината е умерена, температурите се просечни околу 29 ° C (84 ° F). Годишните врнежи се исклучително ниски. Регионот Асир се разликува по тоа што е под влијание на монсуните во [[Индискиот Океан]], кои обично се случуваат помеѓу октомври и март. Во просек 300 мм на врнежи се јавуваат во овој период, што е околу 60 проценти од годишните врнежи.<ref name= weather>{{cite web |url=http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Saudi-Arabia.htm |title=Saudi Arabia |publisher=Weather Online}}</ref> ===Фауна=== {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image3=Arabian Leopard Nimr (8454247265).jpg |caption3= [[Арапски леопард]] |image2=Halterstandingshotarabianone.jpg |caption2= [[Арапски коњ]] }} Дивиот свет вклучува [[арапски леопард]]<ref name="Judas et al., 2006">{{наведено списание |author1=Judas, J. |author2=Paillat, P. |author3=Khoja, A. |author4=Boug, A. |year=2006 |title=Status of the Arabian leopard in Saudi Arabia |url=http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf |journal=Cat News |volume=Special Issue 1 |pages=11–19 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919114352/http://www.catsg.org/fileadmin/filesharing/3.Conservation_Center/3.2._Status_Reports/leopard/Judas_et_al_2006_Status_of_the_Arabian_Leopard_in_Saudi_Arabia.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Spalton et al., 2006">{{наведено списание |author1=Spalton, J.A. |author2=Al-Hikmani, H.M. |name-list-style=amp |year=2006 |title=The Leopard in the Arabian Peninsula – Distribution and Subspecies Status |journal=Cat News |issue=Special Issue 1 |pages=4–8 |url=http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf |access-date=2020-11-06 |archive-date=2020-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216011835/http://www.yemenileopard.org/files/cms/reports/Cat_News_Special_Issue_1_-_Arabian_leopard.pdf |url-status=dead }}</ref>, [[волк]], [[хиена]], [[мунгоси]], [[павијан]]и, [[зајак]], [[песочна мачка]]. Животните како [[газела|газели]], орикс, [[леопард]]и и [[гепард]]и<ref name=Nowell1996>{{наведена книга |author1=Nowell, K. |author2=Jackson, P. |chapter=Asiatic cheetah |title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan |chapter-url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf |year=1996 |publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group |place=Gland, Switzerland |isbn=978-2-8317-0045-8 |pages=41–44}}</ref> биле релативно распространети до [[XIX век]], кога поради широкиот лов нивниот број се намалил скоро до истребување. Птиците вклучуваат соколи (кои се обучуваат за лов), [[орли]], [[соколи]], [[Мршојадни животни|мршојадци]]. Постојат неколку видови змии, од кои многу се отровни. Саудиска Арабија е дом на богат морски живот. Особено Црвеното Море е богат и разновиден екосистем. Повеќе од 1200 видови риби <ref name="fishbase">{{cite web|url=http://www.fishbase.org/TrophicEco/FishEcoList.php?ve_code=5|title=FishBase|last=Froese|first=Ranier|author2=Pauly, Daniel |accessdate=12 March 2009|year=2009}}</ref> се регистрирани во [[Црвеното Море]], а околу 10 проценти од нив не се наоѓаат на друго место<ref>{{наведена книга|last=Siliotti|first=A.|title=Fishes of the red sea|editor=Verona, Geodia|year=2002|publisher=Geodia Edizioni Internazionali |isbn=978-88-87177-42-8}}</ref>. Ова исто така вклучува 42 видови риби во длабочина на вода.<ref name="fishbase" /> Богатата разновидност делумно се должи на 2,000 километри корален гребен што се протега по должината на неговото крајбрежје; овие гребени се стари 5000-7000 години и во голема мерка се формирани од камени корали од акропора и порити. Гребените формираат платформи, а понекогаш и [[Лагуна|лагуни]] долж крајбрежјето и повремени други одлики (како што е Сината дупка (Црвено Море) кај Дахаб ). Овие крајбрежни гребени ги посетуваат и пелагични видови риби на [[Црвеното Море]], вклучително и некои од 44-те видови ајкули. Црвеното Море исто така содржи многу крајбрежни гребени, вклучително и неколку вистински атоли. Многу невообичаени формации на крајбрежни гребени им пркосат на класичните (т.е. дарвински) шеми на класификација на корални гребени и генерално им се припишуваат на високите нивоа на тектонска активност што ја карактеризираат областа. Домашни животни вклучуваат легендарниот арапски коњ, арапска камила, овци, кози, крави, магариња, кокошки итн. Одразувајќи ги доминантните пустински услови во земјата, животот на растенијата во Саудиска Арабија претежно се состои од билки, растенија и грмушки за кои е потребно малку вода. Датулата (Феникс дактилифера) е широко распространета<ref name=Britannica />. ==Административна поделба== {{Main|Аминистративна поделба на Саудиска Арабија}} Саудиска Арабија е поделена на 13 региони<ref>{{cite web |url=http://www.arab.net/saudi/sa_admindivisions.htm |title=Saudi Arabia: Administrative divisions |publisher=arab.net}}</ref> ({{langx|ar|مناطق إدارية}}; ''manatiq idāriyya'', إدارية; минтака идарија ). Регионите се поделени на 118 провинции (арап. محافظات; ''мухафазат'', ''мухафаза'' ). Оваа бројка вклучува 13 регионални градови, кои имаат различен статус како општини (арап. أمانة; ''amanah'') на чело со градоначалниците (арап. أمين; амин ). На провинции понатаму се поделени во под-провинции (арап. مراكز; ''маракиз''. مركز; ''марказ''). ===Градови=== {{Најголеми градови во Саудиска Арабија}} ==Економија== {{Main|Економија на Саудиска Арабија }} [[File:KAFD seen from North east side of Riyadh City.jpg|right|thumb|Финансискиот центар „Крал Абдула“ е еден од најголемите инвестициони центри на Блискиот Исток, кој се наоѓа во [[Ријад]]]] Од октомври 2018 година, Саудиска Арабија е најголемата економија на [[Блискиот Исток]] и 18-та по големина во светот. Саудиска Арабија има втор по големина докажани резерви на нафта во светот и земјата е најголем извозник на нафта<ref name="autogenerated1995">{{cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/169.htm |title=Saudi Arabia |publisher=OPEC |date=1 January 1995 |accessdate=28 September 2012}}</ref><ref>[https://www.npr.org/2011/06/08/137065443/opec-decides-not-to-increase-oil-production "OPEC Decides Not To Increase Oil Production"], Jeff Brady. NPR. 8 June 2011. Retrieved 19 August 2011</ref>. Исто така, има петти по големина докажани резерви на природен гас. Саудиска Арабија се смета за „[[енергетска велесила]]“<ref name=undp>{{cite web |url=http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142 |title=Saudi Arabia's first step towards clean energy technologies |publisher=[[United Nations Development Programme|UNDP]] |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528085109/http://arabstates.undp.org/subpage.php?spid=31&sscid=142 |archivedate=28 May 2012 }}</ref><ref>{{наведено списание|title=Global Energy Geopolitics and Iran |journal=Uluslararası İlişkiler |author=Balamir Coşkun, Bezen |volume=5 |issue=20 |pages=179–201 |date=Winter 2009 |url=http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf |url-status=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140401102351/http://www.uidergisi.com/wp-content/uploads/2011/06/Global-Energy-Geopolitics-and-Iran.pdf |archivedate=1 April 2014 }}</ref>. Има трета највисока вкупна проценета вредност на природните ресурси, проценета на 34,4 трилиони американски долари во 2016 година<ref>{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/markets-economy/090516/10-countries-most-natural-resources.asp|title=10 Countries With The Most Natural Resources|date=12 September 2016|last=Anthony|first=Craig|website=[[Investopedia]]}}</ref>. Командната економија на Саудиска Арабија е заснована на нафта; приближно 63%<ref>{{cite news |author1=By Nayla Razzouk and Claudia Carpenter |title=Saudi Arabia Sees Higher Oil Revenue as OPEC Cuts Boost Prices |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-19/saudi-arabia-sees-higher-oil-revenue-as-opec-cuts-boost-prices |newspaper=Bloomberg|date=2017-12-19 }}</ref> од буџетските приходи и 67%<ref>{{Cite web|url=https://oec.world/en/profile/country/sau/|title=OEC – Saudi Arabia (SAU) Exports, Imports, and Trade Partners|website=oec.world|language=en|access-date=15 August 2019}}</ref> од приходите од извоз доаѓаат од нафтената индустрија. Тоа е силно зависно од странски работници со околу 80% од вработените во приватниот сектор се не-Саудијци<ref name=coy-employ>{{наведено списание|author=Coy, Peter |title=Online Education Targets Saudi Arabia's Labor Problem, Starting With Women|journal=Bloomberg Businessweek|date=16 July 2014|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-07-16/can-online-classes-fix-saudi-arabias-broken-labor-market|quote=Saudi citizens account for two-thirds of employment in the high-paying, comfortable public sector, but only one-fifth of employment in the more dynamic private sector, according to the International Monetary Fund (PDF).}}</ref><ref name=McDowall>Economists "estimate only 30–40 percent of working-age Saudis hold jobs or actively seek work," the official employment rate of around 12 percent notwithstanding: {{cite news|first=Angus|last=McDowall|title=Saudi Arabia doubles private sector jobs in 30-month period|url=http://english.alarabiya.net/en/business/2014/01/20/Saudi-Arabiya-doubles-number-of-citizens-in-private-sector-jobs.html|agency=Reuters|date=19 January 2014}}</ref>. Предизвиците за саудиската економија вклучуваат запирање или пресврт на падот на приходот по глава на жител, подобрување на образованието за подготвување на младите за работна сила и обезбедување на нив вработување, диверзифицирање на економијата, стимулирање на приватниот сектор и изградба на станови и намалување на корупцијата и нееднаквоста<ref name="HT2009: 150" />. Нафтената индустрија сочинува околу 45% од номиналниот бруто домашен производ на Саудиска Арабија, во споредба со 40% од приватниот сектор (види подолу). Саудиска Арабија официјално има околу 260 милијарди барели резерви на нафта, што опфаќа околу една петтина од докажаните светски вкупни резерви на нафта.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/international/reserves.html |title=World Proved Reserves of Oil and Natural Gas, Most Recent Estimates |publisher=Eia.doe.gov}}</ref> {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! style="text-align:center; background:#cfb;" colspan="2" |Удел во светскиот БДП (ОКМ)<ref name=imf2 /> |- ! style="background:#cfb;"|Година ! style="background:#cfb;"|Удел |- |style="text-align:left;"|1980 || style="text-align:right;" |2.73% |- |style="text-align:left;"|1990 || style="text-align:right;" |1.64% |- |2000 | style="text-align:right;"|1.42% |- |2010 | style="text-align:right;"|1.36% |- | style="text-align:left;" |2017 || style="text-align:right;" |1.40% |} Во 90-тите години, Саудиска Арабија доживела значителна контракција на приходите од [[нафта]] во комбинација со голема стапка на раст на населението. Приходот по глава на жител паднал од високи 11,700 американски долари во екот на економскиот бум во 1981 година на 6.300 американски долари во 1998 година.<ref>{{cite web|url=http://www.jica.go.jp/english/global/pov/profiles/pdf/sau_eng.pdf |title=Country Profile Study on Poverty: Saudi Arabia |accessdate=26 February 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226202420/http://www.jica.go.jp/english/global/pov/profiles/pdf/sau_eng.pdf |archivedate=26 February 2008 |website=jica.go.jp}}</ref> Земајќи го предвид влијанието на реалните промени во цената на нафтата врз реалниот [[бруто домашен приход]] на Кралството, реалниот [[БДП]] според командата бил пресметан дека изнесува 330,381 милијарди американски долари во 2010 година<ref>{{cite report |last1=Pierru |first1=Axel |last2=Matar |first2=Walid |title=The Impact of Oil Price Volatility on Welfare in the Kingdom of Saudi Arabia: Implications for Public Investment Decision-Making |date=16 July 2012 |publisher=USAEE Working Paper No. 2110172 |ssrn=2110172 }}</ref>. Зголемувањето на цените на нафтата во раните 2000-ти помогнале да се зголеми БДП по глава на жител на 17.000 американски долари во 2007 долари (околу 7.400 американски долари прилагодени за [[инфлација]]<ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl |title=CPI Inflation Calculator |publisher=Data.bls.gov}}</ref>) но се намалиле од падот на цената на нафтата во средината на 2014 година<ref name=wti>{{cite web|title=Crude Oil WTI (NYMEX) Price|url=http://www.nasdaq.com/markets/crude-oil.aspx?timeframe=10y|website=nasdaq.com|accessdate=16 March 2015}}</ref>. [[ОПЕК]] (Организација на земји извознички на нафта) го ограничува производството на нафта на своите членки врз основа на нивните „''докажани резерви''“. Објавените резерви на Саудиска Арабија покажале мала промена од 1980 година, со зголемувањето за околу 100 милијарди долари помеѓу 1987 и 1988 година<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/crudeoilreserves.xls |title=Crude Oil Reserves |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122123445/http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/crudeoilreserves.xls |archivedate=22 November 2010}}</ref> [[Метју Симонс]] посочил дека Саудиска Арабија во голема мера претерува со своите резерви и наскоро може да покаже пад на производството<ref>{{наведена книга|title= Twilight in the Desert: The Coming Saudi Oil Shock and the World Economy|first= Matthew|last= Simmons|authorlink= Matthew Simmons|publisher= Wiley|isbn= 978-0-471-73876-3|year= 2005|orig-date= 10 June 2005|url= https://archive.org/details/twilightindesert00simm_0}}</ref>. Од [[2003]] до [[2013]] година, биле приватизирани „''неколку клучни услуги''“ - општинско снабдување со [[вода]], [[електрична енергија]], [[Телекомуникациска мрежа|телекомуникации]] - и делови од едукација и здравствена заштита, контрола на сообраќајот и известување за сообраќајни несреќи, исто така, биле приватизирани. Според колумнистот на „''Араб њуз''“, Абдел Азиз, „''скоро во секоја од овие области, потрошувачите покренаа сериозна загриженост за перформансите на овие приватизирани субјекти''“<ref name=Aluwaisheg>{{наведено списание|author=Abdel Aziz Aluwaisheg|title=When privatization goes wrong|journal=Arab News|date=29 September 2014|url=http://www.arabnews.com/news/464657}}</ref>. Во ноември [[2005]] година, Саудиска Арабија станала членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]]. Преговорите за приклучување биле фокусирани на степенот до кој Саудиска Арабија е подготвена да го зголеми пристапот на пазарот до странски стоки и во 2000 година, владата го основала Генералниот орган за инвестиции во Саудиска Арабија за да ги поттикне директните странски инвестиции во кралството. Саудиска Арабија води список на сектори во кои се забрануваат странски инвестиции, но владата планира да отвори некои затворени сектори како што се телекомуникации, осигурување и пренос / дистрибуција на електрична енергија со текот на времето. [[File:What did Saudi Arabia export in 2017.png|thumb|Графички приказ на извозот на производи на Саудиска Арабија во 2017 година]] Владата, исто така, направила обид за „[[саудизација]] “ на економијата, заменувајќи ги странските работници со саудиски државјани со ограничен успех. Саудиска Арабија има петгодишни „''Планови за развој''“ од 1970 година. Меѓу нејзините планови биле изградба на „''економски градови''“ (на пр [[Економски град на Кралот Абдула]]) кој требало да се заврши до 2020 година, во обид да се диверзифицира економијата и да се обезбедат работни места. Во 2013 година биле планирани четири градови<ref name=MCC>{{cite web|title=Saudi Arabia's Four New Economic Cities|url=http://www.metrocorpcounsel.com/articles/22205/saudi-arabia%E2%80%99s-four-new-economic-cities|website=The Metropolitan Corporate Counsel|accessdate=16 March 2015|date=6 February 2013}}</ref>. Кралот објавил дека приходот по глава на жител се предвидува да порасне од 15.000 американски долари во 2006 година на 33.500 американски долари во 2020 година<ref>{{cite web|url=http://professional.tdctrade.com/content.aspx?data=Professional_content_en&contentid=917452&w_sid=194&w_pid=836&w_nid=10993&w_cid=917452&w_idt=1900-01-01&w_oid=181&w_jid= |title=Construction boom of Saudi Arabia and the UAE |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011212725/http://professional.tdctrade.com/content.aspx?data=Professional_content_en&contentid=917452&w_sid=194&w_pid=836&w_nid=10993&w_cid=917452&w_idt=1900-01-01&w_oid=181&w_jid= |archivedate=11 October 2007 |website=tdctrade.com |date=2 August 2007}}</ref>. Градовите ќе бидат распространети околу Саудиска Арабија за да промовираат диверзификација за секој регион и нивната економија, а се предвидува дека градовите ќе придонесат со 150 милијарди долари за БДП. Покрај нафтата и гасот, земјата има значителен сектор за ископување [[злато]] во античкиот регион Махд Ад Дахаб и значајни други минерални индустрии, земјоделски сектор, заснован на зеленчук, овошје, урми итн. И добиток и голем број привремени работни места создадени од околу два милиони годишни аџии<ref name="HT2009: 150">[[Saudi Arabia#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 206</ref>. Статистиката за сиромаштијата во кралството не е достапна преку ресурсите на [[ООН]] бидејќи саудиската влада не издава такви<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2011/05/19/136439885/poverty-hides-amid-saudi-arabias-oil-wealth |title=Poverty Hides Amid Saudi Arabia's Oil Wealth |publisher=NPR}}</ref>. Саудиската држава обесхрабрува да се обрне внимание или да се жали на сиромаштијата. Во декември 2011 година, саудиското Министерство за внатрешни работи уапсила тројца репортери и ги држела скоро две недели на распит откако тие поставиле видео на темата на YouTube.<ref>* {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlSBqgW5xx0 |title=Mal3ob 3alena : Poverty in Saudi Arabia English Version |publisher=YouTube}} * {{cite news|url=http://www.mcclatchydc.com/2011/12/04/132112/saudi-dissidents-turn-to-youtube.html |title=Saudi dissidents turn to YouTube to air their frustrations |first=Roy|last=Gutman|newspaper=McClatchy Newspapers|date=4 December 2011}} * {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/oct/23/feras-boqna-saudi-arabia-poverty | place=London |work=The Guardian |first=Amelia |last=Hill | title=Saudi film-makers enter second week of detention |date=23 October 2011}}</ref> Авторите на видеото тврдат дека 22 проценти од Саудијците може да се сметаат за сиромашни (2009 година).<ref>{{cite web |url=http://lebanonspring.com/2011/10/19/plot-to-show-foreign-poverty-in-foreign-saudi-arabia-arab-spring-youtube-video/ |title=A foreign Saudi plot to expose foreign poverty in foreign Saudi |work=Lebanon Spring |date=19 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103204944/http://lebanonspring.com/2011/10/19/plot-to-show-foreign-poverty-in-foreign-saudi-arabia-arab-spring-youtube-video/ |archivedate=3 January 2012 }}</ref>. Набљдувачите кои го истражуваат ова прашање претпочитаат да останат анонимни<ref>{{cite web|url=http://observers.france24.com/content/20081028-poverty-exists-saudi-arabia |title=Poverty exists in Saudi Arabia too &#124; The Observers |publisher=France 24 |date=28 October 2008}}</ref> поради ризикот да бидат уапсени. Во септември [[2018]] година, Фондот за јавни инвестиции потпишал договор со група глобални заемодаватели за заем од 11 милијарди долари<ref>{{cite web |last1=Martin |first1=Matthew |title=Saudi Arabia's Sovereign Wealth Fund Raises $11 Billion Loan |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-17/saudi-arabia-s-sovereign-wealth-fund-raises-11-billion-loan |publisher=Bloomberg |date=17 September 2018}}</ref>. Од договорот се собрало повеќе отколку што првично било планирано и беше прв пат ПИФ вметнало заеми и должнички инструменти во своето финансирање.<ref name=blooms>{{cite web |last1=Nereim |first1=Vivian |title=Saudi Businesses Are Struggling to Hire Saudi Workers |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-19/jobs-for-saudis-plan-tests-retailers-used-to-cheap-foreign-labor |publisher=Bloomberg |date=18 September 2018}}</ref> Според податоците на ''[[Fitch Ratings]]'', во текот на две години, почнувајќи од мај 2016 година, Саудиска Арабија преминала од нула долг до собирање на 68 милијарди долари и синдикални заеми.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/fate-of-journalist-heightens-saudi-debt-worries-1539774000|title=Fate of Journalist Heightens Saudi Debt Worries|last=Jones|first=Rory|date=17 October 2018|work=Wall Street Journal|access-date=18 October 2018|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Секоја година, околу една четвртина милиони млади Саудијци влегуваат на пазарот на трудот. Со влегувањето во сила на првата фаза на Саудизација, се очекува 70% од продажната работа да биде пополнета од Саудијците. Сепак, приватниот сектор сè уште останува во огромна доминација на странци. Стапката на локална невработеност е 12,9%, што е највисока во повеќе од една деценија. Според извештајот објавен од „''Блумберг Економикс''“ во 2018 година, владата треба да произведе 700.000 работни места до 2020 година за да ја исполни својата цел од 9% за невработеност ===Земјоделство=== {{Main|Земјоделство во Саудиска Арабија}} [[File:Jabal Al Qara Cave - Al Hassa, Saudi Arabia ജബൽ അൽ ഖാറ ഗുഹ, അൽ ഹസ, സൗദി അറേബ്യ 13.JPG|thumb]] Сериозниот развој на [[земјоделство]]то од големи размери започнал во 1970-тите. Владата започнала обемна програма за промовирање на современата земјоделска технологија; да се воспостават рурални патишта, мрежи за наводнување и објекти за складирање и извоз; и да ги охрабри земјоделските институции за истражување и обука. Како резултат, има феноменален раст во производството на целата основна храна. Саудиска Арабија сега е целосно самодоволна во голем број прехранбени производи, вклучувајќи [[месо]], [[млеко]] и [[јајца]]. Земјата извезува пченица, урми, млечни производи, јајца, риби, живина, овошје, зеленчук и цвеќиња на пазарите ширум светот. Урмите, кои некогаш биле основна храна во Саудиска Арабија, сега главно се одгледуваат за глобална хуманитарна помош. Покрај тоа, саудиските земјоделци одгледуваат значителни количини на други житарки како јачмен, сорго и просо. Од 2016 година, во интерес на зачувување на скапоцените водни ресурси, заврши домашното производство на пченица<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia ends domestic wheat production program|url = https://www.world-grain.com/articles/6275-saudi-arabia-ends-domestic-wheat-production-program|accessdate=8 October 2018}}</ref>. Исто така, Кралството има некои од најмодерните и најголемите фарми за млечни производи на Блискиот Исток. Производството на млеко може да се пофали со неверојатно продуктивна годишна стапка од 1800 литри по крава, една од највисоките во светот. Локалната компанија за производство на млечни производи Алмараи е најголемата вертикално интегрирана млечна компанија на Блискиот Исток.<ref>{{cite web|url=http://www.elopak.com/site/cms.jsp?node=11449|title=Innovation Drive Al-Marai|publisher=Elopak|accessdate=3 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081113093305/http://www.elopak.com/site/cms.jsp?node=11449|archivedate=13 November 2008|url-status=dead}}</ref> Најдраматично земјоделско достигнување на Кралството, забележано ширум светот, е неговата брза трансформација од увозник во извозник на пченица. Во 1978 година, земјата ги изградила своите први силоси за жито. До 1984 година, земјата станала самодоволна во пченицата. Набргу потоа, Саудиска Арабија започнала со извоз на пченица во триесетина земји, вклучувајќи ги Кина и поранешниот Советски Сојуз, а во најголемите области за производство на Табук, Хаил и Касим, просечните приноси достигнале 3,6 тони. Кралството, сепак, го засилило производството на овошје и зеленчук, со подобрување на земјоделските техники и патиштата што ги поврзуваат земјоделците со урбаните потрошувачи. Саудиска Арабија е голем извозник на овошје и зеленчук кај своите соседи. Меѓу нејзините најпродуктивни култури се [[лубеница]]та, [[грозје]]то, агруми, [[кромид]], [[тиква]] и [[домат]]и. Истражувачката станица Ал-Хикмам произведува тропско овошје, вклучувајќи ананаси, шепи, банани, манго и гуава.<ref>{{cite web|title=Agriculture & Water|url=https://www.saudiembassy.net/agriculture-water|accessdate=8 October 2018|archive-date=2017-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211104958/https://www.saudiembassy.net/agriculture-water|url-status=dead}}</ref> [[Маслиново дрво|Маслиновото дрво]] е автохтоно за Саудиска Арабија. Во 2018 година, Компанијата за развој на земјоделството Ал Џуф добила сертификат за заслуги од Гинисовиот рекорд за најголемата модерна плантажа со маслинки во светот. Фармата зафаќа 7730 хектари и има 5 милиони маслинови дрвја. Гинисовите рекорди исто така го зеле предвид нивниот производствен капацитет од 15000 тони висококвалитетно маслиново масло, додека кралството троши двојно повеќе од тоа. Фармите Ал Џуф се наоѓаат во Сакака, град во северозападниот дел на Саудиска Арабија, што е длабоко вкоренет во историјата. Сакака датира пред повеќе од 4.000 години<ref>{{cite web |title=Largest olive tree farm in Saudi Arabia enters Guinness World Records|date = 2018-05-03 |url = https://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/largest-olive-tree-farm-in-saudi-arabia-enters-guinness-world-records-1.2215802 |accessdate=8 October 2018}}</ref>. Регионот Ал Џуф има милиони маслинови дрвја и наскоро се очекува бројката да достигне до 20 милиони дрвја.<ref>{{cite web |title=Inside the Saudi olive farm, the largest in the world| date=2018-05-03 |url = https://english.alarabiya.net/en/business/economy/2018/05/03/Saudi-olive-tree-farm-sets-Guinness-Records-for-largest-in-the-world.html|accessdate=8 October 2018}}</ref> Потрошувачката на необновливи подземни води резултирало во загуба на околу четири петтини од вкупните резерви на подземни води до 2012 година.<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia Stakes a Claim on the Nile – Water Grabbers – National Geographic|url = http://news.nationalgeographic.com/news/2012/12/121217-saudi-arabia-water-grabs-ethiopia/ |accessdate=16 September 2015}}</ref> ===Водоснабдување и санитарни услови=== [[Водоснабдување]]то и [[канализација]]та во Саудиска Арабија се одликуваат со значителни инвестиции во [[дестилација]] на [[Вода|морската вода]], дистрибуција на вода, канализација и третман на отпадни води што доведува до значително зголемување на пристапот до вода за пиење и канализација во текот на изминатите децении. Околу 50% од водата за пиење доаѓа преку дестилација, 40% од експлоатација на необновливи подземни води и 10% од површинска вода, особено во планинскиот југозапад на земјата. Главниот град [[Ријад]], сместен во срцето на земјата, се снабдува со солена вода што се пумпа од [[Персискиот Залив]] на растојание од 467 км. Со оглед на значителното богатство на нафта, водата се обезбедува скоро бесплатно. И покрај подобрувањата, квалитетот на услугата останува слаб. На пример, во Ријад водата била достапна само еднаш на секои 2,5 дена во 2011 година, додека во [[Џеда]] била достапна само на секои 9 дена. Институционалниот капацитет и управувањето во секторот се слаби, како одраз на општите одлики на јавниот сектор во Саудиска Арабија. Од 2000 година, владата сè повеќе се потпира на приватниот сектор за работа со вода и санитарна инфраструктура, почнувајќи со постројки за десолирање и третман на отпадни води. Од 2008 година, работата на урбаните системи за дистрибуција на вода постепено се делегира и на приватни компании. ===Туризам=== {{Main|Туризам на Саудиска Арабија}} [[File:Masmak Fort (12753717253).jpg|[[Тврдина Масмак]] in Riyadh|thumb]] Иако најголемиот дел од [[Туризам на Саудиска Арабија|туризмот во Саудиска Арабија]] сè уште во голема мера вклучува верски аџилак, има раст во секторот за слободен туризам. Според [[Светска банка]], приближно 14,3 милиони луѓе ја посетиле Саудиска Арабија во 2012 година, што ја прави 19-та најпосетувана земја во светот<ref>[https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21607898-can-kingdom-attract-more-visitors-wish-you-were-here Tourism in Saudi Arabia: Wish you were here], economist.com.</ref>. Туризмот е важна компонента на Саудиска визија 2030 и според извештајот спроведен од БМИ Рисрч во 2018 година, и верскиот и нерелигиозниот туризам имаат значителен потенцијал за проширување.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/travel-hospitality/387984-tourism-key-to-saudi-arabias-vision-2030-plans Tourism key to Saudi Arabia's Vision 2030 plans], arabianbusiness.com</ref> Почнувајќи од декември 2018 година, кралството ќе понуди електронска виза за странските посетители да присуствуваат на спортски настани и концерти. Во септември 2019 година, Кралството ги објавило своите планови за отворање апликации за визи за посетителите, каде што луѓето од околу 50 земји ќе можат да добијат туристички визи за Саудиска Арабија.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-visa/saudi-arabia-to-offer-visitor-visa-for-special-events-from-december-idUSKCN1M51LD|title=Saudi Arabia to offer visitor visa for special events from December|work=Reuters|accessdate=25 September 2018}}</ref> ==Демографија== {{Main|Демографија на Саудиска Арабија}} {{clear}} [[File:Saudi Arabia population density 2010.png|thumb|Густина на населението во Саудиска Арабија (луѓе на км²)]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population{{UN Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Година ! style="background:#cfb;"|Милиони |- |style="text-align:left;"|1970 ||style="text-align:right;"|5.8 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|20.8 |- |style="text-align:left;"|{{UN Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN Population|Saudi Arabia}}|R}}/1e6 round 1}} |} [[File:Bevölkerungspyramide Saudi Arabien 2016.png|thumb|Население (2016)]] Населението на Саудиска Арабија заклучно со јули 2013 година се проценува на 26,9 милиони, вклучително и помеѓу 5,5 милиони<ref name="CIA World Factbook">{{CIA World Factbook link|sa|Saudi Arabia}}</ref> и 10 милиони ненационализирани [[имигранти]]<ref name=McDowall /><ref>[http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010112487888&archiveissuedate=24/11/2010 "Census shows Kingdom's population at more than 27 million"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006080326/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010112487888&archiveissuedate=24%2F11%2F2010 |date= 6 October 2014 }}. Saudi Gazette. 24 November 2010.</ref>, иако населението во Саудиска Арабија долго време се покажа тешко да се процени поради Историската тенденција на саудиските лидери да ги надувуваат резултатите од пописот.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer, no by-line--> |date=20 April 2000 |title=Saudi Arabia on the Dole |url=https://www.economist.com/node/303840 |newspaper=The Economist |accessdate=11 September 2015}}</ref> Населението во Саудиска Арабија рапидно расте од 1950 година кога се проценувало дека е 3 милиони,<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/Panel_profiles.htm |title=World Population Prospects: The 2010 Revision |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110507035406/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/Panel_profiles.htm |archivedate=7 May 2011 |publisher=United Nations}}</ref> и за многу години имало едно од највисоките наталитети во светот со околу 3 проценти годишно..<ref name=long-27>[[#Long|Long]], p. 27</ref> Етничкиот состав на граѓаните на Саудиска Арабија е 90% [[Арапи|арапски]] и 10% [[афроазиски народи]]<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Saudi Arabia|work=The World Factbook|publisher=Cia.gov|accessdate=2009-05-18|archive-date=2019-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>. Повеќето Саудијци живеат во [[Хеџаз]] (35%), [[Наџд]] (28%) и [[Источна провинција (Саудиска Арабија)|Источна провинција]](15%)<ref>{{cite web|url=http://www.relooney.info/SI_Milken-Arabia/0-Important_14.pdf |title=Saudi Arabia Population Statistics 2011 (Arabic) |page=11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115051640/http://www.relooney.info/SI_Milken-Arabia/0-Important_14.pdf |archivedate=15 November 2013}}</ref>. Хеџаз е најнаселениот регион во Саудиска Арабија.<ref>{{cite web|url=http://www.opendemocracy.net/faith-europe_islam/mecca_3882.jsp|title=Mecca: Islam's cosmopolitan heart|quote=The Hijaz is the largest, most populated, and most culturally and religiously diverse region of Saudi Arabia, in large part because it was the traditional host area of all the pilgrims to Mecca, many of whom settled and intermarried there.|accessdate=2020-11-06|archive-date=2018-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214002857/https://www.opendemocracy.net/faith-europe_islam/mecca_3882.jsp|url-status=dead}}</ref> Уште во 1970 година, повеќето Саудијци живееле егзистенцијален живот во руралните провинции, но во последната половина на 20 век кралството брзо се урбанизирало. Од 2012 година, околу 80% од Саудијците живеат во градски области - конкретно [[Ријад]], [[Џеда]] или Дамам.</ref><ref>[[#HT2003|Tripp, ''Culture Shock'', 2003]]: p. 31</ref> Неговото население е исто така прилично младо со над половина од населението под 25 години<ref>One journalist states that 51% of the Saudi population is under the age of 25: {{cite web|author=Caryle Murphy|title=Saudi Arabia's Youth and the Kingdom's Future|url=http://www.newsecuritybeat.org/2012/02/saudi-arabias-youth-and-the-kingdoms-future/|date=7 February 2012|publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars' Environmental Change and Security Program}} Two other sources state that 60% is under the age of 21: {{Cite news|title=Out of the comfort zone|newspaper=The Economist|date=3 March 2012|url=https://www.economist.com/node/21548973}}, [[#House|House]], p. 221</ref>. Голем дел се странски државјани. (ЦИА проценила дека од 2013 година, странските државјани кои живеат во Саудиска Арабија сочинуваат околу 21% од населението<ref name="CIA World Factbook" /> Другите проценки се 30%<ref>The Economist magazine lists an estimated nine million: {{Cite news|title=Go home, but who will replace you?|newspaper=The Economist|date=16 November 2013|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21589871-saudi-edict-limit-reliance-foreign-workers-fraught}} out of a population of 30 million: {{Cite news|title=Saudi Arabia No satisfaction|newspaper=The Economist|date=1 February 2014 |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21595480-despite-their-immense-wealth-saudis-are-not-happy-no-satisfaction}}</ref>. или 33%<ref name="alriyadh.com">{{cite web |author=جريدة الرياض |url=http://www.alriyadh.com/2010/08/05/article549461.html |title=جريدة الرياض : سكان المملكة 27 مليوناً بينهم 8 ملايين مقيم |publisher=Alriyadh.com |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2013-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218082709/http://www.alriyadh.com/2010/08/05/article549461.html |url-status=dead }}</ref>)) Уште во раните 60-ти години на минатиот век, ропското население на Саудиска Арабија се проценува на 300.000<ref>Willem Adriaan Veenhoven and Winifred Crum Ewing (1976) ''[https://books.google.com/books?id=tIfYPppdbeYC&pg=PA452 Case studies on human rights and fundamental freedoms: a world survey]'', Brill, p. 452. {{ISBN|90-247-1779-5}}</ref>. Ропството официјално било укинато во 1962 година<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_8.shtml |title=Religion & Ethics – Islam and slavery: Abolition |publisher=BBC}}</ref><ref name=autogenerated2>{{наведена енциклопедија|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |title=Slavery |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120201010846/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24160 |archivedate=1 February 2012}}</ref>. ===Јазици=== Официјален јазик на Саудиска Арабија е [[Арапски јазик|арапскиот]]. Трите главни регионални варијанти што ги зборуваат Саудијците се [[хиџаски арапски јазик]] (околу 6 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:acw|Arabic, Hijazi Spoken]]. Ethnologue</ref>), [[неџдиски арапски јазик]] (околу 8 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:ars|Arabic, Najdi Spoken]]. Ethnologue</ref>) и [[заливски арапски јазик]] (околу 0,2 милиони говорници<ref>[[:ethnologue:afb|Arabic, Gulf Spoken]]. Ethnologue</ref>). Фаифи го зборуваат околу 50.000. [[Саудиски знаковен јазик|Саудискиот знаковен јазик]] е главниот јазик на заедницата на глуви. Големите иселенички заедници зборуваат и на своите јазици, од кои најбројни се тагалог (700 000), Рохинџа (400 000), урду (380 000), египетски арапски (300 000) и индонезиски (250 000)<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SA Saudi Arabia]. Ethnologue</ref>. ===Религија=== {{Main|Религија во Саудиска Арабија}} [[File:Masjid al-Quba.jpg|thumb|[[Џамија Ал Куба]] во [[МЕдина]], Хеџаз. Ова се смета за [[Список на најстари џамии|прва џамија]] што датира од животот на [[Пророци и гласници во исламот|исламски пророк]] [[Мухамед]].{{efn|The [[Mosque of the Companions, Massawa|Mosque of the Companions]] in the [[Eritrea]]n city of [[Massawa]] dates to approximately the same period, the 7th century CE.<ref name="Reid2012Massawa">{{наведена книга |last=Reid |first=Richard J. |title=A History of Modern Africa: 1800 to the Present |publisher=[[John Wiley and Sons]] |chapter=The Islamic Frontier in Eastern Africa |page=106 |isbn=978-0-470-65898-7 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=US6RQtYwasUC |date=12 January 2012 |access-date=15 March 2015}}</ref>}}]] Буквално сите граѓани на Саудиска Арабија се [[муслимани]]<ref>{{Cite web|url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20091108194815/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|title=Mapping the World Muslim Population|archive-date=8 November 2009}}</ref> и скоро сите жители на Саудиска Арабија се муслимани<ref name=PewForump.17>[http://www.pewforum.org/files/2009/10/Muslimpopulation.pdf Mapping the World Muslim Population] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180619214725/http://www.pewforum.org/files/2009/10/Muslimpopulation.pdf |date=2018-06-19 }}(October 2009), Pew Forum on Religion & Public Life. p. 16 (p. 17 of the PDF).</ref><ref>Data for Saudi Arabia comes primarily from general population surveys, which are less reliable than censuses or large-scale demographic and health surveys for estimating minority-majority ratios.</ref>. Проценките на [[сунити|сунитското население]] во Саудиска Арабија се движат помеѓу 75% и 90%, а останатите 10-25% се шиитски муслимани<ref>{{cite web |url=http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png|title=Demography of Religion in the Gulf|publisher=[[Mehrdad Izady]]|year=2013|quote=Shia ... Saudi Arabia ... 24.8%}}</ref><ref name=PF2009>{{cite web|title=Mapping the Global Muslim Population. Countries with More Than 100,000 Shia Muslims |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/|website=Pew Forum|accessdate=12 March 2015|date=7 October 2009|quote=Saudi Arabia ... Approximate Percentage of Muslim Population that is Shia .... 10–15}}</ref><ref name=bbc-shia>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7959531.stm |title=Saudi Arabia's Shia press for rights|publisher= bbc|first1=Anees|last1=al-Qudaihi |date=24 March 2009 |quote=Although they only represent 15% of the overall Saudi population of more than 25 million ...}}</ref><ref name=cfr-shiite>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/10903/shiite_muslims_in_the_middle_east.html|title=Shia Muslims in the Mideast|publisher=Council on Foreign Relations|first1=Lionel|last1=Beehner|date=16 June 2006|accessdate=12 March 2015|quote=Small but potentially powerful Shiite are found throughout the Gulf States ... Saudi Arabia (15 percent)|archive-date=2010-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411123648/http://www.cfr.org/publication/10903/shiite_muslims_in_the_middle_east.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Nasr2006 p. 236">Nasr, ''Shia Revival'', (2006) p. 236</ref>. Официјалната и доминантна форма на сунитски ислам во Саудиска Арабија е попозната како [[вахабизам]]<ref>{{наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA54|title=What Everyone Needs to Know about Islam: Second Edition|last=Esposito|first=John L.|year=2011|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-979413-3|page=54}}</ref> (поборниците го претпочитаат името салафизам, сметајќи го терминот вахабизам за погрден<ref name="The Daily Star">[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=4&article_id=121904 The Daily Star] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101127003849/http://dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=4&Article_id=121904 |date=2010-11-27 }}| Lamine Chikhi| 27 November 2010.</ref>), кој бил основан на Арапскиот Полуостров од Мухамед ибн Абд ал-Вахаб во 18 век. Другите деноминации, како што е малцинскиот шиитски ислам, се систематски потиснати<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/news/2009/09/03/saudi-arabia-treat-shia-equally |title=Saudi Arabia: Treat Shia Equally |publisher=Human Rights Watch |date=3 September 2009 |accessdate=14 September 2016}}</ref>. Според проценките, во Саудиска Арабија има околу 1.500.000 [[христијанство во Саудиска Арабија|христијани]]<ref>{{наведена книга|author=House, Karen Elliott|title=On Saudi Arabia : Its People, past, Religion, Fault Lines and Future|publisher=Knopf|year=2012|page=235}}</ref>, скоро сите странски работници. Саудиска Арабија им дозволува на христијаните да влегуваат во земјата како странски работници за привремена работа, но не им дозволува отворено да ја практикуваат својата вера. Процентот на граѓани на Саудиска Арабија кои се христијани е официјално нула<ref>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |date=28 April 2010 |title=Saudi Arabia |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |accessdate=22 May 2010 |archive-date=2019-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=dead }}</ref>, бидејќи Саудиска Арабија забранува религиозно преобраќање од ислам (отпадништво) и го казнува со смрт<ref>{{наведена книга|title=Encyclopedia of religious freedom|last=Cookson|first=Catharine|year=2003|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-94181-5|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse/page/207 207]|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse/page/207|accessdate=}}</ref>. Според истражувачкиот центар Пју, во Саудиска Арабија има 390.000 [[Хиндуизам|хиндуисти]], скоро сите странски работници<ref>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Table: Religious Composition by Country, in Numbers] Pew Research Center, Washington D.C. (December 2012)</ref>. Можеби има значителен дел од [[атеист]]и и [[Агностицизам|агностици]] во Саудиска Арабија<ref name="Gallup">WIN-Gallup 2012 [http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf Global Index of Religion and atheism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812210929/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |date=12 August 2012 }}</ref><ref>Fisher, M. & Dewey, C. (2013) [https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2013/05/23/a-surprising-map-of-where-the-worlds-atheists-live/ A surprising map of where the world's atheists live]. Washington Post, online</ref>, иако тие официјално се нарекуваат „''терористи''“.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html|title=All atheists are terrorists, Saudi Arabia declares|date=1 April 2014|newspaper=The Independent|access-date=30 December 2016}}</ref>. Во својот извештај за верската слобода во 2017 година, американскиот Стејт департмент ја прогласи Саудиска Арабија за земја со посебна грижа (ЗКП)<ref>{{cite web|title=International Religious Freedom Report, 2017|url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/2017.USCIRFAnnualReport.pdf|publisher=U.S. Department of State|accessdate=26 October 2017}}</ref>. ===Странци=== Централниот оддел за статистика и информации на Саудиска Арабија го процени странското население на крајот на 2014 година на 33% (10,1 милиони)<ref name="CDSI">{{cite web|url=http://www.arabnews.com/news/697371 |title=KSA population is 30.8m; 33% expats|date=2015-01-31 |publisher=ArabNews.com | accessdate=6 November 2015}}</ref>. [[„Светска книга на факти“ на ЦИА]] проценила дека заклучно со 2013 година странските државјани кои живеат во Саудиска Арабија сочинуваат околу 21% од населението. Другите извори известуваат за различни проценки. по потекло од [[Индија]]: 1,5 милиони, [[Пакистан]]: 1,3 милиони, [[Египет]]: 900 000, [[Јемен]]: 800 000, [[Бангладеш]]: 400 000, [[Филипини]]: 500 000, [[Јордан]]/[[Палестина]]: 260 000, [[Индонезија]]: 250 000, [[Шри Ланка]]: 350 000, [[Судан]]: 250 000, [[Сирија]]: 100 000 и [[Турција]]: 80 000. Во Саудиска Арабија има околу 100.000 западни државјани, од кои повеќето живеат во сложени или затворени заедници<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/esa/population/meetings/EGM_Ittmig_Arab/P02_Kapiszewski.pdf |title=Arab versus Asian migrant workers in the GCC countries |page=10}}</ref>. Странски муслимани<ref>Articles 12.4 and 14.1 of the Executive Regulation of Saudi Citizenship System: {{cite web |url=http://www.moi.gov.sa/wps/wcm/connect/121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368/EN_saudi_nationality_system.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368 |title=1954 Saudi Arabian Citizenship System |accessdate=2020-11-06 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206005736/http://www.moi.gov.sa/wps/wcm/connect/121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368/EN_saudi_nationality_system.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=121c03004d4bb7c98e2cdfbed7ca8368 |url-status=dead }}</ref> кои престојуваат во кралството десет години можат да поднесат барање за саудиско државјанство. (Приоритет им се дава на носителите на дипломи во различни научни области<ref>2004 law passed by Saudi Arabia's Council of Ministers. {{cite web|url=http://www.arabnews.com/?page=1&section=0&article=58980&d=14&m=2&y=2005 |title=Expatriates Can Apply for Saudi Citizenship in Two-to-Three Months |publisher=Arabnews.com |date=14 February 2005}}</ref>, и исклучок е направен за [[Палестина|Палестинците]] кои се исклучени освен ако не се во брак со саудиски државјанин, заради инструкциите на Арапската лига што им забранува на арапските држави да им даваат државјанство.) Саудиска Арабија не е потписник на Конвенцијата на ООН за бегалци во 1951 година<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/12/saudi-arabia-says-reports-of-its-syrian-refugee-response-false-and-misleading |title=Saudi Arabia says criticism of Syria refugee response 'false and misleading' |newspaper=[[The Guardian]]|date=12 September 2015}}</ref>. Како што расте саудиското население, а приходите од извоз на нафта стагнираат, притисокот за „''Саудизација''“ (замена на странски работници со Саудијци) расте, а саудиската влада се надева дека ќе го намали бројот на странски државјани во земјата<ref>{{cite web |author1=P.K. Abdul Ghafour |url=http://www.arabnews.com/node/395511 |title=3 million expats to be sent out gradually |date=21 October 2011 |accessdate=7 December 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108233041/http://www.arabnews.com/node/395511 |archivedate=8 November 2011 |quote="Nearly three million expatriate workers will have to leave the Kingdom in the next few years as the Labor Ministry has put a 20% ceiling on the country's guest workers" }}</ref>. Саудиска Арабија протерала 800.000 [[Јеменци]] во 1990 и 1991 година<ref>"[https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/apr/01/yemen-guantanamo-al-qaida Yemen's point of no return]". ''The Guardian''. 1 April 2009.</ref> и изградила саудиско-јеменска бариера против приливот на илегални имигранти и против шверцот на дрога и оружје<ref>{{cite news |url=http://www.hiiraan.com/news2/2008/jan/saudi_authorities_erect_barriers_on_yemeni_border.aspx |title=Saudi authorities erect barriers on Yemeni border |first=Mohammed|last=al-Kibsi|date=12 January 2008 |newspaper=Yemen Observer}}</ref>. Во ноември 2013 година, Саудиска Арабија протерала илјадници илегални жители на [[Етиопија]] од Кралството. Разни субјекти за човекови права го критикувале постапувањето на Саудиска Арабија со ова прашање.<ref>{{cite web|url=https://www.persecutionofahmadis.org/saudi-arabia-amnesty-international-calls-for-end-to-arrests-and-expulsions/ |title=Saudi Arabia: Amnesty International calls for end to arrests and expulsions "Persecution of Ahmadiyya Muslim Community |publisher=Persecutionofahmadis.org}}</ref>. Над 500.000 работници мигранти без документи - претежно од [[Сомалија]], [[Етиопија]] и Јемен - биле приведени и депортирани од 2013 година.<ref>"[https://news.vice.com/article/dogs-are-better-than-you-saudi-arabia-accused-of-mass-abuses-during-migrant-worker-crackdown 'Dogs Are Better Than You': Saudi Arabia Accused of Mass Abuses During Migrant Worker Crackdown] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180628044349/https://news.vice.com/article/dogs-are-better-than-you-saudi-arabia-accused-of-mass-abuses-during-migrant-worker-crackdown |date=2018-06-28 }}". [[Vice News]]. 11 May 2015.</ref> На [[13 август]] [[2020]] година, [[Хјуман рајтс воч]] известил за десетици мигранти од [[Етиопија]], кои биле присилно протерани од силите на [[Хути]]те, под изговор на мерките [[КОВИД-19]], убиени и приведени од саудиските граничари. Мигрантите биле заробени од саудиските чувари кога се обиделе да избегаат од пограничната област<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/08/13/yemen-houthis-kill-expel-ethiopian-migrants|title=Yemen: Houthis Kill, Expel Ethiopian Migrants|accessdate=13 August 2020|website=Independent|date=2020-08-13 }}</ref>. Истрагата предводена од „''Сандеј телеграф''“ ја открила состојбата на африканските мигранти кои биле приведени во Саудиска Арабија, наводно, затоа што во кралството имало Ковид-19. Тие биле тепани, и измачувани со електрични удари. Голем дел од мигрантите починале поради топлотен удар или со обид за самоубиство, откако биле сериозно тепани и измачувани. Мигрантите немаат соодветна животна состојба, обезбедување храна и вода<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/climate-and-people/investigation-african-migrants-left-die-saudi-arabias-hellish/|title=Investigation: African migrants 'left to die' in Saudi Arabia's hellish Covid detention centres|accessdate=30 August 2020|website=The Telegraph|date=2020-08-30 |last1=Brown |first1=Will |last2=Zelalem |first2=Zecharias }}</ref>. ==Култура== {{Main|Култура на Саудиска Арабија}} [[File:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|thumb|Аџија се моли во Светата џамија во [[Мека]].]] Саудиска Арабија има вековни ставови и традиции, честопати потекнувајќи од арапската цивилизација. Главните фактори кои влијаат на културата на Саудиска Арабија се исламското наследство и бедуинските традиции, како и неговата историска улога како антички трговски центар<ref>{{Cite web|url=https://sacm.org.au/culture-traditions-and-art/|title=Culture, Traditions and Art|website=Saudi Arabian Cultural Mission {{!}} SACM|language=en-US|access-date=24 April 2019|archive-date=2019-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424202018/https://sacm.org.au/culture-traditions-and-art/|url-status=dead}}</ref>. ===Религијата во општеството=== {{Main|Религија на Саудиска Арабија}} Регионот Хеџаз, каде се наоѓаат исламските свети градови [[Мека]] и [[Медина]], е одредиште за аџилакот, и честопати се смета дека е лулка на [[ислам]]от. [[Ислам во Саудиска Арабија|Исламот]] е државна религија на Саудиска Арабија и нејзиниот закон бара сите граѓани да бидат муслимани<ref name="Arabia: the Cradle of Islam">[http://www.muhammadanism.org/Zwemer/arabia/arabia_cradle_islam.pdf Arabia: the Cradle of Islam], 1900, S.M.Zwemmer</ref>. Ниту граѓаните на Саудиска Арабија, ниту работниците-гости немаат право на слобода на вероисповед<ref name="Cite quran|2|7|e=286|s=ns">{{cite quran|2|7|e=286|s=ns}}</ref><ref name="Cite quran|3|96|t=y|s=ns">{{Cite quran|3|96|t=y|s=ns}}</ref><ref name="Cite quran|22|25|e=37|s=ns">{{Cite quran|22|25|e=37|s=ns}}</ref>. Официјалната и доминантна форма на исламот во кралството е [[вахабизам]]. Застапниците го нарекуваат движењето „[[салафизам]]“<ref name="The Daily Star" /> и веруваат дека неговото учење ја прочистува практиката на исламот од иновации или практики што отстапуваат од учењата на [[Мухамед]] и неговите придружници во седмиот век. Саудиската влада честопати се смета за активен угнетувач на шиитските муслимани заради финансирање на вахабистичката идеологија која ја осудува шиитската вера<ref>[https://fas.org/sgp/crs/misc/RS21695.pdf 'The Islamic Traditions of Wahhabism and Salafiyya'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924134431/http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21695.pdf |date=2015-09-24 }}, US Congressional Research Service Report, 2008, by Christopher M. Blanchard available from the Federation of American Scientists website</ref><ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/alastair-crooke/isis-wahhabism-saudi-arabia_b_5717157.html|title=You Can't Understand ISIS If You Don't Know the History of Wahhabism in Saudi Arabia|website=[[HuffPost]] |date=27 August 2014}}</ref><ref name=syedjaffar>{{cite web|last=syedjaffar|title=The Persecution of Shia Muslims in Saudi Arabia|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015700|work=4 August 2013|publisher=CNN Report|accessdate=1 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123095434/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-1015700|archive-date=23 January 2015|url-status=dead}}</ref>. Принцот Бандар бин Султан, саудиски амбасадор во САД, изјавил: „''На Блискиот Исток не е далеку времето кога ќе биде буквално„ Бог да им помогне на шиитите''“<ref>"[https://www.independent.co.uk/voices/comment/iraq-crisis-how-saudi-arabia-helped-isis-take-over-the-north-of-the-country-9602312.html Iraq crisis: How Saudi Arabia helped Isis take over the north of the country]," ''The Independent,'' 13 July 2014.</ref>. Саудиска Арабија е една од ретките земји кои имаат „''религиозната полиција''“ која патролира по улиците, прави увид во начинот на облекување, строга поделба на мажите и жените, присуство на молитва пет пати на ден, забрана за алкохол и други аспекти на шеријатот (исламски закон). (Во приватноста на однесувањето во домот може да биде далеку полабаво, а извештаите од „''Дејли меил''“ и „''[[Викиликс]]''“ укажуваат на тоа дека владејачкото саудиско кралско семејство применува различен морален код за себе, препуштајќи се на забави, дрога и секс<ref>[https://www.theguardian.com/world/2010/dec/07/wikileaks-cables-saudi-princes-parties WikiLeaks cables: Saudi princes throw parties boasting drink, drugs and sex | World news]. The Guardian (7 December 2010). Retrieved on 9 May 2012. quote: "Royals flout puritanical laws to throw parties for young elite while religious police are forced to turn a blind eye."</ref>.) До 2016 година, кралството го користело месечевиот [[исламски календар]], не меѓународниот [[грегоријански календар]]<ref>the start of each lunar month determined not ahead of time by astronomical calculation, but only after the crescent moon is sighted by the proper religious authorities. (source: [[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: pp. 154–155)</ref> но во 2016 година кралството го објавил своето преминување во Грегоријанскиот календар за граѓански цели.<ref>{{cite web|url=http://www.arabnews.com/node/993061/saudi-arabia|title=KSA switches to Gregorian calendar |date=3 October 2016|author1=Rasooldeen, Mohammed|author2=Hassan, Rashid }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21711938-hauling-saudi-arabia-21st-century-saudi-arabia-adopts-gregorian |title=Saudi Arabia adopts the Gregorian calendar |newspaper=The Economist |date=15 December 2016}}</ref> Во секојдневниот живот доминира исламското почитување. Бизнисите се затворени три или четири пати на ден од 30 до 45 минути за време на работното време, додека вработените и клиентите се испраќаат да се молат<ref name="HT2009: 214">[[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 214</ref>. Викендот е петок-сабота, а не сабота-недела, бидејќи петок е најсветиот ден за муслиманите.<ref name=Britannica /><ref>* Sulaiman, Tosin. [http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article697051.ece Bahrain changes the weekend in efficiency drive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110503224030/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article697051.ece |date=2011-05-03 }}, ''The Times'', 2 August 2006. Retrieved 25 June 2008. Turkey has a weekend on Saturday and Sunday * Prior to 29 June 2013, the weekend was Thursday-Friday, but was shifted to better serve the Saudi economy and its international commitments. (source: {{cite web |title=Weekend shift: A welcome change |website=SaudiGazette.com.sa |date=24 June 2013 |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method%3Dhome.regcon%26contentid%3D20130624171030 |accessdate=28 October 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029175552/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130624171030 |archivedate=29 October 2014 }})</ref> За многу години, само два верски празници биле јавно признати - Ед ал-Фир и Ед ал-Аш. (Ад ал-Фир е „''најголемиот''“ празник, тридневен период на „''гозба, дарување подароци и општо пуштање''“<ref name="HT2009:35 ">[[#HT2009|Tripp, ''Culture Shock'', 2009]]: p. 35</ref>.) Од [[2004]] година, приближно половина од емитуваното време на саудиската државна телевизија било посветено на религиозни теми.<ref name=nyrob-relig-educ /> 90 проценти од книгите објавени во кралството биле на религиозни теми, а повеќето докторати доделени од неговите универзитети биле на исламски студии<ref name=nyrob-relig-books>{{наведено списание|title=Unloved in Arabia (Book Review)|last=Rodenbeck|first=Max|journal=The New York Review of Books|url=http://www.nybooks.com/articles/17477|volume=51 |number=16 |date=21 October 2004|quote=Nine out of ten titles published in the kingdom are on religious subjects, and most of the doctorates its universities awards are in Islamic studies.}}</ref>. Во системот на државно училиште, околу половина од предаваниот материјал е религиозен. Спротивно на тоа, доделените читања над 12 години основно и средно образование посветени на покривање на историјата, литературата и културите на немуслиманскиот свет достигнуваат вкупно околу 40 страници.<ref name=nyrob-relig-educ>{{наведено списание|title=Unloved in Arabia (Book Review)|last=Rodenbeck|first=Max|journal=The New York Review of Books|url=http://www.nybooks.com/articles/17477|volume=51 |number=16|date=21 October 2004|quote=Almost half of Saudi state television's airtime is devoted to religious issues, as is about half the material taught in state schools" (source: By the estimate of an elementary schoolteacher in Riyadh, Islamic studies make up 30 percent of the actual curriculum. But another 20 percent creeps into textbooks on history, science, Arabic, and so forth. In contrast, by one unofficial count the entire syllabus for 12 years of Saudi schooling contains a total of just 38 pages covering the history, literature, and cultures of the non-Muslim world.)}}</ref> [[File:Not for us (3975139168).jpg|thumb|Забрането е влегување на немуслиманите во исламскиот свет град Мека]] Требало да се надмине „''жестокиот религиозен отпор''“ за да се дозволат новини како што се [[Банкнота|хартиени пари]] (во 1951 година), [[женско образование]] (1964) и [[телевизија]] (1965) и укинување на [[ропството]] (1962).<ref>[http://www.nybooks.com/articles/17477 Review. "Unloved in Arabia"] By Max Rodenbeck. ''The New York Review of Books'', Volume 51, Number 16 · 21 October 2004.</ref> Јавната поддршка за традиционалната политичка / религиозна структура на кралството е толку силна што еден истражувач што интервјуираше Саудијци, практично не нашол поддршка за реформите за секуларизација на државата.<ref>from p. 195 of a [https://www.jstor.org/stable/4284264?seq=4 review] by Joshua Teitelbum, ''Middle East Studies'', Vol. 38, No. 4, Oct. 2002, of ''Changed Identities: The Challenge of the New Generation in Saudi Arabia'' by anthropologist Mai Yamani, quoting p. 116 |quote=Saudis of all stripes interviewed expressed a desire for the kingdom to remain a Muslim society ruled by an overtly Muslim state. Secularist are simply not to be found. [Both traditional and somewhat westernized Saudis she talked to mediate their concerns] though the certainties of religion.</ref> Поради религиозни ограничувања, саудиската култура нема каква било разновидност на религиозно изразување, згради, годишни фестивали и јавни настани<ref name=IRFR>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108492.htm|title=Saudi Arabia|work=U.S. Department of State|date=2008-09-19 }}</ref><ref name=irf2013>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm |title=Saudi Arabia: International Religious Freedom Report 2013 |publisher=U.S. State Department |date=17 November 2013 |accessdate =14 October 2014}}</ref>. Прослава на други (не-вахабистички) исламски празници, како што се роденденот на [[Мухамед]] и Денот на ашурата, (важен празник за 10-25% од населението<ref name=PF2009 /><ref name=bbc-shia /><ref name=cfr-shiite />), се толерираат само кога се слават локално и во мал обем<ref name=statsKSA>{{cite web|title=Saudi Arabia – Culture|url=http://country-stats.com/en/countries/asia/saudi-arabia/10599-saudi-arabia-culture.html|website=Country Stats.|accessdate=23 February 2015}}</ref>. [[Шиитите]] исто така се соочуваат со систематска дискриминација при вработувањето, образованието, правосудниот систем според [[Хјуман рајтс воч]]<ref>* {{наведена книга |title=Denied dignity: systematic discrimination and hostility toward Saudi Shia citizens |last=Human Rights Watch |year=2009 |isbn=978-1-56432-535-8 |pages=1–2, 8–10|title-link=Shia }} * Islamic Political Culture, Democracy, and Human Rights: A Comparative Study, p. 93 Daniel E. Price – 1999</ref>. Немуслиманските фестивали како [[Божиќ]] и [[Велигден]] воопшто не се толерираат, иако меѓу странските работници има скоро милион христијани, како и хиндуси и будисти<ref name=irf2010>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148843.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123103422/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148843.htm |url-status=dead |archive-date=23 November 2010 |title=Saudi Arabia: International Religious Freedom Report 2010 |publisher=U.S. State Department |date=17 November 2010 |accessdate=27 July 2011}}</ref><ref name= Times>{{cite news |title=Saudi Arabia extends hand of friendship to Pope |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3571835.ece |newspaper=The Times |date=17 March 2008 |accessdate=27 July 2011 |place=London |first=Richard |last=Owen |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510155619/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3571835.ece |url-status=dead }}</ref>. Не се дозволени цркви, храмови или други немуслимански домови за богослужба во земјата. Прозелитизирање од немуслимани и преобраќање од муслимани во друга религија е незаконско. Од 2014 дистрибуцијата на „''публикации што имаат предрасуди за кое било друго религиозно верување освен исламот''“ (како што се Библијата), наводно, се казнувало со смрт<ref>Samuel Smith (18 December 2014) [http://www.christianpost.com/news/saudi-arabias-new-law-imposes-death-sentence-for-bible-smugglers-131352/ "Saudi Arabia's New Law Imposes Death Sentence for Bible Smugglers?"]. ''Christian Post''.<br />[http://www.handsoffcain.info/news/index.php?iddocumento=18309927 "Saudi Arabia Imposes Death Sentence for Bible Smuggling"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408000107/http://www.handsoffcain.info/news/index.php?iddocumento=18309927 |date=8 April 2016}}. ''handsoffcain.info''. 28 November 2014.</ref>. Во судски случаи за правна компензација (''Дијаја'') немуслиманите се доделуваат помалку од муслиманите. Атеистите се легално назначени како терористи<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-declares-all-atheists-are-terrorists-in-new-law-to-crack-down-on-political-dissidents-9228389.html Saudi Arabia declares all atheists are terrorists in new law to crack down on political dissidents], ''The Independent'', 4 March 2014</ref>. Муслиманите од [[Ахмадија]], биле протерани<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/news/2014/05/15/saudi-arabia-2-years-behind-bars-apostasy-accusation |title=Saudi Arabia: 2 Years Behind Bars on Apostasy Accusation |publisher=Human Rights Watch |date=15 May 2014 |accessdate=4 June 2014}}</ref> бидејќи им е законски забрането да влегуваат во земјата<ref>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=tuVhBAAAQBAJ&pg=PA80 |title=The State as an Actor in Religion Policy: Policy Cycle and Governance |author=Maria Grazia Martino |accessdate=19 March 2015| isbn=978-3-658-06945-2 |year=2014|publisher=Springer }}</ref>. ===Локалитети на исламското наследство=== Саудискиот [[вехабизам]] е непријателски настроен кон секоја почит што им се дава на историските или верските места од значење, бидејќи се плаши дека може да предизвика „''ширк''“ ([[идолопоклонство]]), а најзначајните историски муслимански места (во [[Мека]] и [[Медина]]) се наоѓаат во западниот саудиски регион на [[Хеџаз]]<ref name="Arabia: the Cradle of Islam" />. Како последица на тоа, под саудиска власт, околу 95% од историските згради на [[Мека]], стари над илјада години, биле срушени од религиозни причини<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-destruction-of-mecca-saudi-hardliners-are-wiping-out-their-own-heritage-501647.html 'The destruction of Mecca: Saudi hardliners are wiping out their own heritage'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111020143746/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/the-destruction-of-mecca-saudi-hardliners-are-wiping-out-their-own-heritage-501647.html |date=2011-10-20 }}, ''The Independent'', 6 August 2005. Retrieved 17 January 2011</ref>. Критичарите тврдат дека во последните 50 години се изгубени 300 историски места поврзани со [[Мухамед]], неговото семејство или придружници,<ref>[http://www.islamicpluralism.org/764/islamic-heritage-lost-as-makkah-modernises 'Islamic heritage lost as Makkah modernises'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180622111459/http://www.islamicpluralism.org/764/islamic-heritage-lost-as-makkah-modernises |date=2018-06-22 }} Center for Islamic Pluralism</ref> оставајќи помалку од 20 структури во Мека, кои датираат од времето на Мухамед.<ref name="independent.co.uk">[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html 'Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150925194221/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |date=2015-09-25 }}, The Independent, 19 April 2006</ref>. Во урнатите структури спаѓаат џамијата првично изградена од ќерката на Мухамед Фатима и други џамии основани од [[Абу Бакр]] (свекор на Мухамед и првиот калиф ), [[Омар]] (втор калиф), [[Али]] (зет на Мухамед и четврти Калиф) и [[Салман ел-Фарси]] (друг придружник на Мухамед)<ref>[http://theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/saudi_destruction_of_muslim_historical_sites/ Destruction of Islamic Architectural Heritage in Saudi Arabia: A Wake-up Call] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120323135558/http://theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/saudi_destruction_of_muslim_historical_sites/ |date=2012-03-23 }}, The American Muslim. Retrieved 17 January 2011 Other historic buildings that have been destroyed include the house of [[Khadijah]], the wife of Muhammad, the house of [[Abu Bakr]], now the site of the local [[Hilton hotel]]; the house of Ali-Oraid, the grandson of Muhammad, and the Mosque of abu-Qubais, now the location of the King's palace in Mecca. (source: [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html 'Shame of the House of Saud: Shadows over Mecca'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150925194221/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/shame-of-the-house-of-saud-shadows-over-mecca-474736.html |date=2015-09-25 }}, ''The Independent'', 19 April 2006)</ref>. Пет културни места во Саудиска Арабија се назначени за места на [[светско наследство]] на [[УНЕСКО]] : [[Археолошки локалитет ел-Хиџр]]<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1293/|title=Al-Hijr Archaeological Site (Madâin Sâlih)|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>, областа [[Тураиф]] во градот [[Дирија]]<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1329/|title=At-Turaif District in ad-Dir'iyah|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>; Историска [[Џеда]], портата за Мека<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1361/|title=Historic Jeddah, the Gate to Makkah|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>, Оаза ел-Ахса<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1563/|title=Al-Ahsa Oasis, an Evolving Cultural Landscape|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref> и Рок на уметноста.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1472/|title=Rock Art in the Hail Region of Saudi Arabia|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=24 April 2019}}</ref>. Десет други страници поднеле барања за признавање до УНЕСКО во 2015 година<ref>[https://whc.unesco.org/en/statesparties/sa/ KSA Properties inscribed on the World Heritage List (4)], Unesco, 2017</ref>. Постојат шест елементи запишани на списокот на нематеријалното културно наследство на човештвото на УНЕСКО<ref>{{Cite web|url=https://ich.unesco.org/en/state|title=UNESCO – Saudi Arabia|website=ich.unesco.org|language=en|access-date=24 April 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: ел-Кат ел-Асири, женска традиционална внатрешна декорација на ѕидови во Асир; Алмезмар, тапан и танцување со стапови; [[Соколство]], живо човечко наследство; [[арапско кафе]], симбол на дарежливост; [[Мајлис]], културен и социјален простор; Аларда Алнајдија, танц, тапан и поезија во Саудиска Арабија. Во јуни [[2014]] година, Советот на министри одобрло и закон со кој на Саудиската Комисија за туризам и национално наследство им се даваат средства за заштита на античките [[мошти]] и историските места на Саудиска Арабија. Во рамките на Националната програма за трансформација 2016 година, позната и како [[Саудиска визија 2030 година]], кралството одвоило 900 милиони евра за зачувување на своето историско и културно наследство. Саудиска Арабија учествува и во Меѓународната алијанса за заштита на наследството во конфликтните области (АЛИФХ), создадена во март 2017 година, со придонес од 18,5 милиони евра<ref>[https://www.sciencesetavenir.fr/archeo-paleo/archeologie/destruction-du-patrimoine-une-resolution-historique-du-conseil-de-securite_111642 Destruction du patrimoine : une résolution historique du Conseil de Sécurité], Sciences et Avenir, 28 March 2017</ref>. Во [[2017]] година, престолонаследникот Мохамад бин Салман ветил дека ќе ја врати Саудиска Арабија во „''умерениот ислам''“ од периодот пред [[Иранска револуција|Иранската револуција]] во [[1979]] година<ref>{{cite news |last=Chulov |first=Marin |date=24 October 2017 |title=I will return Saudi Arabia to moderate Islam, says crown prince |url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/24/i-will-return-saudi-arabia-moderate-islam-crown-prince |work=The Guardian|location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Таа година бил формиран нов центар, Комплексот крал Салман, за да ги следи толкувањата на хадисите на пророкот Мухамед за да се спречи нивното користење за оправдување на тероризмот<ref>{{cite news |last=Al Wasmi |first=Naser |date=20 June 2018 |title=Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman's dynamic year of reform |url=https://www.thenational.ae/world/gcc/saudi-crown-prince-mohammed-bin-salman-s-dynamic-year-of-reform-1.742510 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во март 2018 година, престолонаследникот при посетата на Велика Британија се сретнал со архиепископот од Кантербери, ветувајќи се дека ќе го промовира меѓуверскиот дијалог. Следниот месец кралот Салман бин Абдулазиз во [[Ријад]] се состанал со шефот на Папскиот совет на Ватикан за меѓурелигиски дијалог<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Catholic cardinal meets Saudi King in historic visit to Riyadh |url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-vatican/catholic-cardinal-meets-saudi-king-in-historic-visit-to-riyadh-idUKKBN1HP1T5 |work=Reuters |location= |date= |access-date=24 September 2018 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331065445/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-vatican/catholic-cardinal-meets-saudi-king-in-historic-visit-to-riyadh-idUKKBN1HP1T5 |url-status=dead }}</ref>. Во јули 2019 година, [[УНЕСКО]] потпишал писмо со саудискиот министер за култура во кое Саудиска Арабија дала 25 милиони американски долари во УНЕСКО за зачувување на наследството<ref>{{Cite web|url=https://en.unesco.org/news/saudi-arabia-commits-us25-million-unesco-protection-heritage|title=Saudi Arabia commits US$25 million to UNESCO for the protection of heritage|date=12 July 2019|website=UNESCO|language=en|access-date=18 July 2019}}</ref>. ===Облека=== Облеката во Саудиска Арабија строго ги следи принципите на [[хиџаб]] (исламски принцип на скромност, особено во облекувањето). Претежно лабава, но покривна облека, одговара на [[Пустинска клима|пустинската клима]] на Саудиска Арабија. Традиционално, мажите обично носат бела облека во должина на глуждот, ткаена од [[волна]] или [[памук]] (позната како ''тавб''), со [[куфија]] (голем кариран квадрат од памук што го држи [[агал]]) или [[гутра]] (обичен бел квадрат направен од пофин памук, исто така задржан од агал) носен на главата. За ретки студени денови, саудијците носат мантил од [[камила]] ([[бишт]]) над врвот. Во јавност, од жените се бара да носат црна [[абаја]] или друга црна облека што покрива сè под вратот, со исклучок на нивните раце и нозе, иако повеќето жени ја покриваат главата во почит кон нивната религија. Ова барање се однесува и на немуслиманските жени и непочитувањето може да резултира си полициска акција, особено во поконзервативните области на земјата. Женската облека честопати е украсена со племенски мотиви, монети, светки, метална нишка и апликации. * [[Куфија]] ({{langx|ar|غتره}}) е традиционална капа, која обично ја носат арапските мажи. Направена е од карирана ткаенина („шал“), обично памучен, преклопен и завиткан во разни стилови околу главата. Најчесто се носи во области со сува клима, за да се обезбеди заштита од директно изложување на сонце, а исто така и заштита на устата и очите од разнесена прашина и песок . * [[Агал]] ({{langx|ar|عقال}}) е предмет од арапски капаци на главата, кој е прицврстен околу куфијата за да го држи на место. Агалот обично има црна боја. * [[Тавб]] ({{langx|ar|ثوب}}) е стандарден арапски збор за облека. Тој е долг до глуждот, обично со долги ракави, сличен на наметка . * [[Бишт]] ({{langx|ar|بشت}}) е традиционална арапска машка наметка која обично се носи само за престиж во посебни прилики како што се свадби. * [[Абаја]] ({{langx|ar|عبائة}}) е женска облека. Тоа е црна наметка која лабаво го покрива целото тело, освен главата. Некои жени избираат да ги покриваат своите лица со никаб, а некои не. Некои абаја го покриваат и горниот дел од главата.<ref>{{cite web |url=http://www.thelovelyplanet.net/traditional-dress-of-the-kingdom-of-saudi-arabia/ |title=Traditional dress of the Kingdom of Saudi Arabia |date=29 September 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018115808/http://www.thelovelyplanet.net/traditional-dress-of-the-kingdom-of-saudi-arabia/ |archivedate=18 October 2015 }}</ref> ===Уметност и забава=== {{Main|Уметност во Саудиска Арабија|Кино во Саудиска Арабија|Музика во Саудиска Арабија|Театар во Саудиска Арабија}} [[File:King Abdullah in his youth.jpg|thumb|upright=0.8|Кралот Абдула вежба [[соколарство]], традиционална разонода во земјата]] Во текот на седумдесеттите години од минатиот век, киносалите биле многубројни во Кралството, иако се сметало дека се спротивни на вахабистичките норми<ref name="Return of cinema in Saudi Arabia provokes critics">[http://worldfocus.org/blog/2009/01/05/return-of-cinema-in-saudi-arabia-provokes-critics/3473/ World Focus]. 5 January 2009</ref>. За време на движењето за исламско заживување во 80-тите години на минатиот век, и како политички одговор на зголемувањето на исламистичкиот активизам, вклучително и заплената на Големата џамија во [[Мека]] во [[1979]] година, владата ги затворила сите кина и театри. Сепак, со реформите на кралот Абдулах од 2005 година, некои кина повторно биле отворени<ref>{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2008/12/saudi-arabia--1.html |work=Los Angeles Times |title=Babylon & Beyond |date=23 December 2008}}</ref>,вклучувајќи и едно во КАУСТ . Од 18 век наваму, вахабистичкиот [[фундаментализам]] го обесхрабрувал уметничкиот развој несоодветно на неговото учење. Покрај тоа, сунитската исламска забрана за создавање претстави на луѓе ги ограничило визуелните уметности, кои имаат тенденција да доминираат геометриски, цветни и апстрактни дизајни и калиграфија. Со доаѓањето на богатството со нафта во [[XX век]], се појавила изложеност на надворешни влијанија, како што се стилови на домување во Западот, мебел и облека. Музиката и танцот отсекогаш биле дел од животот на Саудиска Арабија. Традиционалната музика генерално се поврзува со поезијата и се пее колективно. Инструментите вклучуваат рабаба и разни видови ударни инструменти, како што се тапани и тамбура. Од тамошните танци, најпопуларен е воен борбен танц познат како ʿarʿah, кој вклучува редови на луѓе, често вооружени со мечеви или пушки, кои танцуваат под [[тапани]] и [[Тамбура (македонска)|тамбури]]. [[Бедуини|Бедуинската поезија]], позната како набаш, сè уште е многу популарна<ref name=Britannica />. Цензурата го ограничила развојот на саудиската литература, иако неколку саудиски романописци и поети постигнале критички и популарни признанија во арапскиот свет - иако генерираат официјално непријателство во нивната матична земја. Тука спаѓаат Гази Алгосаиби, Абделрахман Муниф, Турки ал-Хамад и Раџаа ал-Санеа<ref name="Guardian2410">{{cite news |first=Trevor |last=Mostyn |url=https://www.theguardian.com/world/2010/aug/24/ghazi-algosaibi-obituary |title=Ghazi al-Gosaibi obituary |newspaper=The Guardian |date=24 August 2010 |place=London}}</ref><ref>* [http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901050117-1015836,00.html "Triumphant Trilogy"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050411140638/http://www.time.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901050117-1015836,00.html |date=2005-04-11 }}, by Malu Halasa, ''Time'', 17 January 2005 * [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2041373.ece "Sex and the Saudi Girl"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110828004611/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2041373.ece |date=2011-08-28 }}. ''[[The Times]]''. 8 July 2007</ref>. Во 2016 година бил формиран Генералниот орган за забава за да го надгледува ширењето на секторот за забава во Саудиска Арабија<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Saudi Arabia allows concerts—even country music |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2017/06/01/saudi-arabia-allows-concerts-even-country-music |newspaper=The Economist |location= |date=1 June 2017 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Првите концерти во [[Ријад]] за 25 години се одржале следната година<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Mohammed Abdu to perform live in Riyadh |url=http://www.arabnews.com/node/978866/saudi-arabia |work=[[Arab News]] |location= |date=2 September 2016 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Другите настани од создавањето на ГЕА вклучуваат хумористични претстави, настани во професионално борење и митинзи со камиони чудовишта<ref>{{cite news |last1= Mazzetti |first1= Mark |last2= Hubbard |first2= Ben |date=15 October 2016 |title= Rise of Saudi Prince Shatters Decades of Royal Tradition |url= https://www.nytimes.com/2016/10/16/world/rise-of-saudi-prince-shatters-decades-of-royal-tradition.html |work=The New York Times |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во [[2018]] година се отворило првото јавно кино по забрана за 35 години, со планови до 2030 година да работат повеќе од 2.000 кина<ref>{{cite news |last=Reid |first=David |date=11 December 2011 |title= Saudi Arabia to reopen public cinemas for the first time in 35 years |url=https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |work=CNBC |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Случувањата во уметноста во [[2018]] година ги вклучуваат дебитантите на Саудиска Арабија на [[Канскиот филмски фестивал]] и [[Биенале]]то во [[Венеција]]<ref>{{cite news |last=Nick |first=Vivarelli |date=9 April 2018 |title=Saudi Arabia to Debut at Cannes With Its First National Pavilion |url=https://variety.com/2018/film/news/saudi-arabia-debut-cannes-first-national-film-industry-pavilion-1202747397/ |work=Variety |location= |access-date=24 September 2018}}</ref><ref>{{cite news |last=Ghanem |first=Khaoula |date=24 May 2018 |title=Saudi Arabia and Lebanon are Set to Make Their Venice Biennale Debut |url=https://en.vogue.me/culture/saudi-arabia-and-lebanon-to-participate-in-the-venice-biennale-for-the-first-time/ |work=[[Vogue Arabia]] |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. Во исто време, [[Дејвид Гета]] изјавил дека „''Очигледно има многу голем напор во Саудиска Арабија да се отвори кон музиката и кон уметниците''“. Ова било изјавено откако тој настапли на концерт на кој присуствувале повеќе од 10.000 луѓе северозападно од [[Ријад]]. На концертот биле вклучени и емисии од [[Енрике Иглесијас]] и „[[The Black Eyed Peas]]“. Коментарите на Гета доаѓаат во моментот кога Саудиска Арабија сè повеќе привлекува големи западни музички акти за да настапуваат во кралството. Од неговиот концерт, [[Мараја Кери]], [[Шон Пол]] и Акон настапиле во различни саудиски градови<ref>{{cite news |last=Saeed |first=Saeed |date=14 June 2019 |title=David Guetta on his historic Saudi Arabia performance |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/music/david-guetta-on-his-historic-saudi-arabia-performance-1.874397 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |location= |access-date=24 December 2019}}</ref>. ===Спорт=== {{Main|Спорт во Саудиска Арабија }} [[Фудбал]]от е национален спорт во Саудиска Арабија. [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Фудбалската репрезентација на Саудиска Арабија]] се смета за една од најуспешните репрезентации на [[Азија]], која достигнала рекордни 6 финалиња во Азискиот куп на АФЦ, победила во три од тие финалиња (1984, 1988 и 1996 година) и се пласирала на СП четири последователни пати од кога дебитирала на турнирот во 1994 година. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светскиот куп на ФИФА]] во 1994 под водство на [[Хорхе Солари]], Саудиска Арабија ги победила и [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] и [[Фудбалска репрезентација на Мароко|Мароко]] во групната фаза пред да биде поразена од [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] во осминафиналето. За време на Купот на конфедерациите на ФИФА во 1992 година, кој се играл во Саудиска Арабија, земјата стигнала до финалето, губејќи со 1-3 од [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. Нуркање во вода, сурфање на ветер, едрење и кошарка (која ја играат и мажи и жени) се исто така популарни кај кошаркарската репрезентација на Саудиска Арабија која освоила бронза на Азиското првенство во 1999 година<ref>* {{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/files/PDF/Publications/Magazine/1998-Winter/slamdunk.htm |title=Saudi Arabian Slam Dunk, Fall 1997, Winter 1998, Volume 14, Number 4, Saudi Arabia |publisher=Saudiembassy.net |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028000423/http://saudiembassy.net/files/PDF/Publications/Magazine/1998-Winter/slamdunk.htm |archivedate=28 October 2011 }} * {{cite news |first=Joud |last=Al |url=http://arabnews.com/saudiarabia/article463435.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120102128/http://arabnews.com/saudiarabia/article463435.ece |archivedate=20 January 2012 |title=Saudi women show greater interest in sports and games |newspaper=Arab News }} * {{cite web |first=Todor |last=Krastev |url=http://todor66.com/basketball/Asia/Men_1999.html |title=Men Basketball Asia Championship 1999 Fukuoka (JPN)- 28.08–05.09 Winner China |publisher=Todor66.com |date=21 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118115942/http://todor66.com/basketball/Asia/Men_1999.html |archivedate=18 January 2012 }}</ref>. Повеќе традиционални спортови како што се трки со коњи и трки со камили се исто така популарни. Стадионот во Ријад одржува трки во зима. Годишната трка со камили, започната во 1974 година, е еден од најважните натпревари во овој спорт и привлекува животни и возачи од целиот регион. [[Соколство]]то, друга традиционална потрага, сè уште се практикува<ref name=Britannica />. Спортот на жените е контроверзен поради сузбивањето на женското учество во спортот од страна на конзервативните исламски религиозни власти<ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/saudi-women-push-for-right-play-sports-447831.html |title=Saudi women push for right to play sports – Sport |publisher=ArabianBusiness.com |date= 1 March 2012}}</ref>, сепак ова ограничување малку се намалило во последните години.<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/saudi-arabia-opens-first-sports-centre-for-women-1.1192220 |title=Saudi Arabia opens first sports centre for women|publisher=GulfNews.com |date=3 June 2013 |accessdate=28 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2013/05/05/world/meast/saudi-arabia-girls-sports |title=Saudi government sanctions sports in some girls' schools |publisher=CNN.com |date= 5 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Saudi Arabia: No women on Asian Games Team|url=https://www.hrw.org/news/2014/09/17/saudi-arabia-no-women-asian-games-team|website=Human Rights Watch|date=18 September 2014}}</ref>. До 2018 година на жените не им било дозволено присуство на спортски стадиони. Разделено место за седење, што им овозможува на жените да влезат, е развиено на три стадиони низ поголемите градови<ref>{{cite web|last1=Grinberg and Hallam|first1=Emanuella and Jonny|title=Saudi Arabia to let women into sports stadiums|url=http://www.cnn.com/2017/10/29/middleeast/saudi-arabia-women-sports-arenas/index.html|website=www.cnn.com/2017/10/29/middleeast/saudi-arabia-women-sports-arenas/index.html|date=2017-10-30 |publisher=CNN|accessdate=11 December 2017}}</ref>. Саудиска Арабија, во својата визија за модернизација, ја вовела нацијата во голем број меѓународни спортски настани, носејќи ги спортските ѕвезди во Кралството. Сепак, во август 2019 година, стратегијата на кралството добила критики за тоа што се појавило како метод на спортско миење наскоро по објавувањето на [[Интернет]] на документите за странска регистрација на лобистичката кампања на Саудиска Арабија во [[2018]] година во [[САД]]. Документите покажале дека Саудиска Арабија наводно спроведува стратегија за „''спортско миење''“, вклучително и состаноци и официјални повици со врховните власти на здруженија како што се [[МЛС]], [[WWE]], [[Национална кошаркарска асоцијација|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА). Стратегијата се разгледува како метод на спортско перење по хаосот што се шири низ Јемен од 4 години<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/02/sportswashing-saudi-arabia-sports-mohammed-bin-salman|title=Sportswashing: how Saudi Arabia lobbies the US's largest sports bodies|accessdate=2 September 2019|website=The Guardian|date=2019-09-02 |last1=Zidan |first1=Karim }}</ref>. На [[31 октомври]] [[2019]] година, Саудиска Арабија била домаќин на првиот натпревар во борба за жени што го одржла Свтската федерација по кечерство (WWE). Како и да е, играчите на суперѕвездата Лејси Еванс и Наталија требало да ги покријат рацете и нозете носејќи боди за време на борбата, наместо повеќе обелоденувачката опрема што вообичаено ја носат<ref>{{cite web|url=https://mirrorherald.com/crown-jewel-in-saudi-hosted-women-players-for-first-time/|title=Reforms Under Veil: Saudi's First Women Wrestling Battled in Bodysuits|accessdate=3 November 2019|website=Mirror Herald|archive-date=2019-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104091722/https://mirrorherald.com/crown-jewel-in-saudi-hosted-women-players-for-first-time/|url-status=dead}}</ref>. Саудиска Арабија, во декември 2019 година, се нашла на удар на критики поради користењето на западните спортови за рехабилитација на глобалниот имиџ нарушен по континуираната акција против неистомислениците Критичарите го обвинле кралството за „спортско перење“, бидејќи замижале на непрестајното кршење на човековите права во земјата против жените, малцинствата, поборниците за правата и критичарите<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/12/02/business/economy/saudi-arabia-image-sports.html|title=Saudi Arabia Embraces Western Sports to Rehabilitate Global Image|accessdate=2 December 2019|website=The New York Times}}</ref>. Само две години откако Саудиска Арабија потпишала договор на 10 години со WWE, сè поголем број на борачи одбиле да го посетат Ријад. Во 2018 година, суперѕѕвездите како [[Cон Сина]], [[Кевин Овенс]] и [[Даниел Брајан]] одбиле да заминат во Саудиска Арабија, поради падот на записите за човекови права на Кралството, повикувајќи се на убиството на Кашогши. Во јануари 2020 година, неколку други суперувезди на WWE фрлиле сомнеж во посеттаа на Саудиска Арабија, по зголемените тензии на Блискиот Исток поради убиството на [[Касем Солеимани]]<ref>{{cite web|url=https://mirrorherald.com/two-years-of-wwe-in-saudi-arabia-and-growing-resistance-of-superstars/|title=Two Years of WWE in Saudi Arabia and Growing Resistance of Superstars|accessdate=15 January 2020|website=Mirror Herald}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ===Кујна=== {{Main|Кујна на Саудиска Арабија}} [[File:ArabicCoffee.jpg|thumb|upright|[[арапско кафе]], традиционално за арапската кујна]] Кујната од Саудиска Арабија е слична на онаа во околните земји на [[Арапскиот Полуостров]] и поширокиот арапски свет и има влијание и е под влијание на турската, индиската, персиската и африканската храна. Се применуваат исламски закони за исхрана: [[свинско месо]] не е дозволено, а други животни се колат во согласност со халалот. [[Ќебап]]и и [[фалафел]] се популарни, како што е [[шаварма]] со скара од [[јагнешко месо]], [[овчо месо]] или [[пилешко месо]]. Како и во другите арапски земји на Арапскиот полуостров, ''махбас'' (кабса), оризово јадење со јагнешко, пилешко, риба или ракчиња е меѓу националните јадења, како и јадењето [[манди]] (храна). Рамен, бесквасен табун леб е главен буквално на секој оброк, како и урмите, свежо овошје, јогурт и хумус. [[Кафе]]то, сервирано во арапски стил, е традиционален пијалак, но популарни се и чајот и разните овошни сокови<ref name=Britannica />. Арапското кафе е традиционален пијалак во арапската кујна. Најраните докажани докази за пиење кафе или познавање на кафето е од 15 век, во суфиските манастири во Арабија. ===Жени=== {{Поврзано|Женски права во Саудиска Арабија}} Жените немаат еднакви права на мажите во кралството; американскиот [[Стејт департмент]] смета дека дискриминацијата на жените од Саудиска Арабија кон жените е „''значаен проблем''“ во Саудиска Арабија и забележува дека жените имаат малку политички права поради дискриминаторската политика на владата<ref name= State2010>{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412164532/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/nea/154472.htm |url-status=dead |archive-date=12 April 2011 |title=2010 Human Rights Report: Saudi Arabia |date=8 April 2011 |publisher=U.S. State Department |accessdate=11 July 2011}}</ref>. Извештајот за глобален родов јаз на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] 2010 ја рангирала Саудиска Арабија на 129-то место од 134 земји според родов паритет<ref>{{наведена книга|title=The Global Gender Gap Report 2010 |last=World Economic Forum |year=2010 |isbn=978-92-95044-89-0 |page=9 |url=http://www.weforum.org/pdf/gendergap/report2010.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101108161527/http://www.weforum.org/pdf/gendergap/report2010.pdf |archivedate=8 November 2010}}</ref>. Други извори се жалеле на отсуство на закони со кои се криминализира насилството врз жените. Според саудискиот закон, секоја возрасна жена мора да има машки роднина како нејзин „''старател''“ (вали). Од 2008 година, жената требало да има дозвола од својот машки старател за да патува, учи или работи<ref name= State2010 /><ref name= HRWPM2>{{наведена книга |title=Perpetual Minors: human rights abuses from male guardianship and sex segregation in Saudi Arabia |last=Human Rights Watch |year=2008 |page=2 |url=https://books.google.com/books?id=nFv4d6LdyFEC}}</ref>. Кралскиот декрет донесен во мај 2017 година им овозможило да користат услуги на владата, како што се образование и здравствена заштита, без потреба од согласност од машки старател. Во наредбата, исто така, се наведува дека треба да се дозволи само ако не е во спротивност со шеријатскиот систем.<ref>{{cite web|url= http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2017/05/04/Saudi-women-no-longer-need-male-guardian-consents-to-receive-services-.html|title=Saudi women no longer need male guardian consents to receive services |work= [[Al Arbiya]]|date=4 May 2017 |accessdate=10 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-male-guardianship-relax-women-work-study-gender-equality-a7721641.html|title=Saudi Arabia to let women work and study without man's permission|first= Jon |last= Sharman |work= The Independent|date=4 May 2017 |accessdate=10 May 2017}}</ref> [[File:Saudi in niqab.jpg|thumb|upright|Саудиска жена облечена во [[никаб]] во Ријад.]] Според водечката саудиска феминистка и новинарка, [[Вајеха ал-Хуваидер]], „''Саудијките се слаби, без оглед колку е висок нивниот статус, дури и„ разгалените “меѓу нив, затоа што немаат закон да ги штити од напад од никого''“.<ref>{{cite web|title=Saudi Writer and Journalist Wajeha Al-Huwaider Fights for Women's Rights|url=http://memri.org/bin/articles.cgi?Page=archives&Area=ia&ID=IA31206|publisher=[[MEMRI]]}}</ref> Жените се соочуваат со дискриминација во судовите, каде што сведочењето на еден маж е еднакво на она на две жени во семејното и законот за наследство<ref name= State2010 />. [[Полигамија]]та е дозволена за мажи,<ref>[[#Long|Long]], p. 66</ref> и мажите имаат еднострано право да се разведат од сопругата (талак) без да им треба никакво правно оправдување. Жената може да добие развод само со согласност на нејзиниот сопруг или судски доколку нејзиниот сопруг и нанел штета. Во пракса, една Саудијка е многу тешко да се разведе од суд<ref name= Otto164>[[#Otto|Otto]], p. 164</ref>. Во однос на законот за наследување, [[Куран]]от прецизира дека фиксните делови од недвижноста на починатиот мора да им се препуштат на наследниците на Куранот<ref name=Otto163>[[#Otto|Otto]], p. 163</ref> и генерално, женските наследници добиваат половина од машките наследници<ref>Otto, Jan Michiel (2010). ''Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present''. p. 165. ISBN 978-90-8728-057-4.</ref>. Просечната возраст на првиот брак кај жените од Саудиска Арабија е 25 години во Саудиска Арабија<ref>* [http://www.arabnews.com/saudi-women-no-longer-confined-their-conventional-roles Saudi women no longer confined to their conventional roles] Arab News, Retrieved 3 July 2013 * [http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries Age at First Marriage, Female – All Countries] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140421114327/http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |date=2014-04-21 }} Quandl, Retrieved 3 July 2013 * {{cite web |url=http://www.women-without-borders.org/files/downloads/111104_Gulf_Analysis_Saudi_Youth.pdf |title=Saudi Youth: Unveiling the Force for Change }}</ref>, а детски бракови веќе несе вообичаени<ref>* [http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/17/saudi.child.marriage/ 'Top Saudi cleric: OK for young girls to wed'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170529035855/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/17/saudi.child.marriage/ |date=2017-05-29 }} CNN, 17 January 2009; Retrieved 18 January 2011 * {{cite web |url=http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=15361 |title=Saudi Human Rights Commission Tackles Child Marriages |accessdate=22 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501045625/http://www.aawsat.com/english/news.asp?section=1&id=15361 |archivedate=1 May 2011 }} Asharq Alawsat, 13 January 2009.</ref>. Од 2015 година, Саудијките сочинуваат 13% од родната работна сила во земјата и покрај тоа што се 51% од сите дипломирани универзитети.<ref>{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/02/10/Women-constitute-13-of-Saudi-workforce-stats-agency.html|title=Women constitute 13% of Saudi workforce: stats agency|date=10 February 2015|newspaper=Al Arabiya}}</ref> Женската писменост се проценува на 81%, пониска од машката.<ref name="CIA World Factbook" /><ref name=unicef-literacy>{{cite web|title=Statistics 2012|url=http://www.unicef.org/infobycountry/saudiarabia_statistics.html|website=unicef.org|publisher=UNICEF|accessdate=18 October 2014|quote=* Youth (15–24 years) literacy rate (%) 2008–2012*, male 99 *Youth (15–24 years) literacy rate (%) 2008–2012*, female 97}}</ref>. Дебелината е проблем кај Саудијците од средната и високата класа кои имаат домашни службеници да вршат традиционална работа, но до 2018 година им било забрането да возат и затоа им е ограничена можноста да го напуштат својот дом<ref name=beliefs>{{наведено списание|last1=Al-Eisa|first1=Einas S.|first2=Hana I.|last2=Al-Sobayel|title=Physical Activity and Health Beliefs among Saudi Women|journal=Journal of Nutrition and Metabolism|volume=2012|pages=642187|date=2012|quote=the prevalence of sedentary lifestyle-related obesity has been escalating among Saudi females|doi=10.1155/2012/642187|doi-access=free |pmid=22523673|pmc=3317126}}</ref>. Од април 2014 година, саудиските власти во Министерството за образование биле замолени од Советот на Шоура да размислат за укинување на забраната за државно училиште за спорт за девојчиња со услов сите спортови да бидат во согласност со шеријатските правила за облекување и поделба на половите, според официјалната СПА новинска агенција. Религиозната полиција, позната како мутава, воведува многу ограничувања на жените во јавноста во Саудиска Арабија. Ограничувањата вклучуваат принудување жени да седат во посебни специјално одредени семејни делови во ресторани, да носат абаја и да ја покриваат косата.<ref>* {{наведена книга|title=Arab Television Industries|url=https://books.google.com/books?id=6WsdBQAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|date=12 November 2009|isbn=978-1-84457-576-3|first1=Joe|last1=Khalil|first2=Marwan M.|last2=Kraidy}}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{наведено списание|url=https://wikileaks.org/plusd/cables/09RIYADH651_a.html|title=Ideological and ownership trends in the saudi media|accessdate=21 September 2015|publisher=WikiLeaks}}</ref>. Иако Саудиска Арабија наметнува строг кодекс на облекување на жените ширум земјата со употреба на религиозна полиција, на сидровите жени кои работат за новинската мрежа Ал-Арабија, чијашто делумна сопственост е принцот Абдулазиз, син на починатиот крал Фахад, им е забрането да носат превез и се охрабруваат да усвојат западен кодекс на облекување. Неколку Саудијки се искачиле на врвот на медицинската професија; на пример, д-р Гада Ал-Мутаири раководи со медицински истражувачки центар во [[Калифорнија]]<ref name="alarabiya.net">{{cite web|url=http://www.alarabiya.net/articles/2009/11/21/91996.html |title=Saudi women rise up after years of absence |publisher=Alarabiya.net |date=21 November 2009 |accessdate=28 April 2011}}</ref> а д-р Салва Ал-Хазаа е раководител на одделот за офталмологија во специјализираната болница „Крал Фејсал“ во [[Ријад]] и била личен офталмолог на покојниот крал Фахад.<ref>{{cite web |url=http://www.selwaalhazzaa.com/index.html |title=Professor Selwa Al-hazzaa |publisher=Selwaalhazzaa.com |date=11 January 2013 |accessdate=27 September 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928060016/http://selwaalhazzaa.com/index.html |archivedate=28 September 2017 }}</ref> Во февруари [[2017]] година, Саудиска Арабија ја назначила својата прва жена на чело на [[Саудиска берза|Саудиската берза]]<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Saudi stock exchange appoints first female chair |url=https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI |work=Reuters |location= |date=26 February 2017 |access-date=24 September 2018}}</ref>. Од 2018 година, две жени имаат функции во кабинетот во саудиската влада: д-р Тамадур бинт Јусеф Ал Рамах, која е назначена за заменик министер за труд таа година; и Нора Бинт Абдалах Ал Фаиз, која станала заменик министер за образование одговорен за женски работи во 2009 година<ref>{{cite news |last=Day |first=Emma |date=27 February 2018 |title=Saudi Arabia just appointed a female deputy minister |url=http://emirateswoman.com/saudi-arabia-just-appointed-its-first-female-deputy-minister/ |work=Emirates Woman |location= |access-date=24 September 2018}}</ref>. ===Животна средина=== [[Заливска војна|Војната во Персискиот Залив]] од 1991 година донела сериозни еколошки штети на регионот. Најголемото излевање на нафта во светот, проценето на дури 8,000,000 барели, се случило во заливот и крајбрежните области на [[Кувајт]], [[Иран]] и голем дел од крајбрежјето на [[Персискиот Залив]] во Саудиска Арабија. Во некои делови од саудискиот брег кои претрпеле најголеми штети, се покажало дека седиментите содржат 7% нафта. Плитките подрачја погодени вообичаено обезбедуваат место за хранење на птиците. Бидејќи растенијата и животните на морското дно се основа на синџирот на исхрана, оштетувањето на крајбрежјето има последици врз целиот екосистем на плитката вода, вклучувајќи ја и мултимилионската индустрија за риболов во Саудиска Арабија. Излевањето имало сериозно влијание врз крајбрежната област околу Мадинат ел-Џубајл како Синаија, најголемиот центар за индустрија и население, кој неодамна бил планиран и изграден од саудиската влада. Излевањето ги загрозило индустриските постројки во „ел-Џубајл“ поради системот за ладење на морската вода за примарните индустрии и го загрозил снабдувањето со вода за пиење произведена од постројки за одсолување на морска вода. Пристаништето во „ел-Џубајл“ и островот Абу Али, кој влегува во заливот веднаш северно од„ел-Џубајл“, доживеало најголемо загадување, а главниот ефект на излевањето бил концентриран во областите на ракчињата. Голем број морски птици биле убиени кога нивниот пердув бил премачкан со масло. Покрај тоа, плажите долж целото крајбрежје биле покриени со топчиња од масло и катран. Експлодирањето и палењето на приближно 700 бунари на нафта во [[Кувајт]], исто така, создало неверојатни нивоа на загадување во атмосферата, исфрлило масна саѓи во околните области и произвело нафтени езера во пустината Кувајт еднаква на волумен 150,000,000 барели. Саѓите од пожарите во Кувајт се пронајдени во снеговите на [[Хималаите]] и при врнежи од дожд над јужните делови на [[ЗНД]], [[Иран]], [[Оман]] и [[Турција]]. Жителитена Ријад објавиле дека автомобилите и мебелот на отворено се покриваат секојдневно со облога на мрсна саѓи. Конечните ефекти на загадувањето во воздухот од изгорениците на бунарите допрва треба да се утврдат, но примероците на почвата и растителноста во Рас ел-Кафџи во северна Саудиска Арабија откриле високи нивоа на честички на мрсна саѓи вметнати во пустината. Програмата за животна средина на ООН предупредила дека јадењето добиток што пасел на површина од 7.000 квадратни километри од пожарите, или 1.100 километри од центарот на пожарите, област што ја вклучувала северна Саудиска Арабија, претставува опасност по здравјето на луѓето. Вкупните ефекти од излевањето на нафтата и пожарите врз морскиот живот, здравјето на луѓето, квалитетот на водата и растителноста останува да се утврдат од 1992 година. Покрај тоа, на овие два главни извори на штета на животната средина мора да се додадат големи количини на отпад, токсични материјали и помеѓу 173 и 207 милиони литри канализација во јами со песок што ги оставиле коалициските сили. ===Политички, економски и социјални промени во 2010-тите=== {{Main|Saudi Vision 2030}} На [[25 септември]] [[2011]] година, кралот Абдула објавил дека Саудијките ќе добијат право на глас (и да бидат кандидат) на општинските избори, под услов машки старател да даде дозвола.<ref>* {{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15052030|title=Women in Saudi Arabia to vote and run in elections|newspaper=BBC News|date=25 September 2011}} * {{cite web|url=http://blog.camera.org/archives/2011/10/media_in_the_service_of_king_abdullah.html |title=Camera Snapshots: Media in the Service of King Abdullah |publisher=Blog.camera.org |date=9 October 2011 |accessdate=3 March 2012}}</ref> На жените им било дозволено да гласаат и да бидат кандидати на општинските избори на 12 декември 2015 година.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35075702 |title=Saudi Arabia's women vote in election for first time |work=BBC News |date=12 December 2015 |accessdate=27 September 2017}}</ref> Во август 2013 година бил донесен закон со кој се криминализира семејното насилство врз жените. Забраната вклучува казни со 12-месечна затворска казна и парични казни до 50.000 риали (13.000 американски долари).<ref name="BBC Usher">{{cite news|last=Usher|first=Sebastian|title=Saudi Arabia cabinet approves domestic abuse ban|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23872152|newspaper=BBC News|date=28 August 2013 |accessdate=27 September 2015}}</ref><ref name="AlJazeeraAmerica">{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2013/8/30/saudi-arabia-passeslawcriminalizingdomesticabuse.html|title=Saudi Arabia passes law criminalizing domestic abuse|publisher=[[Al Jazeera America]] |date=30 August 2013|accessdate=27 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-cabinet-passes-ban-on-domestic-violence-8789358.html|title=Saudi Arabia cabinet passes ban on domestic violence|first=Heather|last=Saul|work=The Independent |date=29 August 2013 |accessdate=27 September 2015}}</ref> Во февруари 2017 година, Саудиска Арабија ја назначила својата прва жена на чело на Саудиската берза<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI|title=Saudi stock exchange appoints first female chair|newspaper=Reuters|access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331104746/https://www.reuters.com/article/saudi-bourse-chairman/saudi-stock-exchange-appoints-first-female-chair-idUSL8N1G15NI|archivedate=31 March 2018|date=16 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/saudi-arabia-stock-exchange-first-female-chief-sarah-al-suhaimi-bourse-investiment-bank-nbc-capital-a7590231.html|title=Saudi Stock Exchange appoints first female chief in history of the kingdom|website=Independent|access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331174909/https://www.independent.co.uk/news/business/news/saudi-arabia-stock-exchange-first-female-chief-sarah-al-suhaimi-bourse-investiment-bank-nbc-capital-a7590231.html|archivedate=31 March 2018|date=20 February 2017}}</ref>. Во април 2017 година, Салман бин Абдулазиз објавил проект за изградба на еден од најголемите светски културни, спортски и забавни градови во ел-Кидија, југозападно од [[Ријад]]. Градот со површина од 334 квадратни километри ќе вклучува сафари и тематски парк Шест знамиња<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Prince Mohammed bin Salman announces Saudi plans for largest entertainment city |url=https://english.alarabiya.net/en/life-style/travel-and-tourism/2017/04/08/Saudi-Arabia-plans-on-building-its-largest-cultural-sports-and-recreation-city.html |work=[[Al Arabiya]] |date=8 April 2017 |access-date=1 February 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228171745/http://english.alarabiya.net/en/life-style/travel-and-tourism/2017/04/08/Saudi-Arabia-plans-on-building-its-largest-cultural-sports-and-recreation-city.html |archivedate=28 December 2017 }}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=World-class entertainment park coming up in Al-Qiddiya |url=http://saudigazette.com.sa/article/520308/SAUDI-ARABIA/World-class-entertainment-park-coming-up-in-Al-Qiddiya |work=[[Saudi Gazette]] |date=26 October 2017 |access-date=1 February 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180209182345/http://saudigazette.com.sa/article/520308/SAUDI-ARABIA/World-class-entertainment-park-coming-up-in-Al-Qiddiya |archivedate=9 February 2018 }}</ref> Во септември 2017 година, кралот Салман издал декрет со кој им се дозволува на жените да возат, со што се укина единствената забрана за возење во светот.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/09/26/saudi-king-issues-decree-allowing-women-to-drive-report.html|title= Saudi King issues decree allowing women to drive|date=26 September 2017|publisher=CNBC}}</ref> Од февруари 2018 година, саудијките можат да отворат сопствен бизнис, без дозвола од маж.<ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|title=Saudi women to start own business without male permission|website=Al Arabiya|date=2018-02-18 |access-date=30 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331104139/http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2018/02/18/Saudi-women-to-start-own-business-without-male-permission.html|archivedate=31 March 2018}}</ref> Во март 2018 година бил донесен закон со кој им се дозволува на саудиските мајки да го задржат старателството над своите деца по разводот, без притоа да поднесат тужби.<ref>{{cite news |last=Qiblawi |first=Tamara |date=12 March 2018 |title=Divorced Saudi women win right to get custody of children |url=https://edition.cnn.com/2018/03/12/middleeast/saudi-arabia-custody-law-intl/index.html |work=CNN |location= |access-date=24 September 2018}}</ref> Во април 2018 година, во Саудиска Арабија се отворило првото јавно кино по забрана за 35 години, со планови до 2030 година да работат повеќе од 2.000 екрани.<ref>{{cite news |last=Ellyat |first=Holly |date=18 April 2018 |title=Saudi Arabia brings back movie theaters — and 'staggering' demand is expected |url=https://www.cnbc.com/2018/04/18/saudi-arabia-reopens-movie-theaters-with-black-panther.html |work=CNBC}}</ref><ref>{{cite news |last=Reid |first=David |title=Saudi Arabia to reopen public cinemas for the first time in 35 years |url=https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |work=CNBC |date=11 December 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125174436/https://www.cnbc.com/2017/12/11/saudi-arabia-to-open-public-cinemas-for-the-first-time-in-35-years.html |archivedate=25 January 2018 }}</ref> Другите домашни реформи вклучуваат значителни регулативи со кои се ограничуваат овластувањата на религиозната полиција и формирање на национален орган за забава што организирало комични претстави. Понатамошните културни случувања вклучуваат први саудиски јавни концерти од пејачка, први саудиски спортски стадиони на кои се примаат жени и зголемено присуство на жени во работната сила.<ref>{{cite news|title=Mohammed bin Salman's reforms in Saudi Arabia could benefit us all|url=https://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|work=The Independent|date=2 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308191643/http://www.independent.co.uk/voices/mohammed-bin-salman-saudi-arabia-domestic-reforms-benefit-wider-world-radical-a8237261.html|archivedate=8 March 2018}}</ref> На 1 август 2019 година, Саудиска Арабија им дозволила на жените да патуваат во странство, да регистрираат развод или брак и да аплицираат за официјални документи без согласност на машки старател. Законите исто така им даваат на жените подобност за старателство над малолетни деца.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/03/we-feel-empowered-saudi-women-relish-new-freedoms|title='We feel empowered': Saudi women relish their new freedoms|last=correspondent|first=Martin Chulov Middle East|date=3 August 2019|work=The Guardian|access-date=4 August 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/02-Aug-2019/saudi-arabia-to-allow-adult-women-to-travel-register-divorce|title=Saudi Arabia to allow adult women to travel, register divorce|date=2 August 2019|website=The Nation|language=en|access-date=4 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/08/02/middleeast/saudi-women-travel-passport-intl-hnk/index.html|title=Saudi Arabian women finally allowed to hold passports and travel independently|first1=Jessie|last1=Yeung|first2=Hamdi|last2=Alkhshali|website=CNN|date=2019-08-02 |access-date=4 August 2019}}</ref> На 27.09.2019 година, Саудиска Арабија објавила нови измени во туристичките визи за нерелигиозни посети, дозволувајќи им на граѓаните на 49 земји да аплицираат за Е-виза за 90 дена<ref>{{cite web |last1=Mzezewa |first1=Tariro |title=Saudi Arabia Invites Tourists: What You Need to Know |url=https://www.nytimes.com/2019/09/27/travel/saudi-tourist-visa-questions.html |website=The New York Times |accessdate=3 January 2020 |date=27 September 2019}}</ref>. На 2 јануари 2020 година, Саудиска Арабија објавила тридневна виза „Само за настани“ за иселениците кои живеат во [[Обединетите Арапски Емирати]], [[Бахреин]] и [[Кувајт]]<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia Grants Free 'Events Only' Visas for UAE, Bahrain, Kuwait Expats |url=https://www.albawaba.com/business/saudi-arabia-grants-free-%E2%80%98events-only%E2%80%99-visas-uae-bahrain-kuwait-expats-1330387 |website=Al Bawaba |accessdate=3 January 2020 |language=en}}</ref>. Престолонаследникот Мохамед бин Салман ја предвидел 2020 година во согласност со неговите планови за модернизација, каде рекорден број муслимани требало да ги посетат Мека и Медина, да се формираат нови индустрии, да се развива секторот за забава, додека принцот престолонаследник требало да биде домаќин на самитот на [[Г20]]. Сепак, неочекуваното влијание на пандемијата [[КОВИД-19]] врз економијата, заедно со лошата евиденција за човекови права во Саудиска Арабија, поставиле непредвидени предизвици пред плановите за развој на Кралството, каде што се очекувало да бидат засегнати и некои од програмите под „Визија 2030“<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-29/saudi-prince-mbs-s-vision-2030-confronts-coronavirus-oil-shock|title=Saudi Prince's Year of Prestige Is Unraveling in Front of Him|accessdate=29 April 2020|website=Bloomberg|date=2020-04-29 }}</ref>. На 2 мај, министерот за финансии на Саудиска Арабија признал дека економијата на земјата се соочува со тешка економска криза за прв пат во последните неколку децении, како резултат на пандемијата, како и на падот на глобалните пазари на нафта. Мохамед ал-Џадан изјавил дека земјата ќе преземе „болни“ мерки и ќе ги задржи сите опции отворени за справување со влијанието. Сепак, и покрај мрачната економија и потребата од „длабоко кратење“ на државните трошоци, земјата ги поставила плановите за купување на [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] вреден 300 милиони фунти<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-02/saudi-arabia-looking-at-painful-measures-deep-spending-cuts|title=Saudi Arabia Looks at 'Painful' Measures, Deep Spending Cuts|accessdate=2 May 2020|website=Bloomberg|date=2020-05-02 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/52284645|title=Newcastle United takeover deal worth £300m close|work=BBC Sport |date=2020-04-14 |accessdate=14 April 2020}}</ref>. ==Образование== {{Main|Образование на Саудиска Арабија}} [[File:Al Yamamah University Main Campus.JPG|thumb| [[Универзитет ел-Јама]] во Ријад]] Образованието е бесплатно на сите нивоа<ref>{{Cite web|url=https://www.ukessays.com/essays/education/the-saudi-education-system-education-essay.php|title=Saudi Education System|website=UKEssays.com|language=en|access-date=28 April 2019}}</ref>. Училишниот систем е составен од основни, средни и средни училишта. Голем дел од наставната програма на сите нивоа е посветен на исламот, а, на средно ниво, студентите се во можност да следат или религиозна или техничка патека. Стапката на писменост е 97,1% кај мажите и е околу 92,71% кај жените (2017).<ref>{{Cite web|url=https://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|title=Saudi Arabia- Literacy Rate|last=|first=|date=27 November 2016|website=UNESCO Institute of Statistics uis.unesco.org|access-date=28 October 2019|archive-date=2019-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119014749/http://uis.unesco.org/en/country/sa?theme=education-and-literacy|url-status=dead}}</ref>. Часовите се одделени по пол. Високото образование се проширило брзо, со голем број универзитети и колеџи основани особено од 2000 година. Институциите за високо образование го вклучуваат првиот универзитет во земјата, Универзитетот „Крал Сауд“ основан во [[1957]] година, [[Исламски универзитет (Медина)|Исламскиот универзитет]] во [[Медина]] основан во 1961 година и [[Универзитет „Крал Абдулазиз“|Универзитетот „Крал Абдулазиз“]] во [[Џеда]], основан во [[1967]] година. Универзитетот за наука и технологија „Крал Абдула“, познат како КАУСТ, основан неодамна во 2009 година. Другите колеџи и универзитети ги нагласуваат наставните програми во науките и технологијата, воените студии, религијата и медицината. Институтите посветени на исламските студии, особено се во изобилство. Жените типично, обично добиваат настава на колеџ во одделени институции<ref name=Britannica />. [[File:UIS literacy rate Saudi Arabia population plus15 1990-2015.png|thumb|Стапка на писменост население во Саудиска Арабија според [[Институт за статистика на УНЕСКО]], 1990–2015]] [[Академско рангирање на светските универзитети|Академското рангирање на светските универзитети]], познато како Шангајско рангирање, вклчил четири институции во Саудиска Арабија во својот список од 990 врвни универзитети во светот за 2016-2017 година<ref>{{наведена книга|last1=Larry|first1=Smith|last2=Abdulrahman|first2=Abouammoh|title=Higher Education in Saudi Arabia|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-007-6321-0|page=24|url=https://books.google.com/books?id=EbVEAAAAQBAJ&pg=PA24}}</ref>. Исто така, рангирањето на светскиот универзитет QS рангирал 19 саудиски универзитети меѓу најдобрите 100 арапски институции, на своето 13-то издание<ref>{{cite news|title=19 Saudi universities among top 100 in the Arab world|url=http://www.arabnews.com/node/980851/saudi-arabia|accessdate=7 December 2016|agency=Arab News|newspaper=Arab News|date=6 September 2016}}</ref>. Последниот список на академско рангирање на светски универзитети 2018, рангирал два универзитети во Саудиска Арабија, Универзитетот Крал Абдулазиз и Универзитетот Крал Сауд, се меѓу најдобрите 150 универзитети во светот.<ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=ARWU World University Rankings 2018 {{!}} Academic Ranking of World Universities 2018 {{!}} Top 500 universities {{!}} Shanghai Ranking – 2018|website=www.shanghairanking.com|access-date=24 April 2019|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816224432/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2018/Saudi-Arabia.html|title=World University Rankings – 2018 {{!}} Saudi Arabia Universities in Top 500 universities {{!}} Academic Ranking of World Universities – 2018 {{!}} Shanghai Ranking – 2018|website=www.shanghairanking.com|access-date=24 April 2019|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112061227/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings-2018/Saudi-Arabia.html|url-status=dead}}</ref> Според критичарите, во наставната програма во Саудиска Арабија не доминира само исламот, туку системот страда од вахабистичка догма која пропагира омраза кон немуслиманите и невахабистите<ref name=FH-education>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerence |publisher=Center for Religious Freedom, [[Freedom House]] |year=2006 |author=Shea, Nona |display-authors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001152022/http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |archivedate=1 October 2008}}</ref> и нема техничко и друго образование корисно за продуктивно вработување.<ref name="CIA World Factbook" /><ref name="chronicle.com" /> Меморирањето преку глава на големи делови од Куранот, неговото толкување и разбирање (''[[Тафсир]]'') и примената на исламската традиција во секојдневниот живот е во основата на наставната програма. Религијата што се учи на овој начин е исто така задолжителен предмет за сите студенти на Универзитетот<ref>Sedgwick, Robert (1 November 2001) [http://www.wes.org/ewenr/01nov/practical.htm Education in Saudi Arabia]. World Education News and Reviews.</ref>. Како последица на тоа, саудиската младина „''генерално немаат образование и технички вештини што му се потребни на приватниот сектор''“ според [[ЦИА]]<ref name="CIA World Factbook" />. Слично на тоа, „''Хроника на високото образование''“ во 2010 година напишала дека ''„на земјата и требаат образовани млади Саудијци со продажни вештини и капацитет за иновации и претприемништво. Тоа не е обично она што образовниот систем на Саудиска Арабија испорачува, киснат како што е во учење напамет и веронаука''."<ref name="chronicle.com">[http://chronicle.com/article/Saudi-Arabias-Education/124771/ "Saudi Arabia's Education Reforms Emphasize Training for Jobs"] ''The Chronicle of Higher Education'', 3 October 2010.</ref> Религиозниот сектор на саудиската национална наставна програма бил испитан во извештајот на [[Фридом Хаус]] во 2006 година, во кој се заклучило дека „''верската програма на саудиското јавно училиште продолжува да пропагира идеологија на омраза кон „неверникот “, односно христијаните, евреите, шиитите, суфиите, Сунитски муслимани кои не ја следат вахабистичката доктрина, хиндусите, атеистите и други''“.<ref>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerance |publisher=Center for Religious Freedom, [[Freedom House]] |year=2006 |author=Shea, Nona |display-authors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001152022/http://www.freedomhouse.org/uploads/special_report/48.pdf |archivedate=1 October 2008}}</ref><ref>{{наведена книга|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=70&release=379|title=Revised Saudi Government Textbooks Still Demonize Christians, Jews, Non-Wahhabi Muslims and Other|date=23 May 2006|publisher=Freedom House|access-date=2020-11-06|archive-date=2008-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211172311/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=70&release=379|url-status=dead}}</ref> Наставната програма по религиозни студии во Саудиска Арабија се изучува надвор од Кралството преку медреса, училишта и клубови поврзани со Саудиска Арабија низ целиот свет<ref name="Panorama 2010">[https://www.bbc.co.uk/news/uk-11799713 "Saudi school lessons in UK concern government"]. [[BBC News]]. 22 November 2010.</ref>. Критичарите го опишале образовниот систем како „''средновековен''“ и дека неговата примарна цел е „''одржување на владеењето на апсолутната монархија ставајќи ја како ракоположен заштитник на верата и дека исламот војува со другите вери и култури''“.<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/nov/26/saudi-arabia-religious-education "This medieval Saudi education system must be reformed"], ''The Guardian'', 26 November 2010.</ref> Саудиска Арабија го спонзорира и промовира учењето на вахабизам, идеологија што ја усвоиле салафистички џихадистички групи како што се [[ИСИС]], [[Ал Каеда]] и [[Фронт Нусра|Фронтот Нусра]]. Ова радикално учење се одвива во џамии и медреси финансирани од Саудиска Арабија низ исламскиот свет, од [[Мароко]] до [[Пакистан]] до [[Индонезија]]<ref>{{Cite news |title=Our Radical Islamic BFF, Saudi Arabia |url=https://www.nytimes.com/2015/09/02/opinion/thomas-friedman-our-radical-islamic-bff-saudi-arabia.html |newspaper=The New York Times |date=2 September 2015 |accessdate=19 September 2015 |issn=0362-4331 |first=Thomas L. |last=Friedman}}</ref>. Според образовниот план за средно образование 1435–1438, од учениците кои се запишуваат на патот „''природни науки''“ се бара да полагаат пет предмети по религија кои се: [[Тевхид]], [[Фикх]], [[Тафсир]], [[Хадис]] и Исламско образование и [[Куран]]. Покрај тоа, од студентите се бара да полагаат шест научни предмети кои се математика, физика, хемија, биологија, геологија и компјутер<ref>{{cite web|url=https://www.moe.gov.sa/News/Documents/studiesplan2.pdf |title=Secondary School Studies Plan 1438 Hijri |accessdate=23 September 2015 |website=Saudi Ministry of Education Official Website |publisher=Saudi Ministry of Education |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925052557/https://www.moe.gov.sa/News/Documents/studiesplan2.pdf |archivedate=25 September 2015}}</ref>. Пристапот преземен во саудискиот образовен систем е обвинет за поттикнување на исламски тероризам, што доведува до напори за реформа<ref name="Reforming Saudi Education">[http://www.slate.com/id/2226874/entry/2226875/ Reforming Saudi Education] Slate 7 September. 2009.</ref><ref>{{Cite news |first=Eli|last=Lake|date=25 March 2014 |title=U.S. Keeps Saudi Arabia's Worst Secret |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/03/25/u-s-keeps-saudi-arabia-s-worst-secret.html |work=[[The Daily Beast]]}}</ref>. По [[Нападите на 11 септември, 2001|нападите на 11.09.,]] Владата имaла за цел да се справи со двојните проблеми на поттикнување на екстремизмот и несоодветноста на универзитетското образование на земјата за модерна економија, со бавно модернизирање на образовниот систем преку реформската програма „''Татвиер''“<ref name="Reforming Saudi Education" />. Програмата Татвир е пријавена да има буџет од приближно 2 милијарди американски долари и се фокусира на движење на наставата подалеку од традиционалните саудиски методи на меморирање и учење кон поттикнување на студентите да анализираат и да решаваат проблеми. Исто така, целта е да се создаде образовен систем кој ќе обезбеди повеќе секуларна и стручно заснована обука<ref name="chronicle.com" /><ref>Al-Kinani, Mohammed [http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2008081814710 SR9 billion Tatweer project set to transform education] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511114309/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2008081814710 |date=11 May 2011 }}. The Saudi Gazette.</ref>. Во 2018 година, Саудиска Арабија била рангирана на 28-то место ширум светот според висококвалитетни истражувачки резултати според научното списание ''Nature''<ref>[https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all 2018 tables: Countries/territories] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211019214046/https://www.natureindex.com/annual-tables/2018/country/all |date=2021-10-19 }}, www.natureindex.com.com</ref>. Ова ја прави Саудиска Арабија на најдобро место од земјите од Блискиот Исток. Саудиска Арабија троши 8,8% од својот бруто домашен производ на образование, во споредба со глобалниот просек од 4,6%.<ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1503356/business-economy|title=Saudi Arabia most improved economy for business|date=28 May 2019|website=Arab News|language=en|access-date=28 May 2019}}</ref> ==Здравствена грижа== {{Main|Здравство во Саудиска Арабија}} Саудиска Арабија има животен век од 74,99 години (73,79 за мажи и 76,61 за жени) според најновите податоци на [[Светската банка]] за 2018 година<ref name=":1">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=SA&most_recent_value_desc=true|title=Life expectancy at birth, total (years) – Saudi Arabia {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=14 December 2019}}</ref>. Детската смртност во 2018 година била 6 на 1.000. Во 2016 година, 69,7% од возрасната популација имала прекумерна тежина и 35,5% биле дебели<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/ncd/risk_factors/overweight_obesity/obesity_adults/en/|title=Overweight and obesity|website=World Health Organization|access-date=25 August 2018}}</ref>. == Белешки == {{белешки}} ==Библиографија== {{Refbegin}} * {{наведена книга |ref=Abir1987|title=Saudi Arabia in the oil era: regime and elites : conflict and collaboration |last=Abir |first=Mordechai |year=1987 |isbn=978-0-7099-5129-2}} * {{наведена книга|ref=Abir1993 |title=Saudi Arabia: Government, Society, and the Persian Gulf Crisis |author=Abir, Mordechai |year=1993 |isbn=978-0-415-09325-5}} *{{наведена книга|first=Abir |last=Mordechai |title=Saudi Arabia In The Oil Era: Regime And Elites; Conflict And Collaboration|url=https://books.google.com/books?id=k02fDwAAQBAJ&pg=PT9|date=2019|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-00-031069-6}} * {{наведена книга|ref=Al-Rasheed |title=A History of Saudi Arabia |author=Al-Rasheed, Madawi |year=2010 |isbn=978-0-521-74754-7}} * {{наведена книга |ref=Bowen|title=The History of Saudi Arabia |author=Bowen, Wayne H. |year=2007 |isbn=978-0-313-34012-3}} * {{наведена книга |ref=Hegghammer|title=Jihad in Saudi Arabia: Violence and Pan-Islamism Since 1979 |author=Hegghammer, Thomas |year=2010 |isbn=978-0-521-73236-9}} * {{наведена книга|ref=House|title=On Saudi Arabia: Its People, Past, Religion, Fault Lines—and Future|last=House |first=Karen Elliott|publisher=Alfred A. Knopf |year=2012 |isbn=978-0-307-27216-4}} * {{наведена книга|ref=Long |title=Culture and Customs of Saudi Arabia |last=Long |first=David E. |year=2005 |isbn=978-0-313-32021-7 |url=https://archive.org/details/culturecustomsof00long }} * {{наведена книга |ref=Malbouisson|title=Focus on Islamic issues |last=Malbouisson |first=Cofie D. |year=2007 |isbn=978-1-60021-204-8}} * {{наведена книга |title=Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present|ref=Otto |last=Otto |first=Jan Michiel |year=2010 |isbn=978-90-8728-057-4}} * {{наведена книга|title=CultureShock! A Survival Guide to Customs and Etiquette. Saudi Arabia |last1=Tripp |first1=Harvey |last2=North |first2=Peter |edition=3 |date=2009 |publisher=Marshall Cavendish |url=https://archive.org/stream/CultureShockSaudiArabia/Culture%20Shock!%20Saudi%20Arabia_djvu.txt|ref=HT2009}} * {{наведена книга |last1=Tripp |first1=Harvey |last2=North |first2=Peter |title=Culture Shock, Saudi Arabia. A Guide to Customs and Etiquette |date=2003 |publisher=Times Media Private Limited |place=Singapore; Portland, Oregon |ref=HT2003}} {{Refend}} == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Sister project links|d=Q851|mw=no|species=no|m=no|voy=Saudi Arabia}} * [https://www.saudi.gov.sa/ Saudi Arabia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210930005408/https://www.saudi.gov.sa/ |date=2021-09-30 }} official government website * {{CIA World Factbook link|sa|Saudi Arabia}} * {{Curlie|Regional/Middle_East/Saudi_Arabia}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14702705 Saudi Arabia profile] from the [[BBC News]] * {{Wikiatlas|Saudi Arabia}} * {{GovPubs|saudiarabia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=SA Key Development Forecasts for Saudi Arabia] from [[International Futures]] {{Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Саудиска Арабија| ]] [[Категорија:Арапски Полуостров]] [[Категорија:Близок Исток]] [[Категорија:Држави во Западна Азија]] [[Категорија:Држави во Азија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1932 година]] b1zanrz3318zbkj3wdqf0dfiiba38i8 0 6660 5586857 5467424 2026-07-03T22:44:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586857 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рајчица | слика = Поглед на Рајчица 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на маалото Рајчки во селото Рајчици | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 162 | година = 2021 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 790-880 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=30 | lat_sec=56 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=17 | слава = | мрежно место = | карта = Рајчица во Општина Дебар.svg }} '''Рајчица''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. Познато е по женскиот [[Рајчки манастир|манастир „Св. Ѓорѓи“]], метох на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]], кој е сместен во маалото Радовци. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Рајчица 3.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Радовци, каде се наоѓа познатиот [[Раички манастир]]]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|19}} век (1812 г.) како Рајчица или '''Радичица'''. Името Радичица може да доаѓа од личното име Радич (Радослав или Радислав) или пак од реката [[Радика]] што означува „ток, течење“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|134}}</ref> [[Бранислав Русиќ]] во својата книга „Дебарско Поле“ забележал дека името Рајчица се појавило како збирно име за сите три селски маала (делови). Како Радичица е забележано и во преписот на поменикот од страна на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]] во 1863 година, додека од 1870 година се користи името Рајчица.<ref name="Дебарско-Поље">{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/10197|title=Дебарско Поле|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=[[Филозофски факултет - Скопје]]|year=1954|location=[[Скопје]]|pages=154-158}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните огранки на планината [[Дешат]], недалеку од самиот град [[Дебар]], па затоа припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=252}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 790 до 880 метри.<ref name="енциклопедија" /> Рајчица е всушност име за средишниот селски простор, бидејќи селото е составено од три маала: Долно Маало или Радовци, Горно Маало или Влаовци и Средно Маало или Рајчки. Маалата се оддалечени меѓусебно од 300 до 500 метри.<ref name="Дебарско-Поље" /> Селското подрачје се наоѓа помеѓу подрачјето на [[Дебар]] на запад, [[Татар Елевци]] на север, [[Горно Косоврасти]] на исток и [[Горенци (Дебарско)|Горенци]] (во [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]]) на југ.<ref name="Дебарско-Поље" /> Источниот дел на атарот на Рајчица, кој се наоѓал во [[Дебарска Котлина|Дебарското Поле]], крај десниот брег на реката [[Радика]] и бил засаден под лозја, од 1969 година е потопен во водите на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]. [[Податотека:Поглед на Рајчица.jpg|мини|300п|десно|Поглед на маалото Влаовци]] [[Податотека:Поглед на Рајчица 4.jpg|мини|300п|десно|Маалото Радовци со [[Рајчки манастир|Рајчкиот манастир]] и [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]]]] Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Кр(е)чалија, Колиба, Рамни, Јамбачео, Ливацки Рид, Ќерамидница, Елешки Пат, Елешка Краста, Свинско Гумно, Косо(в)рашки Пат, Алкоица, Штрбино, Солена Вода, Мелнички Мос(т), Радика, Клакој, Чавкоо, Млаче, Долно Раброец или Долна Тумба, Бутоо, Нарезиња, На Камен, На Ѓуѓул, На Рид, Дреноо, Кубурица, Јон-Чулакој Корни, Крстеинца, Лединки, Мечина, Вапништа, Павлеј Корни, Самовилско Гумно, Грмада, Перо Краста, На Извори, Шавари, Аритоно Лојзе, По Цалки, Горни Раброец или Горна Тумна, Под Бразда, Митрејчино, Татароо, Ламчеица, Селска Ливада, Ограѓе и Црко Нивиште.<ref name="Дебарско-Поље" /> До двете повисоки маала (Рајчки и Влаовци) води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]], додека покрај долното маало Радовци поминува споменатиот регионален пат. Тлото кај Рајчица е доста нерамно, испресечено со многу долови. Земјиштето за обработување е настанато со сечење на шумата, поради што има доста ситен камен и песок. На многу места, почвата е [[црвеница]].<ref name="Дебарско-Поље" /> Низ селото течат длабоко всечени потоци, па така во Радовци е Трап, а во Рајчки се Чолачечки и Рајчки Трап. Нивната вода селаните ја употребуваат за наводнување, поење на стоката, а во минатото и за перење на облеката. Во Радовци има чешма која ја направил Бигорскиот манастир, како и три други извори. Во Рајчки има една чешма и Наридска, додека во Влаовци за нивите се служат со вода од отворена бразда доведена во селото од Вапништа.<ref name="Дебарско-Поље" /> Селото е подигнато на присојна страна, а куќите се собрани околу три места, каде се збиени една до друга. Само некоја странична куќа се одвојува од другите. Свртени се во насока на падот на земјиштето, односно кон југ, а помалку кон запад и најмалку кон исток. Долниот дел на куќите е од камен, а горниот дел од чатми.<ref name="Дебарско-Поље" /> == Историја == Подрачјето на Рајчица е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочи наоѓалиштето [[Долни Раброец (Рајчица)|Долни Раброец]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|122}}</ref> Во мал поменик на [[Рајчки манастир|Рајчкиот манастир „Св. Ѓорѓи“]] од 1840 година, кој се чувал во [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]], најпрвин било наведено село Радовци (што денес е само Долното Маало во Рајчица).<ref name="Дебарско-Поље" /> По предание, предците на денешните мештани најпрвин живееле во некогашното мало село Пекларици, сместено на левиот брег на [[Радика]], на место каде се наоѓаат ливади, а кое и денес се нарекува така. Бидејќи некои племиња им влегувале во селото, мештаните одамна се преселиле на десниот брег на Радика, на месноста Долно Рабровец (Раброец) пониско од денешното село Рајчица. На Раброец и порано невестите од Пекларица оделе на веселби. Од Пекларица дошле двајцата браќа Раде и Рајче (Рајко) на почетокот на {{римски|18}} век, а по сто години дошол и некој сточар Влав (некаде од Преспа), кој се преселил малку повисоко за подобра и пообилна вода, шума и пасишта. По овие тројца, трите селски краеви (денес маала) ги добиле своите имиња Радовци, Рајчки (Рајчица) и Влаовци.<ref name="Дебарско-Поље" /> Покрај Рајчкиот манастир (обновен во 1999 година), во секое од трите маала се наоѓаат цркви: во маалото Рајчки се наоѓа [[Црква „Св. Варвара“ - Рајчица|црквата „Св. Варвара“]], која е подигната во 1597 година,<ref>Јовчевски Петко и Методија. „Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век“. Дебар, 2000&nbsp;г. стр. 57</ref> во маалото Влаовци се наоѓа [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рајчица|црквата „Св. Атанасиј“]] и во маалото Радовци се наоѓа [[Црква „Св. Димитриј“ - Рајчица|црквата „Св. Димитриј“]]. Рајчица пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]] била седиште на Рајчката парохија.<ref>Јовчевски Петко и Методија. „Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век“. Дебар, 2000&nbsp;г. стр. 13</ref> [[Податотека:Дебарско Езеро со Рајчица.jpg|мини|300п|десно|Дел од селото со [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Во 1908 година во селото имало околу 80 домови, но со арбанашките грабежи и недоволно развиеното стопанство, мештаните на Рајчица го напуштале селото.<ref name="Дебарско-Поље" /> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> По [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во четириесеттите години на XX век, селото го фатило голем бран на иселување на македонското православно население, кое речиси во целост, со исклучок на семејството на Боге Исаковски, се иселило во [[Скопје]], а во помала мерка и во [[Дебар]]. Имотите и земјиштето во најголем дел постепено преминал во посед на жителите на соседното блиско село [[Горно Косоврасти]], кои и покрај тоа не покажале голем интерес за трајно населување и живот во тоа село. == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,6&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 150 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 55 хектари, а на пасиштата 32 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Главна стопанска гранка со кое се занимавало населението на Рајчица во минатото, а по која селото било надалеку познато и прочуено, било лозарство и винарството.<ref name="Дебарско-Поље" /> Во Рајчица се одгледувале многу лозја, а виното кое се произведувало и било со висок квалитет, покрај за манастирот се продавало и на жители на други места, со што жителите на Рајчица остварувале приходи. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|146 |1953|152 |1961|116 |1971|77 |1981|80 |1991|30 |1994|34 |2002|131 |2021|162 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рајчица живееле 660 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 259.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рајчица имало 496 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 152-153.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, коешто во 1961 година имало 116 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 34 жители, од кои 26 биле Македонци, а осум жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Рајчица живеел 131 жител, од кои 42 [[Македонци]], 72 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]] и 16 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 јануари 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 162 жители, од кои 56 [[Македонци]], 70 [[Македонски Албанци|Албанци]], 16 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 11 останати и 8 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Рајчица: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Бошњак ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''146''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 152 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | '''152''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 112 | 4 | 0 | 0 | 0 | — | '''116''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 65 | 10 | 2 | 0 | 0 | — | '''77''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 45 | 2 | 11 | — | 22 | — | '''80''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 14 | 2 | 8 | — | 6 | — | '''30''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 26 | 0 | 8 | 0 | 0 | — | '''34''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 42 | 72 | 1 | 0 | 16 | — | '''131''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 56 | 70 | 16 | 1 | 11 | 8 | '''162''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Рајчица било некогаш чисто македонско село.<ref name="Дебарско-Поље" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото биле: * '''Радовско Маало''' **'''Староседелци:''' ''Дуковци'' (1 к.), ''Тодоровци'' или ''Петковци'' (3 к.), ''Мартиновци'' (1 к.), ''Мојсовци'' (1 к.), ''Лековци'', ''Мирчевци'' и ''Негријовци'' (3 к.) и ''Трајовци'' (1 к.), сите потекнуваат од еден предок, а тоа бил основачот на маалото Раде. **'''Доселеници:''' ''Радевци'' со ''Куновци'' (1 к.), доселени се од селото [[Довољани|Деољани]], кое се наоѓало од другата страна на границата во денешна [[Албанија]], во долен Дебар. * '''Рајческо Маало''' **'''Староседелци:''' ''Докузовци'' или ''Докузбеловци'' (2 к.), ''Симоновци'' (1 к.), ''Веловци'' или ''Кузмановци'' (2 к.) и ''Ѓурчијовци'' и ''Јовчевци'' (2 к.), сите потекнуваат од основачот на маалото Рајко, братот на Раде. **'''Доселеници:''' ''Илковци'' (1 к.) и ''Зафировци'' или ''Домазетовци'' (2 к.), доселени се од областа [[Бојмија]] во [[Егејска Македонија]] (денес [[Грција]]). Викаат дека се доселиле од некое село Петогазица ([[Петгас]]) југозападно од [[Гуменџе]]. ''Јовчевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Папрадник]] ([[Голем Папрадник|Голем]] или [[Мал Папрадник|Мал]]). * '''Влаоско Маало''' **'''Доселеници:''' ''Андоновци'' со ''Јаковчевци'', ''Јовчевци'' и ''Стефановци'' (2 к.), потекнуваат од предок [[Власи|Влав]] кој дошол од некое место во областа [[Преспа]]. ''Шијаковци'' (2 к.), доселени се околу 1815 година од [[Шијак]] во [[Албанија]]. ''Постоловци'' (1 к.), доселени се од селото [[Макелари|Маќелари]] во горен Дебар, во [[Албанија]]. ''Силковци'' (1 к.) доселени се од селото [[Горно Косоврасти]]. === Иселеништво === Рајчица дала многу иселеници, на многу места во Македонија, како и надвор од неа.<ref name="Дебарско-Поље" /> Од селото има целосно иселени родови: ''Стојковци'' се иселиле во [[Видин]] (едно семејство од 1914 година), [[Скопје]] (едно семејство од 1942 година) и во [[Софија]] (едно семејство од 1942 година). Во Рајчица биле староседелци, и припаѓале на растурениот род Радовци, и живееле во истоименото маало; ''Веловци'' се иселиле во [[Лом]] во северозападна [[Бугарија]] (три семејства од 1903 година). Во Рајчица биле доселени од селото [[Горно Косоврасти]] и ''Ѓурановци'' се иселиле во [[Лом]] (две семејства од 1903 година), ''Анѓелковци'' се иселиле во [[Лом]] (три семејства од 1904 година) и ''Божиновци'' се иселиле во [[Лом]] (четири семејства од 1905 година). Сите во Рајчица живееле во Радовско маало, и таму биле староседелци. Потекнувале од основачот на маалото Раде. Од другите родови поединечно се знае за следните иселеници до 1954 година: од ''Дуковци'' има иселеници во: [[Лом]] (три семејства од 1905 година) и во [[Скопје]] (едно семејство од 1942 година); од ''Тодоровци'' има иселеници во: [[Лом]] (едно семејство од 1914 година) и во [[Софија]] (две семејства од 1900 и 1920 година); од ''Мартиновци'' има иселеници во: [[Дебар]] (едно семејство од 1935 година) и во [[Скопје]] (две семејства од 1930 и 1942 година); од ''Мојсовци'' има иселеници во: [[Кралево]] (едно семејство од 1900 година) и во [[Софија]] (две семејства од 1900 година); од ''Лековци'' има иселеници во: [[Скопје]] (три семејства од 1942 година, некои се вратиле во [[Дебар]] во 1945 година); од ''Трајовци'' има иселеници во: [[Лом]] (едно семејство од 1903 година), [[Пловдив]] (едно семејство од 1903 година) и во [[Скопје]] (едно семејство од 1942 година); од ''Докузовци'' има иселеници во: [[Скопје]] (две семејства од 1942 година) и во [[Охрид]] (едно семејство од 1942 година); од ''Симоновци'' има иселеници во: [[Дебар]] (едно семејство од 1945 година) и во [[Белград]] (едно семејство од 1954 година); од ''Веловци'' има иселеници во: Скопје (две семејства од 1942 година); од ''Ѓурчијовци'' има иселеници во: Лом (едно семејство од 1900 година); од ''Јовчевци'' има иселеници во: Лом (едно семејство од 1900 година); од ''Мојсовци'' (се одвоиле од Влаовци) има иселеници во: [[Лом]] (три семејства од 1895 година); од ''Чолаковци'' (се одвоиле од Влаовци) има иселеници во: [[Лом]] (две семејства од 1900 година); од ''Андоновци'' има иселеници во: [[Браила|Браил]] (едно семејство од 1900 година), [[Дебар]] (две семејства од 1912 година) и во [[Скопје]] (едно семејство од 1942 година); од ''Јаковчевци'' има иселеници во: [[Лом]] (три семејства од 1900 година) и од ''Јовчевци'' има иселеници во: [[Дебар]] (едно семејство од 1885 година, се иселил Стрезо). == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Рајчица било село во [[Дебарска каза|Дебарската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Дебарска градска општина, во која влегувал градот Дебар и селата Баниште, Бомово, Елевци, Коњари, Кривци, Рајчица, Селокуќи, Спас и Хаме. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од градот Дебар, во кој влегувале и селата Рајчица и Елевци. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0554 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на средното училиште „28 Ноември“ во [[Дебар]]. Во ова избирачко место е опфатен дел од градот Дебар и населените места: Рајчица и [[Татар Елевци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 93 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 112 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-496|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111180206/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-496|archive-date=2023-01-11|dead-url=|accessdate=11 јануари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Рајчки манастир 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на познатиот женски [[Рајчки манастир|манастир „Св. Ѓорѓи“]], метох на Бигорскиот манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Долни Раброец (Рајчица)|Долни Раброец]] — црква и некропола од средниот век ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рајчица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — манастирска црква на Рајчкиот манастир; * [[Црква „Св. Варвара“ - Рајчица|Црква „Св. Варвара“]] — селска црква во маалото Рајчки; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рајчица|Црква „Св. Атанасиј“]] — селска црква во маалото Влаовци; и * [[Црква „Св. Димитриј“ - Рајчица|Црква „Св. Димитриј“]] — селска црква во маалото Радовци. ;Манастири * [[Рајчки манастир]] — познат манастир, метох на Бигорскиот манастир <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Свети Ѓорѓија манастир.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Sv.Varvara-Rajchica-MK.JPG|Црквата „Св. Варвара“ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Рајчица 10.jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name="Дебарско-Поље" /> * [[Ѓурѓовден]] — секоја година на [[6 мај]] се одржува општонароден собор и прослава на патрониот празник на манастирот Свети Георги Победоносец, на кој присуствуваат некогашни жители на селото, нивни потомци, луѓе кои водат потекло од ово крај како и жители на [[Дебар]], [[Скопје]] и посетители од сите краишта на [[Македонија]]. == Личности == ;Родени во или по потекло од Рајчица * [[Алексеј Зографски]] — преродбеник * [[Никола Аџиев]] — револуционер * [[Силко Цветков]] — револуционер * [[Тришо Стојановски]] — писател * [[Марин Докузовски]] — кошаркарски тренер и селектор на македонската кошаркарска репрезентација <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Рајчица 05.jpg|Поглед на маалото Радовци Податотека:Рајчица 03.jpg|Поглед кон селото од патот за [[Центар Жупа]] Податотека:Чешма во Рајчица.jpg|Селска чешма Податотека:Rajcica-Radovci-Sv.Georgi-MK.jpg|Поглед на долното маало Радовци Податотека:Рајчица 01.jpg|Поглед кон селото од патот за [[Центар Жупа]] </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rajčica}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Рајчица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] hslaha8exom5wjubyqm2ntuk92ts2ya 0 7806 5586799 5283073 2026-07-03T20:18:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586799 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Раде Јовчевски - Корчагин | портрет = Rade Jovčevski.jpg | px = | опис = | родено-име = Раде Јовчевски | роден-дата = {{роден на|14|август|1919}} | роден-место ={{роден во|Скопје|Кралство СХС}}, денес [[Македонија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1943|02|20|1919|08|14}} | починал-место ={{починал во|Скопје|Царство Бугарија}}, денес [[Македонија]] | починал-причина = убиство | националност = [[Македонец]] | познат = комунист, борец на НОБ и народен херој | занимање = кожарски работник }} '''Раде Јовчевски - Корчагин''' ([[14 август]] [[1919]] - [[20 февруари]] [[1943]]) — [[Македонци|македонски]] [[Сојуз на комунистите на Македонија|комунист]], учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] од [[Македонија]].<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 645 стр.</ref> == Животопис == [[File:Korchagin - NBRM.jpg|thumb|Споменик на местото на родната куќа на Раде Јовчевски - Корчагин, во склоп на комплексот на Народната банка на Македонија]] === Почетоци === Раде Јовчевски е роден на [[14 август]] [[1919]] година во [[Скопје]] во скромно занаетчиско семејство. Неговиот татко Коста бил познат скопски [[чевларство|чевлар]]. Своето основно образование Раде го започнал во месното скопско училиште и бил солиден ученик. Иако Раде сакал да го продолжи своето образование, сепак поради сиромаштијата тоа не му било овозможено и морал да почен да изучува занает. Раде Јовчевски се помирил со тоа и решил да почне да изучува некој занает кој ќе биде поплатен и постабилен од тој на татко му. Така, во 1933 година почнал да го посетува училиштето за трговска младина како кожарски работник. Корчагин работел и изучувал занает цели три години, но откако завршил со обуката тој не нашол работа во Скопје. Поради тоа, Раде Корчагин заминал за [[Белград]]. Таму нашол работа по занает и се зачленил во кожарскиот и крзнениот синдикат. Тогаш се стекнал и со прекарот „Корчагин“, по јунакот во романот „[[Како се калеше челикот]]“ од [[Николај Островски]]<ref name="spomenkniga">„Беа, загинаа, останаа“ - спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртвите на фашизмот - Скопје. 1969, 11 стр.</ref> Бидејќи се покажал како вреден и одлучен човек, Раде Корчагин бил назначен за секретар на синдикатот во 1938 година, а веќе во 1939 година станал и член на Комунистичката партија на Југославија.<ref name="херои">Народни херои од Македонија, Наша книга, Скопје, 1973 г., стр. 145-149</ref> === Активизам === Во Белград, од страна на полициските служби, Раде Јовчевски бил регистриран како ''Раде Јовчевиќ, кожарски работник од Скопје''. Поради неговите идеали и делувања, Раде Јовчевски не бил пожелен од страна на властите и истите наредиле да се врати во Скопје. Кога се вратил Јовчевски во Скопје, тој станал член на Урсовиот синдикат и така тој успешно организирал десеттина масовни излети на [[Водно]], [[Матка]] и други околни места. Излетот во [[Катланово]] бил најпосетен од страна на работници, но бил доста таен во однос на организацијата, така што полицијата не разбрала ништо што било зборувано или правено на тој настан, а воедно и на другите.<ref name="херои"/> Челниците и раководителите на КПЈ имале голема доверба во Раде Јовчевски. Така, во 1940 година тој станал професионален полтички работник. Интересот на властите за Раде уште повеќе се зголемил и бил квалификуван како „опасен комунист“, „човек против кралот“ и со жар се барало истиот да биде затворен. Кога бил приведен од началникот на полицијата, Раде Јовчевски бил подолго време мачен сè со цел да се извади од него некоја информација. Сепак, Раде бил одлучен и верен на својата партија и не предал никакви информации. Сепак, тој бил притворен уште најмалку двапати после тоа мачење.<ref name="херои"/> Низ Белград и Скопје делел пропагандни материјали за партијата, организирал и помогнал при организирање на партиски настани, а неколкупати имал средби и со [[Јосип Броз - Тито]]. По налог на партијата, тој бил испратен во [[Скопка Црна Гора]] за да помогне при формирањето на еден [[Прв скопски партизански одред|партизански одред]]. Многу набрзо по формирањето на одредот истиот бил откриен од властите и неговата работа намалена. Поради безбедносни причини заминал за Софија со останатите блиски соработници, и од таму делувале врз настаните во Скопје. Паралелно бил и осудуван во отсуство со казна смрт. Во Скопска Црна Гора се враќа под името „Јанко“ и така учествува во формирањето на [[Втор скопски партизански одред|нов партизански одред]], каде бил заменик-политички комесар. За тие цели, меѓу другото, лично со останатите содејци пренесувале оружје преку [[Радуша]] до Скопска Црна Гора. Полицијата разбрала за некојси „Јанко“ кој организирал такво формирање на одред и објавила потерница и награда за неговата глава. Раде Јовчевски бил предаден од страна на некојси селанец во [[Побожје]], од кој требало да земе пушки. Тој се спасил така што фрлил бомба кон едната група полицајци. Наградата за главата на Корчагин била 150.000 лева. Одредот кој бил формиран во Скопска Црна Гора тргнал за [[Косово]] и [[Јужна Србија]] да се спои со косовскиот одред. Патувал со неговиот соборец и добар другар [[Санде Урдаревски]]. Походот на одредот бил во јнауари 1943 година. Сепак, движењето на одредот бил заприметен од лица кои биле жедни за наградата за главата на Корчагин. Така, некаде во близина на [[Липљан]], одредот бил нападнат. Целиот одред бил разбиен во близина на [[Бинач]].<ref name="херои"/> [[Податотека:Rade_Jovcevski_-_Korcagin.jpg|лево|мини|251x251пкс|Убиството на Раде Јовчевски - Корчагин од страна на Бугарските окупаторски фашистички сили на Македонија]] [[File:Раде Јовчевски Корчагин (Споменик).jpg|thumb|mini|десно|Споменик на Раде Јовчевски - Корчагин во дворот на истоимената скопска гимназија]] Во Скопје во куќата на Ганко Петковски одредот и соборците на Раде ги прибирале последните сили за обновување на нивните дејства и акции. Вечерта на 20 февруари 1943 година, Раде заедно со останатите активисти сакале да се префрлат во куќата на Јорда Нешевска, денес во Маџир-маало. Без нивно знаење, тие биле предадени и куќата била опколена од бугарската полиција. Полицијата почнала да ги гони активистите. Во тие бркотници Раде бил ранет од страна на бугарската полиција. Така ранет немилосрдно бил убиен од бугарската полиција со неколку куршуми и со избикот „Еве ти ја слободата и човечките правдини.“.<ref name="херои"/> === Посмртно одликување и чест === За народен херој е прогласен на 8 октомври 1953 година.<ref name="херои"/> Во негова чест [[СУ „Раде Јовчевски Корчагин“ - Скопје|средното училиште]] во населбата [[Пролет (скопска населба)|Пролет]] во Скопје го носи неговото име.<ref name="херои"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Александар Спасовски „Раде Јовчевски-Корчагин (прилог кон библиографијата)“, Скопје, 1983. ==Поврзано== * [[НОВ]] * [[Александар Урдаревски]] ==Надворешни врски == * [http://mn.mk/makedonski-legendi/11051-Rade-Jovcevski---Korcagin Раде Јовчевски - Корчагин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170809183316/http://mn.mk/makedonski-legendi/11051-Rade-Jovcevski---Korcagin |date=2017-08-09 }}, Македонска Нација. {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовчевски, Раде}} [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Родени во 1919 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] tcc7jqrggr0v5b2pk2m9p8wli3sxqo9 0 9043 5586905 5283933 2026-07-04T04:45:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586905 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Русиново | слика = Викиекспедиција Малешевија (164).jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Русиново | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 1.503 | година = 2002 | поштенски број = 2315 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=40 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=48 | lon_sec=29 | слава = | мрежно место = | карта = Русиново во Општина Берово.svg }} '''Русиново''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Малешевија]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Берово]], под северната падина на [[Малешевски Планини|Малешевските Планини]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=263}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 900 метри. Од градот [[Берово]] е оддалечено 6 километри.<ref name="енциклопедија" /> Русиново има еден од најголемите атари по површина во Македонија. Атарот зафаќа простор од 133,3&nbsp;км². На него шумите заземаат површина од 9.078 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓа 2.518 хектари, а на пасиштата 1.542 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == [[Податотека:Rusinovo 1916.jpg|мини|десно|Сенародна панихида при гробот на [[Даме Груев]] во с. Русиново во 1916 година]] Во XIX век, Русиново било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 17 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2044 |1953|2251 |1961|2242 |1971|2288 |1981|2173 |1991|2173 |1994|2100 |2002|2095 |2021|1503 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Русиново имало 1.510 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Русиново имало 1.758 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Русиново е голема населба, населено со македонско население. Тоа, во 1961 година броело 2.242 жители, а во 1994 година 2.100 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 2.095 жители, од кои 2.092 [[Македонци]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 април 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.503 жители, од кои 1.416 [[Македонци]] и 87 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.510|1.758|2.044|2.251|2.242|2.288|2.173|2.173|2.100|2.095|1.503}} ===Родови=== Русиново во целост е населено со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Семејства и родови кои живеат во Русиново се: ''Шутевски'', ''Алаѓозовски'', ''Мирчовски'', ''Механџиски''. == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (151).jpg|мини|300п|десно|Средишното основно училиште „Никола Петров - Русински“ во селото]] * [[ОУ „Никола Петров - Русински“ - Русиново|Основно училиште „Никола Петров - Русински“]] до IX одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=214:2010-03-18-08-38-19&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Никола Петров - Русински“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=12 април 2017|location=македонски}}</ref> * Детска градинка 23 Август<ref name="градинка">{{наведена мрежна страница|url=http://www.gradinkaberovo.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=77&Itemid=238|title=Клон с. Митрашинци|work=Градинка 23 Август Берово|accessdate=8 јануари 2017|location=Берово|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029133159/http://www.gradinkaberovo.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=77&Itemid=238|url-status=dead}}</ref>, клон на градската градинка од Берово * Амбуланта * Културен дом * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|2315]]) == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Русиново, каде Русиново било единствено село во општината. Во периодот 1952-1955, селото било дел од некогашната Општина Владимирово, во која покрај селото Русиново се наоѓале и селата Владимирово и Мачево. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0014 и 0015 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месната заедница и основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на оваије изборни место биле запишани вкупно 1.602 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (159).jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петка“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Ан (Русиново)|Ан]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Градиште (Русиново)|Градиште]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Долно Грамаѓе (Русиново)|Долно Грамаѓе]] — [[населба]] од [[римско време|римското време]] и старохристијанска [[црква]]; * [[Дунковец (Русиново)|Дунковец]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]; * [[Петрово Брдо (Русиново)|Петрово Брдо]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Плашица (Русиново)|Плашица]] — [[населба]] и [[викус]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Терзиевец (Русиново)|Терзиевец]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Црквиште I (Русиново)|Црквиште I]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Црквиште II (Русиново)|Црквиште II]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Чука (Русиново)|Чука]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; и * [[Џами Тепе (Русиново)|Џами Тепе]] — [[среден век|средновековна]] [[црква]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Русиново|Црква „Св. Петка“]] — главна селска црква од {{римски|19}} век; * [[Црква „Св. Марко“ - Русиново|Црква „Св. Марко“]] — капелна црква; и * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Русиново|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — капелна црква од {{римски|14}} век. ;Бисти * Биста на [[Никола Петров Русински]] * Биста на [[Даме Груев]] ;Споменици * Споменик од НОБ <!--== Редовни настани ==--> == Личности == * [[Иван Белчев]] (1867–1921) — македонски револуционер; * [[Никола Петров Русински]] (1885–1943) — македонски револуционер; * [[Љупчо Мирчовски]] (1964–2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], капетан на воената полиција; * [[Кристијан Воденски]] (р. 2006) — германски повеќекратен шампион во боречки спортови<ref>[http://sportmedia.mk/drugi-sportovi/ostanato/germanskata-televizija-rtl-so-prilog-za-maliot-nindzha-kristijan-vodenski ''Германската телевизија „РТЛ“ со прилог за „малиот Нинџа“ Воденски!'']</ref> *[[Васил Димов Алаѓозовски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Јордана Василева Алаѓозовска]] — македонска револуционерка од ВМОРО.<ref name=":0"/> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Викиекспедиција Малешевија (149).jpg|Биста на Никола Петров Русински Податотека:Викиекспедиција Малешевија (150).jpg|Дел од селото, заедно со главната селска црква „Св. Петка“ Податотека:Викиекспедиција Малешевија (152).jpg|Градинката во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (153).jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (154).jpg|Селото заедно со поглед на црквата и селските гробишта Податотека:Викиекспедиција Малешевија (155).jpg|Споменикот од НОБ Податотека:Викиекспедиција Малешевија (157).jpg|Поштата во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (158).jpg|Биста на Даме Груев Податотека:Викиекспедиција Малешевија (161).jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (163).jpg|Панорамски поглед на Русиново Податотека:Викиекспедиција Малешевија (165).jpg|Поглед на Русиново од влезот на главната селска црква Податотека:Викиекспедиција Малешевија (166).jpg|Поглед на Русиново </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rusinovo, Macedonia|Русиново}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Русиново| ]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] [[Категорија:Села во Македонија]] do9c32o2te84zekulb9315vkfc6vq97 0 9045 5586848 5201065 2026-07-03T22:04:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586848 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ратево | слика = Викиекспедиција Малешевија (135).jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Ратево | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Берово}} | област = [[Малешевија]] | население = 630 | година = 2002 | поштенски број = 2330 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 860 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=40 | lat_sec=59 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=51 | lon_sec=00 | слава = [[Павловден]] | мрежно место = | карта = Ратево во Општина Берово.svg }} '''Ратево''' — село во [[Општина Берово]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Берово]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Малешевија]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Берово]], во горното сливно подрачје на реката [[Брегалница]], недалеку од [[Беровско Езеро|Беровското Езеро]] (нарекувано и '''Ратевско Езеро''').<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=256}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 860 метри. Од градот [[Берово]] е оддалечено 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 39,7&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема површина од 1.843 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 1.205 хектари, а на пасиштата 836 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во XIX век, Ратево било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 20 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1259 |1953|1267 |1961|1229 |1971|1145 |1981|1060 |1991|934 |1994|910 |2002|844 |2021|630 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ратево имало 630 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ратево имало 640 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.050 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, но со намалување на бројот на жителите. Во 1961 година селото имало 1.229 жители, од кои 1.176 биле [[Македонци]], a 53 жители биле [[Турци]]. Во 1994 година бројот се намалил на 910 жители, од кои 905 Македонци и 5 [[Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 844 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 април 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 630 жители, од кои 612 [[Македонци]] и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|630|630|1.259|1.267|1.229|1.145|1.060|934|910|844|630}} == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (146).jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Ратево|Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url= http://berovo.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=215:2010-03-18-08-47-52&catid=65:2009-09-30-13-35-17&Itemid=137|title=ОУ „Дедо Иљо Малешевски“|publisher=[[Општина Берово]]|accessdate=6 април 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Берово]] * Амбуланта * Културен дом == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Берово]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Берово. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Ратево, во која единствено село било Ратево. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Беровска градска општина, во која покрај селото Ратево се наоѓале градот Берово и селата Двориште и Смојмирово. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0013 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 664 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Малешевија (138).jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петар и Павле“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште I (Ратево)|Градиште I]] — [[градиште]] и [[некропола]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Градиште II (Ратево)|Градиште II]] — [[градиште]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]] и старохристијанска [[црква]]; * [[Грамади (Ратево)|Грамади]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Жизница (Ратево)|Жизница]] — [[населба]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]; * [[Манастир (Ратево)|Манастир]] — старохристијанска [[базилика]]; и * [[Слатина (Ратево)|Слатина]] — [[могила]] од [[доцноантичко време|доцноантичкото време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Ратево|Црква „Св. Петар и Павле“]] — главна селска црква ;Бисти * Биста на [[Ефтим Папалиски]] * Биста на [[Ефтим Крстовски]] ;Реки<ref>{{РекиМак|страница=60}}</ref> * [[Ратевска Река]] — река која поминува низ самото село == Редовни настани == * [[Ратевски бамбурци]] (20 јануари) — жителите се маскираат со маски направени од животински кожи; карневалот има вековна традиција која се одржала до денес, со идеја маските и звукот од прапорците да ги избркаат лошите духови.<ref name="пијанец-малеш">{{наведена мрежна страница|url=http://star.pehcevo.gov.mk/images/stories/sliki1/pijanec%20i%20males.pdf.pdf|last=Илиевска-Арсова|first=Весна|title=Пијанец-Малеш, изобилство од сонце и насмевки!|publisher=Центар за развој на Источен плански регион|year=2011|accessdate=6 април 2017|location=Штип|page=27}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Павловден]] (13 јули) — главна селска слава * [[Илинден]] (2 август) — црковно-народен собир * [[Голема Богородица]] (28 август) — црковно-народен собир <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Ратево-марка.jpg|Марка на Македонска Пошта со традиционална куќа од Ратево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (147).jpg|Поглед на [[Ратевска Река]] под селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (133).jpg|Пилана на влезот во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (134).jpg|Селските гробишта сместени на влезот во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (136).jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (142).jpg|Сретселото во Ратево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (143).jpg|Биста на Ефтим Папалиски Податотека:Викиекспедиција Малешевија (144).jpg|Биста на Ефтим Крстовски Податотека:Викиекспедиција Малешевија (145).jpg|Културниот дом во селото Податотека:Викиекспедиција Малешевија (132).jpg|Поглед на Аврамови Колиби, дел од селото, сместено покрај патот Берово-Струмица </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ratevo}} {{Општина Берово}} [[Категорија:Ратево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Беровски села]] [[Категорија:Села во Општина Берово]] t72bruxeqbyzlj9l4mev6vs190rzt10 0 9047 5586886 5474513 2026-07-04T02:26:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586886 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Робово}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Робово | слика = Панорамски поглед на Робово.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на Робово | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Пехчево}} | област = [[Малешевија]] | население = 266 | година = 2002 | поштенски број = 2326 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=46 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=49 | lon_sec=0 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Робово во Општина Пехчево.svg }} '''Робово''' — село во [[Општина Пехчево]], во областа [[Малешевија]], во околината на градот [[Пехчево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Робово 2.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Малешевија]], во западниот дел на територијата на [[Општина Пехчево]], од десната страна на реката [[Брегалница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 февруари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=260}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 860 до 900 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 20&nbsp;км². На него пасиштата заземаат површина од 819 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 698 хектари, а на шумите 449 хектари.<ref name="енциклопедија" /> === Месности === Село Робово, како дел од Малешево, во [[Малешевска Котлина|Малешевската Котлина]] се наоѓа во северниот дел на десната страна на реката Брегалница, а се граничи од југ со реката [[Брегалница]], со која Робовското Поле се одвојува од подрачјето на [[Владимирово]] и [[Мачево]], од исток со подрачјето на [[Смојмирово]] и [[Умлена]] и тоа по левата страна на Стојков Дол, по Брестово до Синдрачка Долчина, преку Умленска Река, Широките Ливади, Вранево, потоа свртува на запад до Радовица и по Радовица до над месноста Никлевец. По спојувањето на двата пата од Робово до над месноста Војова Ливада и од Умлена над месноста Крсто Врви по патот до Дурчовец. Тука го пресекува Дурчовец и излегува на Тодевица, а потоа по патот за [[Нов Истевник|Нов Истевник (Махлите)]] и [[Тработивиште]] од [[Бејаз Тепе]]. Тоа е и најдолгата граница на робовскиот синор. Од север границата почнува од Бејаз Тепе каде што се спојуваат четири синори – Робовски, Умленски, Истевнички и Разловечки. Северната гранива од Бејаз Тепе продолжува по десниот крак на Градус, меѓу Разлошките Валози и Пржаре. Тука таа го сече Градус, поминува на неговата лева страна, минува покрај Кривото Осое над Капева чешма и се искачува до Чокалица каде што се спојува со западната граница на робовскиот синор. Од Бејаз Тепе до Чокалица границата е заедничка со разливечкиот синор. Западната граница минува по вододелницата меѓу Градус и Тиновец (десна притока на Брегалница) до Грбавец. Од Грбавец таа врви источно од Момин Рид до под Чочевските и Черговските колиби (имоти), каде што е заедничка граница со синорот на селото [[Митрашинци]]. Оттука свртува на исток до Голема Полена, врви по сртот на Голема Полена и Големото Присое каде што каде што е заедничка граница со синорот на селото [[Будинарци]]. При крајот на Големото присое свртува на исток, го сече коритото на Гулем (Голем) Дол под Николчица, го сече коритото на Баџија под Толчарев камен и се искачува на Мачоские Рид. Врви по него, слегува источно од село Мачево и преку Бардачица излегува на коритото на Робовска Река. Тука врви по нејзиниот десен брег и преку Голчово Кладенец слегува до Бреганица. На меѓупросторот на Големото присое до Брегалница, каде што се спојува со јужната граница, таа е заедничка граница со синорот на [[Мачево]]. Во овие граници синорот на Робово се простира на надморска височина од 790 метри при вливот на Робовска Река во Брегалница и до 1348 метри на Бејаз Тепе. Висинската разлика изнесува 558 метри. Робовскиот синор граничи со 9 синори на околните села, односно со повеќе од половина од селата во [[Малешевска Котлина|Малешево]], и тоа: [[Владимирово]], [[Смојмирово]], [[Чифлик (Пехчевско)|Чифлик]], [[Умлена]], [[Нов Истевник]], [[Разловци]], [[Митрашинци]], [[Будинарци]] и [[Мачево]]. == Историја == [[Податотека:Hristo Kutrulya.JPG|мини|220п|десно|Војводата [[Христо Димитров – Кутрулја]], деец на [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]] од Робово]] Во 1900 година [[Гоце Делчев]] испраќа во Македонија неколку војводи на чети. Меѓу нив е и Тодор Иванов, како војвода на чета во [[Малешевска Котлина|Малешевско]]. На 20 јули истата година неговата чета е откриена од [[Турци]]те кај селото Робово и почнува борба. Турците не успеваат да преземат куќата, каде што се наоѓа Тодор Иванов и ја палат. Иако му завршува муницијата, тој не се предава и загинува во огнот на куќата. Во XIX век, Робово било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. За време на [[Кралство Србија|Српската]] окупација од [[1912]] г. до [[1941]] г. (подоцна од [[1918]] г. [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]; од [[1929]] г. до [[1941]] г. Кралство Југославија) Робово страда силно.<ref name="Терор">{{наведена книга|last= Галев|first=М-р Димитар|title=Белиот терор во Југоисточна Македонија 1912–1941 година; Книга прва|publisher=Друштво на наука и уметност|location=Штип|date=1991|page=702|isbn=}}</ref> Од српските војници и жандарми убиени биле селаните ''Димитар Стојов'', ''Андон Поп-Димитров'', ''Христо Ангелов'', ''Атанас Точев'', ''Георги Зафирков'', ''Димитар Крмаров'' и ''Георги Сивев''. На ''Петре Малинов'' му биле опожарени 2 куќи и 6 плевни.<ref name="Терор" /> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|790 |1953|837 |1961|713 |1971|656 |1981|580 |1991|504 |1994|476 |2002|426 |2021|266 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. селото имало 80 домаќинства, со 293 жители Македонци. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Робово имало 770 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Робово имало 960 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, населено со македонско население, но со намалување на населението. Така, во 1961 година броело 773, а во 1994 година 476 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Робово живееле 426 жители, од кои 422 [[Македонци]] и 4 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 февруари 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 266 жители, од кои 258 [[Македонци]], 3 [[Македонски Срби|Срби]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|770|960|790|837|713|656|580|504|476|426|266}} == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Робово.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * Амбуланта * Дом на културата * [[ПУ „Ванчо Китанов“ - Робово|Основно училиште „Ванчо Китанов“]] до V одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pehcevo.gov.mk/obrazovanie/|title=ООУ Ванчо Китанов Пехчево|last=|first=|date=|work=[[Општина Пехчево]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Ванчо Китанов“ - Пехчево]] * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Пехчево]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пехчево. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Робово, во која влегувале селата Мачево, Робово и Умлена. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Пехчевска градска општина, во која покрај селото Робово се наоѓале градот Пехчево и селата Будинарци, Митрашинци, Негрево, Умлена, Црник и Чифлик. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Берово. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0022 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 249 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616003720/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=58&ps=104|archive-date=2020-06-16|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 238 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/104|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505192602/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/58/104|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Робово 1.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Грамаѓе (Робово)|Грамаѓе]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]; * [[Мачевски Чуки (археолошко наоѓалиште)|Мачевски Чуки]] — [[могила|могили]] од [[римско време|римското време]]; и * [[Ормање (Робово)|Ормање]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Робово|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква ;Споменици на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] * Биста на [[Јован Пранговски|Јован К. Пранговски]] * Биста на [[Александар Овчарски|Александар Е. Овчарски]] * Биста на [[Борис Зифовски|Борис А. Зифовски]] * Спомен-плоча <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:Споменици на НОБ во Робово.jpg|Спомен-бисти од НОБ Податотека:Споменик на Јован К. Пранговски во Робово.jpg|Биста на Јован К. Пранговски Податотека:Споменик на Александар Е. Овчарски во Робово.jpg|Биста на Александар Е. Овчарски Податотека:Споменик на Борис А. Зифовски во Робово.jpg|Биста на Борис А. Зифовски Податотека:Споменик-плоча на НОБ во Робово.jpg|Спомен-плоча на НОБ </gallery> == Редовни настани == * [[Голема Богородица]] (28 август) — селска слава, која се одбележува со турнир во мал фудбал и вечерна игранка. * [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] (21 септември) — се слави во поново време == Личности == ;Родени во Робово * [[Атанас Малинов (Малина)]] — деец на ВМРО * [[Паисиј Рилски]] (1861 или 1866-1932) — македонски свештеник и револуционер * [[Христо Димитров Кутруле]] (?-1905) — македонски револуционер * [[Зора Глигорова|Зора Чичаковска Глигорова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] ;Починати во Робово * [[Тодор Иванов]] (?-1900) — македонски револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170px"> Податотека:Панорамски поглед на Робово 2.jpg|Панорамски поглед на селото Податотека:Куќи во Робово.jpg|Куќи во селото Податотека:Пејзаж над Робово.jpg|Пејзаж над Робово Податотека:Селска чешма во Робово.jpg|Селска чешма Податотека:Стара куќа во Робово.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Улица во Робово.jpg|Улица во селото Податотека:Поглед на Робово.jpg|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Robovo}} {{Општина Пехчево}} [[Категорија:Робово (Пехчевско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пехчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Пехчево]] hronpeoekz7s0twtgawotic7p2lh1hy 0 9066 5586829 5331156 2026-07-03T21:03:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586829 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Разловци | слика = Разловци - МК 02.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Источен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Делчево}} | област = [[Пијанец]] | население = 461 | година = 2002 | поштенски број = 2325 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 690 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=46 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Разловци во Општина Делчево.svg }} '''Разловци''' — село во [[Општина Делчево]], во областа [[Пијанец]], во околината на градот [[Делчево]]. Во 1876 година во него избувнало [[Разловечкото востание]] на македонскиот народ против османлиската власт. И покрај неуспехот на востанието, тоа имало големо значење за будењето на националната свест и за народноослободителната борба на македонскиот народ. == Географија и местоположба == [[Податотека:Дел од селото Разловци (1).jpg|мини|300п|лево|Дел од селото]] Селото се наоѓа во областа [[Пијанец]], во крајниот југоисточен дел на територијата на [[Општина Делчево]], непосредно од левата страна на реката [[Брегалница]], чиј голем атар се допира со подрачјето на соседните [[Општина Берово]] и [[Општина Виница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=15 јуни 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=251-252}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 690 метри.<ref name="енциклопедија" /> Има голем атар, кој зафаќа простор од 60,2&nbsp;км². На него шумите заземаат површина од 2.944 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 1.160 хектари, а на обработливото земјиште 1.650 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во јужниот дел на областа [[Делчевска Котлина|Пијанец]], при што претставува последното село на општината и на соодветната етногеографска област. Сместено е на левиот брег на реката [[Брегалница]], источно од падините на [[Голак]], а западно од [[Обозна|Обозна Планина]]. Оддалечено е 19 километри јужно од [[Делчево]] и 26,5 километри северозападно од [[Пехчево]]. == Историја == [[Податотека:Плоча за Разловечкото востание во селото Разловци.jpg|мини|300п|десно|Плоча за [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] во селото]] Се претпоставува дека селото настанало пред повеќе од 250 години, кога неколку семејство коишто живееле во [[Пиринска Македонија]], во областа [[Разлог]], пребегале од таму и ја населиле денешната територија. Се мисли дека затоа и селото е наречено Разловци. Тие биле со борбен дух и не се согласувале со турската власт. Интересно е тоа што уште од самото настанување на селото, во него живеат само [[Македонци]]. Тие не дозволувале луѓе од други националности дури и да влезат во селото. Луѓето од околните места коишто биле гонети од турската власт, се криеле таму. Една поговорка вели „еден Турчин дојде во селото, и разловчани кренаа востание да го избркаат“. Во селото се наоѓа црквата Свети цар Константин и царица Елена, која била изградена околу 1850 година. Селаните побарале од турската војска да си изградат црква која ќе биде во близина на селото, бидејќи постојната била на неколку километри оддалеченост. Тоа не им било одобрено и им рекле дека ако во селото имало стара црква, можат пак да ја изградат. И бидејќи стара црква немало, тие се досетиле и преку ноќ откопале камен од темелите на црквата надвор од селото и го закопале на местото каде денес се наоѓа црквата Свети цар Константин и царица Елена. Наредниот ден таму копале во присуство на турската војска и го „нашле“ каменот и рекле дека тоа е од старата црква. Им дале дозвола да си изградат црква. Целото село собирале пари за градба на новата црква, но бидејќи не им стигале пари, Цоне Спасев-Ингилизо го продал својот имот за да се изгради црквата. Во знак на благодарност негов портрет е насликан во црквата и подоцна селаните го славеле како светец Во {{римски|19}} век, Разловци било село во рамките на [[Малешевија|Малешевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. === Разловечко востание: === {{Главна|Разловечко востание}} Некогаш во селото Разловци имало некој Турчин по име Алиман. Тој силувал жени и ги терал да го служат со сè што ќе посака. Тој отишол во црквата и се молел Господ да му ги прости гревовите. Но, на излегување го сретнал поп-Стојан и тој почнал да се смее. Поп-Стојан го прекинал неговото смеење и му рекол: „Алимане! до кога жените ќе ги измачуваш, а јас ќе крставам твои деца?“ Алиман со смеење одговорил: „Ќе престанам кога ќе крстиш мое дете од ќерка ти и внука ти.“ Поп-Стојан се изнервирал и го ранил во стомакот. Алиман ранет со тројца свои другари отишол во куќата на еден болен старец. Старецот го избркале надвор од куќата. Кога го дознала разловечката полиција тие ја запалиле куќата на старецот заедно со Алиман и неговите три другари, но еден од другарите останал жив и им рекол на разловечката полиција во 15:00 часот да отидат на почетокот на селото и да го бакнуваат лебот и рацете на командирот на турскиот аскер. Сето тоа се случило и затоа командирот ја прашал полицијата зошто го прават тоа и тие им раскажале дека другарот на Алиман им рекол да го сторат тоа, а во спротивно ќе им го запали селото. Командирот на тоа подговорил дека тоа не е вистина. Командирот рекол дека селото ќе го запалат само ако парите на Алиман ги нема, а ако се таму ќе ги остави на мира да живеат. Потоа командирот се уверил дека парите се таму и селаните ги оставил на мира да живеат. Турскиот аскер се побунил за стореното и го убиле командирот. Аскерот избрал нов командир и им рекле на селаните дека ќе дојдат да се борат. После неколку дена турскиот аскер пристигнале да го одмаздуваат убиството на Алиман. Така започнало [[Разловечко востание|Разловечкото востание]]. === Под српска окупација === За време на [[Кралство Србија|Српската]] окупација од [[1912]] г. до [[1941]] г. (подоцна од [[1918]] г. [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]; од [[1929]] г. до [[1941]] г. Кралство Југославија) Разловци страда силно.<ref name="Терор">{{наведена книга|last= Галев|first=М-р Димитар|title=Белиот терор во Југоисточна Македонија 1912–1941 година; Книга прва|publisher=Друштво на наука и уметност|location=Штип|date=1991|page=639|isbn=}}</ref> Паралелно со убивањето на свештениците, двајцата клисари, младинците ''Илија'', ''Иван'' и ''Коле'' во селото Разловци поради масовното дезертирање од српската војска и бегањето во [[Царство Бугарија|Бугарија]], до смрт биле тепани од српските четници и жандарми и жените ''Спасуна Георгиева'' и ''Петра Чолачка'', како и свештениците ''поп Јован'' и ''поп Манасие''. Од друга извори се дознава дека селото Разловци во периодот меѓу [[1913]]—[[1915]] г. дало голем број жртви на српскиот терор. Имињата на жртвите се: ''поп Костадин'', ''Костадин Жежов'', ''Ефтим Ковачев'', ''Атанас Донински'', ''Атанас Петров'', ''Захариј Гоцев'', ''Георги Цинцев'', ''Спиро Манчев'', ''Бфрем Симеонов'', ''Ангел Донински'' (беследно исчезнал), ''Иван Донински'', ''Христо Цинцев'', ''Васил Донински'', ''Костадин Аврамов'', ''Костадин Џоцов'' (осакатен) и ''Мите Доневски''. Покрај ова, според вториот извор, во селото Разловци, во тој период, српските жандарми опожариле три куќи.<ref name="Терор"/> === Втора светска војна === Вкупно 7 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1113 |1953|1344 |1961|1116 |1971|1143 |1981|1061 |1991|899 |1994|906 |2002|826 |2021|461 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Разловци имало 784 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Разловци имало 960 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 140-141.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 850 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, коешто во 1961 година имало 1.116 жители, а во 1994 година бројо се намалил на 906 жители, од кои 904 [[Македонци]] и двајца жители [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Разловци живееле 826 жители, од кои 823 [[Македонци]] и 3 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 јуни 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 461 жител, од кои 391 [[Македонци|Македонец]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 68 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|784|960|1.113|1.344|1.116|1.143|1.061|899|906|826|461}} === Родови === Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото: '''Македонски''' * '''Староседелци:''' ''Мицовци (2 к.), Чорбаџији (4 к.), Сумраци (2 к.), Транговци (14 к.), Дичовци (4 к.), Гоцевци (6 к.), Карафаци (2 к.), Рунтевци (2 к.), Џабире (5 к.), Спасевци (5 к.), Донинци (7 к.), Ѓорговци и Поповци (7 к.), Бојчовци (3 к.), Тришанци (2 к.), Дончовци (2 к.), Манчовци (5 к.), Бојаџиовци (2 к.), Анџији (3 к.), Енќовци (3 к.), Ситновци (14 к.), Мулаци (9 к.), Смиленци (5 к.), Тричковци (7 к.), Черговци (1 к.), Ѓурчији (7 к.), Баќевци (3 к.), Џаџовци (6 к.), Крстовци (3 к.), Пешовци (4 к.), Цинцовци (6 к.), Џиџере или Џиџерци (1 к.), Миленковци (1 к.), Калајџисци (4 к.), Глинџаре (3 к.), Огнаре (5 к.), Начевци (1 к.), Горанци (1 к.), Ковачовци (1 к.), Мазновци или Пандуре (3 к.), Лалевци (1 к.), Цврданци (2 к.), Иликовци (2 к.), Поповци (1 к.), Чуруци (2 к.), Авалеџији (1 к.), Кушовци (4 к.) и Лакалији (1 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Убавелци (4 к.), Кацарци и Кацарето (6 к.) и Жежовци (12 к.)'' доселени се, но не знаат од каде; ''Златковци (1 к.)'' доселени се во 1830 година од селото [[Црник]]; ''Коваче (5 к.)'' доселени се во 1833 година од селото [[Робово (Пехчевско)|Робово]]; ''Новоселци (8 к.)'' доселени се во 1853 година од селото [[Ново Село]] на [[Бугарија|бугарска страна]]; ''Скакарци (1 к.)'' доселени се во 1878 година од некое околно село.<ref>{{Наведена книга|title=Фонд Русиќ|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к- 3, АЕ, 96/1 в|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Подрачно училиште во Разловци (2).jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во Разловци]] [[Податотека:Поглед на црквата во Разловци.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Контантин и Елена“]] [[Податотека:Спомен-дом во Разловци.jpg|мини|300п|десно|Поглед на спомен-домот на Разловечкото востание]] * Основно училиште „Св. Климент Охридски“ до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.delcevo.gov.mk/delcevo-vodic/obrazovanie/2011-10-19-08-14-12/2212-2018-03-19-13-51-52.html|title=ОУ „Св. Климент Охридски“ - Делчево|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321205316/http://www.delcevo.gov.mk/delcevo-vodic/obrazovanie/2011-10-19-08-14-12/2212-2018-03-19-13-51-52.html|archive-date=2019-03-21|dead-url=|accessdate=15 јуни 2018|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Делчево]]. * Амбуланта * Дом на културата == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Делчево]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Делчево. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Разловци, во која единствено село било Разловци. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Тработивиште, во која покрај селото Разловци се наоѓале селата Вирче, Нов Истевник, Панчарево, Стар Истевник и Тработивиште. Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на општината Делчево. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0590 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во културниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=15 јуни 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 655 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=763|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802024243/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=25&ps=763|archive-date=2020-08-02|dead-url=|accessdate=15 јуни 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 597 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Разловци|Црква „Св. Константин и Елена“]] — главна селска црква ;Спомен-домови * [[Спомен-дом на Разловечко востание]] — спомен-дом на Разловечкото востание <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Разловци * [[Стојан Разловски]] — црковен деец и револуционер <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Дел од населението на Разловци се иселило во соседните градови и населени места по востанието. Денес, разловчани ги има во [[Австралија]], [[Канада]], [[Соединети Американски Држави|САД]] и во неколку европски држави, меѓу кои и [[Италија]]. {{среди}} == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Влезот во подрачното училиште во Разловци.jpg|Влезот во подрачното основно училиште Податотека:Возилото на експедицијата во Разловци.jpg|Поглед на знакот '''1876''' поставен над селото Податотека:Дел од Разловци.jpg|Дел од селото Податотека:Дел од селото Разловци (2).jpg|Поглед на Разловци Податотека:Поглед на Разловци (2).jpg|Панорама на селото Податотека:Подрачно училиште во Разловци (1).jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Стара куќа во селото Разловци.jpg|Стара куќа во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Razlovci}} {{Општина Делчево}} [[Категорија:Разловци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Делчево]] h4n8np8cdxsekvja60i9pk2wmh6b0vt 0 9079 5586950 5201270 2026-07-04T08:16:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586950 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Саса | слика = Поглед на Саса.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Саса | општина = {{општинскигрб|Општина Македонска Каменица}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Осоговија]] | население = 501 | година = 2002 | поштенски број = 2304 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 700-1.340 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=04 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=32 | lon_sec=43 | слава = | мрежно место = | карта = Саса во Општина Македонска Каменица.svg }} '''Саса''' — село во [[Општина Македонска Каменица]], во областа [[Осоговија]], во околината на градот [[Македонска Каменица]]. == Географија и местоположба == Саса се наоѓа во областа [[Осоговија]], во северниот дел на [[Општина Македонска Каменица]]. Селото е планинско и од разбиен тип, а неговите маала се издигаат на надморска височина од 700 до 1.340 м. Селскиот атар зафаќа површина од 56,1 км².<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=265|language=македонски}}</ref> Со својата површина, атарот зафаќа голем дел од долината по течението на [[Каменичка Река]], вклучувајќи ги и нејзините извори во [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]]. Маалата во селото се познати како: Мачкарска Маала, Черовци, Протоѓерци, Шебовска Маала, Додевци, Требешка Маала, Деровци, Портарци, Аџиска Маала, Капетанска Маала, Литовци, Рамни Дол, Букоровенци, Ризанци, Трканица, Гујновци, Сарафатска Маала, Саратска Маала, Возарци, Борчето и Тораница. == Историја == Саса како населено место води потекло многу одамна. Во [[Среден век|средниот век]], германското рударско племе [[Саси]] ([[Саксонци]]) започнале коп на руда и основале населба од каде што денеска потекнува и името на самото село. Денешниот рудник потекнува од XVII век. Вкупно 11 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција. Во рамките на неговиот атар, шумите преовладуваат на површина од 2.565 ха, на пасишта отпаѓаат 1.782 ха, а обработливото земјиште е на површина од 960 ха.<ref name="енциклопедија"/> === Рударство === Стопанска гранка од особено значење во селото е [[рударство]]то. Во неговиот атар се сместени рудниците [[Рудник „Саса“|Саса]] и [[Тораница]] од коишто се ископува [[олово]] и [[цинк]]. За потребите на рудникот Саса било изградено и [[Саса (јаловиште)|истоименото јаловиште]]. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Рудник Саса.jpg|Рудникот „Саса“ Податотека:Јаловиште кај рудникот Саса.jpg|Јаловиштето </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1656 |1953|1117 |1961|1226 |1971|1206 |1981|1388 |1991|1034 |1994|1190 |2002|876 |2021|501 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Саса живееле 730 жители, од кои 700 [[Македонци]] и 30 [[Роми]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_32.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 стр. 227.]</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Саса имало 558 жители, од кои 552 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 6 [[Роми]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 132-133.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 950 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Саса живеат 876 жители, од кои 874 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 501 жител, од кои 418 [[Македонци]], 4 останати и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|730|558|1.656|1.117|1.226|1.206|1.388|1.034|1.190|876|501}} == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на маало во Саса 2.jpg|мини|десно|200п|Аџиска Маала]] Во селото работи [[ПУ „Кирил и Методиј“ - Саса|подрачното основно училиште „Кирил и Методиј“]], каде што се изведува настава до петто одделение. Освен тоа, во селото има амбуланта и услужни објекти.<ref name="енциклопедија"/> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на Општина Македонска Каменица од 1996 година. Во периодот 1955-1996, селото било дел од Општина Делчево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Каменица. Во периодот 1950-1952, селото било дел од истоимената општина. Во XIX век, селото било дел од Кочанската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 615 и 616 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie3-makedonskakamenica.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=26 март 2021}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 668 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Парламентарни избори 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=1 април 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Саски манастир.jpg|мини|десно|200п|Саскиот манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> * [[Балташтица]] — топилница од средниот век; * [[Градиште (Саса)|Градиште]] — градиште од доцноантичко време; * [[Јагодинска Река (Саса)|Јагодинска Река]] — топилница од средниот век; * [[Конарник (Саса)|Конарник]] — црква од старохристијанско време; * [[Мадем (Саса)|Маден]] — топилница од средниот век; * [[Манастириште (Саса)|Манастириште]] — црква од средниот век; * [[Петрова Река (Саса)|Петрова Река]] — топилница од средниот век; * [[Свиња Река (Саса)|Свиња Река]] — топилница од средниот век; * [[Ќеровица (Саса)|Ќеровица]] — населба од доцноантичко време. ;Манастири * [[Саски манастир]]. ;Реки * [[Каменичка Река]]. ;Споменици * Споменик на Вера Јоциќ. ;Цркви * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Саса|Црква „Св. Архангел Михаил]] — манастирска црква. == Личности == ;Родени во Саса * [[Соња Стаменкова]] (р. 1968) — политичарка и градоначалничка на Општина Македонска Каменица. ;Починати во Саса * [[Дончо Ангелов]] (1884 — 1921) — македонски револуционер; * [[Вера Јоциќ]] (1923 — 1944) — југословенска партизанка. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Сретсело на Саса.jpg|Сретселото Податотека:Улица низ Саса.jpg|Улица низ селото Податотека:Поглед во Саса.jpg|Објекти во селото Податотека:Поглед на маало во Саса.jpg|Аџиска Маала Податотека:ОУ „Кирил и Методиј“ - Саса 3.jpg|Основното училиште Податотека:Гробишта во Саса.jpg|Селските гробишта Податотека:Капела во Саса.jpg|Капелата Податотека:Гробишта во Саса 3.jpg|Гробови Податотека:Гробишта во Саса 2.jpg|Селските гробишта </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Sasa, North Macedonia}} {{Општина Македонска Каменица}} [[Категорија:Саса| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Делчевски села]] [[Категорија:Села во Општина Македонска Каменица]] [[Категорија:Саксонци]] cwus5oy9k3izh5juup2da6mm98120s8 0 9684 5586736 5222323 2026-07-03T15:49:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586736 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Прибилци | слика = Викиекспедиција Железник 230.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Прибилци од селските гробишта во дворот на црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Прибилци|Успение на Пресвета Богородица]]“, сместена над селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 153 | година = 2002 | поштенски број = 7240 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 670 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=16 | lat_sec=21 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=15 | слава = [[Голема Богородица]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = www.pribilci.yolasite.com/ | карта = Прибилци во Општина Демир Хисар.svg }} '''Прибилци''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], од левата страна на патот [[Демир Хисар]]-[[Крушево]]. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 670 метри. Од градот [[Демир Хисар]] е оддалечено 4,5 километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов |first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 јануари 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=244}}</ref> Атарот на селото зафаќа простор од 10,5&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 459 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 230, а на пасиштата 178 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во [[XIX век]], Прибилци се наоѓало во Демирхисарската нахија на Битолската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Ова село е познато и опеано во многу [[македонски народни песни]] поради големата бунтовност и македонско [[родољубие]] на неговото население. За неговото име се верува дека е добиено поради што во селото се прибирале македонски ајдути и комити од турските потери, меѓутоа селото е основано и пред османскиот период. За време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] близу селото се одиграла помала битка меѓу македонските комити и турскиот аскер (за време на почетокот на востанието), а турскиот аскер кога поминувал покрај селото одејќи кон [[Крушево]] не ги пронашло комитите кои се скриле во селото. Населението било активно и за времето на [[НОБ]], за што сведочи споменикот во селото. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|481 |1953|482 |1961|436 |1971|427 |1981|362 |1991|270 |1994|287 |2002|266 |2021|153 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Прибилци имало 450 жители, сите Албанци [[муслимани]],<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref>. По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Прибилци имало 480 жители, [[Албанци]] муслимани.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според [[Димитар Гаџанов]] во 1916 г. в Прибилци живееле 404 [[Турци]],<ref>Гаджанов, Димитър Г. Мюсюлманското население в Новоосвободените земи, во: Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско издателство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 267.</ref> што е веројатно поточно од горенаведените два извора, но нивниот број не може да бил толку висок, а камо ли мнозински. Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Прибилци е населено со македонско население. Во 1961 година, селото имало 436, а во 1994 година бројот се намалил на 287 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 266 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 153 жители, од кои 142 [[Македонци]] и 11 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|450|480|481|482|436|427|362|270|287|266|153}} === Родови === Прибилци е македонско село. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1952 година родови во селото: * '''Доселеници:''' ''Трајановци (3 к.)'' доселени се во 1913 година од селото [[Слоештица]]. Таму имаат истоимени роднини; ''Ресуловци (3 к.)'' доселени се во 1914 година исто така од селото [[Слоештица]]; ''Џванковци или Наумовци (2 к.) и Џванковци или Златановци (2 к.)'' доселени се во 1926 година од селото [[Жван]]; ''Дуковци (1 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Железнец]]; ''Масларовци (4 к.)'' доселени се во 1915 година од [[Сладуево]] и [[Единаковци]], од домазети; ''Дуртановци (2 к.)'' доселени се во 1939 година од селото [[Бараково]]; ''Вељановци (3 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Единаковци]]; ''Тајтановци (4 к.)'' доселени се во 1930 година од селото [[Бараково]]; ''Барлевци (1 к.)'' доселени се во 1919 година од селото [[Журче]]; ''Крстан (1 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Бабино]]; ''Алексовци (2 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Големо Илино]]; ''Чакаровци (1 к.)'' доселени се во 1923 година од селото [[Сопотница]]; ''Врбовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Брезово]]; ''Мирчевци (5 к.)'' доселени се во 1925 година од селото [[Бабино]]; ''Младеновци (2 к.)'' доселени се од селото [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]]; ''Трајчевци (1 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Растојца]]; ''Шумковци (1 к.)'' доселени се во 1938 година од селото [[Цер (село)|Цер]] кај [[Кичево]]; ''Чобановци (3 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Големо Илино]]; ''Беговци (1 к.)'' доселени се во 1922 година од селото [[Велмевци]]; ''Десковци (2 к.)'' доселени се во 1912-13 од селото [[Базерник]]; ''Богевци со Ќизаровци (2 к.)'' доселени се во 1921 година од селото [[Кочиште|Кочишта]]; ''Маслароски (2 к.)'' доселени се во 1916 година од селото [[Единаковци]]; ''Пупачовци (4 к.)'' доселени се од селото [[Сопотница]]; ''Шутевци (3 к.)'' доселени се во 1923 година од селото [[Мало Илино]]; ''Момировци со Јовановци (1 к.'') доселени се во 1927 година од селото [[Бабино]]; ''Тошевци (3 к.)'' доселени се од селото [[Сладуево|Сладујево]] во 1915 година, а таму се доселиле од селото [[Единаковци]]; ''Турјановци (1 к.)'' доселени се во 1923 година од селото [[Турје]] во [[Дебрца]]; ''Шундуровци (1 к.) и Настовци (2 к.)'' доселени се во 1926 година од селото [[Мало Илино]]; ''Сиџимковци (3 к.)'' доселени се во 1925 година од селото [[Мало Илино]]; ''Ѓуровци (3 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Големо Илино]]; ''Црвенковци (2 к.)'' доселени се во 1929 година од селото [[Сладуево]], таму се доселиле од селото [[Радово (Демирхисарско)|Радово]]; ''Дранговци (1 к.)'' доселени се во 1929 година од селото [[Жван]]; ''Чакмаковци (2 к.)'' доселени се во 1939 година од селото [[Острилци]] кај [[Крушево]]; ''Вејкрповци (1 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Големо Илино]]; ''Белевци (5 к.)'' доселени се во 1920 година од селото [[Острилци]]; ''Тушловци (2 к.)'' доселени се во 1929 година од селото [[Журче]]; ''Бакамовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Острилци]]; ''Суклевци (1 к.)'' доселени се во 1939 година од селото [[Слоештица]].<ref>{{Наведена книга|title=|last=|first=|publisher=|title= фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == * Основно училиште „Гоце Делчев“ до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|title=Основно образование|publisher=[[Општина Демир Хисар]]|accessdate=26 јули 2016|location=македонски|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828073714/http://www.demirhisar.gov.mk/obrazovanie/osnovno-obrazovanie.html|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Демир Хисар]] == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Демир Хисар. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Прибилци, се наоѓале и селата Бараково, Белче, Вардино, Граиште, Единаковци, Журче, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Ракитница, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Прибилци, во која влегувале селата Журче, Прибилци и Спадуево. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 631 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 170 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 225.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“, сместена над селото заедно со селските гробишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Над Селото (Прибилци)|Над Селото]] — црква и некропола од средниот век; * [[Самоникојца (Прибилци)|Самоникојца]] — топилница од [[доцна антика|доцноантичко време]]; * [[Стара Раслојца]] — [[среден век|средновековна]] населба; * [[Старо Село (Прибилци)|Старо Село]] — населба и некропола од средниот век. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Прибилци|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; ;Споменици * Споменик за НОБ <!--== Редовни настани == == Личности ==--> == Култура и спорт == * [[ФК Прибилци]] <!--== Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 220.jpg|Стари градби во селото Податотека:Викиекспедиција Железник 221.jpg|Селската продавница Податотека:Викиекспедиција Железник 229.jpg|Поглед на селото Податотека:Викиекспедиција Железник 231.jpg|Поглед на селото со селските гробишта </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pribilci}} * [http://pribilci.yolasite.com/ Неофицијално мрежно место] {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Прибилци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] 0fcofmozfe1kt6lq09s4zebk825bbh6 0 10277 5586852 5443684 2026-07-03T22:25:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586852 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Раштак 01.jpg | име=Раштак | регион= | општина=[[Општина Гази Баба|Гази Баба]] | население=457 | година= 2002 | поштенски број= | надморска височина= 680 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=5 | lat_sec=8 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=29 | lon_sec=18 | мрежно место= www.rashtak.com/ | карта= Раштак во Општина Гази Баба.svg }} [[Податотека:Народна носија од Скопска Црна Гора - Раштак.jpg|мини|150п|Невестинска носија од с. Раштак]] '''Раштак''' — село во [[Општина Гази Баба]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == [[File:Раштевска река.jpg|200px|thumb|left|Раштавска Река]] Селото наоѓа на 11 километри североисточно од [[Скопје]]. Тоа е составен дел на [[Скопска Црна Гора]]. Сместено е во подножјето на [[Раштавска Планина]], меѓу селата [[Љуботен]] од северозападна и [[Булачани]] од источна страна, по течението на [[Раштевска Река]] при нејзиниот излез од планинскиот дел. Селото со другите села и со градот Скопје било постојано поврзано со два главни патни правци. Едниот ги поврзува преку Раштак селата [[Љуботен]] и [[Булачани]]. Според една легенда, овој пат минувал под селото. Се сметал за главен пат кој ги поврзувал [[Качаничка Клисура]] кон исток за Грција и [[Цариград]] и дека минувачите навраќале во селото и преку тоа селото имало контакти со надворешниот свет. Другиот патен правец е оној за Скопје. Тој постоел од настанувањето на селото. Сите патни правци се користат и ден денес, некои повеќе некои помалку. Блискоста на Раштак до метрополата која од него се гледа како на дланка, го прави ова село привлечно за посета. Името го добило по растението кое виреело на тој предел — [[даб]]от или „храст“. Тој простор уште при доаѓањето на првите доселеници бил нараснат со густа дабова шума. Во првите пишани турски документи кои се однесуваат на историјата на македонскиот народ се води под неколку имиња: Храшко, Храшкова, Храштак, Храшок, Хрсник и Расник. Подрачјето на селото во должина изнесува 9 километри и 600 метри, а во ширина 2 километри. Располага со 1.219 хектари површина од кои 831 се обработливи, а 377 се под [[шума|шуми]] и [[пасиште|пасишта]]. Според својата природна поставеност и изледподрачјето на селото Раштак се дели на два дела - на рамничарски и планински. === Рамничарски дел === [[File:Раштански лозја.jpg|250px|thumb|right|Раштански Лозја]] Рамничарскиот дел односно „Раштевско Поле“ е обработлив дел на кој се наоѓаат [[нива|нивите]], [[Лоза|лозјата]], [[овоштарник|овоштарниците]] и [[ливада|ливадите]]. Во полето се одгледуваат сите видови жита и лозја, а околу селото и во него помалку [[житни култури]], а повеќе [[Градинарство|градинарски култури]]. === Планински дел === [[File:Магаре.jpg|200px|left|thumb|Магаре во село Раштак]] Планинскиот дел е прекриен со пасишта и шуми. Најзастапени дрва се: [[бука]], [[даб]], [[габер]], [[јасен]], поретко [[брест]], [[дива круша]], [[костен]]и и [[фуражни култури|треви]] погодни за одгледување сите видови [[добиток]]. == Историја == Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Чаирско Поле'' ([[Скопска Блатија|Блатија]]) во [[Скопска каза|Скопската каза]] во [[Отоманското Царство]]. === Раштак за време на Балканските и Првата светска војна 1912-1918&nbsp;г. === Раштак се ослободува од турската власт кога е ослободено и Скопје. Со пробивот на Кумановскиот фронт на 23 и на 24 октомври 1912 година од страна на Првата српска армија, турската војска брзо отстапува кон Скопје, оттука кон Велес и Градско. Скопје од српската војска е заземено без борба кон крајот на октомври, само за шест-осум дена од пробивот на фронтот кај Куманово. При фронталното напредување на Првата српска армија од Куманово кон Скопје, една воена единица на таа армија во Раштак влегува во оној момент кога главнината на споменатата армија беше пред главниот влез на [[Скопје]]. Воената единица во селото влегла од северната страна доаѓајќи преку раштевската планина во две колони. Едната преку Авдиовбрег и другата преку Табачица. Во моментот на влегување на оваа воена единица во селото немало турска војска, а немало ни арнаутски семејства. Тие претходно го напуштиле селото и заминале во разни правци, но најмногу во Скопје. Во договор и со заедничко учество на селаните, воената единица ги запалува сите куќи и другите недвижни објекти што биле сопственост на албанските (арнаутски) семејства. Албанските семејства , кои дотогаш живееле во селото, не се вратиле ни подоцна по завршување на војната, а нивните ниви, ливади и забели ги продале на православното население од селото и на некои лица од Љубанци. Пред ослободувањето на Раштак од турските војски и пред почнувањето на Балканските војни, балканските сојузници успеале да активираат поголем број од македонската емиграција во своите земји против турското владеење, создавајќи од нив доброволни чети. Во тие доброволни чети во Бугарија учествуваат и двајца раштевци Митре Божинчев и Бошко Стојков. Митре Божинчев во Софија отишол на печалба, а работел како фурнаџија. За тоа време се поврзал со македонската емиграција и е активен во нејзините редови. Бошко Стојков, кој од Раштак избегал во почетокот на 1890 година, бил прибран од Митре Божинчев. Двајцата како доброволци во македонските чети во Бугарија учествувале на турскиот фронт кај местото Шар Кеј, каде е однесена голема победа над турската војска од страна на македонските доброволни чети (опалченци). По завршувањето на Балканската војна, Бошко Стојков се враќа во Раштак каде останува до 1941 година, а потоа се сели во село Јурумлери каде останал до крајот на својот живот, додека Митре Божинчев и понатаму останува во Софија каде го завршува својот животен век. Од крајот на октомври 1912&nbsp;г. па до крајот на 1915&nbsp;г., Раштак потпаѓа под воено-полициска управа на српските власти, кога под притисок на воената надмоќност на австроунгарската и бугарската војска, српската војска била принудена да го напушти Вардарскиот дел на Македонија, а со тоа и Раштак. Од крајот на 1915&nbsp;г. до крајот на 1918&nbsp;г. Вардарскиот дел на Македонија е под бугарска управа и така е и со селото Раштак. Со победата над централните сили е пробиен македонско-солунскиот фронт и бугарската војска и нејзината германски сојузници биле истерани од Вардарскиот дел на Македонија, за потоа повторно се воспостави српската власт на овие простори. Во сите овие настани македонското население од Раштак, во зависност кои држави владееле на ова подрачје, било принудено да им служи на тие воени сили. Најмасовна регрутација и мобилизација на воено способни лица од ова село е извршена во првата половина на октомври 1914&nbsp;г. од страна на српските власти. Тоа е време кога почна Првата светска војна, во која Србија беше вклучена на страна на силите на Антантата, а Бугарија беше на страна на централните сили. Тогаш се регрутирани 52 лица од селото и тоа: Цветко Танев, Петре Стојанов, Јовче, Ристо, Гого и Филип Јовчеви, Јовче Николовски, Ѓорѓија (Доде) Попов, Коле, Вељан и Љадуш Караманови, Петре Бонев, Трајан Стојанов, Стојко и Ѓорче Вељанови, Смиле Цепуловски, Томе и Димче Дрновски, Митре Бонев, Трајко Ѓумиов, Цветко Поп Димитров, Митре и Младен Ничови, Вељан Дрновски, Митре Ѓулевски Јованов, Наце и Томе Даскалови, Младен и Велко Шајковски, Гаво и Нешо Цветкови Даутови, Цветко Ангелков, Трипун Цепуловски, Петруш и Богдан Стојкови, Нецо Појдовсаки, Иван Анчев, Васил Божинчев, Тодор Крацов, Милче Аргаќиев, Димче Буниовски Јованов, Бошко Јованов Црцоркин, Димче и Цветко Павлевски, Младен Кркалев, Ѓорѓија Дрновски, Ристо Милев, Петре, Ѓорѓија и синот на Блажо Николовски и Алија Демов (ковач-циган во селото). Сите горенаведени лица учествувале на фронтовите против централните сили, претежно во Колубарската и Церската битка на местото викано Мачков Камен. Во тие борби загинуваат девет лица. Некои од раштак паднале и во заробеништво на централните сили. Заробените се вратени во своите домови по завршување на [[Првата светска војна]] и по средувањето на воените односи. При повлекувањето на српската војска преку Албанија за островот Крф се повлекува и регрутираното лице од ова село Наце Даскалов. Тој во селото се враќа по пробивот на Солунскиот фронт со воените единици на Антантата. Поголем дел од нив при повлекувањето на српските војски преку Албанија избегале и се вратиле во своите домови. Но, нивното враќање не траело долго, дел од нив повторно се регрутирани, но сега од бугарските воени власти кои тогаш завладеале во Македонија. Тоа се: Петруш и Богдан Стојкови, Филип Јовчев, Ристо Милев, Томе Даскалов, Васил Божинчев, кој е загинат на Солунскиот фронт, Петре и Ѓорѓија Николовски, Димче Буниовски кој исто така, загинал на Солунскиот фронт, Митре Крстев, Нешо Цветков Даутов, Велко Шајковски и др. Дел од нив уште при нивната мобилизација (Филип Јовчев, Богдан и Петре Стојкови, Ристо Милев, Томе Даскалов) избегале и се криеле во планината и на други места до завршување на војната. Другиот дел од мобилизираните лица од селото што немале можност да избегаат учествувале во борбите на солунско-македонскиот фронт на страна на бугарската војска, а некои од нив на страна на српската војска. Двете држави ги спротивставиле браќата, татковците и синовите, роднините и пријателите да пукаат едни во други, меѓусебно да се убиваат за туѓи интереси. Овој период на Балканските и Првата светска војна беше најголемата измама и подвала за македонскиот народ од страна на балканските држави и нивните сојузници. Но, и денешните односи многу не се разликуваат, ако се имаат предвид сите игри околу признавањето на Македонија. На овие два фронта во тоа време Раштак дал 11 жртви, при тоа не знаејќи за кого луѓето и за чиј интерес се бореле. == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|573 |1953|578 |1961|468 |1971|376 |1981|463 |1991|435 |1994|408 |2002|367 |2021|457 }} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било мешано со [[Христијанство|христијанско]]<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> и [[Ислам|муслиманско]]<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на муслиманското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2020|location=Скопје}}</ref> население, односно имало 27 [[Христијанство|христијански]] и 10 [[Ислам|муслимански]] домаќинства . На овој попис биле забележани 109 мажи христијани, со 17 новороденчиња и 39 мажи муслимани, со две новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 326 жители. [[Стефан Верковиќ]] во 1857 го бележи со 66 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Раштак живееле 500 жители, од кои 230 [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}} и 270 [[Албанци]]{{Sfn|Албанците биле забележани како Арнаути}}.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_26.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.206]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Раштак имало 368 [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}} под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.116-117.</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]], каде е дел од Општина [[Булачани]] и има 406 жители. Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На пописот од 2002 година, селото имало 367 жители, од кои 362 Македонци, 2 Срби и 3 останати.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 457 жители, од кои 430 [[Македонци]], 2 [[Македонски Срби|Срби]], 8 останати и 17 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|500|368|573|578|468|376|463|435|408|367|457}} === Родови === Раштак е македонско село. Според истражувањата од 1963 година, родови во Раштак се: '''Доселеници:''' ''Мутавџини (11 к.), Буниовци (2 к.) и Мали Ѓоровци (4 к.)'' за овие три рода има предание дека се доселени од некое село во [[Прилепско]], но кога точно не се знае. Овде дошле од крв; ''Чифлижанци (9 к.)'' доселени се однекаде, порано биле чифлиџии, и од тука името на родот; ''Николовци (19 к.)'' доселени се од некое место во близина на [[Католици|католичките]] села [[Шашаре]] и [[Летница]] кај [[Витина]], [[Косово и Метохија|Косово]]. Затоа ги викаат Латини, некои жители на овој род претпоставуваат дека нивното село се викало [[Тузла Косово|Тузла]], го знаат следното родословие: Ѓорге (жив на 81&nbsp;г. во 1963 година) поп Трпко-Стојан-Милош, предокот кој се доселил, родовското име го носат уште од старото место, роднини имаат во селото [[Романовце]]; ''Даскаловци (9 к.)'' потекнуваат од предок [[Роми|Ром]], кој бил Ковач. Ромот се оженил со девојка [[Рисјани|рисјанка]], и така се основал родот. Неговите потомци постепено се измезелиле. Од овој род подоцна имало [[Наставник|учители]] и [[свештеници]].<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Сеоска насеља скопске котлине|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=|year=1964|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Црква „Вознесение Христово“ (Св. Спас).jpg|мини|десно|Црквата „Св. Спас“]] *[[Црква „Св. Спас“ - Раштак]]<ref name="цркви">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazibaba.gov.mk/znamenitosti/verski-objekti|title=Верски објекти|publisher=Општина Гази Баба|accessdate=2010-11-28}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Чифлик (Раштак)|Чифлик]] — населба од [[Доцна антика|доцноантичкото време]]. == Редовни настани == == Личности == [[Податотека:Filip Pojdovski.jpg|мини|[[Филип Појдовски]] (Македонски партизан)]] *[[Трајко Попов]] (1907 - 1946) — [[Македонци|македонски]] револуционер и комунист, основач на [[ВМРО]]-вската (централистичка) организација „Македонско национално движење - Бунт“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antolog.mk/product/apolon-vodach-na-makedonskiot-bunt/|title=Аполон – водач на македонскиот Бунт|work=Антолог|language=en-US|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/аполон-водач-на-македонскиот-бунт/|title=„Аполон - водач на македонскиот бунт“|last=НМ|date=2018-09-07|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> *[[Коста Поп Трпчев]] — македонски свештеник;<ref>Любенова, Лизбет. Последните български владици в Македония, Изток Запад, София, 2012, стр. 426.</ref> *[[Филип Појдовски]] (1914-1945) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро Кралевски и други|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=116}}</ref> *[[Борис Цветановски]] (1924-1945) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] *[[Илија Михајлов (партизан)|Илија Михајлов]] (1926-1945) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Љубе Крстевски]] (1926-1945) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Методија Георгиевски]] (1925-1944) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Панче Павловски]] (1925-1944) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Тоде Јовановски]] (1922-1944) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] * [[Цветан Попов]] (1917-1945) — македонски партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] == Култура и спорт == == Иселеништво == Во ова село порано имало и неколку албански родови, кои се иселиле од селото 1912/13. Од селово многу се има иселено и македонското население, поголемиот дел се иселиле во [[Скопје]] (30 к.) и во поедини села и населби во скопско. Како [[Јурумлери]] (''Ицковци, Калајџиовци, Стојкови, Пупунчеви, Караманови и Ѓевкови''), [[Петровец]] (''Раштевци''), [[Огњанци]] (''Милошевски''), [[Идризово]] (''Стојковски''), [[Ченто (населба)|Ченто]] (''Појдовски''), [[Маџари]] (''Раштевци''), [[Брњарци]] (''Милошеви''). Споменатите иселеници се претежно гранки од горенаведените македонски родови во селото. Само родот ''Раштевци'' во [[Петровец]] бил посебен род, целосно иселен од селото. Нивното подалечно потекло било од [[Тетовско]]. Уште стари иселеници од Раштак се ''Колевци и Цеевци'' кои живеат во селото [[Романовце]] кај [[Куманово]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Raštak}} *[https://www.youtube.com/watch?v=FWWw-VLOmck Наум Петрески - Песна за Раштак] *[http://www.mn.mk/istorija/3339 Воспоменување на Трајко Попов (1907 - 1946)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210420144248/http://www.mn.mk/istorija/3339 |date=2021-04-20 }} од Ефтим Гашев *[https://mmb.org.mk/index.php/en/museum-exhibition/paintings?view=project&id=36:%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%9A%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2,-1946-%D0%B3 Execution of Trajko Popov, 1946] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210420144247/https://mmb.org.mk/index.php/en/museum-exhibition/paintings?view=project&id=36%3A%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%9A%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%2C-1946-%D0%B3 |date=2021-04-20 }} Автор:Николај Владимирович Колупаев, Руска Федерација {{Општина Гази Баба}} {{Скопски села}} [[Категорија:Раштак| ]] 58ab7ei7mnoj4lwer2fankepdagpm0n 0 10428 5586836 5561566 2026-07-03T21:24:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586836 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рамна | слика = Воздушен поглед на Рамна.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Цапарско Поле]] | население = 22 | година = 2021 | поштенски број = 7314 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 820 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=5 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=8 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Рамна во Општина Битола.svg }} '''Рамна''' — село во [[Општина Битола]], во областа [[Цапарско Поле]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Куќи и црквата „Св. Ѓорѓи“ во Рамна.jpg|мини|300п|лево|Поглед на Горнот Маало со неколку куќи и [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рамна|главната селска црква „Св. Ѓорѓи“]]]] Селото најпрвин запишано како Равна се сретнува во {{римски|16}} век во пишани документи. Се верува дека самото име означува „шума“ или „нива“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|136}}</ref> Како друго објаснување се наведува дека најверојатно името на селото доаѓа од нејзината местоположба на релативно рамен терен.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=184|title=Мој Роден Крај|work= www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-18|archive-date=2026-05-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=184|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во источниот дел на областа [[Цапарско Поле]], во западниот дел од [[Општина Битола]], на десната страна од реката [[Шемница]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=18 мај 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=253}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 820 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено околу 17 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува локален асфалтен пат кој ги поврзува [[Регионален пат 2347|регионалниот пат 2347]] и [[Регионален пат 1101|регионалниот пат 1101]], а кои се двојат од магистралниот пат [[Автопат А3 (Македонија)|А3]]. Селото е потпланинско, сместено во горниот слив на [[Шемница]]. Во негова непосредна близина се наоѓаат селата [[Српци]] на југоисток, [[Лера]] на северозапад и [[Доленци (Битолско)|Доленци]] на запад. Во минатото, водата за пиење се добивала од бунари. Во Горното Маало имало еден извор соѕидан во чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=250-251|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Голина, Евла, Крстопат, Србишки Рид, Крлушка, Главиште, Лешина, Студена, Вита Корија, Мрзејнца, Тумба, Грамада, Вражи Камен, Витојци, Дрена, Селиште или Кумлак.<ref name=":0" /> Рамна има разбиен тип и била поделена на Горно и Долно Маало. Помеѓу двете маала има оддалеченост од 400 метри.<ref name=":0" /> Денес, во Горно Маало каде се наоѓа [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рамна|главната селска црква „Св. Ѓорѓи“]] одвај да има останато неколку куќи. <gallery mode="packed" heights="220п"> Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 15.jpg|Традиционална куќа во селото во 2017 г. Податотека:Куќа во Рамна.jpg|Традиционална куќа во селото во 2025 г. </gallery> == Историја == [[Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Рамна.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча на задружниот дом за паднатите борци во НОБ]] Рамна најпрвин било христијанско село. Тоа село имало 6-7 куќи, кои се наоѓале покрај патот „на рамно место“, во подножјето на [[Облаковска Планина]]. Жителите имале црква „Св. Ѓорѓи“ и гробишта околу нејзе. Меѓутоа, кон крајот на првата половина на {{римски|18}} век тука се населил ковач Албанец, кој подоцна ги повикал роднините и познаниците и бројот на Албанците станал поголем. Потоа почнале да прават зулуми над христијаните. Македонците околу 1850 година решиле да ги напуштат куќите во подножјето на планината и преминале на повисоко место, каде што имале [[Бачило|мандри]].<ref name=":0" /> Така, селото се поделило на два дела: муслиманско-албански дел во подножјето и христијанско-македонски дел на планинските падини. Растојанието изнесувало 500 метри. Албанците во својот дел ја срушиле црквата и ги уништиле гробиштата околу нејзе. Во 1801 година се споменуваат Турско Рамна и Рисјанско Рамна.<ref name=":0" /> До 1912 година, селото се состоело од двата дела, кога долниот (албанскиот) имал 80 куќи, а горниот (македонскиот) имал 28 куќи. Истата година, Албанците се иселиле. По 1920 година, Македонците почнале да се симнуваат од нивниот дел и да се населуваат во долниот дел на селото. Во 1950-тите години во горниот дел на селото имало само 9 домаќинства, додека останатите 46 домаќинства биле во долниот дел на селото. Во горниот дел на селото било подигната и новата црква „Св. Ѓорѓи“ во 1885 година.<ref name=":0" /> Во долниот дел, Албанците имале своја џамија, гробишта и чешма, кои биле срушени во 1912 година.<ref name=":0" /> Над Рамна на гребенот се наоѓа месноста Крстопат, каде во 1912 година биле закопани 120 српски војници.<ref name=":0" /> Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> Постои спомен-плоча за загинатите борци од селото поставена на задружниот дом. == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 7,3&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема простор од 310 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 267 хектари, а на шумите 112 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во минатото, во него работела земјоделска задруга.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|310 |1953|325 |1961|299 |1971|285 |1981|256 |1991|109 |1994|86 |2002|61 |2021|22 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Рамна имало 440 жители, од кои 210 [[Македонци]] христијани и 230 [[Албанци]] муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Рамна се води како мешано село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 82 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|17}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Рамна имало 486 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, коешто во 1961 година имало 299 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 86 жители, од кои 79 се [[Македонци]] и 6 [[Албанци]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Рамна имало 61 жител, од кои 53 [[Македонци]], 7 [[Албанци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=22 ноември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 22 жители, од кои 12 [[Македонци]], 9 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 11 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|440|486|310|325|299|285|256|109|86|61|22}} === Родови === Рамна е македонско православно село, родовите во селото се староседелски и доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1957 година на [[Јован Трифуноски]], родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Староседелски родови:''' ''Јосифовци'' (12 к.), ''Лазаровци'' (5 к.), ''Савевци'' (5 к.), ''Митревци'' (4 к.), ''Димовци'' (3 к.), ''Ѓерасимовци'' (2 к.) и ''Филиповци'' (2 к.). Овие родови се намножиле од домаќинствата кои биле населени во долниот дел на селото пред доаѓањето на Албанците. * '''Доселенички родови:''' ''Лозановци'' (4 к.), доселени се од околината на [[Ѓирокастро]] во [[Албанија]], го знаат следното родословие: Стеван (жив, 72 години во 1951 г.)-Неделко-Анаќија-Лозан, кој се доселил со своите 5 синови. Од Ѓирокастро избегале од крв. Кога бил жив Неделко во Рамна се населиле Албанци муслимани; ''Базјаловци'' (7 к.), родот го основал Коте кој се доселил од селото [[Стрежево]]. Коте направил куќа во горниот дел на селото, а подоцна бил убиен од локалните Албанци; ''Настевци'' (2 к.), имаат исто потекло како и Базјаловци; ''Карапетковци'' (4 к.), доселени се во турско време од [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]]; ''Чашунковци'' (1 к.), доселени се пред 1912 година од селото [[Загориче]] во[[Железник]]; ''Анчевци'' (2 к.) и ''Ќуљумој'' (2 к.), однекаде се доселени пред 1912 година. * '''Албански родови:''' ''Бесимовци'' (2 к.), доселени се во XIX век од некое место во Јужна [[Албанија]]. === Иселеништво === До 1951 година од селото имало иселеници во [[Битола]] (5 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (18 семејства), [[Бугарија]] (1 семејство), [[Скопје]] (1 семејство) и во [[Србија]] (1 семејство).<ref>{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав. Цапарско Поле. Архивски фонд на МАНУ, к-4, AE 94/16.}}</ref> Иселеништвото продолжило и потоа и водело кон Битола, Скопје, [[Ресен]], прекуокеанските земји (САД, [[Канада]], [[Австралија]]), и низ [[Европа]].<ref name=":1" /> Во 1912 година, 70 до 80 албански семејства се иселиле од селото. Тие се населиле во [[Битола]] и во [[Турција]]. Припаѓале на родовите Селмановци, Јауповци, Алимовци, Усеиновци, Мемедовци и Зекмановци. Од Македонците се знае за следниве иселеници: Тасеви (4 к.), се иселиле во [[Српци]], додека потполно се иселиле ''Патрулој'' во Битола и Северна Америка.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Дом на културата * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode="packed" heights="150п" caption="Домот на културата"> Податотека:Домот на културата во Рамна 2.jpg| Податотека:Домот на културата во Рамна 3.jpg| Податотека:Домот на културата во Рамна.jpg| Податотека:Општествени објекти во Рамна.jpg| </gallery> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Општествен објект во Рамна.jpg|мини|300п|десно|Дел од задружниот дом користен како избирачко место]] Во {{римски|19}} век, Рамна било село во нахијата Ѓават-Кол, во Битолската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]] и [[Општина Цапари|Цапари]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Рамна се наоѓале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Ротино, Српци и Цапари. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Цапари, во која влегувале селата Рамна, Ротино, Српци и Цапари. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0209 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во задружниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 29 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=25 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 26 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|40}}</ref> * [[Вишна (Рамна)|Вишна]] — црква и некропола од средниот век; * [[Раменска Тумба]] — базилика од старохристијанско време; и * [[Раменска Грмада]] — депо на монети од средниот век. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рамна|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква изградена во 1885 година, сместена во Горното Маало на селото. **Во минатото истоимена црква постоела и во Долното Маало, но била срушена по 1850 година кога дошле Албанците во селото. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Рамна|Параклис „Св. Ѓорѓи“]] — мал параклис подигнат во Долното Маало. ;Џамии<ref name=":0" /> * Во 1912 година била срушена џамијата, чешмата и гробиштата на Албанците кои се наоѓале во Долното Маало. ;Споменици * Спомен-плоча на паднатите борци во НОБ од селото. <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 17.jpg|Спомен-плочата на задружниот дом Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рамна.jpg|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ во Горното Маало Податотека:Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Рамна.jpg|Параклисот „Св. Ѓорѓи“ во Долното Маало </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Ѓурѓовден]] — црковна и селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Рамна * Партизани<ref name="НОАВМ">{{наведена книга|title=Настани 1945 година|publisher=Сојуз на борци од НОАВМ - Битола}}</ref> **[[Илија Кркушевски]] (1929-1945) — партизан **[[Цветан Митревски]] (1926-1945) — партизан **[[Танас Лозановски]] (1922-1945) — партизан <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Автобуска постојка во Рамна.jpg|Автобуска постојка Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 16.jpg|Поглед на селото Податотека:Сретсело на Рамна.jpg|Сретселото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Цапарско Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ramna, Bitola|Рамна}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Рамна| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] c2xb06gdlrto307805k5ptetpdnxvly 0 10430 5586898 5562246 2026-07-04T03:44:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586898 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ротино | слика = Воздушен поглед на Ротино.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Цапарско Поле]] | население = 93 | година = 2021 | поштенски број = 7313 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 1.020 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=3 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=42 | слава = | мрежно место = | карта = Ротино во Општина Битола.svg }} '''Ротино''' — село во [[Општина Битола]], во областа [[Цапарско Поле]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Сретсело на Ротино.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Името на селото првпат е забележано како '''Рахотино''' во документи од {{римски|15}} век (1468 г.). Низ годините се споменува под слични варијанти. Името е добиено со губење на „х“ и асимилација на „а“ во „о“ и доаѓа од личното име Рахота или неговите варијанти Рахослав, Радослав, Радомир).<ref name="речник">{{Наведена книга |title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=153}}</ref> Постои и легенда за името на ова село, односно дека името е во врска со името на првиот жител што се населил во атарот, а се викал Коте, па така населбата ја завикале Котино, чие име подоцна се трансформирало во Ротино.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-21|archive-date=2026-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=175|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Цапарско Поле]], во западниот дел од [[Општина Битола]], на левата страна од реката [[Драгор]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=21 мај 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=262}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 1.020 метри. Од градот [[Битола]], селото е оддалечено околу 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 29372|регионалниот пат 29372]], кој завршува кај [[Хотел „Молика“|хотелот „Молика“]] на [[Баба (планина)|Баба Планина]], но регионалниот пат над селото не е асфалтиран, поради што главен пат за хотелот и [[Скијачки центар „Копанки“|скијачкиот центар „Копанки“]] е патот преку [[Магарево]] и [[Трново (Битолско)|Трново]]. Овој регионален пат започнува преку излез од магистралниот пат [[Автопат А3 (Македонија)|А3]]. Селото е потпланинско, сместено помеѓу [[Магарево]] на исток, [[Цапари]] на запад и [[Српци]] на север. Недалеку од селото се наоѓа патот Битола-Охрид. Во Ротино и во неговиот атар има доста извори за вода, а поголемиот дел од нив се соѕидани во чешми. Еден извор над селото се нарекува „Св. Марија“.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=233-235|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Гргули, Голема Ливада, Голема Нива, Вардариште, Речиште, Старо Ротино, Симиџите, Црвен Брег, Тумба, Превал и Река.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и куќите се групирани во маала наречени по главните родови.<ref name=":0" /> == Историја == Најстаро споменување на Ротино е од првата половина на {{римски|17}} век. Тоа најпрвин било словенско село, а потоа станало влашко село. Се наоѓало на еден километар источно од денешното село, на месноста наречена Старо Ротино. За време на Турците селото било раселено. Некои преживеани Власи основале помало село на денешното место. На Старо Ротино се наоѓа стара црква.<ref name=":0" /> Од првата половина на {{римски|19}} век, во селото започнале да се населуваат нови македонски родови. Тогаш, Власите кои станале помалку бројни почнале да се иселуваат во поголемите влашки села — Магарево и [[Трново (Битолско)|Трново]], а некои и во Битола и во Романија. Во Магарево се иселиле некои Пиниковци, во Трново Гуша Гого, а околу 1897 година, во Романија се иселил Петре Лала, кој тука имал [[чифлиг]] и кула. Чифлигот на Петре го купил Албанецот Зеро-бег населен во Битола.<ref name=":0" /> Прв македонски род кој дошол во Ротино во 1830-тите години биле Петревци. Потоа дошле други родови, како Трпеновци, Босилковци и други. Македонските родови главно се населувале на земјата што ја купувале од иселените Власи. Последни дошле Толевци и Наумовци.<ref name=":0" /> Во Ротино има [[Црква „Св. Никола Долни“ - Ротино|црква „Св. Никола“]] наречена и Талалеј од втората половина на {{римски|19}} век, која била подигната на место на старо црквиште, како и Горна црква посветена на „[[Црква „Св. Никола Горни“ - Ротино|Св. Никола]]“ (зимен), исто така подигната на старо црквиште. Околу Горната црква се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0" /> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 10,3&nbsp;км². На него пасиштата заземаат простор од 585 [[хектар]]и, а на обработливото земјиште отпаѓаат 373 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во минатото, во него работеле ветеринарна станица и услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|575 |1953|598 |1961|573 |1971|566 |1981|513 |1991|269 |1994|193 |2002|113 |2021|93 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ротино имало 680 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Ротино се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ротино имало имало 680 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Ротино било средно село по големина, па преминало во мало село, населено со македонско население. Во 1961 година селото имало 573, а во 1994 година 193 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ротино имало 113 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 мај 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 93 жители, од кои 91 [[Македонци|Македонец]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|280|575|598|573|566|513|269|193|113|93}} === Ротино === Денешното Ротино е населено со македонско православно население. Сите родови во селото се доселенички.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1951 година на [[Јован Трифуноски]], родови во селото: ''Петревци'' (17 к.), први доселеници во селото, доселени се во 1830-тите од селото [[Трн (село)|Трн]], основачот на родот се викал Соколе, го знаат следното родословие: Павле (жив, 62 години во 1951 г.)-Ристе-Петре-Соколе, кој се доселил од Трн. Соколе во Трн ги запалил сноповите со жито на бегот и побегнал со децата; ''Трпеновци'' (14 к.), доселени се одма после првиот род, местото на старина не го знаат; ''Бошевци'' (14 к.), доселени се од некое село во Битолско Поле; ''Штерјовци'' (8 к.), ''Унчевци'' (6 к.), ''Лозановци'' (6 к.), ''Лалевци'' (5 к.), ''Павловци'' (4 к.), ''Милевци'' (4 к.) и ''Наневци'' (3 к.), доселени се со непозната старина; ''Милошевци'' (3 к.), доселени се во XIX век од селото [[Српци|Горно Српци]], каде биле староседелци; ''Толевци'' (7 к.) и ''Наумовци'' (1 к.), најмлади родови во селото, потекнуваат од предок кој бил [[Власи|Влав]] и дошол од селото [[Трново (Битолско)|Трново]], овде работел како слуга, и потоа се оженил. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] од 1951 година, родови во селото се:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Цапарско Поле|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ к-4, AE 94/16|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелци:''' ''Петревци'' или ''Соколевци'' (21 к.), ''Папалевци'' или ''Милошовци'' (3 к.), ''Лозановци'' (6 к.), ''Субашовци'' или ''Толевци'' (7 к.), ''Чунтревци'' (7 к.), ''Трпеновци'' и ''Тасевци'' (18 к.), ''Бошевци'' (14 к.), ''Стојчевци'' и ''Наумовци'' (1 к.) и ''Доневци'' (4 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Лалевци'' (5 к.), доселени се околу 1820 година од околината на [[Колоња]] во [[Албанија|јужна Албанија]]; ''Ѓерасовци'' (7 к.), доселени се околу 1844 година од селото [[Штрбово]] во [[Преспа]]; ''Трајчевци'' (1 к.), доселени се околу 1880 година од уништеното село [[Кочишта (Драгожани)|Кочишта]] и ''Наневци'' (3 к.), доселени се во 1903 година од селото [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]]. === Иселеништво === Се знае за следниве македонски иселеници од Ротино: ''Ѓерасимовци'' (4 к.), ''Трпчевци'' (2 к.), ''Субашоски'' (2 к.) и ''Наневци'' (1 к.), живеат во [[Магарево]]; ''Петреви'' (1 к.), ''Ставреви'' (1 к.) и Пискови (1 к.), живеат во [[Трново (Битолско)|Трново]]; ''Ороштанци'' (1 к.), живеат во [[Лерин]]; ''Јоаноски'' (1 к.), живеат во [[Доленци (Битолско)|Доленци]]; родека од родот ''Петревци'' четири семејства заминале во [[Битола]] (1 к.), [[Романија]] (2 к.) и [[Северна Америка]] (1 к.); од родот ''Трпеновци'' се иселиле пет семејства: во соседно Магарево (4 к.) и во [[Австралија]] (1 к.); од родот ''Унчевци'' едно семејство заминало во Северна Америка, од родот ''Стериовци'' се иселиле седум семејства: во Магарево (5 к.), Битола (1 к.) и во [[Бугарија]] (1 к.); од родот ''Лозановци'' едно семејство заминало во Битола и две во Романија; од родот ''Толевци'' три семејства заминале во Магарево; од родот ''Павловци'' едно семејство заминало во Северна Америка, а една група на Унчевци живеат во соседното [[Цапари]]. Изумрел родот Ристевци или Гулевци, освен една гранка која е зачувана во Ѓавато (1 к.).<ref name=":0" /> До 1951 година од селото имало иселеници во [[Романија]] (5 семејства), [[Австралија]] (4 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (5 семејства), [[Битола]] (3 семејства), [[Србија]] (1 семејство) и во [[Бугарија]] (1 семејство).<ref name=":2" /> Иселеници имало и потоа и населението е иселено во Битола, [[Скопје]], прекуокеанските земји (САД, [[Канада]] и Австралија), како и низ [[Европа]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Rotino-old-school.JPG|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште]] * Поранешно основно училиште * Поранешна ветеринарна станица == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Ротино било село во нахијата Ѓават-Кол, во Битолската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]] и [[Општина Цапари|Цапари]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Ротино се наоѓале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Рамна, Српци и Цапари. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Цапари, во која влегувале селата Рамна, Ротино, Српци и Цапари. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 213 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 104 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|41}}</ref> * [[Арнаутски Пат (Ротино)|Арнаутски Пат]]— пат од римско време; * [[Манастирска Црква (Ротино)|Манастирска Црква]] — населба од средниот век; * [[Стара Црква (Ротино)|Стара Црква]] — црква и некропола од средниот век; и * [[Старо Село (Ротино)|Старо Село]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола Долни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Долни“]] — главната селска црква изградена во 1870 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html |title=''Цркви и манастири во Националниот парк Пелистер'' |accessdate=2014-04-06 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729104439/http://hotelmolika.com.mk/mk/stodaposetite/21-crkvimanastiri.html }}</ref> * [[Црква „Св. Никола Горни“ - Ротино|Црква „Св. Никола Горни“]] — гробишна црква над селото; и * [[Црква „Св. Илија“ - Ротино|Црква „Св. Илија“]] — главната манастирска црква на Ротинскиот манастир. ;Манастири * [[Ротински манастир]] — понов манастир. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=62}}</ref> * [[Ротинска Река]] — река низ селото. ;Езера * [[Ротинско Езеро]] — вештачко езеро на [[Ротинска Река]]. <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Ротинско Езеро 2.jpg|Воздушен поглед на езерото Податотека:Црква „Св. Илија“ - Ротино 7.jpg|Манастирската црква „Св. Илија“ Податотека:Црква „Св. Никола Долни“ - Ротино 3.jpg|Главната селска црква „Св. Никола Долни“ Податотека:Црква „Св. Никола Горни“ - Ротино 8.jpg|Гробишната црква „Св. Никола Горни“ </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Ротино == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Автобуска постојка во Ротино.jpg|Автобуска постојка Податотека:Куќи во Ротино.jpg|Куќи во селото Податотека:Чешма во Ротино.jpg|Селска чешма </gallery> == Поврзано == * [[Општина Битола]] * [[Цапарско Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rotino}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Ротино| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] ctwring5tdl5ywo6bg5shvz3ashlbbx 0 10660 5586686 5556774 2026-07-03T14:10:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586686 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Прдејци | слика = Викиекспедиција Бојмија 105.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Гевгелија}} | област = [[Бојмија]] | население = 462 | година = 2002 | поштенски број = 1483 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 65 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=12 | lat_sec=32 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=30 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Прдејци во Општина Гевгелија.svg }} '''Прдејци''' — село во [[Општина Гевгелија]], во областа [[Бојмија]], во околината на градот [[Гевгелија]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Бојмија]], во источниот дел на територијата на [[Општина Гевгелија]], од десната страна на реката [[Вардар]]. Се наоѓа на стариот локален пат кој води од градот [[Гевгелија]] до селото [[Миравци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=11 јуни 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=242}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 65 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено осум километри.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == [[Податотека:Stepanovo, selo, 1931.jpg|мини|300п|десно|Историска фотографија од селото]] Местото е населено уште од [[бакарно време|бакарното време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Бистерна (Прдејци)|Бистерна]] недалеку од селото.<ref name="АрхеоКарта" /> Српските власти го прекрстиле селото во '''Степаново'''.<ref>{{Наведена книга|title=Гевгелија и Гевгелискиот крај од Балканските војни до ослбодувањето (1912/13-1944) |last=Картов|first=Владимир|year=1969|publisher=Општинско собрание|location=Гевгелија|pages=96}}</ref> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 18,3&nbsp;км². На него обработливото земјиште заземе површина од 568 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 559 хектари, а на шумите 386 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|386 |1953|397 |1961|500 |1971|493 |1981|526 |1991|536 |1994|538 |2002|514 |2021|462 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Прдејци имало 750 жители, од кои 150 [[Македонци]] и 600 [[Турци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 152.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Прдејци имало 184 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 194-195.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]] и 50 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Прдејци е средно село по големина, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 500 жители, а во 1994 година 538 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Прдејци имало 514 жители, од кои 510 [[Македонци]], 2 [[Срби]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=11 јуни 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 462 жители, од кои 452 [[Македонци]], 5 [[Македонски Турци|Турци]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|750|184|386|397|500|493|526|536|538|514|462}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ПУ „Ристо Шуклев“ - Прдејци|Основно училиште „Ристо Шуклев“]], подрачно училиште до V одделение во состав на [[ОУ „Ристо Шуклев“ - Негорци]].<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.oouristosuklev.edu.mk/|title=ООУ „Ристо Шуклев“|publisher=[[ОУ „Ристо Шуклев“ - Негорци]]|accessdate=6 јули 2017|location=македонски}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Амбуланта * [[ЖС „Прдејци“]] — железничка станица на линијата Скопје-Гевгелија == Самоуправа и политика == Во XIX век, Прдејци било село во рамките на [[Гевгелиска Каза|Гевгелиската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Гевгелија]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Миравци]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Гевгелија. Во периодот 1950-1952, селото било во рамките на некогашната општина Негорци, во која влегувале селата Кованец, Негорци, Прдејци и Смоквица. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната општина Негорци, во која покрај селото Прдејци се наоѓале и селата Кованец, Негорци, Серменин и Смоквица. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0356 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 399 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Бојмија 106.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петка“ заедно со селските гробишта]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|112-113}}</ref> * [[Бистерна (Прдејци)|Бистерна]] — населба од бакарно и римско време, прогласена за културно наследство на Македонија * [[Ветка Црква (Прдејци)|Ветка Црква]] — сакрален објект од римско време, прогласен за културно наследство на Македонија * [[Колник (Прдејци)|Колник]] — базилика од старохристијанско време ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Прдејци|Црква „Св. Петка”]] — главна селска црква ;Реки<ref>{{РекиМак|страница=37}}</ref> * [[Кованска Река]] — десна притока на [[Вардар]], се влева во нејзе во близина на селото <!--== Редовни настани == == Личности ==--> == Култура и спорт == Во селото работи културноуметничкото друштво „Браќа Толеви“, кое активно учествува во повеќе фестивали. == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 89.jpg|Патоказ за селото Податотека:Викиекспедиција до Бојмија 91.jpg|Улица во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Prdejci}} {{Општина Гевгелија}} [[Категорија:Прдејци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гевгелиски села]] [[Категорија:Села во Општина Гевгелија]] 4qxmg4mz576bi4y56icr18duwqq5gcm 0 10689 5586795 5467565 2026-07-03T20:08:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586795 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Равен | слика = Поглед на Равен.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Равен | општина = {{општинскигрб|Општина Гостивар}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Горен Полог]] | население = 1.116 | година = 2021 | поштенски број = 1231 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 661 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=46 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=51 | lon_sec=24 | слава = | мрежно место = | карта = Равен во Општина Гостивар.svg }} '''Равен''' — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Полошка Котлина|Горен Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Равен и Гостивар.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото и градот [[Гостивар]] во далечина]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1568-69 г.) како '''Равне'''. Самото име означува „дол или рид“, или пак рамнина, рамно место.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|127}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Гостивар]], во горното сливно подрачје на реката [[Вардар]], недалеку од самиот град [[Гостивар]] на југозапад.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=249}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 680 метри. Од градот Гостивар, селото е оддалечено околу пет километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во изворишниот дел на Вардар, во долината на Равешница (Равенска Река) од Шар Планина. Водата за пиење до 1948 година доаѓала од бунари (околу 50), а околу Равен се наоѓаат и изворите Цурел, Крој Фтовт, Крој Балес и Крој Реџепит.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=233-235}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Стара Корија (порано Пашина Корија), Осојница, Каља, Раса, Шпешак, Подорница, Роѓа, Сеграде, Ливаде Ре, Браненица, Локва, Сред Реки, Меани и Завој.<ref name=":0" /> До 1941 година, селото било од збиен тип, но по поплавата на Равенска Река во која биле срушени околу 20 куќи, селаните ги обновиле своите куќи поблиску до реката Вардар. Во 1948 година, селото се делело на три маала: Маала Епр, Маала Медисме и Маала Ре (Ново Маало).<ref name=":0" /> == Историја == Половина километар северозападно од селото се наоѓа [[Кале (Равен)|Равенското кале]], каде се наоѓаат остатоци од некогашно утврдување. Може да се видат остатоци од ѕидини (камен, цигли и вар). Селаните говорат дека во утврдувањето постоел канал, кој служел како скривница. Во подножјето на утврдувањето се познаваат плочи од гробови и остатоци од згради, што говори дека околу калето имало населба.<ref name=":0" /> Равен претставува старо село, кое во пишаните извори се сретнува во {{римски|16}} век. Првично селото било населено со православно македонско население, а во првата половина на {{римски|19}} век, старите жители се иселиле од селото кога тука дошле да живеат муслимански Албанци. Ова старо село се верува дека е настанато така што [[Печково|печковчани]] кои биле константно ограбувани, се преселиле во нивите под селото, кои ги нарекле Равен. Не се знае за сите иселени македонски родови, но има записи за Трипун, Доне, Павле и Никола. Трипун имал ан во селото и се иселил во Печково, но неговите потомци не се зачувани во селото, Доне има ниви покрај Вардар, Павле до почетокот на {{римски|20}} век живеел во [[Лешница (Гостиварско)|Лешница]], но сега е преселен на друго место и Никола, кој бил последен македонски жител на селото. Во селото Лешница порано живееле и други Македонци по потекло од Равен.<ref name=":0" /> Во минатото, селото припаѓало на некој манастир. Полето покрај селото се нарекувало Раваница. Кон крајот на {{римски|18}} век, Равен станало [[чифлиг]] на албанското семејство Дерала. На почетокот на {{римски|19}} век, сопствениците на чифлигот викнале муслимански Албанци од Албанија да се населат во Равен. Околу средината на тој век, половина од земјиштето веќе припаѓало на тие Албанци. Топонимот Пашина Корија говори за споменот на времето кога селото било чифлиг.<ref name=":0" /> Додека во селото живеело православно македонско население, во него имало две цркви и гробишта. Едната црква се наоѓала на левиот брег на Равенска Река, чија месност денес се вика Киша и има ниви и овоштарници со костени. Покрај ова црквиште до 1948 година се познавале многубројни крстови на гробовите. Другата црква во селото се наоѓала на десниот брег на реката на просторот помеѓу денешното школо и месната заедница. Тоа место денес не се користи.<ref name=":0" /> [[Податотека:Хидроелектрична централа „Равен“.jpg|мини|300п|десно|На сретселото се наоѓа [[ХЕЦ „Равен“|хидроцентралата „Равен“]], една од трите на [[ХС „Маврово“]]]] Поради учеството на равенските Албанци во побуната од 1914 година, српската војска запалила околу 30 куќи.<ref name=":0" /> Во текот на [[НОБ]] забележана била епизода при која селаните на Равен ги носеле на раце партизаните Македонци и Албанци, извикувајќи: „Да живее братството на Македонците и Албанците“.<ref>[http://mail.mn.mk/istorija/13469-Soopstenie-za-akciite-i-borbite-na-odredite-od-prvata-operativna-zona „Соопштение за акциите и борбите на одредите од првата оперативна зона“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211019234441/http://mail.mn.mk/istorija/13469-Soopstenie-za-akciite-i-borbite-na-odredite-od-prvata-operativna-zona |date=2021-10-19 }}, „Македонска нација“, 19.07.2017.</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 4,3&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 229 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 122 хектари, а на пасиштата само 47 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Врз основа на составот на атарот селото Равен има полјоделска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото работи [[ХЕЦ „Равен“|хидроцентралата „Равен“]], дел од [[ХС „Маврово“|хидросистемот „Маврово“]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|693 |1953|776 |1961|923 |1971|1166 |1981|1398 |1991|0 |1994|1507 |2002|1615 |2021|1116 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Равен живееле 200 жители, [[Албанци]] муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 213.]</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во [[1929]] година, Равен е село во Вруточката општина во Горнополошкиот срез и има 71 куќа со 389 жители.<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр. 25.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 450 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Равен е големо село, коешто во 1961 година броело 923 жители, од кои 884 биле Албанци, а 25 Македонци. Во 1994 година, бројот се зголемил на 1.507 жители и селото е населено со албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил воопшто одржан во селото Падалиште, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{efn|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|name="Попис1991"}} Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.615 жители, од кои 2 Македонци, 1.611 Албанци, 1 Србин и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 август 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.116 жители, од кои 2 [[Македонци]], 1.077 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Турци|Турчин]], 2 останати и 33 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|200|—|693|776|923|1.166|1.398|0|1.507|1.615|1.116}} === Родови === Равен е албанско село и во него живее еден исламизиран и албанизиран македонски род и муслимански албански родови. Сите говорат албански јазик. Според истражувањата од 1948 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Исламизирани и албанизирани македонски родови:''' ''Доне'' (24 к.), староседелци. Од православие во ислам прешле на почетокот од XIX век. Некој нивни предок се викал Тозе (Светозар). П. Јовановиќ запишал дека потекнуваат од областа Мат во Албанија. * '''Муслимански албански родови:''' ''Матњан'' (32 к.), доселени се од областа [[Матија (општина)|Матија]] во [[Албанија|северна Албанија]], по која го добиле и името. Дошле тројца браќа Сулејман, Авмет и Осман на почетокот на {{римски|19}} век. Се знае следниов родослов Демир (жив 60 години во 1948 година)-Даут-Демир-Џафер-Осман, еден од браќата. Тие првин се населиле во некое село околу Тетово, но подоцна дошле тука; ''Реч'' (14 к.), доселени се од селото [[Реч Љума|Реч]] во [[Љума]], северна [[Албанија]], по кое го добиле и името. И тие како Матњан најпрвин биле во некое село околу Тетово, па заедно со нив дошле во Равен; ''Љуше'' (20 к.), доселени се од областа [[Матија (општина)|Матија]] во северна [[Албанија]], името го добиле по некое село во Матија. И тие дошле најпрвин во некое тетовско село; ''Креа'' (12 к.), по потекло се од истоименото село во [[Матија (општина)|Матија]] во северна [[Албанија]]. Временски се населиле како и другите родови, како и начинот; и ''Смоч'' (2 к.), доселени се од северна [[Албанија]]. Временски се населиле како другите родови, како и движењето. === Иселеништво === Од родот ''Смоч'' постојат огранки во [[Падалиште]] и во [[Скопски Дервен]].<ref name=":0" /> Според последниот попис, особено е забележливо иселувањето на албанското население. == Општествени установи == * [[ПУ „Лирија“ - Равен|Основно училиште „Лирија“]], подрачно основно училиште во состав на [[ОУ „Лирија“ - Вруток]] * Месна заедница <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Објект во Равен 2.jpg|Управен објект во селото Податотека:ОУ „Лирија“ - Равен.jpg|Основното училиште „Лирија“ во селото Податотека:Објект во Равен.jpg|Управен објект во селото </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Равен било село во [[Гостиварска нахија|Гостиварската нахија]] на [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото се наоѓа во рамките на [[Општина Гостивар]], која била значително проширена со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно, во периодот 1996-2004 година, селото било дел од [[Општина Вруток]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Вруток, во која покрај Равен се наоѓале Вруток, Дуф, Ново Село, Орќуше, Печково и Речане. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од тогашната општина Вруток во која влегувале селата Вруток, Мердита, Печково и Равен. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0527, 0527/1 и 0530 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.642 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.682 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-687|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612162028/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-687|archive-date=2023-06-12|dead-url=|accessdate=5 август 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|114}}</ref> * [[Кале (Равен)|Равенско кале]] — населба и некропола од доцната антика и срендиот век, прогласена за културно наследство на Македонија ;Цркви<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоеле две цркви со гробишта. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Стара џамија (Равен)|Стара џамија]] — стара џамија од културно-историско значење прогласена за културно наследство на Македонија; и * [[Нова џамија (Равен)|Нова џамија]] — нова џамија во долниот дел од селото. ;Реки * [[Вардар]] — најголемата македонска река поминува низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Нова џамија во Равен.jpg|Новата џамија Податотека:Стара џамија во Равен.jpg|Старата џамија </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Равен * [[Азем Зулфиќари]] (р. 1925) — македонски политичар и општественик <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Детски парк во Равен.jpg|Детски парк во селото Податотека:Поглед на Равен 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Равен 3.jpg|Воздушен поглед Податотека:ОУ „Лирија“ - Равен 3.jpg|Спортско игралиште </gallery> == Поврзано == * [[Општина Гостивар]] * [[Гостивар]] * [[Горен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Raven, Gostivar|Равен}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Равен| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] 7413hcm8oqe4d9stp60ffp5nsgcrjkn 0 10690 5586868 5467556 2026-07-04T00:17:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586868 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Речане | слика = Поглед на Речане.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Речане | општина = {{општинскигрб|Општина Гостивар}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Горен Полог]] | население = 683 | година = 2021 | поштенски број = 1231 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 740 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=45 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=49 | lon_sec=36 | слава = | мрежно место = | карта = Речане во Општина Гостивар.svg }} '''Речане''' — село во [[Општина Гостивар]], во областа [[Полошка Котлина|Горен Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Куќи во Речане.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1568-69 г.) како '''Речани'''. Името доаѓа од хидронимот „река“ + -јани што означува „жители на река, луѓе населени покрај река“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|144}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во јужниот дел на територијата на [[Општина Гостивар]], а во изворишното подрачје на реката [[Вардар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=257}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 740 метри.<ref name="енциклопедија" /> Речане е големо село во подножјето на Влаиница, сместено во тесната долина на [[Дуфска Река|Мелца]], притока на Вардар. Селото е добро скриено од ветрови и обилува со вода. До 1946 година, водата за пиење се добивала од чешми и од извори. Тие биле наречени: Крој Бард, Уј Бард, Метоа Чешма, Чар, Дулци и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=226-229}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Теќе, Леска, Ара Ѓат, Феришта, Манастир, Калдрма, Осој, Свињец, Лака, Огради, Врбица, Равш, Забел, Секе, Краста, Карпа, Бела Вода, Велчева Нива, Асаноа Чешма, Дуфски Пат, Алилов Гроб, Букоа Сеља, Љуга, Суа Река, Врбица, Орќушко Гробје, Чар, Срт, Новоселски Пат, Гури Калајнџиас (Калајнџиски Камен), Стрмец, Рупа, Врв и Викала.<ref name=":0" /> Речане е збиено село, кое се дели на маалата: Маала Епр, Маала Касаларве, Маала Касамаларве и Маала Монит. Во првите три маала живеат разни родови, додека во последното маало живее само еден род.<ref name=":0" /> == Историја == Речане е старо село, во кое некогаш живееле православни Македонци. Подоцна тие жители се иселиле или изумреле. Денес, во селото живеат муслимани, кои говорат на албански јазик. Помеѓу старото и новото население постоел континуитет што се забележува во зачуваните словенски топоними, како и по името на селото. Сепак, многу малку се знае за старото македонско население.<ref name=":0" /> На атарот на селото постојат траги од срушени манастири или цркви. Еден манастир се наоѓал на месноста Манастириште или Св. Богородица, сместено околу половина час пеш на север од селото. На месноста се гледаат поголеми камени блокови, бигорни плочи, извор, а порано имало и гробови со крстови. Секоја година на [[Велики петок]] се собирале околните христијани, палејќи свеќи околу изворот, врзувајќи врвци и оставајќи пари. Порано, таму оделе многу повеќе луѓе. За овој манастир се наоѓаат податоци и од други автори, но тие погрешно го именуваат како [[Вруток|вруточки]]. Жителите на Вруток споменуваат дека манастирот бил голем, имал пространи ниви, а неговите пчеларници се наоѓале на местото на денешното село Речане.<ref name=":0" /> Друг речански манасти се наоѓал североисточно, во месноста Теќе каде денес има ниви. На споменатото место не се познаваат никакви остатоци, но мештаните за тој дел од атарот често меѓу себе викаат Манастир. Во Вруток се споменува дека овој манастир се нарекувал Свети Илија.<ref name=":0" /> Третиот храм од селото се наоѓал покрај денешниот пат Гостивар-Маврово, каде до 1946 година таму се наоѓало селското гумно и ниви со назив Ара Манастирит. До 1940-тите години се познавале остатоци од храмот, а земјиштето околу него не било обработувано.<ref name=":0" /> [[Податотека:Стара куќа во Речане.jpg|мини|десно|300п|Амбар во селото]] Во 1913 година, локалните Албанци учествувале во побуна против српската војска, поради што селото било запалено (од 273 куќи, останале само 13). Набрзо селото било обновено, но поради тоа во него нема стари куќи.<ref name=":0" /> Во 1932 година, во селото била подигната нова општинска зграда. При поставувањето на темелите биле пронајдени гробови со крстови, а недалеку од зградата се наоѓало Иваноско Маало. Денес, тука е џамијата, а околу нејзе се наоѓаат албански куќи. Православно население имало и во Горното Маало, каде се наоѓа месноста Вора Шкинас (Христијански Гробишта).<ref name=":0" /> Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 9,6&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 691 [[хектар]], на обработливото земјиште отпаѓаат 249 хектари, а на пасиштата само 32 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Врз основа на составот на атарот селото Речане има полјоделско-шумарска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1.314 |1953|1.471 |1961|1.640 |1971|1.679 |1981|1.380 |1991|15 |1994|995 |2002|1.054 |2021|683 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Речане живееле 1.000 жители, сите [[Албанци]] муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 213.]</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во [[1929]] година, Речане е дел од Врутовската општина во Горнополошкиот срез и има 214 куќи со 1.013 жители (Албанци).<ref>Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр. 25.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1000 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, но со намалување на населението и е населено со албанско население. Така, селото во 1961 година имало 1.640 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 995 жители.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Речане, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{efn|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|name="Попис1991"}} Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 1.054 жители, од кои 1.038 Албанци и 16 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 август 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 683 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 664 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.000|—|1.314|1.471|1.640|1.679|1.380|15|995|1.054|683}} === Родови === Денес, Речане е муслиманско село со население кое говори албански јазик. По етничката припадност може да се подели на исламизирани и албанизирани Македонци, на Албанци и на Роми.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1946 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Исламизирани и албанизирани македонски родови:''' ''Мучле'' (23 к.), ''Лингур'' (2 к.) и ''Лескалар'' (20 к.), сите староседелци. Најстарите предци го зборувале само македонскиот јазик. Сега веќе не се разликуваат од другите Албанци. * '''Албански родови:''' ''Моналар'' (35 к.), доселени се од Љума, [[Албанија|северна Албанија]], прв дошол предокот Раман, кој се доселиле со синовите Авмет, Браим, Исмаил и Мерсим; ''Касалар'' (24 к.) и ''Касамлар'' (15 к.), доселени се од [[Љума]] во [[Албанија|северна Албанија]]. Овде живеат од XVIII век. Ова е еден од најстарите албански родови во селото;<ref>Албанците во Македонија само од 1780 година, д-р Ристо Ивановски, Битола, 2014&nbsp;г., 10 стр.</ref> ''Меметалар'' (24 к.) и ''Ќерималар'' (32 к.), доселени се од [[Албанија|северна Албанија]], овде живеат од XVIII век; ''Асалар'' (11 к.), доселени се од [[Хас]] во [[Албанија|северна Албанија]], родовското име го добиле од таму; ''Бицалар'' (3 к.), доселени се од селото [[Биц]] во [[Љума]], [[Албанија|северна Албанија]]; ''Незиралар'' (8 к.), ''Заимлар'' (6 к.), ''Мустафалар'' (9 к.), ''Дакалар'' (6 к.) и ''Муслиалар'' (5 к.), доселени се од [[Албанија|северна Албанија]]; ''Оџалар'' (4 к.) и ''Куртишалар'' (4 к.), доселени се од околината на [[Пешкопеја]] во [[Албанија|северна Албанија]]. * '''Ромски родови:''' ''Скендер'' (2 к.), овде живеат од отоманскиот период, не се знае од каде се населени. По вера се муслимани, а говорат на албански, турски и ромски. Околните Албанци забележуваат дека селаните во Речане имаат поинаков говор од нивниот, што говори фактот дека доселениците на патот од Северна Албанија се задржувале во [[Горна Река]].<ref name=":0" /> === Иселеништво === Од селото има многу иселени албански семејства. Поради печалба околу десет семејства заминале во [[Романија]]. Во 1913 година, кога селото било запалено, околу 30 албански семејства се иселиле во [[Гостивар]]. Родот ''Зитои'' (1 к.) се иселил во [[Вруток]], родот ''Фида'' (1 к.) се иселил во [[Чегране]], ''Фератовци'' (2 к.) се иселиле во [[Чајле]], додека родот ''Маџанлар'' изумрел.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Лирија“ - Речане.jpg|мини|300п|десно|Основното училиште во селото]] * [[ПУ „Лирија“ - Речане|Основно училиште „Лирија“]], подрачно основно училиште во состав на [[ОУ „Лирија“ - Вруток]] * Месна заедница == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Речане било село во [[Гостиварска нахија|Гостиварската нахија]] на [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото се наоѓа во рамките на [[Општина Гостивар]], која била значително проширена со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно, во периодот 1996-2004 година, селото било дел од [[Општина Вруток]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Вруток, во која покрај Речане се наоѓале Вруток, Дуф, Ново Село, Орќуше, Печково и Равен. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од тогашната општина Вруток во која влегувале селата Вруток, Мердита, Печково и Равен. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0528 и 0528/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.097 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.096 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-690|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806202205/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/20-690|archive-date=2023-08-06|dead-url=|accessdate=6 август 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоеле три цркви или манастири. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Речане)|Џамија]] — селска џамија. ;Споменици * Споменик на балистот [[Аќиф Речани]] ;Реки * [[Дуфска Река]] — притока на Вардар, поминува низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Дуфска Река 4.jpg|Дуфска Река низ селото Податотека:Споменик на Аќиф Речани.jpg|Споменикот на балистот Аќиф Речани Податотека:Џамија во Речане 2.jpg|Џамијата во селото </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Речане * [[Аќиф Речани]] — балист <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Лирија“ - Речане 3.jpg|Спортско игралиште Податотека:Поглед на Речане 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Чешма во Речане.jpg|Стара селска чешма Податотека:Сокак низ Речане.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Речане 3.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Општина Гостивар]] * [[Гостивар]] * [[Горен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rečane}} {{Општина Гостивар}} [[Категорија:Речане| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Гостиварски села]] [[Категорија:Села во Општина Гостивар]] rrynzhvotcdtg796rpz25cqr1a717ar 0 10856 5586814 5382525 2026-07-03T20:36:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586814 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Радово | регион= | општина=[[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] | население=13 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=19 | lat_sec=19 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=10 | lon_sec=6 | поштенски број= | надморска височина= | географска широчина= | географска должина= | слава=[[Арангел]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место= | карта=Радово во Општина Демир Хисар.svg }} '''Радово''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Железник]], на падините на планината [[Лубен]]. Оддалечено е 13 километри северно од [[Демир Хисар]]. Околни села се: [[Брезово]] и [[Кочиште]] од северозапад и север, [[Растојца]] и [[Ракитница]] од исток, и [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво грло]] и [[Сопотница]] од југ. == Историја == Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|218 |1953|222 |1961|179 |1971|141 |1981|98 |1991|26 |1994|28 |2002|13 |2021|13 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Радово живееле 250 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 240.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Радово имало 216 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Радово се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 51 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|16}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Радово живеат 13 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 13 жители, од кои 12 [[Македонци]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|250|216|218|222|179|141|98|26|28|13|13}} === Родови === Радово е македонско село. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|last=|first=|publisher=|title= фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *'''Староседелци:''' ''Ѓоревци (4 к.), Велевци (4 к.), Петревци (2 к.), Цветановци (4 к.), Митановци (5 к.), Дупчевци (3 к.)'' од овој род потекнува [[Алексо Стефанов]], ''и Анѓелевци (6 к.).'' *'''Доселеници:''' ''Мијаковци (4 к.)'' основачот на родот дошол како домазет од некое село во [[Мијаци|мијачкиот крај]], го знаат следното родословие: Толе (жив на 65&nbsp;г. во 1951 година) Блаже-Јанкула, дошол некој дедо негов. == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 653 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка картаг на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Грамаѓе (Радово)|Грамаѓе]] — населба, некропола и рудник од римско време; *[[Клаинец (Радово)|Клаинец]] — некропола од средниот век; *[[Краста (Радово)|Краста]] — некропола од средниот век; *[[Манастириште (Радово)|Манастириште]] — црква од средниот век; == Редовни настани == == Личности == * [[Алексо Стефанов]] - Војвода *[[Наумче Стојков Велевски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том I, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Алексо Настов Наумоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва том III, дел I.|author=Јасмина Дамјановска|author2=Ленина Жила|publisher=Државен архив на Република Македонија|author3=Филип Петровски|year=2017|isbn=|location= Скопје|pages=}}</ref> *[[Ристе Неделков Илијоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *[[Ѓурѓа Илковска|Ѓурѓа Трајан Илковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Култура и спорт == == Иселеништво == Постари иселеници до 1951 година има во [[Србија]] (4 семејства, [[Крагуевац]], [[Јабука]], [[Параќин|Парачин]], [[Качарево]]), [[Бугарија]] (2 семејства), [[Романија]] (1 семејство), [[Соединети Американски Држави|САД]] (2 семејства), [[Битола]] (7 семејства).<ref name=":2" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] [[Категорија:Радово (Демирхисарско)| ]] 4zdpy6ndthyug2mrpi0nbrqzpwir7us 0 10857 5586831 5357906 2026-07-03T21:12:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586831 wikitext text/x-wiki {{другизначења}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ракитница | слика = Викиекспедиција Железник 197.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Ракитница | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Хисар}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Железник]] | население = 11 | година = 2002 | поштенски број = 7244 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 690 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=18 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=23 | слава = [[Митровден]]<ref name="ГеоНасДХ">{{ГеоНасДХ|страница=102}}</ref> | мрежно место = | карта = Ракитница во Општина Демир Хисар.svg }} '''Ракитница''' — село во [[Општина Демир Хисар]], во областа [[Железник]], во околината на градот [[Демир Хисар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во крајниот северен дел на територијата на [[Општина Демир Хисар]], недалеку од патот [[Демир Хисар]]-[[Крушево]]. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 690 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 јануари 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=252}}</ref> Атарот на селото зафаќа простор од 17,6&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 850 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 427 хектари, а на пасиштата 289 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Околни села се: [[Растојца]] од север, [[Радово (Демирхисарско)|Радово]] од запад, [[Суво Грло (Демирхисарско)|Суво Грло]] и [[Ново Село (Демирхисарско)|Ново Село]] од југ, [[Острилци]] од североисток, и [[Журче]] од југоисток. == Историја == Во [[XIX век]], Ракитница било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Битола|Битолската каза]] ([[Демир Хисар|нахија Демир Хисар]]), на [[Отоманското Царство]]. На [[23 јули]] [[1902]] година (нов стил) кај селото Ракитница дошло до битка помеѓу четата на војводата [[Веле Марков]] и турската војска. Во Битката загинува војводата Веле Марков, заедно со шест негови четници, додека [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]] и уште тројца четници успеале да ја пробијат турската заседа. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|351 |1953|364 |1961|305 |1971|171 |1981|83 |1991|43 |1994|40 |2002|37 |2021|11 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ракитница имало 255 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ракитница имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Ракитница се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 48 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Ракитница е мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 305 жители, а во 1994 година бројот се намалил само на 40 жители македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 37 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=8 јануари 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 11 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|255|240|351|364|305|171|83|43|40|37|11}} === Родови === Ракитница е македонско село. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|last=|first=|publisher=|title= фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> *'''Староседелци:''' ''Блажевци'' (5 к.), ''Черговци'' (5 к.), ''Степановци'' (4 к.), ''Момировци'' (2 к.), ''Кичевци'' (2 к.), ''Пејковци'' (3 к.), ''Гусковци'' (3 к.), ''Чоклевци'' (4 к.), ''Коркаровци'' (1 к.), ''Солевци'' (3 к.), ''Стојчевци'' (2 к.), ''Трпчевци'' (7 к.), ''Никовци'' (6 к.), ''Тошевци'' (2 к.), ''Тушловци'' (2 к.), ''Сирковци'' (5 к.), ''Љушевци'' (2 к.) и ''Костевци'' (5 к.). *'''Доселеници:''' Кузевци (Кузман се доселил со семејството од Растојца во Ракитница во првата половина на XX век. Од Растојца како староседелци потекнуваат од семејството Жулевци). <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Викиекспедиција Железник 213.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква заедно со селото и селските гробишта]] Селото влегува во рамките на проширената [[Општина Демир Хисар]], на која ѝ била додадена поранешната [[Општина Сопотница]] по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на [[Општина Демир Хисар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Демир Хисар, во која покрај селото Ракитница, се наоѓале и селата Бараково, Вардино, Белче, Граиште, Единаковци, Журче, Кутретино, Мургашево, Ново Село, Лесково, Прибилци, Растојца, Сладуево, Слепче, Стругово и Суви Дол. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Растојца, во која влегувале селата Зашле, Кочиште, Ново Село, Растојца, Радово и Ракитница. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 632 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на задружен дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Ракитница|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква ;Споменици * Споменик за [[НОБ]] <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ==== Родени ==== * [[Малина Вељановска|Малина Најдова Вељановска]] — македонска револуционерка од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]]<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Најдо Велјановски - Черга]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Борис Велјаноски]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Драган Јанкуловски]] — македонски партизан * [[Јонче Момировски]] — македонски партизан * [[Миле Неделковски]] — македонски партизан * [[Нове Николовски]] — македонски партизан ;Починати * [[Веле Марков]] (1870-1902) — револуционер и социјалист == Иселеништво == Постари иселеници до 1951 година од селото има во [[Романија]] (1 семејство), [[Бугарија]] (1 семејство, во [[Софија]]), [[Битола]] (1 семејство) и во [[Србија]] (1 семејство, во [[Вршац]]).<ref name=":0" /><!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> <br /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Железник 198.jpg|Поглед на селото (јуни, 2016) Податотека:Викиекспедиција Железник 199.jpg|Споменик од НОБ (јуни, 2016) Податотека:Викиекспедиција Железник 200.jpg|Пчеларник во селото (јуни, 2016) Податотека:Викиекспедиција Железник 201.jpg|Стари куќи (јуни, 2016) </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rakitnica}} {{Општина Демир Хисар}} [[Категорија:Ракитница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Хисар]] iihdrjulictf594r4dakhari2cp6vgs 0 10946 5586878 5586169 2026-07-04T00:46:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586878 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км<sup>2</sup> на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Бачевци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивска копија |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] ca99aswxxm7mjtoh3g6zgoq11ud7ied 0 10947 5586895 5201219 2026-07-04T03:34:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586895 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ропотово | слика = Поглед на Ропотово.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Ропотово | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 516 | година = 2002 | поштенски број = 7537 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 610 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=22 | lon_sec=22 | слава = | мрежно место = | карта = Ропотово во Општина Долнени.svg }} '''Ропотово''' — [[село]] во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Ropotovo 04.JPG|мини|лево|230п|Регионалниот пат низ селото]] Ропотово се наоѓа во северозападниот дел од територијата на [[Општина Долнени]]. Селото е рамничарско и се простира на надморска височина од 610 м. Низ селото поминуваат регионалните патишта R512 Ропотово-[[Кривогаштани]]-[[Демир Хисар]] и R513 [[Прилеп]]-[[Македонски Брод]]-[[Кичево]]. Од Прилеп е оддалечено 22&nbsp;км. Атарот на селото зафаќа површина од 13,4&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=261}}</ref> Месностите во селскиот атар ги носат следниве имиња: Раскрсниче, Меѓупатишта, Попова Чука, Грамада, Заморек, Трајков Дол, Врба, Пепелиште, Чаир, Капина, Блато, Лажански Мост, Крс, Круши, Под Гумно, Сургуница, Пив, Зад Ливади, Меризи, Чуки, Реки, Бреслики, Голема Нива, Стар Рибник, Пајкарница, Падина, Голиње и Атановчица.<ref name="oldprilep">„[http://www.oldprilep.com/ropotovo/ Ропотово]“. ''OldPrilep''. 10 декември 2012.</ref> == Историја == Просторот на кој се наоѓа денешното село Ропотово отсекогаш бил населен, но животот на населението на овој простор постојано бил прекинуван. Остатоци од стари населби на мештаните се среќаваат на потезите Заморани, Грамада, Чука и Падина.<ref name="oldprilep"/> Во XIX век во Ропотово постоеле два [[чифлик]]а: околу 90% од земјата припаѓала на Амед Зоговци кои живееле во [[Албанија]], а 10% на некои „Арапки“ на чијшто чифлик за ќаја бил поставен Садул Франго од [[Битола]]. Освен тоа, во селото постоел и Мехмед-зоговски ан којшто се наоѓал на местото наречено Кај Девите и бил во сопственост на Кавкалевци. Меѓутоа, во 1912 година ќајата се побунил, па едната половина од имотот им припаднал на Амед-Зоговци, а другата половина успеал да ја задрже. Во 1912 година, во селото имало 13 македонски куќи. Сите жители биле сопственици на чифлици и потекнувале од доселенички семејства. По отоманската власт, земјата била одземена од чифликсајбиите и им била поделена на доселениците. Главната поделба била извршена во 1924 година, а во периодот 1924-1927 година селото забележало забрзан раст. На земјата поделена со земјоделската реформа се населиле многу родови со потекло од [[Порече]].<ref name="oldprilep"/><ref name="трифуноски">{{наведена книга| last = Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 364-365}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Панорама на Ропотово.jpg|мини|десно|300п|Панорама на селото]] Селото има [[полјоделство|полјоделска]] функција. ВО селскиот атар преовладува обработливото земјиште на површина од 1.008&nbsp;ха, додека на пасишта отпаѓаат 266&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|714 |1953|850 |1961|824 |1971|822 |1981|780 |1991|617 |1994|597 |2002|546 |2021|516 }} Во пописните дефтери од 1467/68 година, во Ропотово имало 18 семејства, 2 неженети и 3 вдовици; во 1481/82 година имало 17 семејства и 2 вдовици; во 1544/45 година имало 17 семејства, 2 неженети и 4 вдовици; а во 1568/69 година имало 10 семејства, 12 неженети и 1 вдовица.<ref name="oldprilep"/> Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Ропотово било село со 27 домаќинства и 109 жители [[Македонци]] и 10 [[Роми]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 74-75.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ропотово имало 196 жители Македонци и 10 Роми.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 245.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во селото имало 128 жители Македонци.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Ропотово се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 18 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 546 жители, од кои 545 Македонци и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 516 жители, од кои 487 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 1 останат и 25 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|206|128|714|850|824|822|780|617|597|546|516}} === Родови === Ропотово е македонско село. Родови во селото се: ''Тренковци (12 куќи), Пацовци (4 куќи), Кафкаловци (3 куќи) и Нешковци (2 куќи)'' однекаде се доселени; ''Трипуновци (4 куќи) и Алексовци (3 куќи)'' доселени се од селото [[Слепче (Прилепско)|Слепче]]; ''Журевци (3 куќи)'' доселени се од [[Охридско]]; ''Наумовци (1 куќа)'' доселени се од [[Нерези (појаснување)|Нерези]], [[Велешко]]; ''Гостирашци (3 куќи)'' доселени се од [[Гостиражни]]; ''Ристевци (4 куќи)'' потекнуваат од домазет доселен од [[Порече]]; ''Трајковци (3 куќи), Дамјановци (2 куќи), Рујановци (2 куќи), Саздановци (2 куќи), Шарковци (2 куќи), Дурдевци (2 куќи), Поповци (1 куќа), Димитриевци (1 куќа) и Крстевци (1 куќа)'' доселени се од селото [[Крапа]], [[Порече]]; ''Врсаковци (2 куќи), Ѓурчиновци (1 куќа) и Марковци (1 куќа)'' доселени се од селото [[Тополница (Порече)|Тополница]], Порече; ''Митревци (3 куќи)'' доселени се од Манастирец, Порече; ''Мицковци (5 куќи) и Ивановци (3 куќи)'' доселени се од [[Калуѓерец]], Порече; ''Трајковци (4 куќи), Стојковци (3 куќи), Спирковци (2 куќи), Радевци (2 куќи), Наумовци (2 куќи), Цветановци (2 куќи), Бимбиловци (1 куќа) и Коруновци (1 куќа)'' доселени се од селото [[Слатина (Порече)|Слатина]], [[Порече]]; ''Синадиновци (1 куќа), Сиљановци (1 куќа), Стојчевци (1 куќа) и Јаневци (1 куќа)'' доселени се од селото [[Лупште]], Порече; ''Бежовци (2 куќи), Михајловци (2 куќи), Симјановци (1 куќа), Димовци (1 куќа), Стојчевци (1 куќа), Велковци (1 куќа) и Кочовци (1 куќа)'' доселени се од селото [[Могилец]], Порече; Т''римчевци (1 куќа) и Илијевци (1 куќа)'' доселени се од [[Белица (Порече)|Белица]], Порече; ''Дамчевци (1 куќа) и Несторовци (1 куќа)'' доселени се од Крушје, Порече; ''Огњановци (2 куќи)'' доселени се од [[Грешница (Порече)|Грешница]], Порече; ''Мојсовци (1 куќа)'' доселени се од [[Рамне (Порече)|Рамне]], Порече; ''Маџовци (2 куќи) и Љубе (1 куќа)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]], Порече; ''Дојчиновци (3 куќи)'' доселени се од Могилец, Порече; ''Велковци (1 куќа)'' доселени се од [[Македонски Брод]]; ''Барбаровци (1 куќа)'' доселени се од раселеното село [[Барбарос]], Порече; ''Пејчиновци (1 куќа)'' доселени се од [[Лазарополе]], [[Мијачија]]; ''Тофиловци (1 куќа)'' доселени се од [[Гари]], Мијачија; ''Кузмановци (1 куќа)'' доселени се од [[Селце (Ростушко)|Селце]], Мијачија. Сите родови кои се доселени од Порече (со исклучок на ''Ристевци'') и од Мијачијата доселени се после заминување на Турците, т.е од 1912-13 натака. Другите родови живеат во селото уште од турско време.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == Во селото работи [[ОУ „Ѓорче Петров“ - Ропотово|основното училиште „Ѓорче Петров“]], каде што се изведува настава до деветто одделение.<ref>„[http://www.opstinadolneni.gov.mk/mk/obrazovanie/ Образование]“. [[Општина Долнени]].</ref> Освен тоа, во него има и амбуланта, пошта, дом на културата, подрачна општинска управа и услужни објекти.<ref name="енциклопедија"/> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ѓорче Петров“ - Ропотово.jpg|Основното училиште Податотека:Старо училиште во Ропотово 2.jpg|Старото училиште Податотека:Подрачен општински објект во Ропотово.jpg|Подрачниот општински објект </gallery> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Старо училиште во Ропотово.jpg|мини|десно|200п|Старото училиште во коешто е сместено избирачкото место]] Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Дебреште. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1488 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во зградата на старото училиште. Во ова избирачко место е опфатено селото [[Жабјани]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 426 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == ;Манастири * [[Ропотовски манастир]]. ;Споменици * Споменик на НОБ. ;Цркви и параклиси<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=19}}</ref> * [[Црква „Св. Троица“ - Ропотово|Црква „Св. Троица“]] — главна селска црква изградена во 1859 година; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Ропотово|Црква „Св. Атанасиј“]] — манастирска црква во изградба; * [[Параклис „Св. Архангел Михаил“ - Ропотово|Параклис „Св. Архангел Михаил“]] — параклис изграден во 2008 година. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Св. Троица“ - Ропотово 11.jpg|Црквата „Св. Троица“ Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Ропотово 2.jpg|Манастирската црква „Св. Атанасиј“ Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ропотово 2.jpg|Параклисот „Св. Архангел Михаил“ Податотека:Споменик на НОБ во Ропотово.jpg|Споменикот на НОБ </gallery> == Спорт == Во селото е сместен [[ФК Илинден (Ропотово)|ФК Илинден]]. == Иселеништво == Од Ропотово било и иселување на населението. Се знае за следните иселеници: ''Мартиновци (2 к.)'' се иселени во [[Бело Поле]]. ''Николовци, Беличанци и Мартиновци'' се иселени во [[Прилеп]]. На родот ''Беличанци'' уште подалечно потекло е од селото [[Белица (Порече)|Белица]], [[Порече]]. Едно семејство од ''Алексовци'' се иселило во [[Жабјани]]. Три семејства од ''Кафкаловци'' се иселиле во [[Прилеп]]. Едно семејство од ''Тренковци'' се иселило во [[Дебреште]].<ref name="трифуноски"/> == Личности == ;Жртви во војната 1941-1945<ref>{{наведена книга |title= Žrtve rata 1941-1945 |last= |first= |authorlink= |author= |year= 1997 |publisher= Muzej žrtava genocida Beograd |location= |isbn= |page= |pages= 221-222 |url= https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |accessdate= |archive-date= 2024-02-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status= dead }}</ref> * Душан Цветаноски (1927 — 1944), во НОБ, кај Ивањевци * Вукашин Дојчиноски (1922 — 1945) во НОБ, кај Врпоље * Љубе Илиоски (1924 — 1944) во НОБ, кај Смиловци * [[Андон Иваноски]] (1921 — 1944) во НОБ, на Петрова Гора * Ѓорѓија Петрески (1925 — 1944) во НОБ, кај Шешково * Стојан Попоски (1925 — 1945) во НОБ, кај Ропотово * [[Станимир Илкоски]] (1912 — 1941) партизан. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Ropotovo}} {{Општина Долнени}} [[Категорија:Ропотово| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] bbg6es2t9v53m7qx2ao1mqqs4vokpqh 0 11323 5586761 5548892 2026-07-03T17:07:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586761 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Присојница | слика = Панорама на Присојница.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Долна Река]] | население = 259 | година = 2002 | поштенски број = 1254 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 682 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=53 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=37 | слава = | мрежно место = | карта = Присојница во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Присојница''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Долна Река]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Ова село се наоѓа во областа [[Долна Река]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]]. Сместено е на десниот брег на реката [[Радика]] и недалеку од патот [[Гостивар]]-[[Дебар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=2 мај 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=246}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 820 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на падините на [[Дешат]] и е на иста височина како соседното село [[Скудриње]]. Селото е богато со вода и поседува доста мали извори.<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Осој, Кала, Срт, Плоча, Мерис, Црвен Камен, Старо Село, Ограѓе, Топилиште, Присој, Поле, Сплжаи, Тумба, Римник, Кошара, Голем Камен, Горно и Долно Брдо и Млака.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и низ самото село поминува пат. Поделено е на маала: Асановци, Рамчевци, Демировци и Мучовци.<ref name=":0" /> Присојница е оддалечено 16 километри северозападно од градот [[Дебар]], а од општинското средиште [[Ростуше]] е оддалечено 6 километри. == Историја == Селото не поседува траги од христијанско население, иако самите мештани кажуваат дека селската џамија е подигната на темели од стара црква, како што е наоѓалиштето [[На Црков (Присојница)|На Црков]]. Целокупното негово население е муслиманско, кои говорат на [[Галички дијалект|мијачки дијалект]].<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Присојница било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото поседува мошне мал атар, кој зафаќа простор од само {{км2|3,3}}. На него преовладуваат шумите на површина 189 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 96 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 38 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|348 |1953|377 |1961|253 |1971|264 |1981|302 |1991|352 |1994|332 |2002|315 |2021|259 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Присојница било село со 100 домаќинства и 232 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Присојница има 400 жители, [[Македонци муслимани]].<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр.263.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Присојница се води како чисто македонско-муслиманско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 64 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|49}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 750 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, со благ пораст на населението. Така, во 1961 година броело 253 жители, од кои 237 биле [[Македонски Турци|Турци]], а 10 жители [[Македонци]]. Во 1994 година бројот се зголемил на 332 жители, од кои 21 Македонец, 13 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 Турчин и 297 се изјасниле како останати, но секако се Македонци со исламска вероисповед.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Присојница живееле 315 жители, од кои:<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=3 мај 2020}}</ref> * [[Македонци]]: 232 * [[Македонски Албанци|Албанци]]: 2* * [[Македонски Турци|Турци]]: 66* * [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]: 6* * останати: 9* <nowiki>*</nowiki>Жителите кои се изјасниле како Турци, Албанци, Бошњаци или останати, всушност претставуваат [[Македонци]] со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] им е мајчин.<ref name="попис" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 259 жители, од кои 33 [[Македонци]], 4 [[Македонски Албанци|Албанци]], 74 [[Македонски Турци|Турци]], 4 [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]], 140 останати и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Присојница: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''348''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 218 | 6 | 151 | — | 2 | — | '''377''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 10 | 0 | 237 | — | 6 | — | '''253''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 40 | 0 | 217 | — | 7 | — | '''264''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 51 | 0 | 23 | — | 228 | — | '''302''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 41 | 0 | 2 | — | 309 | — | '''352''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 21 | 1 | 13 | — | 297 | — | '''332''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 232 | 2 | 66 | 6 | 9 | — | '''315''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 33 | 4 | 74 | 4 | 140 | 4 | '''259''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Општествени установи == * [[ПУ „Блаже Конески“ - Присојница|Основно училиште „Блаже Конески“]], подрачно основно училиште до петто одделение во состав на [[ОУ „Блаже Коневски“ - Скудриње|ОУ „Блаже Конески“ - Скудриње]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fakulteti.mk/news/29082018/se-zatvora-uchilishteto-vo-s-vidushe-se-pomalku-prvachinja-vo-opshtina-mavrovo-i-rostushe|title=Се затвора училиштето во с. Видуше, сѐ помалку првачиња во општина Маврово и Ростуше|last=info@fakulteti.mk|first=Fakulteti mk-|work=fakulteti.mk|accessdate=2020-04-11}}</ref> == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Ростуше]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Ростуше, во која покрај Присојница се наоѓале и Аџиевци, Битуше, Велебрдо, Галичник, Јанче, Ростуше, Сушица и Требиште. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на Општина Присојница, во која влегувале селата Аџиевци, Јанче, Присојница и Скудриње. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0466 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 мај 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 366 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/611|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410061426/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/611|archive-date=2021-04-10|dead-url=|accessdate=11 април 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Градиште (Присојница)|Градиште]] — средновековна утврдена населба; * [[На Црков (Присојница)|На Црков]] — средновековна црква; * [[Ограѓе (Присојница)|Ограѓе]] — средновековна некропола; и * [[Урдобар (Присојница)|Урдобар]] — средновековна некропола. ;Џамии<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Присојница)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Викиекспедиција Река 76.jpg|Поглед на селото Податотека:Znakot za Prisojnica.JPG|Патоказ за селото Податотека:Викиекспедиција Река 77.jpg|Поглед на селото Податотека:Prisojnica.JPG|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Долна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Prisojnica}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Присојница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] [[Категорија:Рекански села]] 58u3wvonunjytz2e7ud9qvz2ut6v7p7 0 11324 5586896 5379803 2026-07-04T03:39:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586896 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Росоки | слика = Во Росоки.jpg | големина на слика = 300п | опис = Пејзаж крај Росоки | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | население = 1 | година = 2002 | поштенски број = 1254 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 980 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Росоки во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Росоки''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Мијаци|Мијачија]]. Селото се наоѓа на [[Росочка Река]], која извира во близина на селото. == Географија и местоположба == Росоки е сместено во западниот дел на [[Македонија]], во јужниот дел на општината Маврово Ростуше. Претставува дел од долнореканскиот крај. До селото води асфалтен пат кој се двои од регионалниот пат [[Дебар]] — [[Гари]]. Селото е оддалечено 19 километри источно од градот [[Дебар]]. Атарот на селото зафаќа 11,1&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="Митко Панов">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=261-262}}</ref> Соседни села на селото Росоки се: [[Селце (Ростушко)|Селце]] и [[Тресонче]] од исток, [[Галичник]] од североисток, [[Сушица (Ростушко)|Сушица]] од југоисток, [[Лазарополе]] од југ, [[Присојница]], [[Скудриње]], [[Јанче]] и [[Аџиевци]] од запад и северозапад. == Историја == Во своите најдобри времиња, селото броело 90 куќи, а денес се останати многу помал број од овој број.<ref name="ReferenceA">Според кажување на месен жител, забележано од страна на Тони Ристовски, Никола Цибрев, Ѕвонко Петровски, Кирил Симеоновски и Цветко Неделковски на 5 јули 2015 година.</ref> Вкупно 5 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Во минатото, поради [[Росочка Река]], која тече низ самото село, во селото постоеле голем број на воденици и [[валавица|валавици]].<ref name="ReferenceA"/> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|82 |1953|71 |1961|18 |1971|1 |1981|2 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|1 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Росоки живееле 450 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Раосоки'' се води како чисто македонско село во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 75 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|48}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Росоки имало 600 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Иселувањето во Росоки започнало порано отколку во другите села, па затоа во него останале само двајца жители според пописот од 1981 година.<ref name="Митко Панов" /> Селото Росоки е во целост раселено, како што било забележано уште со спроведениот попис од 2002 година, кога во селото немало ниеден жител.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2013}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1 жител, [[Македонци|Македонец]]. {{Пописи|450|600|82|71|18|1|2|0|0|0|1}} === Родови === Населението во селото се смета за староседелско, меѓутоа во [[Тресонче]] говорат дека тука доаѓале козари од [[Албанија]] и дека преку зима ги криеле овците тука и така се населило селото. Некои зборуваат дека Росоки во минатото постоело кај [[Елбасан]], па од таму се преместило. Родови во селото се: ''Бојковци'' (3 к.), ''Каповци'' (6 к.), ''Стари Поповци'' (1 к.), ''Кржаловци'' (2 к.), ''Дадавелковци'' (4 к.), ''Тодоровци'' (1 к.), не се знае ништо за овие родови и ''Поповци'' (2 к.), доселени се од [[Брсјаци|брсјачкото]] село [[Душегубица]]. Според едно предание, се смета дека [[велешко]]то село [[Ореше]] е основано од извесен дедо Дамјан, кој бил доселен од Росоки. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на големата [[Општина Маврово и Ростуше]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната [[Општина Ростуша]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Лазарополе, во која покрај селото Росоки, се наоѓале и селата Гари, Лазарополе, Селце и Тресонче. Општината Лазарополе постоела и во периодот 1950-1952. == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Росоки|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Преображение“ - Росоки|Црква „Св. Преображение“]] — црква од крајот на {{римски|18}} век; == Редовни настани == * [[Преображение Христово]] — 19 август == Личности == * [[Глигор Тодоровски]] (1928-2006) — историчар * [[Војдан Стојановски|Војдан]] и [[Дамјан Стојановски|Дамјан]] [[Стојановски]] — познати македонски кошаркари, по потекло од Росоки. <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Патоказ за Росоки.jpg|Патоказ за селото Податотека:Табла во Росоки.jpg|Туристичка табла во селото Податотека:Куќа во Росоки.jpg|Стара традиционална куќа во селото Податотека:Росочка Река (2).jpg|Росочка Река, која извира во близина на селото Податотека:Цветен триод Лазаревац - крај на 18 век.pdf|Цветен триод Лазаревац од крајот на XVIII век, најден во Росоки|page=4 </gallery> </center> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rosoki}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Росоки| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] e3n5ip0ao69s39jxhkjjs76fvbtr2rv 0 11325 5586897 5457831 2026-07-04T03:40:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586897 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ростуше | име2 = Ростуша | слика = Викиекспедиција Река 58.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото од [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ростуше|црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Долна Река]] | население = 708 | година = 2002 | поштенски број = 1254 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=36 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=0 | слава = | мрежно место = | карта = Ростуше во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Ростуше''' или '''Ростуша''' — село и административно седиште на [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Долна Река]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло на името == Името на селото Ростуше првпат се споменува како Радостоуше во 1426 година. Низ годините самото име претрпувало измени. Постојат повеќе мислења за тоа како е настанато самото име:<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|152-153}}</ref> * Придавно образување од личното име Радост или Радостух * Од самото Радостоуше што може да значи „место на тешко достапно брдо“ или „тешко достапно место“ == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Река 59.jpg|мини|300п|лево|Поглед на долниот дел од селото]] Селото се наоѓа во областа [[Долна Река]], во западниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], непосредно од десната страна на реката [[Радика]] и недалеку од патот [[Гостивар]]-[[Дебар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=11 мај 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=262}}</ref> Селото е ридско-планинско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на пониска тераса, на десната страна на реката [[Радика]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Оддалечено е 19 километри североисточно од [[Дебар]] и 52 километри југоисточно од [[Гостивар]]. Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Чука, Пардији, Рамна Ливада, Добје, Газ, Вирови, Меденица, Дупен Камен, Требишка Рупа, Стара Фурна, Каштел, Драга, Уталник, Чука, Речиште, Лок, Анешница, Поље, Ливадишта, Црвеница, Подкладник, Гранцов Лаз, Катуништа, Велоица, Кушелица, Денкова Ливада, Олец и Гумништа.<ref name=":0" /> Во селото постојат изворите: Рамова Чесма, Изворница, Крајишта, Бигорец и Двораник.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и се дели на краеви. Оддалеку може да изгледа дека е споено со соседното [[Велебрдо]].<ref name=":0" /> Во непосредна близина на селото, односно на левиот брег од реката Радика, се наоѓа и познатиот [[Бигорски манастир]]. Поради стрмниот предел, селото е изложено на опасност од [[Свлечиште|свлечишта]]. Во близина на селото е активно и свлечиштето „Велебрдо“, кое последен пат било активно во периодот 1996-1999.<ref name="Геодив">{{ГеодивГеонас|глава=Свлечишта|страница=72}}</ref> == Историја == По предание за селото се верува дека некогаш на неговото место се наоѓал манастир „Св. Богородица“. Откако манастирот замрел и бил пренесен во Бигорскиот, црквата била претворена во џамија. [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ростуше|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“]] била возобновена повторно како црква во 1912 година.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Ростуше било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Вкупно 6 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото зафаќа простор од {{км2|15,3}}. На него преовладуваат шумите на површина 1.109 [[хектар]]и, пасиштата заземаат 261 хектар, додека на обработливото земјиште отпаѓаат само 63 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, нема некоја развиена аграрна функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == [[Податотека:Поглед на Ростуше.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1029 |1953|1248 |1961|825 |1971|908 |1981|889 |1991|930 |1994|919 |2002|872 |2021|708 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Ростуше било село со 200 домаќинства и 401 жител.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Ростуше живееле 870 жители, сите [[Македонци]], од кои 610 муслимани и 260 христијани.<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Ростуше имало 272 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Ростуше се води како македонско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 174 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|48}}</ref> Според статистика на весникот „[[Дебарски глас]]“ во [[1911]] година во Ростуше имало 39 македонски егзархиски и 190 муслимански куќи.<ref>Дебърски глас, година 2, брой 38, 3 април 1911, стр. 2.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 850 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо со пораст на населението. Во 1961 година, селото броело 825 жители, од кои 400 биле [[Македонци]], 391 [[Македонски Турци|Турчин]] и 14 жители [[Македонски Албанци|Албанци]]. Во 1994 година, бројот се зголемил на 919 жители, од кои 509 биле Турци, 293 Македонци, 25 Албанци и 92 останати.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ростуше живееле 872 жители, од кои:<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=11 мај 2020}}</ref> * [[Македонци]]: 397 * [[Македонски Албанци|Албанци]]: 41* * [[Македонски Турци|Турци]]: 427* * [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]]: 2 * останати: 5 <nowiki>*</nowiki> Жителите кои се изјасниле како [[Албанци]] и [[Турци]], всушност претставуваат [[Македонци]] со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] им е мајчин. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 708 жители, од кои 197 [[Македонци]], 22 [[Македонски Албанци|Албанци]], 323 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Роми|Ром]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 129 останати и 35 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Ростуше: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''1.029''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.076 | 14 | 139 | 0 | 0 | 5 | — | 14 | — | '''1.248''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 400 | 14 | 391 | — | — | 6 | — | 14 | — | '''825''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 495 | 18 | 353 | 0 | — | 1 | — | 41 | — | '''908''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 408 | 19 | 45 | 15 | 0 | 1 | — | 401 | — | '''889''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 274 | 23 | 177 | 0 | 1 | 0 | — | 455 | — | '''930''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 293 | 25 | 509 | 0 | 0 | 0 | — | 92 | — | '''919''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 397 | 41 | 427 | 0 | 0 | 0 | 2 | 5 | — | '''872''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 197 | 22 | 323 | 1 | 0 | 1 | 0 | 129 | 35 | '''708''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Во Ростуше отсекогаш живееле [[Македонци]]. Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] на почетокот на XX век во Ростуше живееле следните македонски муслимански и христијански родови: ''Лајсовци'' (13 к.), ''Томовци'' (9 к.), ''Рамовци'' (16 к.), ''Дулевци'', ''Амзовци'' (15 к.), ''Кадриовци'', ''Асанковци'' (8 к.), ''Мицановци'' (10 к.), ''Мицовци'', ''Симоновци'', ''Младеновци'', ''Синановци'' (30 к.), ''Исмаиловци'', ''Адиловци'', ''Беќировци'', ''Румундовци'' (10 к.), ''Арифовци'', ''Лилевци'' (10 к.), ''Селмановци'', ''Оручовци'', ''Аловци'' (30 к.), ''Оџевци'' и ''Асановци''.<ref name=":0" /> == Општествени установи == Како развиено село и седиште на општина, Ростуше поседува бројни општествени установи: * Општинска зграда на [[Општина Маврово и Ростуше|Маврово и Ростуше]] * [[ОУ „Хајан Селмани“ - Ростуше|Основно училиште „Хајан Селмани“]] (во 2019 г. именувано како ОУ „Ѓорѓија Пулевски“) до IX одделение * [[СОУ „Маврово-Ростуше“ - Ростуше|Средно училиште „Маврово-Ростуше“]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1254]]) * Здравствен дом ;<center>'''Општествени установи во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:СОУ Маврово - Ростуше во Ростуше.jpg|Средното училиште Податотека:ОУ Ѓорѓи Пулевски во Ростуше 2.jpg|Основното училиште Податотека:Викиекспедиција Река 55.jpg|Поглед на поштата Податотека:Здравствен дом во Ростуше.jpg|Здравствениот дом Податотека:Rostuše 6.JPG|Општинската зграда </gallery> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Rostushe.png|мини|десно|200п|Грб на поранешната [[Општина Ростуше]].]] Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото било седиште на поранешната [[Општина Ростуше|истоимена општина]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Маврови Анови]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на Општина Ростуше, во која покрај Ростуше се наоѓале и Аџиевци, Битуше, Велебрдо, Галичник, Јанче, Присојница, Сушица и Требиште. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на Општина Ростуше, во која влегувале селата Битуше, Велебрдо и Ростуше. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0469 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Болетин]] и [[Сушица (Ростушко)|Сушица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=11 мај 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 854 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/614|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131121336/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/614|archive-date=2021-01-31|dead-url=|accessdate=11 мај 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:The Church of St. John the Baptist, the Monastery of Saint Jovan Bigorski, Macedonia.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Јован Крстител“, главната манастирска црква на Бигорскиот манастир]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Дубје (Ростуше)|Дубје]] — средновековна некропола; * [[Св. Јован Бигорски (Ростуше)|Св. Јован Бигорски]] — средновековна црква; и * [[Св. Богородица (Ростуше)|Св. Богородица]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Ростуше|Црква „Св. Јован Крстител“]] — главната манастирска црква на [[Бигорскиот Манастир]]; * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ростуше|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — црква од {{римски|19}} век;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigorski.mk/index.php?content_type=nastani&action=details&record_id=844|title=Поставен крстот на Успенскиот храм во Ростуше|date=15 август 2012|publisher=Бигорски манастир|language=македонски|accessdate=2012-08-15|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010243/http://bigorski.mk/index.php?content_type=nastani&action=details&record_id=844|url-status=dead}}</ref> и * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ростуше|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — црква од {{римски|19}} век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/namesnistva/debarsko.asp|title=Цркви|publisher=Дебарско-кичевска епархија|language=македонски|accessdate=2011-02-13|archive-date=2013-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620111352/http://www.dke.org.mk/namesnistva/debarsko.asp|url-status=dead}}</ref> ;Манастири * [[Бигорски манастир]] — средновековен манастир во близина на селото ;Џамии<ref name="верски објекти" /> * [[Стара џамија (Ростуше)|Стара џамија]] — стара џамија во селото * [[Нова џамија (Ростуше)|Нова џамија]] — нова џамија во селото ;Споменици на културата Во селото Ростуше според евиденцијата во Регистарот на културно наследство на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Управата за заштита на културното наследство на Македонија]] (УЗКН) прогласени се три објекти како споменици на културата и со тоа за [[културно наследство на Македонија]]: * [[Бигорски манастир]] — средновековен манастир во близина на селото * [[Стара болница (Ростуше)|Стара болница]] — стариот здравствен дом во селото * [[Куќа - сопственици Василко и Трајан Круковски (Ростуше)|Куќа - сопственици Василко и Трајан Круковски]] — стара куќа во селото ;Спомен-плочи * Спомен-плоча за загинатите во [[НОБ]] ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=62}}</ref> * [[Ростушка Река]] — река покрај селото ;Водопади * [[Дуфски Водопад]] — водопад близу селото ;<center>'''Културни и природни знаменитости во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Monastery St. John Bigorski (by Pudelek) 3.JPG|Бигорски манастир Податотека:Ростуше, црква Св.Богородица Пречиста , St.Virgin Mary church in Rostuse area.jpg|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Дуфски Водопад.jpg|Дуфски Водопад Податотека:Ezero-Lokuv-MK.JPG|Езеро Локув Податотека:Викиекспедиција Река 54.jpg|Новата џамија Податотека:Rostuše 11.JPG|Старата џамија Податотека:Викиекспедиција Река 50.jpg|Ростушка Река Податотека:Викиекспедиција Река 49.jpg|Старата болница </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Ростуше * [[Нијази Лиманоски]] (1941-1997) — етнолог, универзитетски професор, директор, главен и одговорен уредник и новинар на радиостаницата во [[Дебар]] * [[Тасим Сулејманоски]] (р. 1959) — македонски политичар * [[Адем Сулејманоски]] (р. 1961) — македонски сликар и мозаичар <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Дел од населението е на привремено работа во странство, најмногу во [[Италија]].<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1283|Ротатории|II}}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Долна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rostuša}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Ростуше| ]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] p8zf03tjjll8y0nafcxk1hlmpdhdb9z 0 11326 5586873 5392376 2026-07-04T00:32:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586873 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рибница | слика = Ribnica-MK.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Горна Река]] | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 1256 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1.160 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=43 | lat_sec=13 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=34 | слава = | мрежно место = | карта = Рибница во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Рибница''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Горна Река]]. == Потекло на името == Името на селото Рибница потекнува од [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] и има значење на ''место со многу риба'', односно ''река каде што има риби'' или ''река богата со риби''. Настанало од хидронимската придавка ''Рибна'' (=река) + додавката ''-ица'' или од именката ''Рибник'' и додавката -ица.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|147}}</ref> Во овој облик името на селото се користело и од околното албанско население, кое во поново време се обидува да го видоизмени изговарајќи и употребувајќи го името ''Римница'' (''Rimnicё''). == Географија и местоположба == [[Податотека:Ribnica-i-Tanushe-Korabska-Vrata-MK.JPG|мини|300п|лево|Поглед на селата Рибница и [[Тануше]] во подножјето на врвовите и планинскиот превој [[Корапска Врата]]]] Ова село се наоѓа во областа [[Горна Река]], во високиот западен дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]]. Сместено е во горното сливно подрачје на [[Радика]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 мај 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=250}}</ref> Сместено е на стрмна падина со јужен наклон, на планината [[Кораб]], веднаш под врвот [[Рибничка Скала]], од десната страна на [[Рибничка Река]]. Рибница е планинско село, расположено на надморска височина од 1.110 метри.<ref name="енциклопедија" /> Местоположбата на селото дополнително се определува на левата страна на [[Танушка Река]], сместено на една тераса од шкрилци, под која има стрмни варовнички отсеци кон реката кои продолжуваат над селото.<ref name=":0">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> Во селото постојат изворите: Рединец, Михавец и Извор.<ref name=":0" /> Опкружено е со густа букова и борова шума, а исто така и со брези, дабови и ореови дрвја, јаболкници и дренки. == Историја == Во {{римски|19}} век, Рибница било село во [[Реканска каза|Реканската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] во својот напис „Статистическо описание на Дебрска река“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 јануари [[1859]] година за селото Рибница запишал дека имало две улици со 70 куќи, христијани и муслимани.<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр.88</ref> На почетокот на XX век, во периодот околу 1912 година, селото имало православна црква и се делело на 6 маала: Касма, Халире, Ковач, Будала, Штутка и Џамија.<ref name=":0" /> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> За време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт]] во [[Македонија]], на [[16 јуни]] [[2001]] во реонот на селото Рибница на падините на [[Кораб]] се појавила мала група на албански терористи која веднаш уште истиот ден била разбиена од единиците на Вториот армиски корпус на [[АРМ]] и протерана во [[Албанија]].<ref>Петровски, Панде (2006).''Сведоштва „2001“''. Битола: Киро Дандаро. стр. 97</ref> == Стопанство == [[Податотека:Градби во Рибница.jpg|мини|300п|десно|Градби во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од {{км2|27,1}}. На него преовладуваат шумите на површина 1.010 [[хектар]]и, потоа следат пасиштата на површина од 893 хектари, додека на обработливите површини отпаѓа само 21 хектар.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Најзастапена гранка од сточарството е одгледувањето на овци, чии бројни стада летуваат и се напасуваат во неколкуте бачила и пасишта близу и во околината селото. Во голема мерка е застапено и шумарството, односно сечата на дрва за огрев, поради застапеноста на квалитетен дрвен материјал како што е буката, а дел од него се користи и за изработка на мебел и потреби на градежништвото. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|209 |1953|218 |1961|216 |1971|266 |1981|198 |1991|0 |1994|60 |2002|5 |2021|0 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рибница било село со 40 домаќинства и 107 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Рибница живееле 320 жители, сите [[Албанци]], од кои 120 христијани и 200 муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 264.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Рибница имало 108 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.184-185.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рибница се води како чисто албанско село од мешана (муслиманска и православна) вероисповед во Реканската каза на Дебарскиот санџак со 78 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|50}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Рибница е мало село, коешто во 1961 година броело 216 жители, од кои 172 биле [[Македонски Албанци|Албанци]], 25 [[Македонци]] и 10 жители [[Македонски Турци|Турци]], додека во 1994 година бројот се намалил на 60 жители, сите Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Рибница, бидејќи неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.{{#tag:ref|Во пописот од 1991 година, во населените места: Грачани, Никиштане, Ново Село (Боговиње), Раковец, Селце Кеч, Гургурница, Долно Јаболчиште, Клуковец, Добовјани, Врановци, Јажинце, Орашје, Равен, Спас, Богојци, Поум, Џепин, Долна Ѓоновица, Горна Лешница, Групчин, Добарце, Копачин Дол, Ларце, Мерово, Ново Село (Желино), Палатица, Рогле, Седларево, Стримница, Церово, Чифлик (Желино), Грешница, Длапкин Дол, Долно Строгомиште, Колибари, Речани - Зајаско, Вражале, Горно Седларце, Новаќе, Синичане, Мамудовци, Трапчин Дол, Горно Свиларе, Дворце, Рашче, Алашевце, Ваксинце, Виштица, Глажња, Гошинце, Злокуќане, Извор (Липково), Липково, Лојане, Оризари, Отља, Р’нковце, Руница, Слупчане, Стрима, Бибај, Богдево, Грекај, Нивиште, Орќуше, Рибница, Горјане, Градец, Ѓурѓевиште, Ломница, Арангел, Жубрино, Папрадиште, Ќафа, Црвивци, Бојане, Копаница, Паничари, Раовиќ, Чајлане, Патишка Река, Света Петка, Чифлик (Сопиште), Лакавица, Падалиште, Србиново, Страјане, Трново, Франгово, Шум, Алдинци, Горно Количани, Драчевица, Рамни Габер, Црвена Вода, Црн Врв, Нераште, Вејце, Селце, Корито, Блаце, Брест, Танушевци, Ѓермо, Порој, Бозовце, Бродец, Вешала и Шипковица, целото население не прифати да земе учество (го бојкотираше) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, во селото живееле 5 жители, сите [[Македонски Албанци|Албанци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 мај 2020}}</ref> Во денешно време, селото е речиси раселено со повремени жители во текот на летниот период кои се занимаваат со сточарство. Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Рибница: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Срби ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | '''209''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 51 | 167 | 0 | 0 | '''218''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 25 | 172 | 19 | 0 | '''216''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 21 | 234 | 11 | 0 | '''266''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 0 | 197 | 0 | 1 | '''198''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 0 | 0 | 0 | 0 | '''0''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 0 | 60 | 0 | 0 | '''60''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 0 | 5 | 0 | 0 | '''5''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 0 | 0 | 0 | 0 | '''0''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Според записите на [[Томо Смилјаниќ - Брадина]] од 1912 година, во селото Рибница населението било староседелско од христијанска и муслиманска вероисповед.<ref name=":0" /> Македонски и албански родови биле: ''Ковачевци'', ''Будаловци'', ''Касами'', ''Халири'' и ''Штутка''. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://a1on.mk/culture/se-odrzhaa-pettite-gorno-rekanski-sredbi/|title=Се одржаа петтите Горно - рекански средби|date=2018-08-05|work=А1он|language=en-US|accessdate=2020-05-06|archive-date=2021-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623210836/https://a1on.mk/culture/se-odrzhaa-pettite-gorno-rekanski-sredbi/|url-status=dead}}</ref> == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Маврови Анови]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Ростуша]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Трница, во која покрај Рибница се наоѓале Беличица, Бибање, Богдево, Бродец, Волковија, Врбен, Грекање, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Сенце и Тануше. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на Општина Рибница, во која влегувале селата Грекање, Нивиште, Рибница и Тануше. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0483 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на приватен објект во месноста [[Трница]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=6 мај 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 37 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/632|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320065252/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/49/632|archive-date=2021-03-20|dead-url=|accessdate=1 мај 2020|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Гробишта од Конде]] — средновековна некропола; и * [[Црква (Рибница)|Црква]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Рибница)|Џамија]] — главна селска џамија ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=61}}</ref> * [[Рибничка Река]] — река низ селото * [[Љуга Рогопече]] — река јужно од селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Рибница * [[Вилдан Фаик Дибра]] (?-1925) — муслимански духовник и учител == Култура и спорт == Во 2018 година, во селото се одржале петтите по ред Горнорекански средби. Селото е често одредиште за планинарите, кои од тука одат за планинските врвови на [[Кораб]], како и до големиот [[Корапски Водопад]] на [[Длабока Река]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.makpetrol.com.mk/planinari/ReportsMk/RibnSkala-Sep-2010.asp|title=Планинарско друштво Макпетрол|work=www.makpetrol.com.mk|accessdate=2020-05-06|archive-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123212931/https://makpetrol.com.mk/Planinari/ReportsMk/RibnSkala-Sep-2010.asp|url-status=dead}}</ref> == Иселеништво == На почетокот на XIX век голем број на родови од селото Рибница се иселиле во селото [[Гургурница]] на [[Сува Гора]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Barič Kanyon (7).JPG|Патоказ за селото Податотека:Ribnica-MKD.JPG|Поглед на селото Податотека:Џамија во Рибница.jpg|Селската џамија </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Поврзано == * [[Горна Река]] * [[Општина Маврово и Ростуше]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ribnica, North Macedonia|Рибница}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Рибница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] [[Категорија:Рекански села]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 6fc6gm1zht3nsncquocoqhkeqlk0u7a 0 11373 5586838 5337309 2026-07-03T21:25:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586838 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Рамне}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рамне | слика = Куќи во Рамне (1).jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 2 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 800 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=40 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=10 | lon_sec=27 | слава = [[Света Петка|Света Петка Трновска]] | мрежно место = | карта = Рамне во Општина Македонски Брод.svg }} '''Рамне''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Потекло на името == Селото најпрвин запишано како Равни се сретнува во турски документи од {{римски|16}} век. Се верува дека самото име означува „село“.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|136}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Рамне (2).jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок планински дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], чиј атар се допира до текот на реката [[Треска (река)|Треска]], од нејзината лева страна.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=10 март 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=254}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 800 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на широка површина засечена од Лева Река. Куќите се сместени во плитка долина, додека нивите се наоѓаат во долините на [[Мала Река (Поречка)|Мала Река]] и на [[Треска]], а шумата се наоѓа северно од селото.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=333}}</ref> Куќите се поделени на три маала: Горно, Долно и Влаовци (Оџовци).<ref name="книга" /> До селото води земјен пат, кој започнува од поранешното општинско седиште [[Самоков]]. == Историја == Селото Рамне по преданието порано не било населено, туку имало некое друго село во атарот на местото [[Зелениково]] и [[Дреново (Велешко)|Дреново]]. Тоа село пропаднало и потоа настанало Рамне. Таму се наоѓало и некоја кула. Подоцна, тоа село, при зулуми било целосно уништено.<ref name="книга" /> Денешното село е основано со доселување на првите родови.<ref name="книга" /> Во {{римски|19}} век, Рамне било село во Поречката нахија, на [[Кичевска каза|Кичевската каза]], во [[Отоманското Царство]]. За време на отоманскиот период, селото било условено да дава данок во вид на млеко на дебарските Турци.<ref name="книга" /> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Куќи во Рамне (3).jpg|мини|300п|десно|Пат низ селото]] Атарот зафаќа простор од 19&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 1.132 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 103 хектари, а на обработливото земјиште 188 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|352 |1953|378 |1961|380 |1971|325 |1981|168 |1991|95 |1994|60 |2002|31 |2021|2 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 22 домаќинства со 60 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 94-95.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Рамне имало 170 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Рамне имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рамне се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Рамне преминало од средно во мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 380, а во 1994 година 60 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според последниот попис од 2002 година, во селото Рамне живеел 31 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 март 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|170|258|352|378|380|325|168|95|60|31|2}} === Родови === Рамне е македонско православно село.<ref name="книга" /> Според истражувањата на [[Петар Јовановиќ]] во 1930-тите години родови во селото се: ''Стојовци'' (17 к.), доселени се од [[Закамен]] пред повеќе од 200 години; ''Степановци'' (26 к.), исто така, доселени од Закамен, според народното предание некогаш живееле во раселеното село кое постоело на местото Зелениково и Дреново, но кога пропаднало тоа, отишле во Закамен, па се повратиле и ''Влаовци'' (2 к.), потекнуваат од предок [[Власи|Влав]], кој дошол како домазет однекаде пред 200 и повеќе години. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Самоков. Во периодот 1957-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Самоков, во која покрај селото Рамне се наоѓале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Инче, Ковач, Ковче, Лупште, Самоков, Старо Село и Сушица. Општината Самоков постоела и во периодот 1950-1952 година, во која влегувале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Ковче, Лупште, Рамне, Самоков и Сушица. === Избирачко место === [[Податотека:Црква „Св. Петка“ - Рамне (7).jpg|мини|300п|десно|Селската црква „Св. Петка“]] Во селото постои избирачкото место бр. 0256 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во селската [[трпезарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=10 март 2021|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/359|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180022/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/359|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 6 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=10 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Рамне|Црква „Св. Петка“]] — главна селска црква == Личности == * '''[[Вељан Неделкоски]]''' (1926 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> * '''[[Михајло Дукадиноски]]''' (1910 - 1942) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> * '''[[Милован Огненоски]]''' (1923 - 1945) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> == Редовни настани == ;Слави * [[Света Петка|Света Петка Трновска]] — главна селска слава ;Велосипедски настани * Низ селото поминува големата рута на велосипедскиот настан [[Велоче низ Порече]] кое е прва попатна станица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infokompas.com.mk/2019/04/04/%d0%b4%d0%b2%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%b2%d0%b5%d0%bd-%d0%b2%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd-%d0%b2%d0%b5%d0%bb%d0%be%d1%87%d0%b5-%d0%bd%d0%b8%d0%b7-%d0%bf%d0%be/|title=Дводневен вело настан „ ВелоЧе низ ПореЧе“ на 18 и 19 мај|work=ИНФО КОМПАС|language=mk-MK|accessdate=2021-03-10|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917042221/https://infokompas.com.mk/2019/04/04/%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B5-%D0%BD%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%BE/|url-status=dead}}</ref> <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Порече]] * [[Општина Македонски Брод]] * [[Македонски Брод]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Ramne, Makedonski Brod|Рамне}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Рамне (Порече)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 3m8fcnexfyf5ee9eja58qlto80pwuor 0 11374 5586847 5364604 2026-07-03T22:04:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586847 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Растеш | слика = Поглед на село Растеш.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Растеш | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 18 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 720-1000 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=44 | lat_sec=48 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=6 | lon_sec=12 | слава = | мрежно место = | карта = Растеш во Општина Македонски Брод.svg }} '''Растеш''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Потекло на името == Името на селото првпат е споменато како „Храштеш“ во {{римски|15}} век. Името потекнува од ботаничкото „(х)раст“ или пак од личното име „Раст“ или „Расто“ со наставката „-еш“.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=139}}</ref> По преданието, името на селото потекнува од тоа што селото било „зараснато“ со шума.<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Сретсело во Растеш.jpg|мини|300п|лево|Сретселото во Растеш]] Ова село се наоѓа во областа [[Порече]], во крајниот северозападен дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=30 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=255}}</ref> Селото е ридско-планинско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 720 до 1.000 метри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на левата страна во долината на [[Мала Река (Поречка)|Мала Река]]. Селото е свртено кон север. Малку ниви се наоѓаат околу селото, иако поплодните се сместени долж реката.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Порече|last=Јовановиќ|first=Петар|publisher=Српски етнографски зборник|year=1935|isbn=|location=Белград|pages=333}}</ref> Куќите се поделени на две маала: Куртеловци и Милевци.<ref name="книга" /> До Растеш води асфалтен пат, кој продолжува од поранешното општинско средиште [[Самоков]]. == Историја == Во селскиот атар се наоѓаат старини на местата Мала Чука, под самото село, каде се наоѓаат траги од град, за кој се верува дека го градела Зорка, сестра на [[Крал Марко|Крале Марко]]. Кај Калето има ѕидини од некоја стара населба и ѕидини од црквата „Св. Богородица“. На неколку места се сретнуваат и старини од цркви.<ref name="книга" /> Се верува дека селото било основано од сточари, кои тука дошле за пасење на стоката.<ref name="книга" /> Во {{римски|19}} век, Растеш било село во Поречката нахија, на [[Кичевска каза|Кичевската каза]], во [[Отоманското Царство]]. Вкупно 10 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 8,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 430 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓа 141 хектари, а на пасиштата 104 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Населението во минатото одгледувало добиток (овци и кози). Сточарството оставиле печат врз изгледот на селото и пејзажот. Покрај сточарството, карактеристични дејности биле јагленарството, смоларството и преработка на метална руда на т.н. самокови. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|394 |1953|461 |1961|492 |1971|456 |1981|218 |1991|124 |1994|92 |2002|58 |2021|18 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Растеш имало 245 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Растеш имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Растеј'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 25 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 350[[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Поради иселувањето на населението, селото од средно преминало во мало, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 429 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 92 жители..<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Растеш имало 58 жители, од кои 57 [[Македонци]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 18 жители, од кои 13 [[Македонци]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|245|240|394|461|492|456|218|124|92|58|18}} === Родови === Растеш е македонско православно село.<ref name="книга" /> Родови во селото се: ''Куртеловци'' (33 к.), доселени се од селото [[Врбен]], [[Горна Река]]; ''Милевци'' (14 к.), доселени се од [[Прилепско]]. Според преданието они потекнуваат од предок [[Власи|Влав]], кој во селото дошол како [[говедар]] и овде се оженил со некоја крива девојка. Кога се населил му наредиле да се насели надвор од селото. Од него после се намножило целото маало, овој род ги викаат и Власи. Они имаат посебна црква (Св. Никола) и гробови. == Општествени установи == [[Податотека:Црква „Св. Јован“ во село Растеш (4).jpg|мини|300п|десно|Селската црква „Св. Јован“]] [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Растеш (3).jpg|мини|300п|десно|Селската црква „Св. Никола“]] * Поранешно основно училиште „Гоце Делчев“ == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Самоков. Во периодот 1957-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Растеш, во која покрај селото Растеш се наоѓале селата Битово, Близанско, Волче, Горно Ботушје, Долно Ботушје, Заград, Здуње, Косово и Требовље. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Растеш, во која влегувале селата Битово, Волче, Горно Ботушје, Долно Ботушје, Заград, Косово и Растеш. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0272 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во приватна просторија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 27 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 25 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/375|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180054/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/375|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 24 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=13 март 2021|url-status=dead}}</ref> == Личности == * [[Михајло Андриќ]] (Михајло Никодин Андреев) — четник. Бил припадник на равногорското движење на Дража Михајловиќ во Порече.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Александар Симоновски, Миливој Трбиќ (1913 - 1947), ИНИ, Скопје 2018.}}</ref> *[[Бошко Волчески]] (1924 - 1945) — загинат во НОБ.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Манасија Василески]] (1901 - 1943) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> *[[Нове Ангелески]] (? - 1944) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> *[[Радомир Стојаноски]] (1920 - 1944) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> *[[Трпе Дојчиноски]] (1923 - 1945) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> *[[Тодор Јовчески]] (1919 - 1944) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> *[[Столе Змејкоски]] (1912 - 1943) — загинат во НОБ.<ref name=":0" /> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Растеш|Црква „Св. Никола”]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Јован“ - Растеш|Црква „Св. Јован”]] — гробјанска црква ;Споменици * Споменик на НОБ * Биста на [[Гоце Делчев]] {{clear}} <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Куќа во Растеш.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Куќи во село Растеш (1).jpg|Куќи во селото Податотека:Куќи во село Растеш (2).jpg|Дел од селото Податотека:ОУ „Гоце Делчев“ - Растеш.jpg|Биста на [[Гоце Делчев]] пред поранешното истоимено училиште Податотека:Поглед на Растеш.jpg|Поглед на Растеш Податотека:Сокак низ село Растеш 1.jpg|Сокак низ селото Податотека:Село Растеш.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ село Растеш.jpg|Низ селото Податотека:Споменик на Гоце Делчев во Растеш.jpg|Биста на Гоце Делчев Податотека:Споменик на НОБ во село Растеш.jpg|Споменик на НОБ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rasteš}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Растеш| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] 1bqc774voxmz5nymjwext8rgcebx65p 0 11375 5586912 5534974 2026-07-04T05:23:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586912 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Русјаци | слика = Влез во Русјаци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Влезот во селото Русјаци | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Долно Кичево]] | население = 14 | година = 2002 | поштенски број = 6530 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=9 | lon_sec=2 | слава = | мрежно место = | карта = Русјаци во Општина Македонски Брод.svg }} '''Русјаци''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Долно Кичево]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Потекло на името == [[Податотека:Selo Rusjaci,Makedonija.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е споменато како „Русјак“ во {{римски|15}} век. Името потекнува од старословенскиот збор „Русјаци“ или пак од личното име „Русин“ со наставката „-ци“.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник на имињата на населените места во Р Македонија|last=Иванова|first=Олга|publisher=[[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“]]|year=2014|isbn=|location=Скопје|pages=155}}</ref> Постои предание дека селото првобитно се викало '''Јасика'''. Но тука некогаш поминале [[Козаци]] (Руси) кои биле истерани од [[Русија]] и биле примени да го чуваат Султанот. Еден Козак се загледал и се заљубил во една жена од селото, која му родила дете. Тоа копиле бил мал '''Русјак''', па оттука сите околни села населението на Јасика почнале да го нарекуваат '''Русјаци'''. Но ова предание не може да биде веродостојно, бар не за XVIII век, бидејќи во историските документи ова село се споменува под името Русјак во 1476/77 година, кога имало имало 7 словенски христијански домаќинства.<ref>''Аранђел Ц. Јеличић, Бруски трагови прошлости и садашњости, Библиотека „Хронике села“ 90, Брус 1999 – 2000, 237; Бачко, Максимовић, 182 – 184.''</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Spomenik pod Rusjaci.JPG|мини|300п|десно|Споменик кај Русјаци, на местото каде што во ноември 1943 година бугарскиот фашистички окупатор, по ѕверско измачување убил пет борци на Првата Македонско-Косовска бригада]] Селото се наоѓа во областа [[Долно Кичево]], во југозападниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], од левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=30 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=263}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 660 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 13,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 844 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 389 хектари, а на обработливото земјиште 93 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Покрај селото поминува регионалниот пат [[Македонски Брод]]-[[Кичево]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Русјаци било село во Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото во основа има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|352 |1953|365 |1961|328 |1971|237 |1981|138 |1991|81 |1994|68 |2002|43 |2021|14 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Русјаци имало 430 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Русјаци имало 440 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Русјаци се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 50 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото од средно по големина преминало во мало село, населено со македонско население. Во 1961 година, селото броело 328 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 68 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Русјаци имало 43 жители, од кои 42 [[Македонци]] и 1 [[Срби]]н.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 14 жители, од кои 10 [[Македонци]], 1 останат и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|430|440|352|365|328|237|138|81|68|43|14}} === Родови === Русјаци е македонско православно село. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 60-тите години на XX век родови во селото се: ''Станковци'' (12 к.), ''Мечкаровци'' (8 к.), ''Јанковци'' (7 к.), ''Чакаловци'' (3 к.), ''Несторовци'' (2 к.) и ''Вретенаровци'' (1 к.), староседелци, порано живееле во местото Горно Село, во родот Станковци се знае следното родословие: Насте (жив на 86&nbsp;г. во 1961 година) Филип-Стојко-Нове-Милош, предокот Стојко преминал од местото Горно Село во денешното; ''Главиновци'' (2 к.) доселени се од [[Порече|поречкото]] село [[Суводол (Порече)|Суводол]]; ''Патерковци'' (6 к.), ''Џаџовци'' (3 к.) и ''Чулевци'' (3 к.), доселени се од селото [[Цер (село)|Цер]], [[Железник]]; ''Кркевци'' (2 к.), доселени се од некое село во Леринско, Егејска Македонија; ''Кунтафеловци'' (1 к.), потекнуваат од домазет доселен од прилепското село [[Ропотово]]; ''Поповци'' (1 к.), доселени се во турско време од селото [[Орланци (Кичевско)|Орланци]] и ''Латовци'' (1 к.) доселени се од селото [[Латово]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk|accessdate=2018-12-16|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: ''Несторовци'' (4 к.), ''Милошевци'' (30 к.), чии гранки се Србиновци, Кршковци и Пурјаковци; ''Бежановци'' (27 к.), чии гранки се Каровци и Суводолци, овие родови се доселени од Закамен, Малесија (според авторот од охридско) дошле Милош, Божин и Нестор; ''Кулевци'' (6 к.) доселени однекаде; ''Поповци'' (1 к.) доселени од селото [[Орланци (Кичевско)|Орланци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926)|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2018-12-16}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Русјаци.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Русјаци, во која влегувале селата Ореовец и Русјаци. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Ижиште, во која покрај селото Русјаци се наоѓале селата Дворци, Ижиште, Лисичани, Ореовец, Пласница и Преглево. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Брод. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0226 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во Селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 30 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/327|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180130/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/327|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Русјаци|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква и средиштен парохиски храм ([[Русјачка парохија]]), изградена во [[1873]] година; и * [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Русјаци|Црква „Св. Пантелејмон“]] — изградена во [[1669]] година;. <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Русјаци * [[Милосим Војнески]] (р. 1959) — политичар *[[Трајан Никодинов Јовески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Вангел Симјанов Кузманоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Насте Филипов Стојкоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Аце Србиноски]] — македонски партизан. *[[Живко Дејаноски]] (1919 - 1944) — македонски партизан, загинат во НОБ.<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.222</ref> *[[Добрица Андреевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == Од селото има големо иселување. Така тоа е пред целосно исчезнување. Постари иселеници има во [[Орланци (Кичевско)|Орланци]] (Тутунџиовци), [[Раштани (Кичевско)|Раштани]] (Пршевци). После [[Втора светска војна|Втората светска војна]], до 1961 година од селото се иселиле преку 10 семејства во [[Кичево]], [[Прилеп]], [[Скопје]], како и во [[Србија]], во [[Белград]] и селото [[Јабука]] кај [[Панчево]]. Целосно изумрел родот Барбарчани кои биле доселени од раселеното село Барбарос во Порече.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rusjaci}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Русјаци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] tftoppm2136utxyk1pzz5xuxivgowp5 0 11376 5586942 5214003 2026-07-04T07:02:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586942 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Општина Македонски Брод|останати значења|Самоков (појаснување)}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Самоков | слика = Samokov view.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Порече]] | население = 356 | година = 2002 | поштенски број = 6535 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 600 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=41 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=8 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Самоков во Општина Македонски Брод.svg }} '''Самоков''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Порече]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. До 2004 година, Самоков претставувал административно седиште на [[Општина Самоков|истоимената општина]], која ги опфаќала селата во Горно Порече. == Географија и местоположба == [[Податотека:Згради во Самоков.jpg|мини|300п|лево|Станбени згради во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во западниот висок планински дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], на просторот на левата страна на реката [[Треска (река)|Треска]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=31 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=264}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 600 метри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа простор од 14,2&nbsp;км<sup>2</sup>. Најзастапени се шумите на површина од 869 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 256 хектари, а на обработливото земјиште 182 хектари. Во вкупната површина влегува и просторот околу селото [[Ковач (село)|Ковач]], кое не е заведено во катастарската евиденција и го дели атарот со Самоков.<ref name="енциклопедија" /> До селото води асфалтен пат, кој се двои од регионалната делница [[Македонски Брод]]-[[Скопје]].<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Самоков било село во Поречката нахија на Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. За време на отоманското владеење, Самоков било административниот центар на [[Порече]]<ref name="Порече" />. Во Самоков се наоѓал поречкиот [[Мудир|мудур]], а привремено престојувала и војска. Во тие времиња во Самоков се ковала железната руда, која се ископувала и измивала во поречките мелови<ref name="Порече" />. Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, најзначаен индустриски објект била фабриката за оружје „Сувенир“, која денес работи под името „Сумбро Трејд“. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|367 |1953|171 |1961|270 |1971|209 |1981|194 |1991|212 |1994|292 |2002|388 |2021|356 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Самоков имало 5 жители, сите [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 258.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Самоков имало 400 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 156-157.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, без поголеми промени на бројот на населението. Така, во 1961 година имало 270 жители, а во 1994 година 292 жители и е населено само со македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Самоков имало 388 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=31 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 356 жители, од кои 331 [[Македонци|Македонец]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 останат и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|5|400|367<ref>Податоците за населеното место [[Ковач (село)|Ковач]], согласно важечката територијална организација од 1948 година, се вклучени во податоците за населеното место Самоков.</ref>|171|270|209|194|212|292|388|356}} === Родови === [[Податотека:Влез на фабриката Сувенир кај Самоков.jpg|мини|300п|десно|Влезот во некогашната фабрика за оружје „Сувенир“]] Самоков во целост е населено со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Како средиште кое и во минатото имало управна (административна) и стопанска важност Самоков е привлечно место за доселување поради што населението во најголем дел е сочинето од доселенички родови од околните [[Порече|поречки]] села, а со изградбата на фабриката „Сувенир“ и од други краишта на [[Македонија]]. Според истражувања од 1925 година во Самоков живееле пет куќи од родот ''Ушиновци'' и три куќи од родот ''Лазаровци'', доселени од селото [[Ковач (село)|Ковач]]<ref name="Порече">{{наведена книга|last=Јовановиќ|first=Петар|title=Порече|series=Српски етнографски зборник|volume=28|year=1935|publisher=СКА |location=[[Белград]]|language=sr|pages=327}}</ref>. Во денешно време во Самоков живеат семејствата и родовите: ''Аврамоски'', ''Ангеловски'', ''Ванески'', ''Видески'' со потекло до блиското село [[Косово (Порече)|Косово]], ''Златески'' со потекло од блиското село Ковач, ''Карафиловски'', ''Јанкулоски'', ''Огненоски'' и др. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште „Св. Климент Охридски“ во Самоков]] * [[ПУ „Св. Климент Охридски“ - Самоков|Основно училиште „Св. Климент Охридски“]] до V одделение<ref name="основно">{{наведена мрежна страница|url=http://www.oouklimentohridski.edu.mk/Album/AlbumView?_albumID=103|title=ПУ Самоков|publisher=[[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]|accessdate=17 октомври 2017|location=македонски}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Македонски Брод]]. * Доставна пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6535]]) == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било седиште на некогашната Општина Самоков. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Самоков. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Самоков, во која покрај селото Самоков се наоѓале селата Бенче, Брест, Звечан, Зркле, Инче, Ковач, Ковче, Лупште, Рамне, Старо Село и Сушица. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Манастирец. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0259 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 290 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 286 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180154/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/362|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки ликалитети<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Кале (Самоков)|Кале]] — градиште од доцноантичко време; и * [[Во Селото (Самоков)|Во Селото]] — населба и некропола од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Самоков|Црква „Св. Илија“]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Ковач|Црква „Св. Теодор Тирон“]] — стара црква, сместена на патот помеѓу Самоков и Ковач, која од историски причини се води под селото Ковач <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Личности == * [[Злата Маџовска]] — била дел од [[Југословенска војска во татковината|Равногорското движење]] на [[Дража Михаиловиќ|Дража Михајловиќ]], и партнерка на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Миливоје Трбиќ]]. *[[Јордан Арсоски]] (1910 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=|others=Крајчески, Цуте (2017). Порече (1943 - 1945). Скопје: Државен Архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Јордан Јосифоски]] (1924 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Лазо Ванески]] (1920 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Михајло Трајаноски]] (1905 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Тодор Аврамоски]] (1914 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> *[[Јордан Милошески]] (1909 - 1944) — загинат во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":0" /> == Иселеништво == Многу жители на Самоков и околните села се иселени во поголемите градови во Македонија. Исто така, многу жители на Самоков и околните села за време на Втората светска војна се иселени во странство. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="130px"> Податотека:Влезот во Самоков.jpg|Влез во Самоков Податотека:Панорама на Самоков.jpg|Поглед на Самоков од патот кон селото [[Ковач (село)|Ковач]] Податотека:Поглед кон Самоков.jpg|Поглед на Самоков Податотека:Пошта во Самоков.jpg|Доставната пошта во Самоков Податотека:Споменик на Јозеф Обрембски во Самоков.jpg|Споменик на [[Јозеф Обрембски]] во селото Податотека:Хотел „Поречки бисер“ во Самоков.jpg|Некогашниот хотел во Самоков Податотека:Црква „Св. Илија“ - Самоков.jpg|Главната селска црква „Св. Илија“ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Samokov, Republic of Macedonia}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Самоков| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] n804d0wrzw9v4ubdbcrprru8z4o644v 0 11404 5586808 5217156 2026-07-03T20:30:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586808 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Радобор | слика = Поглед на Радобор.jpg | големина на слика = 300п | опис = Улица во селото Радобор | општина = {{општинскигрб|Општина Могила}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 107 | година = 2002 | поштенски број = 7216 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 564 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=07 | lat_sec=05 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=26 | lon_sec=28 | слава = [[Павловден]] | мрежно место = | карта = Радобор во Општина Могила.svg }} '''Радобор''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Могила]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло на името == Селото најпрвин запишано како Радобор се сретнува во {{римски|16}} век. Се верува дека името потекнува од личното име Радобор.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|129}}</ref> Според една легенда, пак, името на селото доаѓа од плодноста на земјиштето. Така, селаните за своето село викале „реди-бери“ или „радо-бери“, по што ова се претворило во „Радо-бер“, односно Радобор.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=79|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-10-27|archive-date=2020-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701000456/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=79|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Радобор.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], во средишниот дел на Битолското Поле, во јужниот дел на територијата на [[Општина Могила]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 октомври 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=250}}</ref> Селото е рамничарско, недалеку од [[Црна Река]], на надморска височина од 531 метар.<ref name="енциклопедија" /> Радобор се наоѓа на левиот брег на [[Црна Река]], поради што страда од поплави. Околни села се: [[Трап]], [[Далбеговци]], [[Могила]] и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location= Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Козомарица, Аличица, Лозја, Гладно Поле, Бара, Ограѓе, Трски, Средни Луг, Копилица, Бел Камен, Аџибежица, Зелениче, Аџимулица, Мешкоица, Габа Бара и Стари Гробишта.<ref name=":0" /> Селото е од збиен тип, а куќите се групирани по родови.<ref name=":0" /> Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], североисточно од [[Битола]]. == Историја == [[Податотека:Запуштена куќа во Радобор.jpg|мини|300п|десно|Запуштена куќа во селото]] Некогаш селото се наоѓало десно од [[Црна Река]], во близина на денешното село [[Беранци]]. Месноста сега се нарекува Габа Бара. Мештаните избегале од таму од змии и го основале денешното село. Не се знае кога се случило преместувањето.<ref name=":0" /> На месноста Копилица (2 километри јужно од селото) се наоѓа „тумба“. Друга „тумба“ се сретнува во месноста Стари Гробишта, во близина на коритото на Црна Река.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Радобор било село во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 8,6&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 752 [[хектар]]и.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == [[Податотека:Традиционална куќа во Радобор.jpg|мини|300п|десно|Стара куќа во селото]] {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|349 |1953|401 |1961|431 |1971|373 |1981|415 |1991|421 |1994|157 |2002|145 |2021|107 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Радобор живееле 320 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Радобор имало 312 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 168-169.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Радобор се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 37 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|11}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото, во однос на населението, преминало од средно во мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 431, а во 1994 година 157 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Радобор живееле 145 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 октомври 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 107 жители, од кои 104 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|320|312|349|401|431|373|415|421|157|145|107}} === Родови === Радобор е македонско село.<ref name=":0" /> Родови во селото се: ''Крепиовци'' (8 к.), ''Димовци'' (4 к.), ''Јошевци'' (4 к.), ''Мацовци'' (4 к.), ''Солзевци'' (2 к.), ''Волковци'' (2 к.), ''Багашевци'' (1 к.), ''Пелевци'' (1 к.) и ''Љумановци'' (1 к.), староседелци; ''Асанбелевци'' (5 к.), по потекло се од [[Мариово]], го знаат следното родословие: Никола (жив на 62&nbsp;г. во 1950-тите) Веле-Боше-Ристе, дошол неговиот татко најпрво во Чарлија; ''Јуруковци'' (3 к.), доселени се од некое блиско село; ''Шамбевци'' (10 к.), доселени се од [[Долно Српци]], таму имаат истоимени роднини; ''Салиовци'' (5 к.), доселени се од [[Далбеговци]]; ''Ајдеровци'' (2 к.), доселени се од [[Црничани (Битолско)|Црничани]], а живееле и во Далбеговци; ''Здравевци'' (1 к.), доселени се од [[Могила]], таму се викале Плазиковци и ''Јошевци'' (1 к.), доселени се од [[Путурус]] после 1912 година. == Општествени установи == [[Податотека:Парк во Радобор.jpg|мини|300п|десно|Парк со детско игралиште во селото]] * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Радобор|Подрачно основно училиште „Гоце Делчев“]], подрачно основно училиште до петто одделение == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Могила]], која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина Добрушево. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Тополчани. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Будаково, во која селото Долна Чарлија, се наоѓале и селата Алинци, Арматуш, Будаково, Горна Чарлија, Далбеговци, Дедебалци, Добрушево, Мусинци, Ношпал, Путурус, Радобор, Трап и Црничани. Во периодот 1950-1952, селото било дел од Општина Будаково, во која влегувале селата Алинци, Будаково, Путурус, Радобор и Трап. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0193 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=27 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 117 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/293|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028191942/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/52/293|archive-date=2019-10-28|dead-url=|accessdate=27 октомври 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 113 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=17 октомври 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Петар“ - Радобор 2.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Петар“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Тумба (Радобор)|Тумба]] — населба од неолитско, бакарно и бронзено време; и * [[Копилица (Радобор)|Копилица]] — населба од неолитско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Петар“ - Радобор|Црква „Св. Петар“]] — главна селска црква, датира од [[1891]] година. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":1" /> * [[Павловден]] — селска слава. == Личности == ;Родени во Радобор * [[Христо Бучков]] (?-1949) — македонски револуционер<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 23.</ref> * [[Тодор Кочов Димов - Габеро]] (1872-1977) — македонски револуционер<ref>Николов, Борис. ВМОРО - псевдоними и шифри 1893-1934, Звезди, 1999, стр.25</ref>, негов внук е [[Методи Димов]] <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Се знае за следниве иселеници: ''Галевци'' (5 к.), живеат во [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]]; ''Крепиовци'' (2 к.), живеат во [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]]; ''Томановци'' (2 к.), живеат во [[Трн (село)|Трн]]; ''Мацановци'' (3 к.) и ''Асанбелевци'' (2 к.), живеат во [[Карамани]]; ''Чадиовци'' (2 к.), живеат во [[Горна Чарлија]]; ''Грујовци'' (1 к.), живеат во [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]]; ''Чурлиновци'' (4 к.) и ''Манаровци'' (2 к.), живеат во [[Дедебалци]] и ''Мазниовци'' (2 к.), живеат во [[Могила]].<ref name=":0" /> Од ова село има иселено над 300 лица. Најголем дел од нив се имаат иселено во градовите [[Битола]] и [[Скопје]], но и во прекуокеанските земји и во Европа.<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Могила]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Radobor}} {{Општина Могила}} [[Категорија:Радобор| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Могила]] lwo8o39xjm906xab9rcvvdphi389wyc 0 11547 5586642 5235005 2026-07-03T12:35:39Z SpectralWiz 106165 5586642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Присад | име2 = | слика = Prisad, Prilep.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сокак во селото | општина = {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = | население = 4 | година = 2021 | поштенски број = 7500 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 940 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=36 | lon_sec=18 | слава = | мрежно место = | карта = Присад во Општина Прилеп.svg }} '''Присад''' — село во [[Општина Прилеп]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == == Историја == == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|310 |1953|297 |1961|204 |1971|95 |1981|48 |1991|9 |1994|9 |2002|5 |2021|4 }} Во почетокот на XX век во селото Присад живееле околу 350 жители.<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр.247.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Присад се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 37 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002&nbsp;г. во Присад живеат само 5 жители и селото е во фаза на изумирање. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 4 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|350|240|310|297|204|95|48|9|9|5|4}} === Родови === Присад е македонско село.<ref name=":0" /> Родови во Присад се: * '''Староседелци:''' ''Бластевци'' (1 к.), ''Терзиовци'' (3 к.) и ''Кочовци'' (2 к.). * '''Доселеници:''' ''Беќаровци'' (2 к.), ''Мечкаровци'' (1 к.), ''Шејтановци'' (1 к.), ''Скуревци'' (1 к.), ''Тодоровци'' (4 к.), ''Лазоровци'' (4 к.), ''Јанкуловци'' (2 к.), ''Илијовци'' (2 к.) и ''Јанковци'' (1 к.) доселени се, но не знаат од каде; ''Шемковци'' (2 к.) доселени се околу 1900 година од тогаш уништеното село [[Црница (село)|Црници]] на планината [[Клепа]] (сливот на [[Бабуна (река)|Бабуна]]); ''Петковци'' (2 к.) доселени се од селото [[Бела Црква]], таму имаат роднини подалечно потекло од селото [[Смилево]] во [[Железник]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> === Иселеништво === До почетокот на [[Втората светска војна]], Присад броел 50 домаќинства. Оттогаш почнало нагло иселување во [[Прилеп]]. Од секој род има по неколку иселени куќи во градот, па затоа бројот на куќи по родовите е мал. Целосно се иселени ''Споренковци'', кои денес живеат во Прилеп. Тие се доселиле тука од селото [[Бонче]], исто така во Прилепско.<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Манастирска црква Св. Ѓорѓија - Присад.jpg|мини|Манастирската црква „Св. Ѓорѓија“ во близина на Присад]] == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1442 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == '''Личности починати во Присад:''' * [[Ило Стојанов|Ило Ганчев Стојанов]] (1924-1944) — [[Македонци|македонски]] револуционер, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. == Култура и спорт == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Присад| ]] hpo3zurcfnzj5lqcypowsb3xpap50ls 0 13384 5586853 5561605 2026-07-03T22:25:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586853 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Раштани}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Раштани | слика = Воздушен поглед на Раштани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Раштани | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија]] | население = 550 | година = 2021 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 780 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=03 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=27 | слава = | мрежно место = | карта = Раштани во Општина Битола.svg }} '''Раштани''' — село во областа [[Пелагонија]], во [[Општина Битола]], во околината на градот [[Битола]]. Поради својата непосредна близина до градот [[Битола]], селото се смета за приградска рурална населба на градот<ref name=":1"/> сместена на излезот кон [[Прилеп]], но официјално во Статутот на [[Општина Битола]] се води како село.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bitola.gov.mk/wp-content/uploads/2024/11/%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%A3%D0%A2-%D0%9D%D0%90-%D0%9E%D0%9F%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%9D%D0%90-%D0%91%D0%98%D0%A2%D0%9E%D0%9B%D0%90.pdf|title=Статут на Општина Битола|work=[[Општина Битола]]|accessdate=27 март 2026}}</ref> == Потекло и значење на името == Селото најпрвин запишано како '''Храштани''' се сретнува во 1337 година во пишани документи. Името се поврзува со топонимот Храст и додавката -ани, што означува луѓе дојдени од Храст.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|141}}</ref> Како друго објаснување се наведува дека името е во врска со стеблата на расје (растови), па затоа жителите на ова село ги викале расјани, подоцна трансформирано во Раштани.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=148|title=Мој Роден Крај|work= www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-19|archive-date=2026-05-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=148|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во [[Пелагонија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Битола]], недалеку од градот [[Битола]] на север, па затоа припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=19 мај 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=256}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 780 метри. Од градот Битола е оддалечено четири километри.<ref name="енциклопедија"/> До селото води локален асфалтен пат, кој започнува од [[Горно Оризари (Битолско)|Горно Оризари]]. Раштани е мало село на 2 километри северно од градот Битола, сместено во сува долина составена од езерски и речни наноси. Западно од селото се наоѓаат оскудни пасишта, додека на исток ниви и лозја. Во минатото, жителите имале оскудност со вода за пиење.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Селото се наоѓа во долината на малата река Снеговка,<ref name=":1" /> која под селото се спојува со друга река и продолжува како Голема Река пред да се влие во [[Драгор]]. Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Преслап, Ушици, Дабици, Кале, Мала Река, Венци, Оџоец, Голема Река, Петопре, Утоец, Биново Кладенче, Љама, Просишта, Голема Осојница, Реткач Крувче, Цветков Гроб, Змијарник, Крклински Дол, Долни и Горни Ливади, Свињски Пазар, Средни Лозја и Оризарски Рид.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и куќите се групирани во две маала, кои носат имиња по поголемите родови.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Раштани 3.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на некогашната црква „Успение на Пресвета Богородица“ или наречена '''Царска црква''' во месноста [[Кале (Битола)|Кале]]]] [[Кале (Битола)|Кале]] (наречено и '''Битолско Кале''') е возвишение на западната страна на селото. На врвот на возвишението се наоѓаат руини од ѕидови, кои биле направени од камен лепени со оросан (малтер). Во народот се говори дека тврдината на бранел некој крал Тољо во борба против Турците. Овој крал живеел во времето на [[Крал Марко|Крале Марко]] во [[Прилеп]].<ref name=":0" /> Селото се вбројува во старите села на оваа област. Тоа е спомнато во 1342-1345 година, кога царот [[Стефан Душан|Душан]] го приложил на [[Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“ - Охрид|Света Богородица Перивлепта]] од [[Охрид]]. Друго спомнување на Раштани како '''Храштани''' е од периодот 1650-1750 година. За селото се верува дека се намножило од една куќа. Кон крајот на {{римски|18}} век имало околу 70 домаќинства. Тогаш, мештаните настрадале од [[колера]], поради што населението се намалило на само седум куќи. Епидемијата на колера се случило за време на предокот Павле, основач на денешниот род Павлевци.<ref name=":0" /> Во Раштани постои доста стара [[Црква „Св. Никола“ - Раштани|црква „Св. Никола“]], за која селаните веруваат дека е постара од градот. Околу црквата некогаш биле погребувани и христијаните од Битола и Горно Оризари, но денес тие гробишта не постојат.<ref name=":0" /> Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 314 [[хектар]]и, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 142 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Од полјоделските култури застапени се житото (пченицата и јачменот), шеќерната репка (сè повеќе се намалува застапеноста во последниве години) и индустриски култури, а од сточарството се одгледува крупна стока. За време на отоманскиот период, селото било слободно, но многу сиромашно. Во овој период, во селото постоел свински пазар, бидејќи Турците не дозволувале да се продаваат свињи во Битола.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|183 |1953|204 |1961|187 |1971|173 |1981|167 |1991|323 |1994|264 |2002|396 |2021|550 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Раштани живееле 90 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Раштани се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 7 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|12}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Раштани имало 120 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 168-169.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на населението. Така, во 1961 година селото имало 187 жители, а во 1994 година бројот се зголемил на 264 жители, од кои 259 биле Македонци, а тројца жители [[Македонски Власи|Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Раштани живееле 396 жители, од кои 391 [[Македонци|Македонец]], 3 [[Македонски Власи|Власи]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 мај 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 550 жители, од кои 530 [[Македонци]], 4 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Власи|Власи]], 2 [[Македонски Срби|Срби]] и 12 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Катастарски, дел од куќите и основното училиште во [[Горно Оризари (Битолско)|Горно Оризари]] припаѓаат на селото Раштани, со што бројот на жители е пресметан заедно со овие жители. {{Пописи|90|120|183|204|187|173|167|323|264|396|550}} === Родови === Раштани е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1956 година, родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Павлевци'' (13 к.) и ''Стамболџиовци'' (11 к.), потекнуваат од браќата Павле и Костадин. Костадин одел на гурбет во [[Истанбул|Стамбол]] и по тоа го добиле името. Во родот ''Павлевци'' се знае следното родословие: Ѓорги (жив, 70 години во 1956 г.)-Коле-Божин-Атанас-Павле, основачот на родот; и * '''Доселеници:''' ''Комарчевци'' (2 к.), потекнуваат од предок кој дошол како говедар од [[Дебарско]]. === Иселеништво === До 1956 година се знае за следниве иселеници: ''Тасе'' (1 к.) и ''Комарец'' (1 к.), живеат во [[Горно Оризари (Битолско)|Горно Оризари]]. Од родот Стамболџиовци четири семејства отишле во Битола, а од родот Павлевци едно семејство заминало во Битола.<ref name=":0" /> Голем број од селаните се иселиле во македонските градови, прекуокеанските земји и Европа.<ref name=":1" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Раштани било село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Битола]]. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Битола. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кукуречани, во која покрај селото Раштани се наоѓале селата Горно Оризари, Драгожани, Драгарино, Крклино, Кукуречани, Могила, Ново Змирново, Старо Змирново и Црнобуки. Во периодот 1950-1952, селото било исто така дел од некогашната општина Кукуречани, во која влегувале селата Горно Оризари, Драгарино, Крклино, Кукуречани, Снегово и Раштани. === Избирачко место === Селото е опфатено заедно со селото [[Снегово]] во избирачкото место бр. 0138 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на [[ПУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари|основното училиште „Тодор Ангелевски“]] во селото [[Горно Оризари (Битолско)|Горно Оризари]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1IeUbxK7-cViuPg3NOdxilENRG7f76dnQ/view?usp=sharing|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=13 октомври 2021}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|41}}</ref> * [[Змеиште (Раштани)|Змеиште]] — населба од железно време; и * [[Стари Гробови (Раштани)|Стари Гробови]] — населба од железно време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Раштани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква. <gallery mode="packed" heights="150"> Податотека:Крст во близина на Раштани.jpg|Крст во близина на селото Податотека:Црква „Св. Никола“ - Раштани.jpg|Главната селска црква „Св. Никола“ Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Раштани.jpg|Остатоци од некогашната црква „Успение на Пресвета Богородица“ кај Раштани </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":1" /> * [[Свети Талалеј|Свети Никола Летен]] (3 јуни) — селска слава; и * [[Апостол Вартоломеј|Вртолум]] (24 јуни) — селска слава. <!--== Личности == ;Родени или по потеклот од Раштани == Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Битола]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Raštani, Bitola|Раштани}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Раштани (Битолско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] gln40wka4o4d2v722hilnzmtmaxe2in 0 14301 5586767 5209637 2026-07-03T17:54:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586767 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg|thumb|right|200px|''[[Енциклопедија или универзален речник на науките, уметностите и занаетите|Енциклопедијата]]'' — книга која го обележува француското просветителство.]] {{Истфил}} '''Просветителство''' — духовно движење кое започнало некаде кон крајот на [[17 век|XVII век]] (а официјално започнува малку подоцна - во [[1715]] година). Ова движење имало влијание што се чувствувало и во [[19 век|XIX век]]. Целта на просветителството, како што и самиот збор кажува, е расветлување на тајните кои отсекогаш биле догма за човештвото. Тоа навлегло во речиси сите области на [[култура]]та и духот. Носител на идеите на просветителството била [[Граѓанска класа|граѓанската класа]], која почнала да се еманципира уште во [[ренесанса]]та. Токму затоа [[книжевност]]а во просветителството е антирелигиозна и антифеудална. Во услови кога [[Апсолутизам|апсолутизмот]] на владетелите во [[Европа]] со помошта на [[црква]]та ги потенцира [[Општествена класа|класните]] антагонизми, граѓанската класа со својата материјална моќ и со интелектуалната супериорност се чувствувала повикана да го смени светот. Во литературата од овој период доминираат граѓански теми, додека [[Класицизам|класицизмот]] настојува на литература која ќе го опише животот на дворот, односно [[аристократија]]та. Апсолутистичките [[Монархија|монархии]] (особено на [[Луј XIV]] во [[Франција]]) ги исцрпиле сопствените народи и материјално ги осиромашиле. [[Англија]] била најнапредната земја во [[Европа]], бидејќи во [[1688]] година, во рамките на т.н. [[славна револуција]], [[буржоазија]]та ја победила апсолутната монархија. Значителни промени во Франција ќе внесе (по смртта на Луј XIV) [[Филип Орлеански]], но вистинската промена во [[Општество|општествениот]] живот на Франција ќе се случи по [[Француска буржоаска револуција|француската буржоаска револуција]] во [[1789]] година. Сепак, карактеристично е што просветителството го потпомагаат и некои од владетелите - [[Фридрих II]], [[Марија Терезија]] и нејзиниот син [[Јосип II]], [[Катарина II]], кои докажуваат со тоа дека се вистински приврзаници на просветителскиот апсолутизам. Еден од основните белези на просветителството е обземеноста со [[наука]]та. [[18 век|Осумнаесеттиот век]] некои го нарекуваат и век на [[филозофија]]та. Во овој период се формираат многу науки: [[политичка економија]], [[статистика]], [[социологија]], [[Психологија|емпириска психологија]] и споредбеното проучување на културата. Меѓутоа, филозофијата во просветителството значи социологија, [[право]] и [[политикологија]], а не филозофија во класичната смисла на зборот. Први придвижници на просветителството се [[Гротиј]] и [[Спиноза]] од [[Холандија]]. [[Томас Хобс]], [[Дејвид Хјум]] и [[Џон Лок]] од Англија ја развиваат [[Емпиризам|емпириската филозофија]], а [[Исак Њутн]] се истакнува со своите пронајдоци во [[физика]]та. [[Политика|Теоријата за државата]] на Лок, како и неговото сфаќање за природниот човек, влијаеле врз повеќе мислители на просветителството. Просветителството во Франција се јавува под влијание на англиското, но тоа е многу порадикално. Претставниците на просветителството се движат во насока на [[Материјализам|материјализмот]]. Германското просветителство го подготвуваат [[Томазиус]], [[Волф]], [[Лесинг]] и [[Базедов]]. Во областа на правниот и општествениот живот, во XVII век се развива идејата за т.н. „природно право’, која бара ослободување на социјалниот живот од верските, националните и традиционалните белези. Ова отворало решение за проблемот на жестоките верски граѓански војни кои го уништувале просперитетот на [[Европа]], поттикнувајќи ја основата за современото меѓународно право. Просветителството во XVIII век врз авторитетот на Лок ја поттикнува идејата за здравиот разум во оваа област. Филозофскиот дух, кој поттикнувал на договор и на разумна согласност на сите граѓани за остварување на сеопштата среќа и благосостојба, всушност може да се смета како форма на [[Хуманизам|хуманистички]] стремеж за реализирање на достоинствен живот без насилство, без [[деспотизам]]. Проучувачите на периодот на просветителството сметаат дека во него доминирал интересот за науките и дека интелектуалците, пред сè, биле обземени со идеите, а не со [[уметност]]ите. Писател во XVIII век значело многу за да се обезбеди основната егзистенција. [[Мецена|Меценството]], пак, како понижувачко, било одбивано од страна на слободоумните мислители и автори. == Просветителството во Македонија == Просветителството во [[Македонија]] започнало кон крајот на [[17 век|XVII век]] и траело сè до крајот на [[19 век|XIX век]]. Главна одлика на македонското просветителство биле отворањето на училишта на народен [[македонски јазик]] во црквите и манастирите. Покрај отворањето на училиштата, во текот на просветителството во [[Македонија]] за првпат се започнати собирањето на народно творештво, пишување и печатење на драмска, уметничка и [[поука|поучна]] литература на народен јазик. Најпознати предводници на просветитетлството во Македонија се: [[Кирил Пејчиновиќ]], [[Јоаким Крчовски]], [[Јордан Хаџи Константинов - Џинот|Јордан Хаџи Константинов-Џинот]], [[Теодосиј Синаитски]], [[Григор Прличев]] и други. Првата печатница била отворена во Солун 1838 година. Во овој период, во Македонија, се забележува зголемување на градското население од кое подоцна произлегла граѓанската класа, класното раслојување, еснафското здружување, изградбата на печатници и појава на световната книжевност, создавање црковно-училишни општини, а особено се карактеристични борбите за отфрлање на грчката духовна власт и воведувањето на народен јазик во наставата. Положбата на Македонија во овој период била таква, што Македонците се наоѓале под тројно ропство: политичко, духовно и просветно. Во одделни подрачја и места, управата на Османлиите преминувала во безвластие, поради самоволијата на локалните моќници; [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] силно го проповедала грцизмот и се залагала за погрчување на македонското население; малку подоцна, истата ја заменила [[Бугарска егзархија|бугарската Егзархија]], која не само што ја наметнала својата духовна власт, туку отворила и голем број училишта во кои се учело на бугарски јазик. Во такви услови започнало просветителското движење, чија основа била иста кај сите народи: борба за народен јазик, описменување на народот, конституирање на државноста. == Надворешни врски == '''На [[англиски јазик]]:''' * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv2-10 ''Речник на историјата на идеите'':] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090211070310/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv2-10 |date=2009-02-11 }} просветителството * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv2-11 ''Речник на историјата на идеите'':] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060627210250/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv2-11 |date=2006-06-27 }} против-просветителството * [https://web.archive.org/web/20080726010647/http://www.associatedcontent.com/article/15970/introduction_to_enlightenment_thought.html Вовед во просветителството] * [http://www.hernandofla.com/litenlightenment.htm Најголемите дела на просветителската литература] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060828013540/http://www.hernandofla.com/litenlightenment.htm |date=2006-08-28 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Просветителство]] [[Категорија:Расудување]] [[Категорија:Учење]] eq5oijprob3ry3ifnh39lu36fjcjrkq 0 14711 5587023 5516343 2026-07-04T11:50:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587023 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Слика_од_FUD_форумот.jpeg‎|мини|300п|Семрежен форум]] '''Семрежен форум''' (наречен и „интернет-форум“ од [[анг.]] ''{{јаз|en|Internet forum}}'' или „веб-форум“ од анг. ''{{јаз|en|web forum}}'') — [[мрежно место]] за дискусии каде што луѓето може да дискутираат на одредени теми со испраќање на пораки.<ref name="vBfaqFORUM">{{Наведена мрежна страница|title=vBulletin Community Forum - FAQ: What is a bulletin board?|url=http://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_board_usage#faq_vb3_forums_threads_posts|publisher=vBulletin.com|quote=A bulletin board is an online discussion site. It is sometimes also called a 'board' or 'forum'. It May contain several categories, consisting of sub-forums, threads and individual posts|accessdate=2008-09-01|archive-date=2012-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115211910/https://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_board_usage#faq_vb3_forums_threads_posts|url-status=dead}}</ref> Се разликува од [[виртуелни простори за разговор]] во која пораките се барем привремено архивирани. Исто така, во зависност од нивото на пристап на корисникот или на нагодување на форумот, испратените пораки треба да бидат одобрени од страна на модераторот пред да станат видливи. Форумите имаат специфичен сет на жаргони поврзани со нив; на пример, еден разговор се нарекува "[[нишка]]" или "тема". Форум е хиерархиски организиран или во дрво структура: форумот може да содржи голем број на подфоруми, од кои секој може да има повеќе теми. Во рамките на темата на форумот, секоја нова дискусија кој почнува се нарекува тема, и може да се одговори од што онолку луѓе кои го сакаат тоа. Во зависност од поставките на форумот, корисниците може да се анонимни или да се регистрирани на форумот, а потоа потоа да се најават за да праќаат пораки. На повеќето форуми, корисниците не треба да се најават за да ги прочитаат постоечки пораки. == Историја == Модерните форуми потекнуваат од [[огласна табла]] и се технолошка еволуцијата на дајл-ап системи на [[огласна табла]].<ref name="bbsref">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.videojug.com/expertanswer/internet-communities-and-forums-2/what-is-an-internet-forum |title=What is an "Internet forum"? (video entry by Ethan Feerst and Dylan Stewart group) |accessdate=2008-11-04 }}</ref><ref name="Glossary Of Technical Terms">{{наведени вести |title=Glossary Of Technical Terms |url=http://www.greenwebdesign.com/Glossary-Of-Technical-Terms.htm |work=Green Web Design |accessdate=2008-04-28 |archive-date=2008-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507024349/http://www.greenwebdesign.com/Glossary-Of-Technical-Terms.htm |url-status=dead }}</ref> Од технолошки аспект, ''форуми'' или ''одбори'' се [[семрежен прилог|семрежни прилози]] кои управуваат [[кориснички генерирани содржини]].<ref name="Glossary Of Technical Terms"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bugclub.org/glossary.html |title=Brevard User's Group - Technical Glossary |accessdate=2008-04-28 |work=Brevard User's Group |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421205816/http://bugclub.org/glossary.html |url-status=dead }}</ref> Почетокот на семрежните форуми може да се опише како верзија на [[поштенски список]] или [[група за новости]] (''newsgroup'', како што постојат на [[Usenet]]); им овозможува на луѓето да праќаат пораки и коментари на други пораки. Подоцнежни случувања се емулирани од различни новински групи или поединечни листи, обезбедување на повеќе од еден форум посветен на одредена тема. Семрежните форуми се распространети во неколку [[развиена земја|развиени земји]]. Јапонија најмногу постира со над два милиони поста на ден на нивните најголеми форуми, [[2channel]]. Кина исто така има многу милиони постови на форуми, како што се [[Tianya Club]]. Форумот врши функција слична на онаа на dial-up систем на [[огласни табли]] и [[Usenet]] мрежи, кои за првпат беа создадени со почеток во доцните 1970-ти.<ref name="bbsref"/> Early web-based forums date back as far as 1994, with the WIT<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.w3.org/WIT/ |title=WIT - WWW Interactive Talk |accessdate=1995-05 |publisher=W3 Consortium}}</ref> проект од W3 Консоциумот и почнувајќи од тогаш, биле создадени многу алтернативи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.forum-software.org/forum-software-timeline-from-1994-to-today |title=Forum Software Timeline 1994 - 2010 |accessdate=2010-12-24 |publisher=Forum Software Reviews |archive-date=2011-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127195614/http://www.forum-software.org/forum-software-timeline-from-1994-to-today |url-status=dead }}</ref> Чувството на [[виртуелна заедница]] често се развива околу форумите кои имаат редовни корисници. [[Технологија]], [[видео игри]], [[спорт]], [[музика]], [[мода]], [[религија]] и [[политика]] се популарни области за теми на форумот, но постојат форуми за огромен број на теми. [[Семрежен жаргон]] и [[макро на слика]] се популарни низ семрежјето и се во изобилство и широко се користат во семрежните форуми. Софтверски пакети за форуми се широко достапни на [[семрежје]]то и се напишани во различни [[програмски јазик|програмски јазици]], како што се [[PHP]], [[Perl]], [[Јава (програмски јазик)|Јава]] и [[Active Server Pages|ASP]]. Конфигурација и евиденција на мислења можат да се чуваат во [[текстуална податотека]] и или во [[база]]. Секој пакет нуди различни одлики, од најосновните, обезбедување на само текстуални работи, до повеќе напредни пакети, нудејќи [[мултимедија]]лна поддршка и форматирање на код (обично се познати како [[BBCode]]). Многу пакети може да се интегрираат лесно во постоечко мрежно место и да им овозможат на посетителите да објават коментари за темите на форумот. Неколку други мрежни прилози (апликации), како на пример [[блог]] софтвер, исто така, вклучуваат форумски одлики. Вордпрес коментари на дното на [[блог]] пост дозволиле еден навој на дискусија на кој било даден пост на блогот. [[Slashcode]], од друга страна, е далеку посложена, овозможувајќи целосно дискусии во нишки и инкорпорирање на робустна умереност и мета-умерени системи, како и голем број на опции на профилот на располагање на корисниците на форумот. Некои самостојни теми на форуми достигнале слава и забележливост како "[[Јас сум осамен ќе зборува ли некој со мене]]" тема на MovieCodec.com форуми, што била опишана како "Топ место за дружење на осамени луѓе" од Wired списание.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/06/68010 |title=wired.com |accessdate=2013-01-05 |archive-date=2013-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108052733/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/06/68010 |url-status=dead }}</ref> == Структура на форум == Форумот се состои од дрво како директориумска структура. Горниот крај е "Категории". Форумите може да бидат поделени во категории за релевантни дискусии. Под категории се под-форуми и овие под-форуми понатаму може да имаат повеќе под-форуми. ''Теми'' (најчесто се нарекуваат ''теми'') се под најниското ниво на под-форуми и овие се места во кои членовите можат да започнат дискусии или ''мислења''. Логично форумите се организирани во конечно множество на генерички теми (обично со една главна тема) управувани и ажурирани од страна на група позната како ''членови'', и управувани од страна на група позната како ''модератори''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://wiki.lesswrong.com/wiki/Debate_tools#Explore-Ideas.com |title=Debate tools |accessdate=2011-03-31 |publisher=LessWrong}}</ref> Сите форумите користат еден од трите дисплеј формати. Секоја од трите основни пораки и одбори за дисплеј формати се: Без нишки/Делумно со нишки/Целосно со нишки што има свои предности и недостатоци. Ако пораките не се поврзани една со друга најдобар е првиот формат. Ако имате порака на тема и повеќе одговори на таа порака на тема вториот формат е најдобар. Ако имате порака на тема и одговори на таа порака на тема, и одговори на пораките, најдобај е третиот формат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bulletinboards.com/ThreadHelp.cfm |title=Non-Threaded vs Semi-Threaded vs Threaded Formats - BulletinBoards.com |accessdate=2010-05-27 |publisher=BulletinBoards.com}}</ref> === Кориснички групи === Внатрешно, во форуми од западен стил организираат посетители и најавени членови во кориснички групи. Привилегии и права се дадени врз основа на овие групи. Корисникот на форумот автоматскиж се промовира на повеќе привилегирана корисничка група врз основа на критериумите поставени од страна на администраторот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.websitetoolbox.com/message_board/features.html |title=Message Board Features - Website Toolbox |accessdate=2009-07-12 |publisher=Website Toolbox}}</ref> Едно лице кое е член и кое ја гледа темата како затворена може да види кутија која вели дека нема право да поднесе пораки таму, но ''модераторот'', најверојатно, ќе ја види истата кутија со доделен пристап за повеќе од само објавување на пораки.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vbulletin.com/docs/html/vb2_manual_cp_usergroups |title=vBulletin Manual: User Groups and Permissions |accessdate=2008-11-04 |publisher=vBulletin |archive-date=2006-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022092246/http://www.vbulletin.com/docs/html/vb2_manual_cp_usergroups |url-status=dead }}</ref> Нерегистриран корисник на мрежното место е попознат како ''гостин'' или ''посетител''. Гостите обично добиваат пристап до сите функции кои не бараат промена на базата на податоци или нарушување на приватноста. Гостин обично може да ја види содржината на форумот или да користи одлики како ''читај означување'', но понекогаш администратор ќе забрани на посетители да го прочитаат нивниот форум како поттик да станат регистрирани членови.<ref group="note">''read marking'' is the process through which a thread, post, or forum that has been viewed is distinguished from those that have not. The function is usually automatic with the addition of controls, like ''Mark All'' etc.</ref> Лицето кое е многу чест посетител на форумот, дел или дури и темата е наведен како [[демнач]] и навиката е наведена како ''демнење''. Регистрираните членови често ќе се сметаат себеси како ''демначи'' на одредена локација, кои може да каже дека немаат намера да учествуваат во тој дел, но уживаат во читањето на придонесите. ==== Модератори ==== ''Модераторите'' се корисници (или вработени) на форумот кои имаат пристап до [[# Постави|написи]] и [[# тема|теми]] на сите [[# земја|членови]] со цел за ''модерирање на дискусијата'' (слично на [[арбитража]]) и исто така одржување на форумот чист (неутрализирање на [[спам (електронски)|спем]], [[spambot]] и сл.)<ref name="Administrator seeking moderators to control spam abuse.">{{Наведена мрежна страница |accessdate=2010-04-20 |publisher=ddforums.com |title=Administrator seeking moderators to control spam abuse. |url=http://www.ddforums.com/showpost.php?p=12566&postcount=9 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507060659/http://www.ddforums.com/showpost.php?p=12566&postcount=9 |url-status=dead }}</ref> Затоа што тие имаат пристап до сите мислења и теми во нивната област на одговорност, вообичаено е за пријател на сопственикот на мрежното место да биде промовиран до модератор за таква задача. Модератори, исто така, одговораат на корисниците кои се загрижени во врска со форумот, општи прашања, како и одговори на специфични жалби. Тие, исто така, може да направат нешто за да се пружи рака на помош на корисникот кога е потребна.<ref name="ChelseaFCForumsNewSignings">{{Наведена мрежна страница |accessdate=2011-08-29 |publisher=chelseafcforums.com |title=Chelsea FC Forums New Signings. |url=http://www.chelseafcforums.com/viewforum.php?f=39 |archive-date=2011-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901085720/http://www.chelseafcforums.com/viewforum.php?f=39 |url-status=dead }}</ref> Модератори се може да имаат ранкови: Некои може да се дадеат модераторски привилегии над само одредена тема или дел (наречен "локални"), додека другите (наречени "Глобални" или "супер") може да имаат дозволи за пристап до секаде. Заеднички привилегии на модераторите вклучуваат: бришење, спојување, движење и поделба на мислења и теми, заклучување, преименување, [[# тема|прилепување]] на теми, банирање, суспендирање, десуспендирање, дозволи, предупредувања на членовите или додавање, уредување, отстранување на анкетите на теми.<ref name="vBFAQModAdmin">{{Наведена мрежна страница |accessdate=2008-09-14 |publisher=vBulletin.com |title=vBulletin FAQ: Moderators and Administrators |url=http://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_reading_posting#faq_vb3_mods_admins |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717192728/https://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_reading_posting#faq_vb3_mods_admins |url-status=dead }}</ref> "Junior Modding", "Backseat Modding" или "Forum copping" можат да се однесуваат негативно на однесувањето на обичните корисници кои се модератори т.е. тон кој ги критикува другите членови. Во суштина, должност на модераторот е да се справат со ден-за-ден работи на еден форум или одбор, како што важи и за прилив на корисникот придонеси и интеракции. Релативната ефикасност на овој корисник во управување директно влијае на квалитетот на форумот воопшто, својата привлечност и неговата корисност како заедница се меѓусебно корисници. Модератори, исто така, имаат категории на пример, "Глобални модератори" и само "Модератори". Глобални модератори имаат право до целиот форум, додека модераторите можат да бидат доделени само на под-форумот.<ref name="Moderators ">[http://www.phpbb.com/kb/article/phpbb3-permissions/ Categories of moderators], moderators can be global moderators who has rights for the complete forum and only specific to a sub-forum.</ref> ==== Администратор ==== ''Администраторите''(кратка форма: "admin") управуваат со техничките детали потребни за водење на некое мрежно место. Како такви, тие може да се промовира (и да има служат) на [[# земја|Членови]] и [[# Модератори|Модератори]], да управуваат со правила, да создадат делови и под-оддели, како и да вршат какви било операции во [[база]] или во [[backup|базата на резервните податоци]] итн. Администраторите често дејствуваат како [[# Модератори|Модератори]]. Администраторите исто така може да направат најави на форумот или промена на изгледот (познат како кожа) на форумот.<ref name="vBFAQModAdmin"/> === Пост === ''Пост'' е кориснички предефинирана порака затворена во еден блок кој содржи детали на корисникот, како и на датумот и времето била поднесена. Членовите обично е дозволено да ги менуваат или бришат своите мислења. Мислењата се содржани во теми каде што се појавуваат како кутии, една по друга. Првиот пост ја започнува темата, тоа може да се нарече TЗ (Темата ја започнал) или ОП (оригиналниот пост). Постови кои следат во темата сè со цел да се продолжи дискусијата за тој пост или да се одговори на други одговори па затоа не е невообичаено дискусиите да излезат од колосек. На западните форуми, на класичен начин да се покажат лични детали за членот (како што се името и аватар) е на левата страна на постот, во тесна колона од одредена ширина, пост контроли се наоѓаат на десната страна, на дното е главното тело, пред потписот се наоѓа блокот. Во поновите форуми, софтверските имплементации копиран е азискиот стил на прикажување на членовите каде деталите се погоре од постот. Постовите имаат внатрешен граница обично се мери во карактери. Често е потребно да се има порака со минимална должина од 10 знаци. Секогаш постои горна граница, но тоа е ретко се достигнува - Повеќето форуми имаат 10.000, 20.000, 30.000 или 50.000 карактери. Повеќето форуми водат сметка за бројот на постови на корисникот. На број на постови е мерека за тоа колку постови има направено одреден корисник.<ref name="postcount">{{Наведена мрежна страница |accessdate=2009-11-11 |publisher=TechnoFyed.com |title=Postcount Information |url=http://www.technofyed.com/showthread.php?tid=219 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043241/http://www.technofyed.com/showthread.php?tid=219 |url-status=dead }}</ref> Корисниците со повисок број на постови често се сметаат за пореномирани од корисниците со понизок број на постови. Некои форуми го имаат отстрането броењето на постовите со надеж дека со тоа ќе се намали акцентот на количина врз квалитет на информациите. === Нишки === ''Нишка'' (понекогаш се нарекува ''тема'') е збирка на постови, обично се прикажуваат од најстарите до најновите, иако ова типично може да се конфигурира: Опции за од најнов кон најстар и за поглед на нишки (поглед како дрво претставува пологичен одговор за структурата од хронолошкиот редослед) кои можат да бидат достапени. Темата е дефинирана со наслов, дополнителен опис кој може да го резимираме наменет за дискусија, како и отворање на оригиналниот пост (заедничка кратенката ''ОП'', може да значи ''оригиналниот пост''), кое се отвора како дијалог што го прави или што најавата која ја бара оној кој постира. Нишка може да содржи било кој број на постови вклучувајќи повеќе постови од истите членови, дури и ако тие се еден по друг. Нишката е содржана во форумот и може да има поврзан датум кој е земен како датум на последното мислење (опции да се подредат темте според други критериуми се општо достапни). Кога некој член ќе стави ппост во некоја нишка, тоа ќе скокне на врвот, бидејќи тоа е најновото ажурирање на темата. Слично на тоа, други нишки ќе скокнат пред таа нишка кога тие добиваат постови. Кога некој член остава постови во низата без причина туку за да оди до врвот е познато како ''[[судир]]'' или ''bumping''. Нишки кои се важни, но ретко добиваат мислења се ''залепени'' (или, во некои софтвер, "закачени"). ''Важна нишка'' секогаш ќе се појави пред нормалните нишки најчесто во својот дел. "Група на дискусии со нишки" е едноставно било која група на поединци кои го користат форум за десинхронизирани и дискусиони цели со нишки. Групата може или не мора да биде единствениот корисник на форумот. Популарноста на нишките е измерена со бројот на одговорите на форумите (Вкупно мислења минус еден, отворање пост, повеќето стандардни поставувања на форумот). Некои форуми исто така ги бројат и посетите на форумот. Нишки со достигнат определен број на одговори или определен број на прегледи можат да бидат означени како "значајни нишки" и да бидат прикажани со различна икона во споредба со другите. Оваа икона може да ја издвоите повеќе или да ја нагласи нишката. Ако корисниците на форумот го изгубиле интерес за одредена нишка, таа станува мртова ''нишка''. {|align=left |- |[[Податотека:750px-PhpBB3_topic.png‎|thumb|left|280px|Нишка (од аспект на модераторот)]] |[[Податотека:800px-PhpBB_forum.png‎|thumb|left|280px|Forum (од аспект на модераторот)]] |[[Податотека:TreeExample480px.jpg|thumb|left|280px|Forum (Приказ на формат со целосни нишки)]] |} {{среди}} == Дискусија == Форумите претпочитаат дозволи за отворена и слободна дискусија и често носат [[де факто стандард]]и. Најчести теми на форуми вклучуваат прашања, споредби, анкети на мислење, како и дебати. Не се невообичаено глупости или антисоциалено однесување да никне како луѓето го губат трпението, особено ако темата е контроверзна. Неквалитетно разбирање на разликите во вредностите на учесниците е заеднички проблем на сите форуми. Бидејќи одговорите на некоја тема често се формулирани во насока на нечија точка на гледање, обично дискусијата ќе оди малку надвор во неколку насоки како прашање на едни од == Дискусија == Форумите сакаат премиса на отворен и слободен за дискусија и често донесе [[де факто стандард]]. Најчести теми на форуми вклучуваат прашања, споредби, анкетите на мислење, како и дебати. Не е невообичаено за глупости или антисоциален однесување да никне како луѓето го губат трпението, особено ако темата е контроверзна. Неквалитетна разбирање на разликите во вредностите на учесниците е заеднички проблем на форуми. Бидејќи одговорите на некоја тема често се формулирани во насока на точка некој на гледање, обично дискусија ќе одат малку надвор во неколку насоки како луѓе прашање важно за едни луѓе а не и за други. Кружна дискусија и двосмисленост во одговори може да се прошири за неколку десетици мислења на крајот завршува кога [[ad nauseam|сите се откажуваат]] или опсегот на внимание се одвлекува и ги привлече некоја друга интересна тема. Не е невообичаено за дебата да заврши во [[АД hominem]] напади. === Обврски на сопственици на форумот и модераторите === Неколку [[тужби]] биле најавени против форуми и модераторите, напаѓајќи ги за [[клевета]] и штета. Еден неодамнешен случај е [[scubaboard тужба]] каде бизнис во Малдиви покренал тужба против scubaboard за именување и клевета во јануари 2010 година. Во најголем дел, сопствениците на форуми и модераторите во САД се заштитени со [[Оддел 230 за пристојност на комуникациите]], во кој се наведува дека "[N]o услужник или корисник на интерактивни компјутерски услуги треба да се третира како издавач или претседател на какви било информации обезбедени од страна на друг доставувач на содржина. " == Општи одлики == По стандард за да биде семрежен форум, прилогот треба да има способност да ги достави темите и одговорите. Форумскиот софтвер понекогаш може да овозможи категориите или подфоруми. Хронолошкиот преглед од постари до понови обично е поврзан со форумите (од поновите со постарите се поврзани послично на [[блог]]ови). === Трипкод и капкод === Во трипкод систем, тајна [[лозинка]] е додадена на името на корисникот, по сепаратор на карактери (најчесто [[број на знак]]). Оваа лозинка, или трипкод, е [[раздробувачка функција|раздробена]] во посебен клуч кој се разликува од името со HTML стилови. Трипкодовите не може да бидат лажни, но на некои видови на форуми софтверот што не е сигурен, може да се претпостават. На другите видови, тие можат да бидат откриени со брутален софтвер дизајниран за пребарување на трипкодови како Tripcode Explorer.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Tripcode Explorer - Hurr Network|accessdate=2010-08-22|url=http://www.hurrchan.net/wiki/Tripcodes|publisher=Hurrchan/Courtney Wade|archive-date=2010-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825183203/http://www.hurrchan.net/wiki/Tripcodes|url-status=dead}}</ref> Модератори и администратори често си доделуваат капкоди, или трипкоди каде делот од трип се заменува со посебно известување (како на пример "# Администратор"), или капа. === Приватна порака === ''Приватна порака'', или ПП скратено, е пораката испратена од приватните членови на еден или повеќе други членови. Способноста да се испратат т.н. примероци е понекогаш на располагање. При испраќањето на примерок (CC), на корисниците на кои пораката е испратена директно нема да бидат свесни за примателите на примерокот или дури и ако некому му била првично испратена.<ref group="example">Presuming someone is sending a [[#Private message|private message]] and has the ability to send [[carbon copy|carbon copies]]: If someone fills the ''recipient'' field with "John" and "Tom", and the ''carbon copy'' field with "Gordon". John will know Tom got the message. Tom knows John got the message. But, both Tom and John have no clue that Gordon got the message as well.</ref> Приватни пораки обично се користат за лични разговори. Тие, исто така може да се користат со трипкод-порака која се однесува на јавниот пат и може да се подигнат со впишување на трипкод. === Прилог === Прилог може да биде речиси секоја податотека. Кога некој придава податотека кон еден пост тие ја качуваат податотеката на форумскиот опслужувач. Форумите обично имаат многу строги ограничувања на она што може, а што не може да се приложи (меѓу кои и големината на податотеката која е во прашање). Прилози можат да бидат делови од нишка, општествена група, итн === BBCode и HTML === [[HTML|HyperText Markup Language]] (HTML) понекогаш е дозволен, но обично неговата употреба не се препорачува или кога е дозволено, опширно се филтрира. Системи на модерни огласни табли често целосно го имаат хендикепирано или дозволуваат само администраторите да го користат, како што се овозможува на секое нормално пристапно ниво кое се смета за безбедносен ризик поради високата стапка на [[XSS]] слабости. Кога HTML е исклучен [[BBCode-от|Bulletin Board Код]] (BBCode-от) е најчесто користена алтернатива. BBCode-от обично се состои од тагови, слични со HTML само наместо на <code>&lt;</code> и <code>&gt;</code> името на тагот е заградено со (значи: <code>[</code> и <code>]</code>). Најчесто <code>[i]</code> се користи за [[закосени букви]], <code>[b]</code> се користи за [[масни букви]], <code>[u]</code> за [[подвлечен текст]], <code>[color="value"]</code> за боја и <code>[list]</code> за листи, како и <code>[img]</code> за слики и <code>[url]</code> за врски. Следново е пример со BBCode: <code>[b]Ова[/b] е [i]умен[/i] [b][i]текст[/i][/b]</code> кога текстот се гледа, кодот се рендерира во HTML и ќе изгледа вака: '''Ова''' е ''умен'' '''''текст'''''. Многу форумски пакети нудат начини да создадете сопствени BBCodes, или BBcodes кои не се вградени во пакети, каде што е оставено на администраторот да одлучува да создаде комплексни BBCodes за да се овозможи користење на функциите JavaScript или IFRAME во постовите, на пример директно вградување на YouTube или Google видео заедно со гледачот во еден пост. === Икони === [[Икона]] или ''насмевка'' е симбол или комбинација на симболи кои се користат за да се пренесе емоционална содржина во писмена форма. Форумтеи спроведуваат систем преку кој некои од текстуалните репрезентации на емоции (на пр <code>xD</code>, <code>: P</code>) се извршени како мала слика. Во зависност од дел на светот од каде темата на форумот потекнува (бидејќи повеќето форуми се меѓународни) смешковците може да се заменат со други форми на слични графика. (пр. <code>*(^O^)*</code>, <code>(^-^)b</code>), или дури и со текст помеѓу симболите (пр. :blink:, :idea:). === Анкета === Повеќето форуми спроведуваат [[анкета]] како систем за теми. Повеќето имплементации овозможуваат еден избор или мулти-избор (понекогаш ограничени на одреден број) при изборот на опции, како и приватни или јавни прикази на гласачите. Анкетите може да се постават да истекуваат по одреден датум или во некои случаи по број на денови од неговото создавање. Членови гласаат на избори и статистика ќе се прикаже графички. === RSS и ATOM === [[RSS]] и [[ATOM]] овозможуваат минималистички начин на пријавување на форумот. Заеднички имплементации овозможуваат RSS канали ги листаат само последните неколку теми обновени на форумот или последните пораки во нишка. == Правила и политики на форуми == Форумите се регулирани од збир на поединци, колективно наречени ''вработени'', составени од ''администратори'' и ''модератори'' кои се одговорни за концепција на форумите, техничко одржување и политики (создавање и спроведување). Повеќето форуми имаат список на правила со детали за желбите, цели и упатства на творците на форуми. Таму обично има исто така и [[ЧПП]] дел кој ги содржи основните информации за нови членови и луѓе кои сè уште не се запознаени со употребата и принципите на еден форум (општо прилагодено за одредени форумски софтвери). Правила на форуми обично се однесуваат на целото корисничко тело и често имаат дефиниција за исклучоци, најчесто означување на дел како исклучок. На пример, во [[Информатичка технологија|ИТ]] форум секоја дискусија во врска со нешто, што нема врска со компјутерски [[програмски јазик|програмски јазици]] може да биде против правилата, со исклучок на секцијата за ''општи теми''. === Трол === Форумски ''тролови'' се корисници кои постојано и намерно ги прекршуваат [[нет етикети]]те утврдени за онлајн заедницата, објавуваат проблеми пишуваат пораки надвор од темата како мамки или ги вознемируваат корисниците да реагираат, а со тоа го тестираат трпението на персоналот на форумот. Нивното провокативно однесување потенцијално може да започне [[семрежна војна|семрежни војни]] или други нарушувања. Одговарајќи на провокациите на тролови е попозната како "хранење на трол и е генерално обесхрабрено, бидејќи може да ги охрабри на таквото однесување. === Спамови === Форумските спамови претставуваат прекршување на netiquette, каде што корисниците го повторуваат истиот збор или фраза одново и одново, но се разликуваат од повеќето објавувања во кои спам е обично намерен чин кој понекогаш има малициозни намери. Ова е заедничка трол техника. Исто така може да биде традиционален [[спам (електронски)|спем]], неплатен [[маркетинг]] со што се прекршуваат правилата на форумот. Спамери користат голем број на нелегални техники за да објавуваат свои спамови, вклучувајќи ја и употребата на [[botnets]]. Некои форуми сметаат дека постојат и концизни, коментарски-ориентирани спам постови, како на пример ''Ви благодариме'', ''кул'' или ''ми се допаѓа.'' == Регистрација и анонимност == Во Соединетите Американски Држави и во некои делови од Европа, повеќето семрежни форуми бараат регистрација на корисникот за да тој може да објавува содржина. Регистрираните корисници на мрежното место се наречени ''членови'' и можат да праќаат електронски пораки преку прилогот. Процесот на регистрација подразбира верифицирање на возраста на корисникот, проследена со декларацијата на условите на користење, како и побарување на согласност за искажаните услови.<ref>[http://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_board_usage#faq_vb3_register Community forum - FAQ: Registration"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121115211910/https://www.vbulletin.com/forum/faq.php?faq=vb3_board_usage#faq_vb3_register |date=2012-11-15 }} Преземено на 2009-03-17]</ref><ref>[http://www.phpbb.com/community/faq.php#f01 Community forum - FAQ: Registration"] Преземено на 2009-03-17]</ref><ref>[http://www.phpbb.com/community/faq.php#f07 Community forum - FAQ: Registration"] Преземено на 2009-03-17]</ref> Потоа, ако е се во ред, на кандидатот му е проложен образец за пополнување кој во најмала рака бара впишување на: [[корисничко име]], [[лозинка]] (password), Е-пошта и заврка на CAPTCHA-код. Додека едноставното пополнување на регистрациониот образец е обично доволно за да се произведе корисничка сметка (account), етикетата за статус ''неактивен'' е обично дадена по дифолт сè додека регистрираниот не ја потврди е-поштата која што навистина му припаѓа. Сè до тој момент, регистрираниот може да се пријави на својата нова корисничка сметка, но притоа не може да го користи форумот за комуникација. == Споредба со други семрежни прилози == [[Електронски мејлинг листи]]: Главната разлика помеѓу форуми и електронски мејлинг-листи е дека мејлинг-листите автоматски се испорачуваат нови пораки на претплатникот, а форумите бараат читателот да го посети мрежното место и да проверува за нови постови. Поради тоа што членовите може да пропуштат одговори кај теми за кои се заинтересирани, многу современи форуми нудат функција за известување по е-пошта, при што членовите можат да изберат да бидат известени за нови пораки во нишките. [[Википедија]]: За разлика од конвенционалните форуми, на оригиналните викија дозволено е сите корисници да ги уредувате сите содржини (вклучувајќи едни со други пораки). Ова ниво на манипулација со содржината е резервирано за модераторите или администраторите на повеќето форуми. Вики исто така, овозможи создавање на други содржини надвор од [[разговорна страница]]. Од друга страна, [[блог]]ови и генерички се управувани со содржински системи кои имаат тенденција да заглават до точка каде што само неколку избираат корисници кои можат да објавуваат блогови, иако многу им овозможат на другите корисници да коментираат на нив. [[Разговор соба]] или [[инстант пораки]]: Форум се разликува од разговори и инстант пораки во кои учесниците на форумот не треба да бидат онлајн истовремено за да примаат или испраќаат пораки. Пораки испратени на форумот се јавно достапни за некое време дури и ако е затворена нишката на форум или темата, што е невообичаено во виртуелни простории за разговор кои се одржувани од чести активности. == Разгледај == * [[Блог]] == Белешки == <references group="note"/> == Примери == <references group="example"/> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Блог]] [[Категорија:Семрежни форуми| ]] [[Категорија:Мрежни места по тема]] [[Категорија:Социјално вмрежување]] 26m65usbozkhrrzilaersmroo52x9qq 0 17532 5586943 5524253 2026-07-04T07:21:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586943 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Painted Ladies.jpg|250px|thumb|right|Обоените убавици, претставници на [[Викторијанска архитектура|викторијанската архитектура]] во Сан Франциско.]] '''Сан Франциско''' — четвртиот најголем град во [[Калифорнија]] и четиринаесеттиот најголем во [[САД]] со 739.426 жители, според информации од 2005 година.<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/06075.html Државни и општински брзи факти: Општина Сан Франциско, Калифорнија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713075807/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06/06075.html |date=2011-07-13 }} Пописно биро на САД. 3 септември 2006.</ref> Се наоѓа на врвот на полуостровот [[Санфранциски Полуостров|Санфранцискиот Полуостров]] и е центар на збиднување во заливот на Сан Франциско. Сан Франциско е втор град по густина на жители во САД.<ref>[http://www.demographia.com/db-uscity98.htm Попис 2000: Американски градови со над 50.000 жители]</ref> Во 1776, [[Шпанија|Шпанците]] биле првите Европејци што перманентно го населиле Сан Франциско. Тие основале мисија и ја нарекле според [[Францис од Асиси]]. По започнувањето на златната треска во 1848, градот започнал период на нагол развој. По катастрофалниот земјотрес и пожар во 1906, Сан Франциско бил брзо реконструиран и денес е еден од најпрепознатливите градови во светот. Сан Франциско е познат по маглата, стрмните ридови, мешавината на [[Викторијанска архитектура|викторијанска]] и [[модерна архитектура]] и по локацијата на полуостров эаокружен со [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] и [[Санфранциски Залив|Санфранцискиот Залив]]. Меѓу најпрочуените делови на Сан Франциско се вклучуваат мостот на [[Златна Капија (мост)|Златната Капија]], [[Алкатраз]], [[кабелски коли|кабелските коли]], пирамидата на Трансамерика и кинеската четврт. == Историја == Сан Франциско, полуостровот бил населен уште во 8000 п.н.е. На [[2 ноември]] [[1769]], шпанска експедиција предводена од [[Гаспар де Портола]] пристигнала во областа на денешен Сан Франциско и наишла на неколку мали села формирани од групата [[Јеламу]], дел од племето на [[Охлоне]].<ref name="Портола">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sfgov.org/site/visitor_index.asp?id=8091 |title=Посетители: Историја на Сан Франциско, Град и Општина на Сан Франциско |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2008-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331220353/http://www.sfgov.org/site/visitor_index.asp?id=8091 |url-status=dead }}</ref> Шест години подоцна, [[Шпанци]]те ја оформиле [[Шпански Мисии во Калифорнија|калифорниската мисија]] [[Мисија на Сан Франциско де Асис|Сан Франциско де Асис]] (позната како Мисија Долорес), а заедно со неа биле формирана мала населба и воена тврдина во пределот кој е денес познат како [[Президио]].<ref name="Перуз">Животот во една калифорниска мисија: Монтереј во 1786: Дневниците на Жан Франсоа Де Ла Перуэ, комте де Ла Перуэ, Јаман, Линда Гонсалвес, Малколм Марголин, ISBN 0-930588-39-8.</ref> [[Податотека:Mission San Francisco de Asis old.jpg|225px|thumb|left|[[Мисија на Сан Франциско де Асис]] (Мисија Долорес)]] По осамостојувањето на [[Мексико]] од Шпанија во [[1821]], областа станала дел од [[Мексико]]. Во [[1835]], англичанецот [[Вилијам А. Ричардсон]] ја изградил првата поголема куќа надвор од областа на Мисијата Долорес.<ref name="Ричардсон">[http://www.sfmuseum.org/hist1/early.html Од 1820-тите до [[Златна треска|Златната треска]], Виртуелен Музеј на Сан Франциско]</ref> Куќата била изградена во близината на едно пристаниште во областа денес позната како [[Портсмут Плоштад]]. Ричардсон заедно со предводникот на мисијата, [[Франциско де Харо]] направиле урбан план за проширената населба. Новоформираниот град бил наречен [[Јерба Буена]] и почнал да привлекува американски доселеници. На [[7 јули]] [[1846]], за време на [[Американско-мексиканска војна|Американско-мексиканската војна]], [[комодор]]от [[Џон Д. Слоут]] ја прогласил Калифорнија за [[САД|американска]] територија. Два дена подоцна, капетанот [[Џон Б. Монтгомери]] пристигнал и го присвоил [[Јерба Буена]]. Градот бил преименуван во Сан Франциско следната година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.yerbabuenagardens.com/history.html |title=Историја на градините на Јерба Буена. |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002014220/http://www.yerbabuenagardens.com/history.html |url-status=dead }}</ref> И покрај привлечната локација како пристаниште и воена база, Сан Франциско сѐ уште претставувал мала населба во регион со непристаплива географија. [[Податотека:Califstreetcablecarco.jpg|240px|right|thumb|[[Кабелски коли|Кабловска кола]] на улицата Калифорнија во 1899]] [[Златна Треска во Калифорнија|Златната треска во Калифорнија]] привлекла маса на пронаоѓачи на злато. Сан Франциско бил претпочитан во однос на соперник-градот [[Бениша, Калифорнија|Бениша]],<ref>[http://www.sfmuseum.org/hist1/brick.html Првата Sидана Зграда на Сан Франциско] Виртуелен Музеј на Сан Франциско</ref> и бројот на жители пораснал од 1.000 во 1848 на 25.000 во декември 1849.<ref>Историски Сан Франциско: Кратка Историја и Водич, Ричардс Ренд, 1991, ISBN 1-879367-00-9</ref> Можноста за збогатување била толку привлечна да посадите на бродовите кои допловувале во Сан Франциско дезертирале од своите позиции и се упатувале кон златните пронаоѓалишта.<ref name="закопанибродови">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cegltd.com/story.asp?story=6287&headline=Crews |title=Градежници Откопале Брод Градејќи Апартмани, Рон Херис |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080224043843/http://www.cegltd.com/story.asp?story=6287&headline=Crews |url-status=dead }}</ref> Калифорнија брзо станала официјална држава на САД и американската војска ја изградила тврдината Поинт крај [[Златна Капија (мост)|мостот на Златната Капија]]. Војската изградила уште една тврдина на [[Алкатраз (остров)|островот Алкатраз]] со цел да се заштити Санфранцискиот Залив. Со пронаоѓањето на сребро во 1859 и отворањето на [[Комсток (рудник)|рудникот Комсток]], бројот на жители на Сан Франциско уште повеќе се зголемил. Со зголемувањето на проток на луѓе, криминалот бил во подем и брегот на [[Барбари (брег)|Барбари]] се претворила во дел од градот каде што владееле криминалот, проституцијата, и коцкањето. Преземачите се обиделе да ги искористат шансите за збогатување за време на златната треска. Први се збогатиле [[банкa|банките]] како [[Велс Фарго]] (основана во 1852) и [[железница|железничката]] индустрија која под водство на т.н. голема четворка (чиј член бил [[Лилeнд Стенфорд]]) ја изградиле првата [[прекуконтинентална железница]]. Развојот на пристаништето на Сан Франциско го направил градот да стане центар на [[трговија|трговска размена]]. Реагирајќи на побарувачката и вкусовите на месните жители, [[Ливај Страус]] отворил продавница за суви производи а [[Доминго Гирардели]] започнал да произведува [[чоколадо]]. Имигрантите го направиле градот да биде разновиден: [[Кинези|кинеските]] железнички работници ја создале [[Кинеска Четврт на Сан Франциско, Калифорнија|кинеската четврт]]. Првите [[кабелски коли]] започнале да ги пренесуваат жителите на Сан Франциско по стрмата улица Клеј во 1873 година. [[Викторијанки]]те на Сан Франциско почнале да се намножуваат низ градот. Истовремено, градските татковци лобирале да се создаде голем урбан парк. Како резултат на тоа, [[Златна Капија (парк)|Паркот на Златната Капија]] бил создаден. Жителите на Сан Франциско изградиле училишта, цркви, театри и останати типични институции на едно граѓанско општество. [[Президио]] се претворил во една од најбитните воени бази на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]].<ref>[http://www.nps.gov/archive/goga/maps/bulletins/sb-3flags.pdf Под Три Знамиња.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080527220301/http://www.nps.gov/archive/goga/maps/bulletins/sb-3flags.pdf |date=2008-05-27 }} (PDF) Президио на Сан Франциско, Национална Рекреативна Област на Златната Капија, Национален Сервис на Парковите, Министерство за Внатрешни Работи.</ref> Кон крајот на 19-иот век, Сан Франциско се претворил во меѓународно прочуен град познат по својот уникатен стил, раскошни хотели, претенциозни имоти на [[Ноб Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Ноб Рид]] и растечката уметничка сцена. [[Податотека:San francisco fire 1906.jpg|right|thumb|left|450px|"Никогаш во историјата модерен империјалистички град не бил комплетно уништен. Сан Франциско повеќе не постои." – [[Џек Лондон]] по [[Земјотрес во Сан Франциско во 1906|земјотресот]] и пожарот во Сан Франциско во 1906 година.<ref>[http://www.sfmuseum.org/hist5/jlondon.html Приказна на еден Очевидец, Џек Лондон, Виртуелен Музеј на Сан Франциско]</ref>]] Во 5:12 часот на [[18 април]] [[1906]], силен [[Земјотрес во Сан Франциско во 1906|земјотрес]] го удрил Сан Франциско и северна [[Калифорнија]]. Додека зградите се рушеле, дупки во гасоводниот систем почнале да предизвикуваат пожари кои подоцна се прошириле низ целиот град. Водоводниот систем престанал да функционира и откако пожарот беснеел неколку денови, војската од [[Президио]] започнала да минира делови од градот со цел да го изолира.<ref name="Фанстон">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/firedyn.htm |title=Президио на Сан Франциско: Противпожарникарство и Динамит, Национален Сервис на Паркови, Министерство за Внатрешни Работи |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2008-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611145725/http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/firedyn.htm |url-status=dead }}</ref> Повеќе од три-четвртини од градот биле уништени, вклучувајќи и најголемиот дел од центарот на градот.<ref>Рене Монтењ (11 април 2006). [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5334411 Сеќавање на Земјотресот од 1906] Национално Јавно Радио, ''Утринска Програма".</ref> Во тогашно време се верувало дека околу 498 луѓе го изгубиле животот, но, модерните проценки велат дека неколку илјади погинале.<ref>[http://quake.usgs.gov/info/1906/casualties.html Жртви и Штети После Земјотресот во 1906] Американски Геолошки Институт, Програма за Земјотресни Опасности - Северна Калифорнија.</ref> Повеќе од половина од 400.000 жители останале без домови.<ref>[http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/index.htm Президио на Сан Франциско:1906 Земјотрес и Пожар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080609220512/http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/index.htm |date=2008-06-09 }} Национален Сервис на Паркови, Министерство за Внатрешни Работи, Национална Рекреативна Област на Златната Капија.</ref> Избеглиците се населиле привремено во шаторски населби во паркот на Златната Капија, во Президио и на плажите низ градот. Многу од жителите засекогаш се отселиле во [[Источен Залив (Сан Франциско)|источниот дел од заливот]]. [[Податотека:PalaceofFineArts1915.jpg|thumb|250px|left|[[Палата на Уметностите]] во 1915 за време на [[Панамско-Тихоокеански Интернационален Саем (1915)|Панамско-Тихоокеанскиот Интернационален Саем]]]] Реконструкцијата на градот била брза. Предлозите да се реформира структурата на уличниот систем биле одбиени и градот бил повторно изграден во истата форма како и претходно. [[Банка на Италија (САД)|Банката на Италија]] на [[Амадео Џианини]] која подоцна станала [[Банка на Америка]] (една од најголемите банки во САД), издала кредити на многу од жителите со уништени живеалишта. Уништените палати на [[Ноб Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Ноб Ридот]] биле претворени во хотели. [[Градско Собрание на Сан Франциско|Градското собрание]] било повторно изградено и градот ја прославил својата реинкарнација со [[Панамско-Тихоокеански Интернационален Саем (1915)|Панамско-Тихоокеанскиот Интернационален Саем]] во 1915 година. Во годините што следеле, Сан Франциско ја зацврстил својата позиција како главен финансиски центар. За време на [[Крах на Вол Стрит (1929)|крахот на Вол Стрит]] во 1929 година, ниту една од банките во Сан Франциско не банкротирале. <ref>[http://www.sfmuseum.net/hist9/banking.html Банкарството и Златната Треска во Сан Франциско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080509133016/http://www.sfmuseum.net/hist9/banking.html |date=2008-05-09 }} Виртуелен Музеј на Сан Франциско.</ref> За време на [[Голема Депресија|Големата Депресија]], Сан Франциско започнал два големи градежни проекти. Истовремено биле градени [[Сан Франциско - Оукланд Заливски Мост|Сан Франциско - Оукланд Заливскиот Мост]] и [[Златна Капија (мост)|Мостот на Златната Капија]]. Првиот бил завршен во 1936 додека вториот во 1937 година. Истовремено, островот Алкатраз се преориентирал од воена тврдина во федерален затвор со максимална безбедност каде што биле затворени некои од најпознатите американски криминалци, вклучувајќи го и [[Ал Капоне]]. Сан Франциско подоцна ја прославил својата повторно здобиена грандиозност со [[Светски Саем|Светскиот Саем]] во 1939 и 1940 година. За потребите на саемот бил изграден вештачкиот [[Остров на Богатството, Калифорнија|Остров на Богатството]] во заливот на Сан Франциско. [[Податотека:USS San Francisco (CA-38) enters San Francisco Bay, December 1942.jpg|thumb|right|200px|[[БСД Сан Франциско (КА-38)|БСД ''Сан Франциско'']] плови под [[Златната Капија (мост)|Мостот на Златната Капија]] во 1942, за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] За време на војната, [[Хантерс Поинт]], пристаниште на американската морнарица и [[Тврдина Мејсон|Тврдината Мејсон]] се претвориле во центар на активности и примарно пристаниште од каде заминувале бродовите и морнарите кон тихоокеанските борбени линии.<ref>[http://www.cr.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/embarkation.htm Втора светска војна во Санфранцискиот Залив.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070514041748/http://www.cr.nps.gov/nr/travel/wwIIbayarea/embarkation.htm |date=2007-05-14 }} Национален Сервис на Паркови, Министерство за Внатрешни Работи</ref> Заради експлозијата на понуда за работа, многу луѓе биле привлечени кон заливот, особено [[Африкански Американци|африканските Американци]] од јужните краишта. На крајот на војната, многу од цивилното, но, и военото население одлучило да остане да живее во заливот. Повелбата на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] била договорена и потпишана во Сан Франциско во 1945 година, а во 1951 бил потпишан и [[Сан Франциско Договор]]от со кој и формално била заклучена војната со Јапонија. За време на 1950-тите и 1960-тите, повеќе урбани проекти довеле до уништување на стари објекти во западните населби и градење на нови. Истите проекти довеле до градење на нови автопати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spur.org/documents/990201_article_01.shtm |title=Навраќање кон Урбанската Обнова: Критика на Дизајнот |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2009-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090315082644/http://www.spur.org/documents/990201_article_01.shtm |url-status=dead }}</ref> [[Трансамерика Пирамида]]та била завршена во 1969 година, а за време на 1980-тите биле изградени повеќе [[Менхетен]] стил облакодери во центарот на градот. Пристанишните активности истовремено се преселиле од Сан Франциско во [[Оукланд]] и градот започнал транзиција од индустиските активности кон туризмот како главен мотор на економска активност. Предградијата започнале нагло да растат и да се равиваат, а демографијата на градот почнала забележително да се менува. Дел од белците почнале да го напуштаат градот додека сè повеќе од новонаселените биле од Азија или Јужна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bss.sfsu.edu/pamuk/SFDemographics.ppt#1 |title=Анализа на пописот на Сан Франциско, Сан Франциско Државен Универзитет, Факултет за Урбани Студии |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718191827/http://bss.sfsu.edu/pamuk/SFDemographics.ppt#1 |url-status=dead }}</ref><ref>Тори Минтон (20 септември 1998). [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/1998/09/20/SC72759.DTL Трка низ Времето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080624163221/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F1998%2F09%2F20%2FSC72759.DTL |date=2008-06-24 }} ''Сан Франциско Хроникл''.</ref> [[Податотека:San Francisco CA, Haight Ashbury 1.jpg|thumb|left|250px|Раскрсницата на [[Хејт-Ешбури|Хејт и Ешбури]]]] За време на истиот период, Сан Франциско се претворил во магнет за американската [[против-култура]]. Генерација на нови автори од Сан Франциско дале замав на ренесансата во Сан Франциско која особено била концентрирана во населбата [[Северна Плажа, Сан Франциско, Калифорнија|Северна Плажа]] во 1950-тите. [[Хипи]]ците биле масовно привлечени кон населбата [[Хејт-Ешбури]] во 1960-тите. Врвот на овој феномен бил достигнат во 1967 за време на [[Лето на Љубовта|Летото на Љубовта]]. Во 1970-тите, градот станал центар на движењето за [[хомосексуални права]]. [[Кастро, Сан Франциско, Калифорнија|Населбата Кастро]] тогаш се претворила во урбана населба каде мнозинството на жители биле хомосексуалци. Истовремено, [[Харви Милк]], познат борец за хомосексуални права бил избран за прв хомосексуален член на градскиот совет. Во 1978, [[Харви Милк]] и тогашниот мошне популарен градоначалник на Сан Франциско, [[Џорџ Москони]] биле атентирани. Во 1989 година, [[Лома Приета Земјотрес|Земјотресот во Лома Приета]] причинил големи штети и жртви низ заливот. Во Сан Франциско, земјотресот предизвикал големи штети на зградите во населбите [[Марина, Сан Франциско, Калифорнија|Марина]] и [[Јужно од Маркет]]. Оштетениот автопат крај Ембаркадеро подоцна бил дорушен, а локалната област реконструирана, со што се возобновил историскиот источен брег на градот. За време на [[Интернет Бум]]от во доцните 1990-ти, ново-оформените компании ја оживеале локалната економија. Голем број на преземачи, софтверски инженери, специјалисти за маркетинг и продажба се преселиле во градот, со што социјалната структура на градот се променила и многу од посиромашните населби доживеале преродба и подем. Кога интернетската економија експлодирала во 2001, многу од овие компании банкротирале а нивните вработени заминале од градот. И покрај тоа, високата технологија и преземаштвото денес претставуваат едни од најбитните гранки на економијата на Сан Франциско. == Географија == [[Податотека:San_Francisco_Landsat7_Lg.jpg|265px|right|thumb|Сан Франциско и северната [[Општина Сан Матео, Калифорнија|општина Сан Матео]]]] Сан Франциско се наоѓа на [[Западен брег на САД|западниот брег]] на САД, на врвот на [[Сан Франциско Полуостров]]от. Во границите на градот припаѓаат и поголеми делови од оближните води на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] и [[Санфранциски Залив|Санфранцискиот Залив]]. Неколку острови во Санфранцискиот Залив се дел од градот, како на пример [[Алкатраз]], [[Островот на Богатството]], и островот [[Јерба Буена]]. На градот припаѓаат и ненаселените [[Фаралон Острови]] кои се наоѓаат во [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] на 43 километри од брегот. Површината на градот отприлика покрива квадрат од 11 на 11 километри. Сан Франциско е познат по неговите ридови. За ридови се сметаат сите извишувања над 30 метри. Во градот има вкупно [[Листа на Ридови на Сан Франциско, Калифорнија|43 ридови]].<ref>Алманах на Сан Франциско, Глејдис Хенсен, 1995, ISBN 0-8118-0841-6</ref> Некои населби во градот се наречени според ридовите на кои се наоѓаат, вклучувајќи ги населбите [[Ноб Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Ноб Рид]], [[Тихоокеански Височини, Сан Франциско, Калифорнија|Тихоокеански Височини]], [[Руски Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Руски Рид]], [[Портреро Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Портреро Рид]] и [[Телеграф Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Телеграф Рид]]. [[Податотека:Lombardst.jpeg|thumb|left|Автомобили се симнуваат по кривата [[улица Ломбард]]]] Во близината на географскиот центар на градот, на југозапад од центарот има неколку малку населени ридови. Најдоминантен од нив е [[Сутро Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Сутро Ридот]] каде се наоѓа [[Сутро Кула]]та - црвено-бела радио-телевизиска антена. Највисокиот рид, [[Дејвидсон Рид]]от е висок 282 метри. Во 1934 година на врвот на ридот бил поставел крст кој е висок 31,4 метри. [[Сан Андреас Фрактура]]та и [[Хејворд Фрактура]]та се главните предизвикувачи на [[земјотрес]]ни активности и покрај тоа што ниедниот од нив не поминува низ самиот град. Сан Андреас Фрактурата ги предизвикала и двата големи земјотреси во 20-иот век, во 1906 и 1989 година. Помали земјотреси се случуваат во областа мошне често. Можноста за поголем земјотрес има големо влијание врэ развојот на инфраструктурата на градот. Нови згради мораат да бидат градени според највисоките структурни стандарди, додека постарите згради и мостови постојано се обновуваат за да ги задоволат истите стандарди. Брегот на Сан Франциско има пораснато над своите природни граници. Целокупни населби како [[Марина, Сан Франциско, Калифорнија|Марина]], [[Хантерс Поинт, Сан Франциско, Калифорнија|Хантерс Поинт]], како и големи делови од [[Ембаркадеро, Сан Франциско, Калифорнија|Ембаркадеро]] се изградени врз [[подземна депонија|подземни депонии]]. [[Остров на Богатството, Сан Франциско, Калифорнија|Островот на Богатството]] бил направен од материјал од дното на заливот како и од ископините на островот [[Јерба Буена]] кои се копале за време на градењето на Заливскиот мост. Таков тип на земјиште е нестабилен за време на земјотреси. За време на земјотрес, земјиштето може да се претвори во течна состојба со што градбите врз него претрпуваат големи штети. Токму тоа се случило во населбата Марина за време на Лома Приета Земјотресот од 1989 година. === Клима === [[Податотека:GGB Fog Crissy Field.jpg|thumb|360px|right|Маглата го опкружува [[Мост на Златната Капија|Мостот на Златната Капија]] и се приближува на [[Криси Поле]]то.]] Следниов цитат често, но, погрешно се споменува дека [[Марк Твен]] го кажал: „Најладната зима ја поминав едно лето во Сан Франциско“.<ref name="марктвејн">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/08/19/MNGOBEA9JI1.DTL |title=Сонцето ќе изгрее утре. А можеби и нема. Стигна летото во градот, а тоа значи сиво небо. Карл Нолт, 19 август 2005. Сан Франциско Хроникл |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2012-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516065158/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/08/19/MNGOBEA9JI1.DTL |url-status=dead }}</ref> Сан Франциско има калифорниска [[средоземна клима]] чии одлики се благи, но, влажни зими и топли и суви лета.<ref>[http://ggweather.com/sf/narrative.html Клима на Сан Франциско: Опис, Метеоролошки Сервиси на Златната Капија]</ref> Но, бидејќи градот е опкружен со вода од три страни, климата на Сан Франциско е под силно влијание на ладните струи од [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Овие струи имаат тенденција да ги ублажат наглите промени на температури и создаваат мошне блага клима со многу мали промени од сезона до сезона. Просечната летна температура во Сан Франциско достигнува до 21&nbsp;°C и е околу 9&nbsp;°C пониска од местата кои се малку повеќе во внатрешноста на Калифорнија, како на пример [[Ливермор, Калифорнија|Ливермор]].<ref name="КлимаНаЛивермор">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=799440 |title=Податоци за климата на Ливермор од Weatherbase.com |accessdate=2008-06-16 |archive-date=2011-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907180139/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=799440 |url-status=dead }}</ref> Зимите се благи и високите температури за време на денот достигнуваат до 15&nbsp;°C, а ниските скоро никогаш не се спуштаат до нулата. Месеците помеѓу мај и септември се доста суви, додека врнежите се релативно чести помеѓу ноември и март. [[снег]]от е исклучително ретка појава со само 10 забележани снежни врнежи од 1852 до 1995.<ref name="СФКлима">[http://www.wrh.noaa.gov/mtr/sfd_sjc_climate/sfd/SFD_CLIMATE3.php Клима на Сан Франциско (Трето Издание), Национална Администрација за Океани и Атмосфера, јануари 1995]</ref> Комбинацијата на ладна океанска вода и силни горештини во централна Калифорнија ја предизвикува карактеристичната [[магла]] на Сан Франциско. Маглата знае да ја покрие западната половина од градот эа време на целиот ден во [[лето]] и рана [[есен]]. Маглата е помалку присутна во источните населби за време на доцната пролет и во септември и октомври. Септември и октомври се впрочем најтоплите месеци во годината. Заради оштрата топографија и влијанието од водата, Сан Франциско всушност има повеќе [[микроклима|микроклими]]. Високите ридови во географискиот центар на градот се одговорни за 20% разлика во годишните врнежи помеѓу различни делови од градот.<ref name="СФКлима"/> Тие исто ги заштитуваат населбите на исток од маглата и ладната клима која што е карактеристична за населбата наречена [[Зајдисонце, Сан Франциско, Калифорнија|Зајдисонце]]. За оние што живеаат во источниот дел од градот, Сан Франциско е прилично сончев со просек од околу 160 сончеви денови во годината а само 105 облачни денови.<ref>[http://www.wrcc.dri.edu/CLIMATEDATA.html Историски Климатски Информации] Западен Регионален Климатски Центар.</ref> {| class="wikitable" ! style="background: #FFFFFF; color: #000000" height="17" | Месец ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Јан ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Феб ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Мар ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Апр ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Мај ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Јун ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Јул ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Авг ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Сеп ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Окт ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Ное ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Дек ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Година |- ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Просечна висока температура (°C) | style="background: #FFFFE0; color:#000000;" | 13 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 15 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 16 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 17 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 17 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 18 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 18 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 18 | style="background: #FFA500; color:#000000;" | 21 | style="background: #FFA500; color:#000000;" | 20 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 17 | style="background: #FFFFE0; color:#000000;" | 13 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | <center>'''17'''</center> |- ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" height="16;" | Просечна ниска температура (°C) | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 7 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 9 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 10 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 10 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 11 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 13 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 10 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8 | style="background: #ffffff; color: black;" | <center>'''10'''</center> |- ! style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | Дожд (cm) | style="background: #4169E1;" | 10 | style="background: #6495ED;" | 8 | style="background: #6695ED;" | 7 | style="background: #67CEEB;" | 3 | style="background: #FFFFFF;" | 1 | style="background: #FFFFFF;" | -- | style="background: #FFFFFF;" | -- | style="background: #FFFFFF;" | -- | style="background: #FFFFFF;" | -- | style="background: #77CEEB;" | 2 | style="background: #6695ED;" | 6 | style="background: #6495ED;" | 9 | style="background: #FFFFFF;" | <center>'''51'''</center> |- |+ colspan="14" style="text-align:center;"|Табела 1: Податоци за климата на Сан Франциско<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=149427&refer=&units=us Weatherbase]</ref> |} === Населби === [[Податотека:SF_Chinatown_CA.jpg|thumb|200px|right|[[Кинеска Четврт, Сан Франциско, Калифорнија|Кинеска Четврт]]]] Историскиот центар на Сан Франциско се состои од северно-источниот квадрант на градот сè до [[Маркет, Сан Франциско, Калифорнија|улицата Маркет]] на југ. Тука се наоѓаат [[Финансиска Четврт, Сан Франциско, Калифорнија|Финансиската Четврт]] и [[Јунион Плоштад, Сан Франциско, Калифорнија|Јунион Плоштадот]] којшто претставува туристички, хотелиерски и шопинг центар на градот. Туристите како и граѓаните на Сан Франциско ги користат [[кабелски коли|кабелските коли]] да ги искачат стрмите приоди кон врвот на [[Ноб Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Ноб Ридот]] којшто на времето претставувал дом на најголемите бизнис ѕверки. Истите кабелски коли се користат за спуштање кон [[Рибарски Мол, Сан Франциско, Калифорнија|Рибарскиот Мол]] кој во минатото бил користен за прикотвување на рибарските бродови а денес претставува голема туристичка атракција и центар на збиднување. Во истиот квадрант се наоѓаат и [[Руски Рид, Сан Франциско, Калифорнија|Рускиот Рид]] со светски-познатата крива [[Ломбард, Сан Франциско, Калифорнија|улица Ломбард]], [[Северна Плажа, Сан Франциско, Калифорнија|Северната Плажа]] која е Сан Франциско верзија на [[Мала Италија]], и [[Телеграф Рид]]от каде што се наоѓа [[Коит Кула]]та изградена во спомен на пожарникарите на Сан Франциско. Во близина се наоѓа и светски познатата [[Кинеска Четврт, Сан Франциско, Калифорнија|Кинеска Четврт]] која била формирана уште во 1860-тите. [[Тендерлојн, Сан Франциско, Калифорнија|Тендерлојн]] е населба која што многумина ја сметаат за една од населбите со највисока стапка на криминал. Во [[Област Мисија, Сан Франциско, Калифорнија|Областа Мисија]] обично живеаат работници и имигранти од [[Мексико]] и [[Средна Америка]], но, Мисија истовремено поминува низ процес на [[гентрификација]]. [[Хејт-Ешбури, Сан Францицско, Калифорнија|Хејт-Ешбури]] сѐ уште има боемски карактер. [[Кастро, Сан Франциско, Калифорнија|Кастро]] е центар на хомосексуалниот живот во градот и е препороден откако епидемијата на [[СИДА]] се стави под контрола. [[Јапонска Четврт, Сан Франциско, Калифорнија|Јапонската Четврт]] претрпела големи штети кога јапонските граѓани биле пратени во [[Јапонски Американци во Кампови|кампови]] за време на Втората светска војна, додека истовремено населението во [[Западна Додавка, Сан Франциско, Калифорнија|Западната Додавка]] нагло се зголемило со голем број на [[африкански Американци]]. [[Обоени Убавици|Обоените Убавици]], ред на реновирани и добро одржани [[Викторијанка|викторијанки]] се сместени веднаш до [[Аламо Плоштад]]от, додека во населбата [[Тихоокеански Височини, Сан Франциско, Калифорнија|Тихоокеански Височини]] се наоѓаат палатите на бизнис елитата кои биле изградени веднаш по земјотресот од 1906 година. [[Марина Област, Сан Франциско, Калифорнија|Марина Областа]] во северниот дел од градот е мошне жива област населена со многу млади и урбани професионалци. [[Област Ричмонд, Сан Франциско, Калифорнија|Областа Ричмонд]] е голем регион кој се наоѓа на север од [[Златна Капија (парк)|Паркот на Златната Капија]] и се простира сè до [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Ричмонд е дом на одделот наречен "Нова Кинеска Четврт", но, истовремено привлекува и низа имигранти од други делови од [[Азија]] и [[Русија]]. На југ од Паркот на Златната Капија се наоѓа [[Област Зајдисонце|Областа Зајдисонце]] каде мнозинството на жители се со азиско потекло.<ref>Ендру Чао (22 март 2002). [http://www.asianweek.com/2002_03_22/bay_redistricting.html Катастрофален Одзив на АПА во Првите Состаноци за Територијална Поделба] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050216214752/http://www.asianweek.com/2002_03_22/bay_redistricting.html |date=2005-02-16 }} ''Азиска Недела''.</ref> Областите Ричмонд и Зајдисонце се главно населени со жители од средна класа. Јужните делови на Сан Франциско се населени најмногу со студенти и работници. [[Јужно од Маркет]] во минатото претставувала индустриска област, но, во последно време има претрпено голем број на реновации и развој. Започнувајќи со времето на [[Интернет Бум]]от па сè до ден-денес, во населбата се градат [[облакодери]] и апартмански згради. По успешната трансформација на [[Јужна Плажа, Сан Франциско, Калифорнија|Јужната Плажа]], населбата [[Залив на Мисијата, Сан Франциско, Калифорнија|Залив на Мисијата]] претрпе голем развој; капитален објект на оваа преродба претставува новиот кампус на [[Универзитет на Калифорнија во Сан Франциско|Универзитетот на Калифорнија во Сан Франциско]]. === Плажи и Паркови === [[Податотека:SF Conservatory of Flowers 2.jpg|left|thumb|300px|Стакларникот за Цвеќиња во Паркот на Златната Капија]] [[Податотека:GGBBaker.JPG|thumb|90px|right|[[Плажа Бејкер, Сан Франциско, Калифорнија|Плажата Бејкер]]]] [[Океанска Плажа, Сан Франциско, Калифорнија|Океанската Плажа]] се наоѓа на страната на Тихиот Океан, додека [[Плажа Бејкер, Сан Франциско, Калифорнија|Плажата Бејкер]] се наоѓа на живописна локација веднаш на запад од Мостот на Златната Капија. И двете плажи не се соодветни за пливање бидејќи водата е студена а струите можат да бидат смртоносни. Најголемиот и најпознат парк е [[Парк на Златната Капија|Паркот на Златната Капија]] кој се простира од географскиот центар на градот, па сè до океанот. Пред да стане парк, истата област се состоела од малку трева и многу песок. Денес, паркот е посаден со илјадници дрва и растенија донесени од други краишта. Во паркот се наоѓаат и атракции како [[Стакларник за Цвеќиња|Стакларникот за Цвеќиња]], [[Јапонска Чајна Градина во Паркот на Златната Капија|Јапонската Чајна Градина]] и [[Ботаничка Градина во Паркот на Златната Капија|Ботаничката Градина]]. [[Президио]], бивша воена база, и [[Криси Поле]]то се дел од [[Национална Рекреативна Област на Златната Капија|Националната Рекреативна Област на Златната Капија]]. Во истата област припаѓаат и островот Алкатраз и други оближни регионални паркови. [[Парк Буена Виста|Паркот Буена Виста]] е најстариот парк во градот и бил оформен уште во 1867 година. [[Мерсед Езеро]]то е слатководно езеро кое е опкружено со парк. == Демографија == [[Податотека:SFPopulationGrowth.jpg|thumb|250px|Број на жители (во илјади) по година<ref name="SF_Historical_Population">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html|title=Жителства на 100 најголеми градови и урбани средини во САД: 1790 до 1990|last=Gibson|first=Campbell|date=јуни 1998|work=|publisher=Биро за Попис на САД|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=29 јануари 2006}}</ref>]] {{seealso|Демографски карти на Сан Франциско, Калифорнија}} Бројот на жители на Сан Франциско се искачил на историски максимални 776.733 во 2000 година за време на врвот на Интернет бумот. Помеѓу 2000 и 2005 година бројот на жители се намалил за околу 35.000. Со скоро 6.200 жители по квадратен километар, Сан Франциско е вториот најгусто населен голем град во САД, веднаш зад [[Њујорк]].<ref name="SF_Population_Density">{{Наведена мрежна страница|url=http://gislounge.com/features/aa041101c.shtml|title=Густина на Население во САД, Попис 2000|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070210010305/http://gislounge.com/features/aa041101c.shtml|archive-date=2007-02-10|dead-url=|accessdate=29 јануари 2006|accessmonthday=|access-date=}}</ref> Сан Франциско е центарот на [[Санфранциски Залив|заливот]] и заедно со [[Сан Хосе, Калифорнија|Сан Хосе]] и [[Оукланд, Калифорнија|Оукланд]] формира метро област со над 7 милиони жители. Оваа област е петта најголема по број на жители во САД според пописот од 2000 година.<ref>[http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t29/tab06.xls Попис 2000 PHC-T-29. Табели на Жителства во Метрополитски Статистички Области, Микрополитиски Статистички Области, Комбинирани Статистички Области, Градови во Нова Англија: 1990 and 2000]. (Microsoft Excel) Биро за Попис на САД . Пристапено на 31 август 2006.</ref> Сан Франциско е град каде малцинствата се во мнозинство. Помалку од 44% од населението се белци. 31% од вкупното население се [[азиски Американци]] од кои најмногу се [[кинези]]. Околу 14% се [[хиспањоли]], додека помалку од 8% се [[африкански Американци]] што е помалку од просекот на државно ниво.<ref>[http://www.bayareacensus.ca.gov/counties/SanFranciscoCounty.pdf Табела DP-1. Профил на Генерални Демографски Одлики: 2000 Географска Област: Општина Сан Франциско, Калифорнија.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061028003540/http://www.bayareacensus.ca.gov/counties/SanFranciscoCounty.pdf |date=2006-10-28 }} (PDF) Биро за Попис на САД. Пристапено на 31 август 2006.</ref> Малкумина од жителите на Сан Франциско имаат живеено во градот од нивното раѓање. Само 35% од жителите биле родени во Калифорнија; 39% биле родени надвор од САД.<ref name="SFEconomicStrategy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfgov.org/site/uploadedfiles/moed/economic_strat/ExecutiveSummary_EconomicPerformanceReview.pdf|title=Преглед на Скорешните Економски Перформанси на Сан Франциско|last=Еган|first=Тед|date=3 мај 2006|work=|publisher=ICF Consulting|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710072642/http://www.sfgov.org/site/uploadedfiles/moed/economic_strat/ExecutiveSummary_EconomicPerformanceReview.pdf|archive-date=2007-07-10|dead-url=|accessdate=27 август 2006|url-status=dead}}</ref> Сан Франциско го има најголемиот процент на хомосексуални семејства од било која општина во САД додека заливот ја има најголемата концентрација од сите метро области во земјата.<ref name="gaystats">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hrc.org/Content/ContentGroups/Publications1/census.pdf#search=%22cities%20with%20largest%20number%20of%20same%20sex%20couples%22|title=Геј и Лезбијски Фамилии во САД: Семејства со Хомосексуални Невенчани Партнери|last=|first=|date=|work=|publisher=Human Rights Campaign|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901040733/http://www.hrc.org/Content/ContentGroups/Publications1/census.pdf#search=%22cities%20with%20largest%20number%20of%20same%20sex%20couples%22|archive-date=2006-09-01|dead-url=|accessdate=27 август 2006}}</ref> Во градот има доста повеќе геј мажи од лезбејки; се проценува дека 20% од сите машки во градот над 15 годишна возраст се [[геј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.scotsman.com/latest.cfm?id=540112006|title=Сан Франциско е можеби Нај-Геј Град во Светот - Извештај|last=Танер|first=Адам|date=7 април 2006|work=|publisher=Scotsman|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 септември 2006}}</ref> Средниот куќен приход на Сан Франциско во 2005 година изнесувал 57.496 долари што е петти по висина од сите големи градови во земјата.<ref name="MedianIncome">[http://www.mercurynews.com/multimedia/mercurynews/news/mn_census_report01_083006.pdf Податоци за Приход, Заработувачка и Сиромаштија од Анкетата на Населби во 2005.] (PDF) Биро за Попис на САД. Пристапено на 5 септември 2005.</ref> Следејќи ги националните трендови, сè повеќе семејства од средната класа го напуштаат градот со што се зголемува разликата во приходи помеѓу жителите <ref name="MiddleClass">Тајк Хендрикс (22 јуни 2006) [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2006/06/22/MNG6HJIDMM1.DTL Богат Град, Сиромашен Град: Според најнова анкета, среднокласните населби исчезнуваат од градовите оставајќи ги само населбите со висок и низок приход.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060711202504/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2006/06/22/MNG6HJIDMM1.DTL |date=2006-07-11 }} ''Сан Франциско Хроникл.'' Пристапено на 5 септември 2006.</ref> и се намалува бројот на деца. Со само 14,5% од жителите на детска возраст, Сан Франциско е град со најмалку деца во земјата.<ref name="ChildPopulation">{{Наведена мрежна страница|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2005/05/24/national/a111604D45.DTL|title=Бројот на Деца Драстично Намален во Сан Франциско|last=Леф|first=Лиса|date=24 мај 2005|work=|publisher=Сан Франциско Хроникл|archive-url=https://web.archive.org/web/20070217042432/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2005%2F05%2F24%2Fnational%2Fa111604D45.DTL|archive-date=2007-02-17|dead-url=|accessdate=27 август 2006}}</ref> Сепак, само 7,8% од населението се смета за сиромашно што е помалку од националниот просек и го прави Сан Франциско еден од градовите со најмалку сиромашно население во земјата.<ref>[http://www.census.gov/compendia/statab/tables/06s0691.xls Статистички извадок за 2006: Приход, потрошувачка и богатство, Табела 691 - домашен приход, семеен приход, приход по глава на жител и сиромашни поединци и семејства по град: 2003.] (Microsoft Excel) [[Биро за попис на САД]]. Проверено на 5 септември 2006 {{en}}</ref> [[Бездомници]]те се еден од хроничните и контраверзни проблеми на градот уште од раните 1980-и. Сан Франциско се смета за град со највисока стапка на бездомници по жител во земјата.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.lasvegassun.com/sunbin/stories/sun/2005/aug/12/519199343.html|title=Критичарите велат дека регионалниот план нема да го реши проблемот|last=Прет|first=Тимоти|date=14 август 2006|work=|publisher=Лас Вегас Сан|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 август 2006}}</ref> [[Стапка на криминал|Стапките]] на насилен криминал и имотен криминал се состоеле од 742 и 4943 инциденти по 100.000 жители респективно и <ref name="SFCrimeRank">[https://web.archive.org/web/20041027002614/http://www.fbi.gov/ucr/cius_03/xl/03tbl08.xls Стандардизирани Извештаи за Криминал: Табела 8 - Познати Криминални Постапки, по град, за градови со над 10.000 жители, 2003] Федерално Информативно Биро. Пристапено на 5 септември 2006.</ref> се повисоки од националните просеци.<ref>[https://web.archive.org/web/20041027002637/http://www.fbi.gov/ucr/cius_03/xl/03tbl01.xls Стандардизирани Извештаи за Криминал: Табела 1 - Криминал во САД по Број и Стапка, 1984-2003] Федерално Информативно Биро. Пристапено на 6 септември 2006.</ref> Помеѓу 50-те најголеми градови во САД, Сан Франциско се наоѓа на 32-то и 38-то место респективно во тие две категории.<ref name="SFCrimeRank"/> == Локална власт == {{seealso|Градоначалник на Сан Франциско}} Сан Франциско претставува и [[град]] и општина, статус којшто го има уште од 1856 година. Сан Франциско е единствениот град-општина во државата [[Калифорнија]]. [[Градоначалник на Сан Франциско|Градоначалникот]] е предводник и на општината додека [[Градски совет|Градскиот Совет]] е истовремено и [[Одбор на Надгледувачи]]. Заради оваа уникатна ситуација, градот има јурисдикција и врз земјиште кое се наоѓа надвор од неговите граници. [[Сан Франциско Интернационален Аеродром|Аеродромот на Сан Франциско]] се наоѓа во општината Сан Матео, но е во сопственост и е управуван од градот и општината Сан Франциско. Исто така, Сан Франциско постојано изнајмува земјиште во долината [[Хеч Хечи (долина)|Хеч Хечи]] и дел од изливниот систем во [[Јосемити Национален парк|Јосемити Националниот парк]]. [[Податотека:Sfcityhall.jpeg|thumb|left|280px|[[Собрание на Сан Франциско]]]] Според локалниот устав, владата на Сан Франциско се состои од две еднакви власти. Извршната власт е предводена од градоначалникот и вклучува други избрани и назначени функционери, како и јавната професионална служба. Единаесетте членови на [[Одбор на Надгледувачи|Одборот на Надгледувачи]] ја сочинуваат законодовната власт и се предводени од претседател ([[Ерон Пескин]] во 2006). Надгледувачите се избираат како претставници на одредени области на градот.<ref name="SF_Gov_Supervisor_Districts">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfgov.org/site/bdsupvrs_index.asp?id=4385|title=Информации за Областите на Одборот на Надгледувачи|last=|first=|date=|work=|publisher=Град и Општина на Сан Франциско, Одбор на Надгледувачи|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714005328/http://www.sfgov.org/site/bdsupvrs_index.asp?id=4385|archive-date=2007-07-14|dead-url=|accessdate=29 јануари 2006|url-status=dead}}</ref> Ако градоначалникот почине или даде отказ, претседателот на Одборот на Надгледувачи ја презема функцијата. Ова се случило во 1978 кога [[Даен Фајнстајн]] ја преземала функцијата од [[Џорџ Москони]] кој бил атентиран. Буџетот на Сан Франциско во 2005 година се состоел од 5 милијарди долари.<ref name="BudgetSF">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfgov.org/site/uploadedfiles/controller/budget_information/BudgGd_05.pdf|title=Водич низ буџетскиот процес на Сан Франциско, април 2005|last=|first=|date=|work=|publisher=Град и Општина на Сан Франциско, Канцеларија на Контролорот|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20060802030834/http://sfgov.org/site/uploadedfiles/controller/budget_information/BudgGd_05.pdf|archive-date=2006-08-02|dead-url=|accessdate=25 август 2006|url-status=dead}}</ref> Федералната влада го користи Сан Франциско како регионален центар за многу федерални органи како [[Деветти Суд за Жалби на САД|Деветтиот Суд за Жалби]], [[Федерална Банка на Сан Франциско|Федералната Банка]], и [[Печатница за Пари на САД|Печатницата за Пари]]. Сè до раните 1990-те во градот имало и три големи воени бази - [[Президио]], [[Острово на Богатството]] и [[Сан Франциско Воено Бродоградилиште|военото бродоградилиште]] Хантерс Поинт. И покрај тоа што главниот град на Калифорнија е [[Сакраменто, Калифорнија|Сакраменто]], во Сан Франциско се наоѓа и [[Врховен Суд на Калифорнија|Врховниот Суд на Калифорнија]] како и други државни агенции. Во Сан Франциско се наоѓаат и над триесет странски [[конзулат|конзулти]].<ref>[http://www.yellowpages.com/sp/yellowpages/ypresults.jsp?t=0&v=3&s=2&p=1&q=Consulates&ci=san+francisco&st=CA&q=Consulates Побарај конзулати во Сан Франциско, Калифорнија] Yellowpages.com, Пристапено на 27 август 2006.</ref> == Економија == {{seealso|Компании со Седиште во Сан Франциско, Калифорнија}} [[Податотека:Alcatraz11.JPEG|thumb|right|170px|1,5 милиони туристи годишно го посетуваат [[Алкатраз]].<ref>[http://www.nps.gov/archive/goga/parklabs/library/wildlifeguide/wildlife_habitats.htm Водич на диви животни: Живеалишта во Националниот Рекреативен Парк на Златната Капија.] Лабораторија на Нацоналните Паркови, Национален Сервис на Парковите. Пристатепено на 4 септември 2006.</ref>]] [[Туризам]]от е главен мотор на економијата на Сан Франциско. Бидејќи Сан Франциско често се споменува и користи во музиката, филмот и популарната култура, градот е еден од најпознатите во светот. Сан Франциско е петтиот најпосетен град во [[САД]] од странски туристи <ref>[http://www.tinet.ita.doc.gov/view/f-2002-45-561/index.html Странските Туристи Ќе Избираат Американски Градови и Хавајски Острови за Посета 2002-2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060925012933/http://www.tinet.ita.doc.gov/view/f-2002-45-561/index.html |date=2006-09-25 }} Министерство за Трговија на САД, Канцеларијата за Туристичката Индустрија. Пристапено на 27 август 2006.</ref>, додека [[Пјер 39]] крај [[Рибарски Мол, Сан Франциско, Калифорнија|Рибарскиот Мол]] е третата најголема туристичка атракција во земјата.<ref>[http://www.ci.sf.ca.us/site/mainpages_page.asp?id=18191 Град и Општина на Сан Франциско: Атракции на Сан Франциско.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081114034143/http://www.ci.sf.ca.us/site/mainpages_page.asp?id=18191 |date=2008-11-14 }} Град и Општина на Сан Франциско. Пристатепно на 4 септември 2006.</ref> Повеќе од 15 милиони туристи го посетиле Сан Франциско во 2005 година и потрошиле околу 7,5 милијарди долари.<ref>Рејн, Џорџ. (13 мај 2006). [http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/05/13/BUG0TIR3FC37.DTL Туристичкиот долари се собираат: Во Сан Франциско има повеќе туристи и пари - туризмот е нашата индустрија број 1.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120523172311/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F05%2F13%2FBUG0TIR3FC37.DTL |date=2012-05-23 }} ''Сан Франциско Хроникл''. Пристапено на 23 август 2006.</ref> Бидејќи градот има голем број на хотели и ресторани како и [[Москони Центар|саемски простор]] од светска класа, Сан Франциско е еден од десетте најголеми одредишта за конгреси и конференции во [[Северна Америка]]. <ref>Спеин, Вилијам (13 ноември 2004). [http://www.marketwatch.com/News/Story/Story.aspx?guid=%7B708E799D-2F2A-4AE8-9814-096BDF4F98DA%7D&siteid=mktw&dist= Трошковите како фактор: Најдобрите градовите за конференции имаат најевтини хотели.] CBS MarketWatch. Пристапено на 3 септември 2006.</ref> Како последица на [[Калифорниска Златка Треска|златната треска]], Сан Франциско се претворил во главниот банкарски и финансиски центар на западниот брег на САД. [[Улицата Монтгомери]] во [[Финансиска Четврт, Сан Франциско, Калифорнија|Финансиската Четврт]] е позната како „западниот Вол Стрит“ и е местото каде што се наоѓа [[Федерална Банка на Сан Франциско|Федералната Банка на Сан Франциско]]. Во минатото, на истото место била и [[Тихоокеанска Берза|Тихоокеанската Берза]]. [[Банка на Америка|Банката на Америка]], првата банка да започне да издава кредити на средната класа, била основана во Сан Франциско. Многу големи финансиски институции, мултионационални банки и инвеститорски фирми имаат седишта или регионални канцеларии во градот а тука се наоѓаат и седиштата на шест од петстоте најголеми компании во САД ([[Форчн 500]]). Во Сан Франциско има мошне силна инфраструктура за нудење на професионални сервиси; тука можат да се најдат многу [[адвокатска фирма|адвокатски фирми]], фирми за [[јавни односи]], [[архитектура]], и [[графички дизајн]]. Сан Франциско е еден од десетте [[Глобален град|глобални градови]] и е прогласен за [[Бета Светски Градови|Бета Светски Град]]. Економијата на Сан Франциско сè повеќе се поврзува со таа на [[Силициумска Долина|Силициумската Долина]] на југот. И двете имаат голема потреба за високо образовани работници со мошне специјализирани способности. Во последно време, градот станува сè повеќе центар за истражување и развој во [[биотехнологија]]та и [[биомедицина]]та. Населбата [[Залив на Мисијата, Сан Франциско, Калифорнија|Залив на Мисијата]] е седиште на вториот кампус на [[Универзитет на Калифорнија во Сан Франциско|Универзитетот на Калифорнија во Сан Франциско]] како и на многу компании од биотехнолошката индустрија. Тука се наоѓа и седиштето на [[Калифорниски Институт за Регенеративна Медицина|Калифорнискиот Институт за Регенеративна Медицина]], државниот институт кој финансира програми за [[истражување на матични клетки]]. Националните синџири на продавници не се многу присутни во градот. Локалната Комисија за Мали Претпријатија ги поддржува локалните трговци со цел поголем дел од заработувачката да се зачува на локално ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2005/11/29/BUGN3FS8911.DTL&type=business|title=Локалната Улица Против Улицата на Синџири|last=Сед|first=Керолин|date=20 ноември 2005|work=|publisher=Сан Франциско Хроникл|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624163311/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2005/11/29/BUGN3FS8911.DTL&type=business|archive-date=2008-06-24|dead-url=|accessdate=27 август 2006|url-status=dead}}</ref> Осумдесет и пет проценти од сите фирми во градот се мали фирми со помалку од десет вработени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sanfranciscosentinel.com/news_in_brief/sf_tech_gateway_060412.shtml|title=Сан Франциско е влезна капија за имигрантите и технологијата од Силициумската Долина|last=Тен|first=Алдрич М.|date=12 април 2006|work=|publisher=Сан Франциско Сентинел|archive-url=https://web.archive.org/web/20060908135134/http://www.sanfranciscosentinel.com/news_in_brief/sf_tech_gateway_060412.shtml|archive-date=2006-09-08|dead-url=|accessdate=27 август 2006|url-status=dead}}</ref> Бројот на жители на Сан Франциско коишто работат за компании со над 1.000 вработени се има преполовено од 1977 година наваму.<ref name="SFEconomicStrategy"/> Во Сан Франциско се наоѓа и [[музеј]]от за [[наука]] [[Експлораториум]], еден од најпопуларните музеи во Сан Франциско, со над 500.000 посетители годишно. ==Сан Франциско како тема во уметноста и во популарната култура== * „Господинот од Сан Франциско“ ([[руски]]: ''Господин из Сан Франциско'') — [[расказ]] на рускиот писател [[Иван Алексеевич Бунин|Иван Бунин]] од 1915 година.<ref>Ivan Bunjin, ''Gospodin iz San Franciska i druge pripovetke''. Beograd: Rad, 1964, стр. 3-26.</ref> * „[[Сан Франциско (музички албум)|Сан Франциско]]“ (''San Francisco'') — музички албум на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Американ мјузик клаб]] (''American Music Club'') од 1994 година.<ref>[https://www.discogs.com/American-Music-Club-San-Francisco/master/138013 DISCOGS American Music Club ‎– San Francisco (пристапено на 10.6.2018)]</ref> * „Лажни приказни за Сан Франциско“ (''Fake tales of San Francisco'') — песна на британската рок-група [[Арктик манкис]] (''Arctic Monkeys'') од 2005 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Pr8JAVrnAeI YouTube, Arctic Monkeys - Fake Tales of San Francisco (пристапено на 21.12.2016)]</ref> * „Сан Франциско“ (''San Francisco'') — песна на американскиот пејач [[Скот Мекензи]] (''Scott McKenzie'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7I0vkKy504U YouTube, San Francisco - Scott McKenzie (пристапено на 21.12.2016)]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни Врски == * [http://www.ci.sf.ca.us/ Официјална Страна на Градот и Општина Сан Франциско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19961031163529/http://www.ci.sf.ca.us/ |date=1996-10-31 }} {{50-те најголеми градови во САД по население}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сан Франциско| ]] [[Категорија:Градови во Калифорнија]] [[Категорија:Окрузи во Калифорнија]] [[Категорија:Населени места основани во 1776 година]] deirdewzmpiql2dgc3oapdg7cwzqq1x 0 18700 5586859 5351623 2026-07-03T23:04:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586859 wikitext text/x-wiki [[Податотека:NZ Regional Councils and Territorial Authorities 2017 mk.svg|мини|десно|исправено|300п|Карта на регионите и територијалните управи или единици (окрузите и градовите) на Нов Зеланд.]] '''[[Регион]]''' ([[анг.]] ''region'') — формален поим за првостепената единица [[локална самоуправа]] во '''[[Нов Зеланд]]'''. Земјата има 16 региони. Дванаесет ги управува избран регионален совет, додека четири се управувани од [[Територијални управи во Нов Зеланд|територијални единици]] (второстепена локална власт) кои исто така ги извршуваат должностите на регионален совет и затоа се нарекуваат [[Унитарна управа|унитарни управи]]. Ова правило има еден исклучок, градот [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]] кој е управуван од поединечна територијална управа на неговиот регион (Тасман). [[Совет на Четемските Острови|Советот на Четемските Острови]] често се смета за унитарна власт, иако официјално спаѓа под регионот Кантербери. Некои регионални граници ги следал границите на територијалните управи, но има и многу исклучоци. на пример, јужната граница на регионот [[Окленд (регион)|Окленд]] напола го сече округот [[Френклин (округ)|Френклин]]. == Должности == Регионалните власти се главно одговорни за управа со животната околина (вода, фрлање на контаминати и нега за крајбрежјето), реките и езерата (контрола на поплави и одводи), земјиште; регионален транспорт (јавен), [[биосигурност]] или справување со штетници; додека територијалните управи се одговорни за: надзор врз користење на земјиштето на локално ниво (урбано и рурално планирање); инфраструктура (вода, канализација, одлевања и ѓубре; локални патишта; библиотеки; паркови и резервати), како и развој на локалната заедница. Регионалната и територијалната управа се финансираат од давачките за земјиште. Честопати двете администрации меѓусебно соработуваат во проекти кои се надополнуваат. ==Региони== {| class="wikitable" style="font-size:84%" |- ! style="background: white" rowspan="18" width="32%"| <imagemap> Податотека:Regions of NZ Numbered.svg|Региони во Нов Зеланд poly 190 55 177 64 150 27 153 21 138 4 152 2 151 10 157 16 183 25 190 46 186 49 [[Нортленд|Нортленд]] poly 190 55 177 65 190 90 206 85 204 73 195 73 197 60 [[Окленд_(регион)|Окленд]] rect 148 67 160 82 [[Окленд_(регион)|Окленд]] poly 214 64 214 56 209 51 199 56 201 61 [[Окленд_(регион)|Окленд]] poly 206 85 190 90 193 106 188 136 195 138 211 127 211 122 215 134 213 144 217 144 217 146 209 150 209 156 220 150 220 146 229 142 231 136 236 126 222 113 222 103 218 96 222 94 221 70 207 65 210 86 [[Ваикато]] poly 223 93 217 97 222 104 222 112 235 124 235 129 231 136 232 142 235 144 237 139 243 141 256 133 255 125 274 112 274 98 258 112 229 101 [[Залив_Пленти|Залив Пленти]] poly 273 98 274 112 255 125 255 132 270 144 272 136 282 129 283 110 287 102 281 97 [[Гизборн_(регион)|Гизборн]] poly 274 147 256 133 241 141 237 137 235 144 224 143 220 147 219 151 230 162 228 176 234 188 240 190 251 163 247 162 247 154 258 147 269 147 269 154 [[Хоков_Залив|Хоков Залив]] poly 194 137 188 136 184 143 178 143 168 150 168 157 175 163 181 163 191 172 199 166 199 159 194 156 191 148 [[Таранаки]] poly 212 124 211 128 195 138 191 148 199 160 198 166 193 172 203 180 204 188 202 198 205 200 215 192 213 198 219 201 229 198 231 202 240 190 233 188 227 176 229 163 224 159 223 153 219 151 209 156 209 150 217 146 217 143 212 143 217 130 [[Манавату-Вангануи]] poly 231 201 229 198 219 201 212 194 204 199 201 199 189 218 197 223 204 222 204 229 223 218 [[Велингтон_(регион)|Велингтон]] poly 156 218 137 246 130 230 141 223 144 209 138 192 145 189 143 196 150 198 [[Тасман_(регион)|Тасман]] rect 114 169 135 186 [[Тасман_(регион)|Тасман]] rect 165 173 184 190 [[Нелсон_(Нов Зеланд)|Нелсон]] poly 171 194 166 197 165 206 156 216 142 239 153 251 167 233 175 233 180 227 173 217 182 207 172 201 [[Марлборо_(регион)|Марлборо]] rect 180 239 201 256 [[Марлборо_(регион)|Марлборо]] poly 136 192 143 210 140 224 129 229 137 246 123 261 76 301 61 301 54 305 53 312 37 311 48 301 55 301 92 270 109 252 113 228 125 221 127 201 [[Западно_Крајбрежје_(Нов Зеланд)|Западно Крајбрежје]] rect 65 241 86 259 [[Западно_Крајбрежје_(Нов Зеланд)|Западно Крајбрежје]] poly 176 233 167 233 152 251 142 240 123 261 76 301 73 319 69 319 69 325 83 325 86 332 92 331 94 338 99 330 110 331 112 311 145 294 154 296 155 289 152 286 147 286 147 272 158 266 [[Кантербери_(регион)|Кантербери]] poly 75 301 61 300 54 304 53 311 42 312 41 335 45 345 58 350 63 345 66 347 61 358 66 382 71 388 82 383 94 364 102 363 104 361 100 357 105 349 111 330 98 331 95 338 92 338 92 331 85 331 82 323 69 324 69 319 73 318 [[Отаго]] poly 42 312 37 312 12 341 3 359 2 369 8 376 24 378 28 375 32 377 32 381 44 382 43 386 48 390 57 387 64 391 70 388 65 382 61 358 66 347 62 343 58 350 45 345 41 335 43 325 [[Саутленд|Саутленд]] poly 30 394 34 398 25 412 34 412 47 405 47 398 40 391 [[Саутленд|Саутленд]] desc bottom-left </imagemap> ! bgcolor="#efefef" width="3%"| ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" | Регион ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" | Регионален совет ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" | Админ. центар ! align="left" bgcolor="#f2f2f4" | Остров ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" | Површина&nbsp;(км²)<ref>[http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/E96FCEAC-7DEB-42F0-88B6-548450E1A241/0/LivingDensityTable1.xls Густина на живеење: Табела 1] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071128035610/http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/E96FCEAC-7DEB-42F0-88B6-548450E1A241/0/LivingDensityTable1.xls |date=2007-11-28 }}, Статистики за живеалишта, [[Статистика Нов Зеланд]]. проверено на 25 јануари 2009 {{en}} Површината се смета според границите утврдени во 2001 г. Не се вбројани водни површини поголеми од 15 хектари.</ref> ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" | Население{{НЗ население-податоци||||y}} ! align="right" bgcolor="#f2f2f4" | [[ISO 3166-2:NZ|ISO 3166-2]] |- |align="center"|1 || [[Нортленд]] || Регионален совет на Нортленд || [[Фангареи]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|13.941 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Northland Region|y}} || align="right"|<code>NZ-NTL</code> |- |align="center"|2 || [[Окленд (регион)|Окленд]] || Оклендски совет || [[Окленд]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|5.600 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Auckland Region|y}} || align="right"|<code>NZ-AUK</code> |- |align="center"|3 || [[Ваикато]] || Околина Ваикато || [[Хамилтон (Нов Зеланд)|Хамилтон]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|25.598 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Waikato Region|y}} || align="right"|<code>NZ-WKO</code> |- |align="center"|4 || [[Залив Пленти]] || Регионален совет на Заливот Пленти || [[Факатане]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|12.447 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Bay of Plenty Region|y}} || align="right"|<code>NZ-BOP</code> |- |align="center"|5 || [[Гизборн (регион)|Гизборн]] <sup>(1)</sup> || Регионален совет на Гизборн || [[Гизборн]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|8.351 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Gisborne Region|y}} || align="right"|<code>NZ-GIS</code> |- |align="center"|6 || [[Хоков Залив]] || Регионален совет на Хоковиот Залив || [[Нејпиер]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|14.164 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Hawke's Bay Region|y}} || align="right"|<code>NZ-HKB</code> |- |align="center"|7 || [[Таранаки]] || Регионален совет на Таранаки || [[Стратфорд]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|7.273 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Taranaki Region|y}} || align="right"|<code>NZ-TKI</code> |- |align="center"|8 || [[Манавату-Вангануи]] || Регионален совет Хорајзонс || [[Палмерстон Норт]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|22.215 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Manawatu-Wanganui Region|y}} || align="right"|<code>NZ-MWT</code> |- |align="center"|9 || [[Велингтон (регион)|Велингтон]] || Регионален совет на Велингтон || [[Велингтон]] || [[Северен Остров|Северен]] || align="right"|8.124 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Wellington Region|y}} || align="right"|<code>NZ-WGN</code> |- |align="center"|10 || [[Тасман (регон)|Тасман]] <sup>(1)</sup> || Окружен совет на Тасман || [[Ричмонд (Нов Зеланд)|Ричмонд]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|9.786 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Tasman Region|y}} || align="right"|<code>NZ-TAS</code> |- |align="center"|11 || [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]] <sup>(1)</sup> || Градски совет на Нелсон || [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|445 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Nelson Region|y}} || align="right"|<code>NZ-NSN</code> |- |align="center"|12 || [[Марлборо (регион)|Марлборо]] <sup>(1)</sup> || Окружен совет на Марлборо || [[Бленем (Нов Зеланд)|Бленем]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|12.484 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Marlborough Region|y}} || align="right"|<code>NZ-MBH</code> |- |align="center"|13 || [[Западно Крајбрежје (Нов Зеланд)|Западно Крајбрежје]] || Регионален совет на Западното Крајбрежје || [[Грејмут]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|23.336 || align="right"|{{НЗ население-податоци|West Coast Region|y}} || align="right"|<code>NZ-WTC</code> |- |align="center"|14 || [[Кантербери (регион)|Кантербери]] || Регионален совет на Кантербери || [[Крајстчерч]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|45.346 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Canterbury Region|y}} || align="right"|<code>NZ-CAN</code> |- |align="center"|15 || [[Отаго]] || Регионален совет на Отаго || [[Данидн]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|31.990 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Otago Region|y}} || align="right"|<code>NZ-OTA</code> |- |align="center"|16 || [[Саутленд]] || Регионален совет на Саутленд || [[Инверкаргил]] || [[Јужен Остров|Јужен]] || align="right"|34.347 || align="right"|{{НЗ население-податоци|Southland Region|y}} || align="right"|<code>NZ-STL</code> |- | colspan="8" style="font-size:smaller" | <sup>(1)</sup><small> Овие региони се ''[[Унитарна управа|унитарни управни единици]]''.</small> |} == Области вон регионалните граници == Нов Зеланд има број острови кои не спаѓаат во регионалните граници. [[Четемски Острови|Четемските Острови]] не се регион, иако нивниот совет оперира како регион. На [[Кермадек]] и [[Новозеландски Подантарктички Острови|подантарктичките острови]] живеат само мал број на конзерватори. Министерот за конзервација ја има власта на регионален совет во тие предели. == Раководство == Советите се бираат со јавно гласање секои три години. == Поврзано == * [[Територијални управи во Нов Зеланд]] * [[Окрузи во Нов Зеланд]] * [[Административна поделба на Нов Зеланд]] * [[Список на градови во Нов Зеланд]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071001031624/http://www.world-gazetteer.com/s/s_nz.htm Карта] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20071107064840/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1106257152&men=gadm&lng=en&gln=xx&dat=32&srt=pnan&col=aohdq&geo=-165 Населенија и зафатнини] {{en}} {{Региони во Нов Зеланд}} {{Административна поделба на Нов Зеланд}} [[Категорија:Региони во Нов Зеланд| ]] [[Категорија:Административна поделба на Нов Зеланд]] [[Категорија:Списоци за Нов Зеланд]] [[Категорија:Првостепени административни единици на земјите|Нов Зеланд]] 3znlxmc988bj9zpbcp57zhemowfb0jd 0 19878 5587011 5482294 2026-07-04T11:20:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587011 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија селен}} '''Селен''' — [[хемиски елемент]] со [[атомски број]] 34 и хемиски симбол '''Se'''. Тој не се наоѓа слободен во природата. Тој е неметален (поретко се смета за металоид) со својства кои се меѓусебно помеѓу елементите погоре и подолу во периодниот систем, сулфур и телур, а исто така има сличности со арсен . Тоа ретко се случува во својата елементарна состојба или како чиста руда соединенија во Земјината кора. Селенот (од старогрчки σελήνη (selḗnē) "Месечината") беше откриен во 1817 година од Јенс Јакоб Берцелиус, кој ја забележа сличноста на новиот елемент на претходно откриениот телур (именуван за Земјата). Селенот се наоѓа во метални сулфидни руди, каде што делумно го заменува сулфурот. Комерцијално, селенот се произведува како нуспроизвод во рафинирањето на овие руди, најчесто за време на производството. Минералите кои се чисти селениди или селентни соединенија се познати, но ретки. Главната комерцијална употреба за селен денес се производство на стакло и пигменти. Селен е полупроводник и се користи во фотоелетите. Апликациите во електрониката, штом се важни, најчесто се заменуваат со силициумски полупроводнички уреди. Селенот сè уште се користи во неколку типови на DC заштита од пренапонска заштита и еден тип на флуоресцентна квантна точка. Селените соли се токсични во големи количини, но количината на траги се неопходни за клеточна функција кај многу организми, вклучувајќи ги и сите животни. Селенот е состојка во многу мултивитамини и други додатоци во исхраната, вклучувајќи формула за бебиња. Таа е компонента на антиоксидансните ензими глутатион пероксидаза и тиоредоксин редуктаза (кои индиректно редуцираат одредени оксидирани молекули кај животните и некои растенија). Исто така, се наоѓа во три ензими на дејодиназа, кои претвораат еден тироиден хормон во друг. Селенските барања кај растенијата се разликуваат по видови, при што некои растенија бараат релативно големи количини, а други очигледно не бараат ништо. == Особености == === Физички својства === [[Податотека:Selenium_trigonal.jpg|лево|мини| Структура на шестаголен (сив) селен]] [[Податотека:26. Горење на метали.ogv|мини|[[Согорување|Горење]] на селен и други [[метал]]и.]] Селенот формира неколку алотропи кои меѓупретвораат со температурни промени, во зависност од стапката на промена на температурата. Кога се подготвува во хемиски реакции, селенот обично е аморфен, тула-црвен прав. Кога брзо се топи, ја формира црно, стаклестото тело,кое обично се продава комерцијално како монистра. Структурата на црниот селен е неправилна и комплексна и се состои од полимерни прстени до 1000 атоми по прстен. Црниот Селен е кршлив, сјајен,цврст,и малку растворлив во CS2. По греењето, се омекнува на 50&nbsp;°C и се претвора во сив селен на 180&nbsp;°C; Температурата на трансформацијата се намалува со присуство на халогени и амини. Црвените α, β и γ форми се произведуваат од растворите на црниот селен со менување на стапката на испарување на растворувачот (обично CS2). Сите тие имаат релативно ниски, моноклинни кристални симетрии и содржат речиси идентични прстени од Se8 со различни аранжмани, како кај сулфур. Пакувањето е најгусто во α форма. Во Se8 прстените, растојанието Se-Se е 233,5 и Se-Se-Se аголот е 105,7 °. Други селенови алотропи можат да содржат Se6 или Se7 прстени. Најстабилната и густа форма на селен е сива и има шестаголна кристална решетка која се состои од спирални полимерни синџири, каде што растојанието Se-Se е 237,3 и аголот Se-Se-Se е 130,1 °. Минималното растојание помеѓу синџирите е 343.6 . Сивиот Seлен се формира со благо загревање на други алтотропи, со бавно ладење на стопен Se или со кондензација на пареата од Se веднаш под точката на топење. Додека останатите форми се изолатори, сивиот Se е полупроводник кој покажува значителна фотопроводливост. За разлика од другите алотропи, тој е нерастворлив во CS2. Тој се спротивставува на оксидацијата со воздух и не е нападнат од неоксидирачки киселини. Со силни агенси за намалување, формира полиселениди. Селенот не ги покажува промените во вискозноста што се подложува на сулфурот при постепено загревање. === Оптички својства === Благодарение на неговата употреба како фотокондуктор во детекторите со рамен зум (види подолу), оптичките својства на аморфните селенски (α-Se) тенки филмови биле предмет на интензивно истражување. === Изотопи === Селенот има седум природни изотопи. Пет од нив, 74Se, 76Se, 77Se, 78Se, 80Se, се стабилни, при што 80Se е најзастапен (49,6% природно изобилство). Исто така природно се јавува и долготрајниот примордијален радионуклид 82Se, со полуживот од 9,2 × 1019 години. Неприродната радиоизотоп 79Се, исто така, се случува во мали количества во ураниумските руди како производ на јадреното цепење. Селенот, исто така, има бројни нестабилни синтетички изотопи кои се движат од 64Se до 95Se; најстабилните се 75Се со полуживот од 119,78 дена и 72Ѕе со полуживот од 8,4 дена. Изотопите полесни од стабилните изотопи првенствено се подложени на бета плус за распаѓање на изотопи на арсен, а изотопите потешки од стабилните изотопи се подложени на бета минус распаѓање на изотопите на бром, со неколку ситни гранки на неутронска емисија во најтешките познати изотопи. {| class="wikitable" |+ Селенови изотопи со најголема стабилност ! Изотоп ! Природа ! Потекло ! Пола живот |- | <sup>74</sup> Se | Природно | | Стабилно |- | <sup>76</sup> Se | Природно | | Стабилно |- | <sup>77</sup> Se | Природно | Цепен производ | Стабилно |- | <sup>78</sup> Se | Природно | Цепен производ | Стабилно |- | <sup>79</sup> Se | Рута | Цепен производ | {{Вред|327000}} год.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ptb.de/en/org/6/nachrichten6/2010/60710_en.htm|title=The half-life of <sup>79</sup>Se|date=2010-09-23|publisher=Physikalisch-Technische Bundesanstalt|accessdate=2012-05-29}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jörg|first=Gerhard|last2=Bühnemann|first2=Rolf|last3=Hollas|first3=Simon|last4=Kivel|first4=Niko|last5=Kossert|first5=Karsten|last6=Van Winckel|first6=Stefaan|last7=Gostomski|first7=Christoph Lierse v.|displayauthors=3|date=2010|title=Preparation of radiochemically pure <sup>79</sup>Se and highly precise determination of its half-life|journal=Applied Radiation and Isotopes|volume=68|issue=12|pages=2339–2351|doi=10.1016/j.apradiso.2010.05.006|pmid=20627600}}</ref> |- | <sup>80</sup> Se | Природно | Цепен производ | Стабилно |- | <sup>82</sup> Se | Природно | Цепен производ <ref><sup>82</sup> Se е стабилна, за сите практични цели.</ref> | ~ 10 <sup>20</sup> год.<ref name="Audi">{{Наведено списание|last=Audi|first=Georges|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A. H.|date=2003|title=The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|url=http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|bibcode=2003NuPhA.729....3A|citeseerx=10.1.1.692.8504|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001}}</ref> |} == Хемиски соединенија == Селените соединенија најчесто постојат во [[Оксидационен број|оксидационите состојби]] -2, +2, +4 и +6. === Халкоген соединенија === Селенот образува два [[оксид]]и : [[Selenium dioxide|селен диоксид]] (SEO <sub>2)</sub> и [[Selenium trioxide|селен триоксид]] (SEO <sub>3).</sub> Селеновиот диоксид се формира со реакција на елементарниот селен со кислород:<ref name="house2008">{{Наведена книга|title=Inorganic chemistry|last=House|first=James E.|date=2008|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-356786-4|page=524}}</ref> : Se <sub>8</sub> + 8 O <sub>2</sub> → 8 SeO <sub>2</sub> [[Податотека:Selenium-dioxide-chain-3D-balls.png|лево|мини| Структура на полимер SeO <sub>2</sub> : атомите на (пирамидалниот) Se се жолти.]] Тоа е [[полимер]]на цврста материја која ги формира мономерните SeO <sub>2</sub> молекули во гасовита фаза. Се раствора во вода за да формира [[Selenous acid|селена киселина]] , H <sub>2</sub> SeO <sub>3</sub> . Селенова киселина, исто така, може да се направи директно со оксидирање елементарен селен со [[азотна киселина]] :<ref name="wiberg_holleman">{{Наведена книга|title=Inorganic chemistry|last=Wiberg|first=Egon|last2=Wiberg|first2=Nils|last3=Holleman|first3=Arnold Frederick|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-352651-9|location=San Diego|page=583}}</ref> : 3 Se + 4 HNO <sub>3</sub> + H <sub>2</sub> O → 3 H <sub>2</sub> SeO <sub>3</sub> + 4 NO За разлика од сулфур, кој формира стабилен [[Сулфур триоксид|триоксид]] , селениот триоксид е термодинамички нестабилен и се распаѓа на диоксидот над 185 &nbsp; °C:<ref name="house2008"/><ref name="wiberg_holleman"/> : 2 SeO <sub>3</sub> → 2 SeO <sub>2</sub> + O <sub>2</sub> (ΔH = -54 &nbsp; kJ / mol) Селеновиот триоксид се произведува во лабораторија со реакција на [[Anhydrous|безводен]] [[Potassium selenate|калиум селент]] (K <sub>2</sub> SeO <sub>4</sub> ) и сулфур триоксид (SO <sub>3</sub> ).<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=780}}</ref> [[Соли]]те на селенска киселина се нарекуваат селенити. Тие вклучуваат [[Silver selenite|сребро селенит]] (Ag <sub>2</sub> оптимизација <sub>3)</sub> и [[Sodium selenite|натриум селенит]] (Na <sub>2</sub> оптимизација <sub>3).</sub> [[Hydrogen sulfide|Водородниот сулфид]] реагира со водена селена киселина за да произведе селен дисулфид : : H <sub>2</sub> SeO <sub>3</sub> + 2 H <sub>2</sub> S → SeS <sub>2</sub> + 3 H <sub>2</sub> O Селен дисулфидот се состои од 8-члени прстени. Тој има приближен состав на SeS <sub>2</sub> , со поединечни прстени кои варираат во составот, како Se <sub>4</sub> S <sub>4</sub> и Se <sub>2</sub> S <sub>6</sub> . Селен дисулфид се користи во шампон како средство против [[Dandruff|првут]] , инхибитор во полимерната хемија, стаклена боја и средство за редукција во [[Fireworks|огномет]] .<ref name="wiberg_holleman"/> Селеновиот триоксид може да се синтетизира со дехидрирање на [[Selenic acid|селенска киселина]] , H <sub>2</sub> SeO <sub>4</sub> , која сама се произведува со оксидација на селен диоксид со [[водород пероксид]] :<ref>{{Наведена книга|title=Selenoyl difluoride|last=Seppelt|first=K.|last2=Desmarteau|first2=Darryl D.|date=1980|isbn=978-0-471-07715-2|series=Inorganic Syntheses|volume=20|pages=36–38|doi=10.1002/9780470132517.ch9}} The report describes the synthesis of selenic acid.</ref> : SeO <sub>2</sub> + H <sub>2</sub> O <sub>2</sub> → H <sub>2</sub> SeO <sub>4</sub> Топла, концентрирана селенска киселина може да реагира со злато за да формира злато (III) селентат.<ref>{{Наведено списание|last=Lenher|first=V.|date=April 1902|title=Action of selenic acid on gold|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=24|issue=4|pages=354–355|doi=10.1021/ja02018a005}}</ref> === Халогени соединенија === [[Iodide|Јодитот]] од селен не е добро познат. Единствениот стабилен [[Chloride|хлорид]] е [[Selenium monochloride|селенскиот монохлорид]] (Se <sub>2</sub> Cl <sub>2</sub> ), кој може да биде подобро познат како селен (I) хлорид; соодветниот [[Bromide|бромид]] е исто така познат. Овие видови се структурно аналогни на соодветниот [[Disulfur dichloride|дисулдор дихлорид]] . Селен дихлоридот е важен реагенс во подготовката на селенските соединенија (на пример, подготовката на Se <sub>7</sub> ). Се подготвува со третирање на селен со [[Sulfuryl chloride|сулфурил хлорид]] (SO <sub>2</sub> Cl <sub>2</sub> ).<ref>{{Наведена книга|title=Handbook of chalcogen chemistry: new perspectives in sulfur, selenium and tellurium|last=Xu, Zhengtao|date=2007|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=978-0-85404-366-8|editor-last=Devillanova, Francesco A.|page=460}}</ref> Селенот реагира со [[Флуор|флуор за]] да формира [[Selenium hexafluoride|селен хексафлуорид]] : : Se <sub>8</sub> + 24 F <sub>2</sub> → 8 SeF <sub>6</sub> Во споредба со [[Sulfur hexafluoride|сулфур хексафлуорид]] , [[Selenium hexafluoride|селен хексафлуорид]] (SEF <sub>6)</sub> е повеќе реактивен и е токсичен [[Бели дробови|пулмоналнен]] раздразнувач.<ref>{{Наведена книга|title=Proctor and Hughes' chemical hazards of the workplace|last=Proctor|first=Nick H.|last2=Hathaway|first2=Gloria J.|date=2004|publisher=Wiley-IEEE|isbn=978-0-471-26883-3|editor-last=James P. Hughes|edition=5|page=625}}</ref> Некои од оксихалидите на селен, како што се [[Selenium oxyfluoride|селенскиот оксифлуорид]] (SeOF <sub>2</sub> ) и [[Selenium oxychloride|селенскиот оксихлорид]] (SeOCl <sub>2</sub> ), се користат како специјални растворувачи.<ref name="house2008"/> === Селенид === Аналогно на однесувањето на другите халкогени, селенот формира [[селеноводород]] , H <sub>2</sub> Se. Тој е силен [[wiktionary:odiferous|одводен]] , токсичен и безбоен гас. Тој е повеќе кисел отколку H <sub>2</sub> S. Во растворот се јонизира со HSe <sup>-</sup> . Селенид дианион Se <sup>2-</sup> формира различни соединенија, вклучувајќи ги и минералите од кои вт се добива комерцијално. Илустративните селениди вклучуваат [[Mercury selenide|живаселенид]] (HgSe), [[Lead selenide|оловоселенид]] (PbSe), [[Zinc selenide|цинк селенид]] (ZnSe), и [[Copper indium gallium diselenide|бакар индиум галиум диселенид]] (Cu (га, In) Se <sub>2).</sub> Овие материјали се [[Полуспроводник|полупроводници]] . Со високо електропозитивни метали, како [[Aluminium|алуминиум]] , овие селениди се склони кон хидролиза:<ref name="house2008"/> : Al <sub>2</sub> Se <sub>3</sub> + 3 H <sub>2</sub> O → Al <sub>2</sub> O <sub>3</sub> + 3 H <sub>2</sub> Se Селенидите од алкалните метали реагираат со селен за да формираат полиселениди, {{хем|Se|n|2-}} <nowiki></br></nowiki> {{хем|Se|n|2-}} , кои постојат како синџири. === Други соединенија === === Други соединенија === Тетраселен тетранитрид, Se4N4, е експлозивно портокалово соединение аналогна на тетрасулфур тетранитрид (S4N4). Може да се синтетизира преку реакција на селен тетрахлорид (SeCl4) со [((CH3)3Si)2N]2Sе. Селенот реагира со цијаниди за да даде селеноцијанати: : 8 KCN + Se <sub>8</sub> → 8 KSeCN === Органоселенски соединенија === Селенот, особено во оксидациската состојба II, формира стабилни врски со јаглерод, кои се структурно аналогни на соодветните органосулфурни соединенија. Особено чести се селениди (R2Se, аналози на тиоети), диселениди (R2Se2, аналози на дисулфиди) и селеноли (RSeH, аналози на тиоли). Претставниците на селениди, диселениди и селеноли вклучуваат соодветно селенометионин, дифенилдиселенид и бензенселенол. Сулфоксидот во хемијата на сулфур е претставен во хемијата на селен од селеноксидите (формулата RSe (O) R), кои се интермедијари во органската синтеза, како што е илустрирано со реакцијата на елиминација на селеноксид. Во согласност со трендовите наведени во правилото за [[двојна врска]], ретко се забележуваат селенокетони, R (C = Se) R и селеналдехиди, R (C = Se) H. == Историја == Селен (грчки σελήνη selene што значи "месечина") бил откриен во 1817 од Јенс Јакоб Берцелиус и Јохан Готлиб Ган. Двајцата хемичари поседувале фабрика за хемија во близина на Грипсхолм, Шведска, која произведувала сулфурна киселина од страна на водечкиот коморски процес. Пирит од рудникот Фалун создал црвен талог во оловните комори за кои се претпоставува дека е соединение на арсен, па затоа употребата на пирита за да се направи киселина била прекината. Берцелиус и Ган сакале да го употребуваат пиритот, а исто така забележале дека црвениот талог отфрлил мирис како рен кога бил запален. Овој мирис не бил типичен за арсен, но сличен мирис бил познат и од телурските соединенија. Оттука, првото писмо на Берцелиус на Александар Марте изјавило дека ова е соединение на телур. Сепак, недостатокот на телурски соединенија во минералите на Фалун на крајот го навело Берцелиус да го реанализира црвениот талог, а во 1818 година напишал второ писмо до Марте, опишувајќи новооткриен елемент сличен на сулфур и телур. Поради својата сличност со телурот, именуван за Земјата, Берцелиус го именувал новиот елемент по Месечината. Во 1873 година, Willoughby Smith открил дека електричниот отпор на сивиот селен зависи од амбиенталното светло. Ова доведе до употреба како клетка за осветлување на светлината. Првите комерцијални производи со користење на селен биле развиени од страна на Вернер Сименс во средината на 1870-тите. Селените ќелија се користи во фотофонот развиен од Александар Греам Бел во 1879 година. Селен пренесува електрична струја пропорционална на количеството на светлина што паѓа на неговата површина. Овој феномен беше искористен во дизајнот на светломери и слични уреди. Полупроводничките својства на селенот се пронајдоа во бројни други уреди во електрониката. Развојот на селенските исправувачи започна во почетокот на 1930-тите, и тие ги замениле исправувачите на бакар оксид, бидејќи биле поефикасни. Овие траеле во комерцијалните уреди до 1970-тите, по што биле заменети со поевтини и уште поефикасни силициумски исправувачи. Селенот подоцна дојде до медицинско известување поради неговата токсичност за индустриските работници. Селенот е исто така познат како важен ветеринарен токсин, кој се гледа кај животни кои јадат високоселенски растенија. Во 1954 година, првите мукрочестици со специфични биолошки функции на селенот биле откриени во микроорганизмите од биохемичарот Џејн Пинсент. Беше откриено дека е од суштинско значење за животот на цицачите во 1957 година. Во 1970-тите, се покажало дека е присутно во две независни групи на ензими. Ова беше проследено со откривање на селеноцистеин во белковините. Во текот на осумдесеттите години, селеноцистеинот се покажа дека е кодиран од кодонот UGA. Механизмот за регодирање беше првпат разработен кај бактериите, а потоа кај цицачите (види елемент SECIS). [[Податотека:Selenium_in_sandstone_Westwater_Canyon_Section_23_Mine_Grants,_New_Mexico.jpg|мини| Природен селен во песочник, од рудник за ураниум во близина на [[Grants, New Mexico|Грантс, Ново Мексико]] ]] Природен (т.е. елементарен) селен е редок минерал, кој обично не формира добри кристали, но, кога формира, тие се стрмни ромбоадери или мали ацикуларни (влакнести) кристали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.galleries.com/minerals/elements/selenium/selenium.htm|title=Native Selenium|publisher=Webminerals|accessdate=2009-06-06}}</ref> Изолацијата на селен често е комбинирана од присуството на други соединенија и елементи. Селенот се јавува природно во голем број неоргански форми, вклучувајќи ги и селенидот, селененот и селенитот, но овие минерали се ретки. Вообичаениот минерален селенит не е селенски минерал и не содржи селенски јон, туку е еден вид на гипс (калциум сулфат хидрат) именуван како селен за месечината и пред откривањето на селен. Селенот најчесто се наоѓа како нечистотија, заменувајќи мал дел од сулфур во сулфидните руди на многу метали. Во живите системи, селенот се наоѓа во аминокиселините селенометионин, селеноцистеин и метилселенкоцистеин. Во овие соединенија, селенот игра аналогна улога на онаа на сулфур. Другото природно органоселенско соединение е диметил селенид. Одредени почви се богати со селен, а селенот може да биде биоконцентриран од некои растенија. Во почвите, селенот најчесто се јавува во растворливи форми како што се селенентот (аналогно на сулфат), кои лесно се испуштаат во реките со истекување. Океанската вода содржи значителни количини на селен. Антропогените извори на селен вклучуваат горење на јаглен и рударството и топењето на сулфидните руди. == Производство == Селенот најчесто се произведува од селенид од многу сулфидни руди, како што се бакар, никел или олово. Електролитичкото рафинирање на метали е особено продуктивно на селен како нуспроизвод, добиен од анодна кал од рафинериите од бакар. Друг извор е калта од оловните комори на постројки за сулфурна киселина, процес кој веќе не се користи. Селенот може да се пречисти од овој кал со повеќе методи. Сепак, повеќето елементарни селени доаѓаат како нуспроизвод на рафинирачки бакар или сулфурна киселина. Од нејзиниот пронајдок, производството на бакар од екстракција на растворувачи и електрично засилување (SX / EW) произведува зголемен удел во светското снабдување со бакар. Ова ја менува достапноста на селен бидејќи само мал дел од селен во рудата е исцелен со бакар. Индустриското производство на селен обично вклучува екстракција на селен диоксид од остатоци добиени при прочистување на бакар. Потоа, заедничкото производство од остатокот започнува со оксидација со натриум карбонат за да се произведе селен диоксид, кој се меша со вода и се закиселува за да се формира селена киселина (чекор на оксидација). Селенската киселина се излачува со сулфурдиоксид (чекор на редукција) за да се добие елементарен селен. Околу 2.000 тони селен се произведени во 2011 година во светот, најмногу во Германија (650 т), Јапонија (630 т), Белгија (200 т) и Русија (140 т), а вкупните резерви се проценети на 93.000 тони. Овие податоци ги исклучуваат двата најголеми производители, САД и Кина. Претходниот голем пораст беше забележан во 2004 година од 4-5 до 27 $ / фунта. Цената беше релативно стабилна во текот на 2004-2010 година со околу 30 долари за фунта (во лотови со 100 фунти), но се зголеми на 65 долари за 2011 година. Потрошувачката во 2010 година беше поделена на следниов начин: металургија - 30%, производство на стакло - 30% , земјоделство - 10%, хемикалии и пигменти - 10% и електроника - 10%. Кина е доминантен потрошувач на селен на 1,500-2,000 тони годишно. == Намени == === Манганска електролиза === За време на обработката на манган, додавањето на селен диоксид ја намалува моќта потребна за ракување со [[Електролитна ќелија|електролизните клетки]] . Кина е најголем потрошувач на селен диоксид за оваа намена. За секој тон манган, во просек 2 &nbsp; kg селен оксид се користи.<ref name="usgs">{{Наведена мрежна страница|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/selenium/|title=Selenium and Tellurium: Statistics and Information|publisher=United States Geological Survey|accessdate=2012-05-30|archive-date=2012-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508085217/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/selenium/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Sun|first=Yan|last2=Tian|first2=Xike|last3=He|first3=Binbin|last4=Yang|first4=Chao|last5=Pi|first5=Zhenbang|last6=Wang|first6=Yanxin|last7=Zhang|first7=Suxin|displayauthors=3|date=2011|title=Studies of the reduction mechanism of selenium dioxide and its impact on the microstructure of manganese electrodeposit|journal=Electrochimica Acta|volume=56|issue=24|pages=8305–8310|doi=10.1016/j.electacta.2011.06.111}}</ref> === Производство на стакло === Најголемата комерцијална употреба на Se, која изнесува околу 50% од потрошувачката, е за производство на стакло. Sе соединенијата даваат црвена боја на стакло. Оваа боја ги отфрла зелените или жолтата нијанса што произлегуваат од нечистотии на железо, карактеристични за повеќето стакло. За таа цел, се додаваат различни селенити и селенирани соли. За други намени може да се посака црвена боја, произведена од мешавини на CdSe и CdS.<ref name="Ullmann">Bernd E. Langner "Selenium and Selenium Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a23_525}}.</ref> === Легури === Селенот се користи со [[бизмут]] во [[Месинг|месинг за]] да се замени повеќе токсично [[олово]] . Регулирањето на оловото во примените за вода за пиење, како што е во САД со Законот за [[Safe Drinking Water Act|безбедна вода за пиење]] од 1974 година, направи намалување на оловото во месинг. Новиот месинг се продава под името EnviroBrass.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sxkPJzmkhnUC&pg=PA91|title=Copper and Copper Alloys|last=Davis|first=Joseph R.|date=2001|publisher=ASM Int.|isbn=978-0-87170-726-0|page=91}}</ref> Како олово и сулфур, селенот ја подобрува обработливоста на челик во концентрации околу 0,15%.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QahG1Ou1cyEC&pg=PA67|title=Cutting Data for Turning of Steel|last=Isakov|first=Edmund|date=2008-10-31|isbn=978-0-8311-3314-6|page=67}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gol'Dshtein|first=Ya. E.|last2=Mushtakova|first2=T. L.|last3=Komissarova|first3=T. A.|date=1979|title=Effect of selenium on the structure and properties of structural steel|journal=Metal Science and Heat Treatment|volume=21|issue=10|pages=741–746|bibcode=1979MSHT...21..741G|doi=10.1007/BF00708374}}</ref> Селенот го произведува истото подобрување на машината во бакарни легури.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sxkPJzmkhnUC&pg=PA278|title=Copper and Copper Alloys|last=Davis|first=Joseph R.|date=2001|publisher=[[ASM International (society)|ASM International]]|isbn=978-0-87170-726-0|page=278}}</ref> === Литиум-селен батерии === Литиум-селен (Li-Se) батеријата е еден од најспектакуларните системи за складирање на енергија во семејството на литиумските батерии.<ref>{{Наведено списание|last=Eftekhari|first=Ali|date=2017|title=The rise of lithium–selenium batteries|journal=Sustainable Energy & Fuels|volume=1|pages=14–29|doi=10.1039/C6SE00094K}}</ref> Li-Se батеријата е алтернатива на [[Lithium–sulfur battery|литиум-сулфур батеријата]], со предност од висока електрична спроводливост. === Сончеви ќелии === [[Copper indium gallium selenide solar cell|Бакар индиум галиум селенид]] е материјал кој се користи во сончевите ќелии.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fMo3jJZDkpUC&pg=PA43|title=Planning and Installing Photovoltaic Systems: A Guide for Installers, Architects and Engineers|last=Deutsche Gesellschaft für Sonnenenergie|date=2008|publisher=Earthscan|isbn=978-1-84407-442-6|pages=43–44|chapter=Copper indium diselenide (CIS) cell}}</ref> === Фотокондуктори === Аморфните селенски (α-Se) тенки филмови пронашле примена како фотокондуктор во [[Flat panel detector|детекторите]] со [[Flat panel detector|рамен зум]] .<ref name="Tan2006">{{Наведена дисертација}}</ref> Овие детектори користат аморфен селен за да ги фатат и претворат упадните рендгенски фотони директно во електричен полнеж.<ref name="AGFA">''[http://www.agfa.com/en/he/knowledge_training/technology/direct_indirect_conversion/index.jsp Direct vs. Indirect Conversion] {{Семарх}}''</ref> === Исправувачи === [[Selenium rectifier|Селенските исправувачи]] за првпат биле користени во 1933 година. Нивната употреба продолжила во 1990-тите. === Други намени === Мали количини на органоселенски соединенија се користат за модифицирање на катализаторите кои се користат за [[Sulfur vulcanization|вулканизација]] за производство на гума.<ref name="Naumov">{{Наведено списание|last=Naumov|first=A. V.|date=2010|title=Selenium and tellurium: State of the markets, the crisis, and its consequences|journal=Metallurgist|volume=54|issue=3–4|pages=197–200|doi=10.1007/s11015-010-9280-7}}</ref> Побарувачката за селен од електронската индустрија е во опаѓање.<ref name="usgs"/> Неговите [[Photovoltaics|фотоволтаични]] и [[Photoconductivity|фотокондуктивни]] својства сè уште се корисни во [[фотокопирање]]то,<ref>{{Наведено списание|last=Springett|first=B. E.|date=1988|title=Application of Selenium-Tellurium Photoconductors to the Xerographic Copying and Printing Processes|journal=Phosphorus and Sulfur and the Related Elements|volume=38|issue=3–4|pages=341–350|doi=10.1080/03086648808079729}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=y1BuoXpPX3kC&pg=PA547|title=Computer Systems Architecture: A Networking Approach|last=Williams|first=Rob|date=2006|publisher=Prentice Hall|isbn=978-0-321-34079-5|pages=547–548}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=y8U4HGZP_O0C&pg=PA81|title=Lasers|last=Diels|first=Jean-Claude|last2=Arissian|first2=Ladan|date=2011|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-64005-8|pages=81–83|chapter=The Laser Printer}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BiOxDxNMeyoC&pg=PA3|title=Organic Electronics|last=Meller, Gregor|last2=Grasser, Tibor|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-3-642-04537-0|pages=3–5|last-author-amp=yes}}</ref> [[Photocell|фотоелети]], [[Light meter|светлосни]] и [[Сончева ќелија|сончеви ќелии]] . Нејзината употреба како фотокондуктор во копирни копии со обична хартија беше водечка апликација, но во 80-тите години, примената на фотокондуктор се намали (иако сè уште беше голема крајна употреба), бидејќи сè повеќе и повеќе копири се префрлија на органски фотокондуктори. Иако некогаш широко користени, [[Selenium rectifier|селенските исправувачи]] главно се заменети (или се заменуваат) со силициумски уреди. Најзначајниот исклучок е во моќта DC за [[Surge protection|заштита на пренапони]], каде што супериорните енергетски способности на супресорите на селен ги прават попожелни од [[Metal oxide varistor|варисторите]] од [[Metal oxide varistor|метал оксид]] . [[Zinc selenide|Цинкселенидот]] беше првиот материјал за сини [[Светлечка диода|LED диоди]], но галиум нитрид доминира на тој пазар.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=D2zyNlMu7kkC&pg=PA57|title=Popular Science|last=Normile|first=Dennis|date=2000|page=57|chapter=The birth of the Blues}}</ref> [[Cadmium selenide|Кадмиумселенидот]] беше важна компонента во [[Quantum dot|квантните точки]] . Листовите на аморфен селен ги претвораат [[Рендгенски зраци|рендгенските]] снимки на обрасци на полнење во херорадиографијата и во цврсти рендгенски фотоапарати со [[Xeroradiography|рамно лежиште]] .<ref>{{Наведено списание|last=Kasap|first=Safa|last2=Frey|first2=Joel B.|last3=Belev|first3=George|last4=Tousignant|first4=Olivier|last5=Mani|first5=Habib|last6=Laperriere|first6=Luc|last7=Reznik|first7=Alla|last8=Rowlands|first8=John A.|displayauthors=3|date=2009|title=Amorphous selenium and its alloys from early xeroradiography to high resolution X-ray image detectors and ultrasensitive imaging tubes|journal=Physica Status Solidi B|volume=246|issue=8|pages=1794–1805|bibcode=2009PSSBR.246.1794K|doi=10.1002/pssb.200982007}}</ref> Јонизиран селен (Se + 24) е еден од активните медиуми кои се користат во рендгенските ласери.<ref>{{Наведена книга|title=Principles of LASERs fourth ed|last=Svelto|first=Orazio|publisher=Plenum|year=1998|isbn=978-0-306-45748-7|location=|pages=457|via=}}</ref> Селенот е катализатор во некои хемиски реакции, но не се користи на широко поради проблеми со токсичност. При [[Рендгенска кристалографија|х-зрачна кристалографија]], инкорпорирање на еден или повеќе атоми на селен на местото на сулфурот помага при аномална дисперзија со повеќе бранови должини и аномална дисперзија на [[Single wavelength anomalous dispersion|поединечни бранови должини]] .<ref>{{Наведено списание|last=Hai-Fu|first=F.|last2=Woolfson|first2=M. M.|last3=Jia-Xing|first3=Y.|date=1993|title=New Techniques of Applying Multi-Wavelength Anomalous Scattering Data|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=442|issue=1914|pages=13–32|bibcode=1993RSPSA.442...13H|doi=10.1098/rspa.1993.0087}}</ref> Селенот се користи во [[Photographic print toning|тонирање на фотографски отпечатоци]], а се продава како тонер од бројни фотографски производители. Селенот го интензивира и проширува тонскиот опсег на црно-бели фотографски слики и ја подобрува трајноста на отпечатоците.<ref>{{Наведено списание|last=MacLean|first=Marion E.|date=1937|title=A project for general chemistry students: Color toning of photographic prints|journal=Journal of Chemical Education|volume=14|issue=1|page=31|bibcode=1937JChEd..14...31M|doi=10.1021/ed014p31}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Penichon|first=Sylvie|date=1999|title=Differences in Image Tonality Produced by Different Toning Protocols for Matte Collodion Photographs|journal=Journal of the American Institute for Conservation|volume=38|issue=2|pages=124–143|doi=10.2307/3180042|jstor=3180042}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=q2tF_t2yft0C&pg=PA176|title=Exploring Basic Black & White Photography|last=McKenzie|first=Joy|date=2003|publisher=Delmar|isbn=978-1-4018-1556-1|page=176}}</ref> <sup>75</sup> Se се користи како гама извор во индустриската радиографија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ndt.net/article/apcndt2006/papers/12.pdf|title=Radiography of Welds Using Selenium 75, Ir 192 and X-rays|last=Hayward|first=Peter|last2=Currie|first2=Dean|access-date=2019-05-16|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530065256/https://www.ndt.net/article/apcndt2006/papers/12.pdf|url-status=dead}}</ref> == Биолошка улога == {{Chembox | Name= Elemental selenium | show_footer = no |Section7={{Chembox Hazards | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = | NFPA_ref = }} }} Иако е токсичен во големи дози, селенот е неопходна [[микрохранлива материја]] за животните. Во растенијата, се јавува како минерал  , понекогаш во токсични пропорции во [[Forage|фураж]] (некои растенија можат да го акумулираат селенот како одбрана од тоа што го јадат животни, но други растенија, бараат селен, а нивниот раст укажува на присуство на селен во почвата).<ref name="Ruyle">{{Наведена мрежна страница|url=http://cals.arizona.edu/arec/pubs/rmg/1%20rangelandmanagement/2%20poisonousplants93.pdf|title=Poisonous Plants on Arizona Rangelands|last=Ruyle|first=George|publisher=The University of Arizona|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20040715194026/http://cals.arizona.edu/AREC/pubs/rmg/1%20rangelandmanagement/2%20poisonousplants93.pdf|archive-date=2004-07-15|url-status=dead|accessdate=2009-01-05}}</ref> Погледнете повеќе за исхраната на растенијата подолу.   Селенот е компонента на необични [[Аминокиселина|аминокиселини]] [[Selenocysteine|селеноцистеин]] и [[Selenomethionine|селенометионин]] . Кај луѓето, селенот е хранлив [[Dietary mineral|елемент]] во [[Dietary mineral|трага]] кој функционира како [[Cofactor (biochemistry)|кофактор]] за [[Оксидационо-редукциона реакција|редукција]] на [[Антиоксиданси|антиоксидансните]] ензими, како што се [[Glutathione peroxidase|глутатион пероксидаза]] <ref>[http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/minerals/selenium/ Институт Лајнус Полинг на Државниот универзитет во Орегон] lpi.oregonstate.edu</ref> и одредени форми на [[Thioredoxin reductase|тиоредоксин редуктаза]] пронајдени кај животните и некои растенија (овој ензим се јавува кај сите живи организми, но не сите форми на тоа во растенијата бараат селен). [[Glutathione peroxidase|Глутатион пероксидаза]] семејството на ензими (GSH-Px) катализира одредени реакции кои ги отстрануваат реактивните видови на кислород како што се [[водород пероксид]] и органски [[Hydroperoxide|хидропероксиди]] : : 2 GSH + H <sub>2</sub> O <sub>2</sub> ---- GSH-Px → GSSG + 2 H <sub>2</sub> O Штитната жлезда и секоја клетка која користи тироиден хормон, користи селен, кој е кофактор за трите од четирите познати типови [[Thyroid hormone|тироидни хормонски]] [[Deiodinase|дејодинази]], кои ги активираат и деактивираат разните тироидни хормони и нивните метаболити; [[Iodothyronine deiodinase|јодотиронинските дејодинази]] се потсемејство на ензими на дејодиназа кои го користат селено инако редок аминокиселински селеноцистеин. (Само deiodinase, [[Iodotyrosine deiodinase|јодитирозин deiodinase]], кој работи на последните производи на тироидните хормони, не користи селен. ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/minerals/selenium/|title=Selenium|publisher=Linus Pauling Institute at Oregon State University|accessdate=2009-01-05}}</ref> Селенот може да ја инхибира [[Хашимотов тироидитис|болеста на Хашимото]], во која сопствените тироидни клетки на телото се напаѓаат како туѓо. Редукција на 21% на TPO антитела е пријавена со внесот на исхраната од 0,2 &nbsp; мг селен.<ref>{{Наведено списание|last=Mazokopakis|first=E. E.|last2=Papadakis|first2=J. A.|last3=Papadomanolaki|first3=M. G.|last4=Batistakis|first4=A. G.|last5=Giannakopoulos|first5=T. G.|last6=Protopapadakis|first6=E. E.|last7=Ganotakis|first7=E. S.|displayauthors=3|date=2007|title=Effects of 12 months treatment with L-selenomethionine on serum anti-TPO Levels in Patients with Hashimoto's thyroiditis|journal=Thyroid|volume=17|issue=7|pages=609–612|doi=10.1089/thy.2007.0040|pmid=17696828}}</ref> Зголемениот селен во исхраната ги намалува ефектите од токсичноста од жива,<ref>{{Наведено списание|last=Ralston|first=N. V.|last2=Ralston|first2=C. R.|last3=Blackwell|first3=JL III|last4=Raymond|first4=L. J.|date=2008|title=Dietary and tissue selenium in relation to methylmercury toxicity|url=http://www.soest.hawaii.edu/oceanography/courses_html/OCN331/Mercury3.pdf|journal=Neurotoxicology|volume=29|issue=5|pages=802–811|citeseerx=10.1.1.549.3878|doi=10.1016/j.neuro.2008.07.007|pmid=18761370|access-date=2019-05-16|archive-date=2012-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724193621/http://www.soest.hawaii.edu/oceanography/courses_html/OCN331/Mercury3.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Penglase|first=S.|last2=Hamre|first2=K.|last3=Ellingsen|first3=S.|date=2014|title=Selenium prevents downregulation of antioxidant selenoprotein genes by methylmercury|journal=Free Radical Biology and Medicine|volume=75|pages=95–104|doi=10.1016/j.freeradbiomed.2014.07.019|pmid=25064324}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Usuki|first=F.|last2=Yamashita|first2=A.|last3=Fujimura|first3=M.|date=2011|title=Post-transcriptional defects of antioxidant selenoenzymes cause oxidative stress under methylmercury exposure|journal=The Journal of Biological Chemistry|volume=286|issue=8|pages=6641–6649|doi=10.1074/jbc.M110.168872|pmc=3057802|pmid=21106535}}</ref> иако е ефикасна само при ниски до скромни дози на жива.<ref>{{Наведено списание|last=Ohi|first=G.|last2=Seki|first2=H.|last3=Maeda|first3=H.|last4=Yagyu|first4=H.|date=1975|title=Protective effect of selenite against methylmercury toxicity: observations concerning time, dose and route factors in the development of selenium attenuation|journal=Industrial Health|volume=13|issue=3|pages=93–99|doi=10.2486/indhealth.13.93}}</ref> Доказите сугерираат дека молекуларните механизми на токсичноста на живата ја вклучуваат иреверзибилната инхибиција на селеноензими кои се потребни за да се спречи и да се поврати оксидативното оштетување во мозокот и ендокрините ткива.<ref>{{Наведено списание|last=Ralston|first=NVC|last2=Raymond|first2=L. J.|date=2010|title=Dietary selenium's protective effects against methylmercury toxicity|journal=Toxicology|volume=278|issue=1|pages=112–123|doi=10.1016/j.tox.2010.06.004|pmid=20561558}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Carvalho|first=CML|last2=Chew|first2=Hashemy SI|last3=Hashemy|first3=J.|last4=Lu|first4=A.|last5=Holmgren|first5=A.|displayauthors=3|date=2008|title=Inhibition of the human thioredoxin system: A molecular mechanism of mercury toxicity|journal=Journal of Biological Chemistry|volume=283|issue=18|pages=11913–11923|doi=10.1074/jbc.M710133200|pmid=18321861}}</ref> Антиоксиданс, селенонеин, кој е добиен од селен и се покажа дека е присутен во крвта на сина туна, е предмет на научно истражување во врска со нејзините можни улоги во воспалителни и хронични заболувања, детоксификација на метилрумот и оксидативните оштетувања.<ref>Мичиаки Јамашита, Синтаро Имамура, Медицински колеџ Анвар Хосеин, Кен Тохата, Такеши Јабу и Јумико Јамашита, ''[http://www.fasebj.org/content/26/1_Supplement/969.13.short Силна антиоксидансна активност на романот на имидазол-соединение "селенонеин" со содржина на селен]'', The FASEB Journal, vol. 26 бр. 1, дополнување 969.13, април 2012 година</ref><ref>{{Наведено списание|last=Yamashita|first=Y|last2=Yabu|first2=T|last3=Yamashita|first3=M|year=2010|title=Discovery of the strong antioxidant selenoneine in tuna and selenium redox metabolism|journal=World J Biol хем|volume=1|issue=5|pages=144–50|doi=10.4331/wjbc.v1.i5.144|pmc=3083957|pmid=21540999}}</ref> === Еволуција во биологијата === Пред околу три милијарди години, семејствата на прокариотични селенобелковини ја водат еволуцијата на селеноцистеин - аминокиселина. Селенот е инкорпориран во неколку прокариотични семетопротеински фамилии во бактерии, археи и еукариоти како селеноцистеин,<ref name="glady">{{Наведено списание|last=Gladyshev|first=Vadim N.|last2=Hatfield|first2=Dolph L.|date=1999|title=Selenocysteine-containing proteins in mammals|url=https://digitalcommons.unl.edu/biochemgladyshev/77|format=Submitted manuscript|journal=Journal of Biomedical Science|volume=6|issue=3|pages=151–160|doi=10.1007/BF02255899|pmid=10343164}}</ref> каде што селонопротеинските пероксиредоксини ги штитат бактериските и еукариотските клетки од оксидативно оштетување. Семеропротеинските семејства на GSH-Px и деиодинаасес на еукариотските клетки се чини дека имаат бактериско [[Филогенија|филогенетичко]] потекло. Формата која содржи селеноцистеин се јавува кај различни видови како зелените алги, дијатоми, морски ежови, риби и кокошки. Селенските ензими се вклучени во малите редукциони молекули [[Glutathione|глутатион]] и [[Thioredoxin|тиоредоксин]] . Едно семејство молекули што носат селен ( [[Glutathione peroxidase|глутатион пероксидаза]] ) го уништува пероксидот и ги поправа оштетените пероксидизирани клеточни мембрани, користејќи глутатион. Друг селен-лого ензим во некои растенија и животни ( штитна [[Thioredoxin reductase|редуктаза]] ) генерира намалена thioredoxin, на дитиол кој служи како извор на електрони за пероксидеза а исто така важно за намалување ензим на [[Ribonucleotide reductase|рибонуклеотидната редуктаза]], што го прави ДНК претходници од РНК претходници.<ref>{{Наведено списание|last=Stadtman|first=T. C.|date=1996|title=Selenocysteine|journal=Annual Review of Biochemistry|volume=65|pages=83–100|doi=10.1146/annurev.bi.65.070196.000503|pmid=8811175}}</ref> [[Расеани елементи|Расеаните елементи]] кои се вклучени во активностите на GSH-Px и супероксид дисмутазните ензими, т.е. селен, [[ванадиум]], [[магнезиум]], [[бакар]] и [[цинк]], може да недостасуваат во некои копнени минерални дефицитарни области.<ref name="glady"/> Морските организми ги задржале и понекогаш ги проширувале своите селенопротеоми, додека селенопротеомите на некои копнени организми биле намалени или целосно изгубени. Овие наоди сугерираат дека, со исклучок на [[’Рбетници|’рбетниците]], водниот живот го поддржува користењето на селен, додека копнените живеалишта доведуваат до намалена употреба на овој елемент.<ref>{{Наведено списание|last=Lobanov|first=Alexey V.|last2=Fomenko|first2=Dmitri E.|last3=Zhang|first3=Yan|last4=Sengupta|first4=Aniruddha|last5=Hatfield|first5=Dolph L.|last6=Gladyshev|first6=Vadim N.|displayauthors=3|date=2007|title=Evolutionary dynamics of eukaryotic selenoproteomes: large selenoproteomes may associate with aquatic life and small with terrestrial life|journal=Genome Biology|volume=8|issue=9|pages=R198|doi=10.1186/gb-2007-8-9-r198|pmc=2375036|pmid=17880704}}</ref> Морските риби и ’рбестите организми имаат тироидни жлезди со највисока концентрација на селен и јод. Пред околу 500 милиони години, слатководните и копнените растенија полека го оптимизираа производството на "нови" ендогени антиоксиданси како [[Витамин Ц|аскорбинска киселина]] (витамин Ц), [[Polyphenol|полифеноли]] (вклучувајќи флавоноиди), [[Tocopherol|токофероли]] итн. Неколку од нив се појавија неодамна, во последните 50-200 милиони години, во овошје и цвеќиња на растенија со ангиосперми. Всушност, ангиоспермите (доминантниот вид на растение денес) и поголемиот дел од нивните антиоксидансни пигменти се развиле за време на крајот на [[јура]]та. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2016)">бара извор</span>]]'' &#x5D;</sup> [[Isozyme|Изоензимите на диоидиназа]] претставуваат друго семејство на еукариотски селенобелковини со идентификувана ензимска функција. Деиодиназите можат да екстрахираат електрони од јодиди и јодиди од јодотиронини. Тие, на тој начин, се вклучени во регулирање на [[Thyroid epithelial cell|тироидните хормонаи]], учествувајќи во заштитата на [[Thyroid epithelial cell|тироцитите]] од оштетување од H <sub>2</sub> O <sub>2</sub> произведено за биосинтеза на тироидните хормони.<ref>{{Наведување|last=Venturi|first=Sebastiano|last2=Venturi|first2=Mattia|title=Evolution of Dietary Antioxidant Defences|journal=European EpiMarker|volume=11|number=3|date=2007|pages=1–11|url=https://www.researchgate.net/profile/Sebastiano_Venturi2/publication/234162439_epimarker_3_07_Antioxidants/links/02bfe50fa320b02e18000000.pdf}}</ref> Пред околу 200 милиони години, нови селенобелковини се развиени како цицачи GSH-Px ензими.<ref>{{Наведено списание|last=Castellano|first=Sergi|last2=Novoselov|first2=Sergey V.|last3=Kryukov|first3=Gregory V.|last4=Lescure|first4=Alain|last5=Blanco|first5=Enrique|last6=Krol|first6=Alain|last7=Gladyshev|first7=Vadim N.|last8=Guigó|first8=Roderic|displayauthors=3|date=2004|title=Reconsidering the evolution of eukaryotic selenoproteins: a novel nonmammalian family with scattered phylogenetic distribution|journal=EMBO Reports|volume=5|issue=1|pages=71–7|doi=10.1038/sj.embor.7400036|pmc=1298953|pmid=14710190}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kryukov|first=Gregory V.|last2=Gladyshev|first2=Vadim N.|date=2004|title=The prokaryotic selenoproteome|journal=EMBO Reports|volume=5|issue=5|pages=538–43|doi=10.1038/sj.embor.7400126|pmc=1299047|pmid=15105824}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wilting|first=R.|last2=Schorling|first2=S.|last3=Persson|first3=B. C.|last4=Böck|first4=A.|date=1997|title=Selenoprotein synthesis in archaea: identification of an mRNA element of Methanococcus jannaschii probably directing selenocysteine insertion|journal=Journal of Molecular Biology|volume=266|issue=4|pages=637–41|doi=10.1006/jmbi.1996.0812|pmid=9102456}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Yan|last2=Fomenko|first2=Dmitri E.|last3=Gladyshev|first3=Vadim N.|date=2005|title=The microbial selenoproteome of the Sargasso Sea|journal=Genome Biology|volume=6|issue=4|pages=R37|doi=10.1186/gb-2005-6-4-r37|pmc=1088965|pmid=15833124}}</ref> === Нутритивни извори на селен === Диететскиот селен доаѓа од ореви, житарици и печурки. [[Brazil nut|Бразилските ореви]] се најбогат извор на исхрана (иако ова е зависно од почвата, бидејќи брашното оревче не бара високо ниво на елементот за сопствени потреби).<ref>{{Наведено списание|last=Barclay|first=Margaret N. I.|last2=MacPherson|first2=Allan|last3=Dixon|first3=James|date=1995|title=Selenium content of a range of UK food|journal=Journal of Food Composition and Analysis|volume=8|issue=4|pages=307–318|doi=10.1006/jfca.1995.1025}}</ref><ref>Списокот на храна богата со селен може да се најде на [http://ods.od.nih.gov/factsheets/selenium.asp#h2 Канцеларијата на диетални додатоци за селен] .</ref> [[Recommended Dietary Allowance|Препорачаната доза на исхраната во]] САД (RDA) за тинејџери и возрасни е 55 &nbsp; [[Микрограм|μg]] / ден. Селен како додаток во исхраната е достапен во многу форми, вклучувајќи мулти-витамини / минерални додатоци, кои обично содржат 55 или 70 &nbsp; μg / порција. Селен-специфичните додатоци обично содржат или 100 или 200 &nbsp; μg / порција. Во јуни 2015 година, американската [[Food and Drug Administration|администрација за храна и лекови]] (ФДА) го објави последното правило за утврдување на барањето за минимални и максимални нивоа на селен во [[Infant formula|формулата за новороденчиња]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fda.gov/Food/NewsEvents/ConstituentUpdates/ucm451982.htm|title=FDA Issues Final Rule to Add Selenium to List of Required Nutrients for Infant Formula|work=www.fda.gov|archive-url=https://wayback.archive-it.org/7993/20171114120142/https://www.fda.gov/Food/NewsEvents/ConstituentUpdates/ucm451982.htm|archive-date=November 14, 2017|url-status=dead|accessdate=2015-09-10}}</ref> Се верува дека содржината на селен во човечкото тело е во опсег од 13-20 милиграми.<ref>A common reference for this is {{Наведено списание|last=Schroeder|first=H. A.|last2=Frost|first2=D. V.|last3=Balassa|first3=J. J.|date=1970|title=Essential trace metals in man: Selenium|journal=Journal of Chronic Diseases|volume=23|issue=4|pages=227–43|doi=10.1016/0021-9681(70)90003-2|osti=6424964|pmid=4926392}}</ref> === Индикаторни растителни видови === Одредени видови растенија се сметаат за индикатори за висока содржина на селен во почвата, бидејќи тие бараат да се подобри селенот со висок степен на селење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars.usda.gov/SP2UserFiles/Place/54282000/PPClassPPSlides/3-27-08DavisSelenium.pdf|title=Selenium in Plants|last=Zane Davis|first=T.|date=2008-03-27|page=8|accessdate=2008-12-05}}</ref> === Детекција на биолошки течности === Селенот може да се мери во крвта, плазмата, серумот или урината за следење на прекумерната еколошка или професионална изложеност, да се потврди дијагнозата на труење кај хоспитализирани жртви или да се испита случајот на фатално предозирање. Некои аналитички техники се способни да разликуваат органски од неоргански форми на елементот. И органските и неорганските облици на селен во голема мера се претвораат во моносахаридни конјугати (селеносугари) во телото пред елиминација во урината. Пациентите со рак кои примаат дневни орални дози на селенотинин може да постигнат многу висока концентрација на селен во плазмата и урината.<ref>{{Наведена книга|title=Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man|last=Baselt|first=R.|date=2008|publisher=Biomedical Publications|isbn=978-0-9626523-5-6|edition=8|location=Foster City, CA|pages=1416–1420}}</ref> === Токсичност === Иако селенот е суштински [[Dietary mineral|елемент во трага]], тој е токсичен ако се зема во вишок. Надминувајќи го [[Dietary Reference Intake|толерираниот горен доза]] од 400 микрограми дневно може да доведе до селеноза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ods.od.nih.gov/factsheets/selenium.asp#h7|title=Dietary Supplement Fact Sheet: Selenium|publisher=National Institutes of Health; Office of Dietary Supplements|accessdate=2009-01-05}}</ref> Ова 400 &nbsp; [[Микрограм|μg]] Толерантно ниво на горен внес се заснова првенствено на студија од 1986 година на пет кинески пациенти кои покажаа очигледни знаци на селеноза и следење на студијата за истите пет лица во 1992 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=9810&page=315|title=Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids|last=Panel on Dietary Antioxidants and Related Compounds, Subcommittees on Upper Reference Levels of Nutrients and Interpretation and Uses of DRIs, Standing Committee on the Scientific Evaluation of Dietary Reference Intakes, Food and Nutrition Board, Institute of Medicine|date=August 15, 2000|publisher=Institute of Medicine|isbn=978-0-309-06949-6|pages=314–315}}</ref> Студијата од 1992 година, всушност, утврди дека максималниот износ на безбедна исхрана се зема околу 800 микрограми дневно (15 микрограми на килограм телесна тежина), но предложил 400 микрограми дневно за да избегне создавање нерамнотежа на хранливи материи во исхраната и да се усогласи со податоците од други земји.<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=G.|last2=Zhou|first2=R.|date=1994|title=Further Observations on the Human Maximum Safe Dietary Selenium Intake in a Seleniferous Area of China|journal=Journal of Trace Elements and Electrolytes in Health and Disease|volume=8|issue=3–4|pages=159–165|pmid=7599506}}</ref> Во Кина, луѓето кои проголтан-пченка одгледува во многу селен богати камениот јаглен (јаглерод шкрилци ) страдале од селен токсичност. Се покажа дека овој јаглен има содржина на селен високо 9,1%, што е највисока концентрација во јаглен што било забележано.<ref>{{Наведено списание|last=Yang|first=Guang-Qi|last2=Xia|first2=Yi-Ming|date=1995|title=Studies on Human Dietary Requirements and Safe Range of Dietary Intakes of Selenium in China and Their Application in the Prevention of Related Endemic Diseases|journal=Biomedical and Environmental Sciences|volume=8|issue=3|pages=187–201|pmid=8561918}}</ref> Знаците и симптомите на селенозата вклучуваат мирис на лук на дишењето, гастроинтестинални пореметувања, губење на косата, сушење на ноктите, замор, раздразливост и невролошко оштетување. Екстремни случаи на селеноза може да покажат [[цироза]] на црниот дроб, [[Белодробен едем|пулмонален едем]] или смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp92-c3.pdf|title=Public Health Statement: Health Effects|publisher=Agency for Toxic Substances and Disease Registry|format=PDF|accessdate=2009-01-05}}</ref> Елементарниот селен и повеќето метални [[Selenide|селениди]] имаат релативно ниска токсичност поради ниската [[Биорасположливост|биорасположивост]] . Спротивно на тоа, [[Selenate|селенините]] и [[Selenite (ion)|селенитите]] имаат оксидансен режим на дејство сличен на оној на [[Arsenic trioxide|арсен триоксид]] и се многу токсични. Хроничната токсична доза на селенит кај луѓето изнесува околу 2400 до 3000 микрограми селен на ден.<ref>{{Наведено списание|last=Wilber|first=C. G.|date=1980|title=Toxicology of selenium|journal=Clinical Toxicology|volume=17|issue=2|pages=171–230|doi=10.3109/15563658008985076|pmid=6998645}}</ref> [[Селеноводород]]от е екстремно токсичен, корозивен гас.<ref>{{Наведено списание|last=Olson|first=O. E.|date=1986|title=Selenium Toxicity in Animals with Emphasis on Man|journal=International Journal of Toxicology|volume=5|pages=45–70|doi=10.3109/10915818609140736}}</ref> Селен, исто така, се јавува во органски соединенија, како што се диметил селенид, [[Selenomethionine|селенометионин]], [[Selenocysteine|селеноцистеин]] и [[Methylselenocysteine|метилселенкоцистеин]], од кои сите имаат висока [[Биорасположливост|биорасположивост]] и се токсични во големи дози. На 19 април 2009 година, 21 Polo ponies почина непосредно пред натпреварот во САД Polo Open. Три дена подоцна, фармацијата објави изјава објаснувајќи дека коњите добиле некоректна доза на една од состојките употребени во соединение со витамин / минерал што било погрешно подготвено од [[Compounding pharmacy|фармацевтска смеса]] . Анализата на нивото на крвта на [[Inorganic compound|неоргански соединенија]] во додатокот укажува дека концентрациите на селен биле десет до петнаесет пати повисоки од нормалните во [[Blood sample|примероците]] на [[Blood sample|крвта]] и 15 до 20 пати повисоки од нормалните во примероците на црниот дроб. Селенот подоцна беше потврден како токсичен фактор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.horsetalk.co.nz/news/2009/05/033.shtml|title=Polo pony selenium levels up to 20 times higher than normal|date=2009-05-06|accessdate=2009-05-05|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819235242/http://www.horsetalk.co.nz/news/2009/05/033.shtml|url-status=dead}}</ref> [[Selenium Pollution|Труењето со селен]] на водни системи може да резултира секогаш кога нови курсеви за истекување на земјоделството низ нормално суви, неразвиени земјишта. Овој процес бара природно растворливи соединенија на селен (како што се селенатите) во водата, кои потоа можат да бидат концентрирани во нови "мочуришта" додека водата испарува. Загадувањето на селен во водите исто така се јавува кога селенот ќе се исцеди од пепел од јаглен, рударство и топење на метали, преработка на сурова нафта и депонија.<ref>{{Наведено списание|last=Lemly|first=D.|date=2004|title=Aquatic selenium pollution is a global environmental safety issue|journal=Ecotoxicology and Environmental Safety|volume=59|issue=1|pages=44–56|doi=10.1016/S0147-6513(03)00095-2|pmid=15261722}}</ref> Како резултат на високи нивоа на селен во водотеците се откри дека предизвикуваат вродени нарушувања кај јајперските видови, вклучувајќи ги и мочуришните птици <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=qN0I3husm50C&pg=PA477|title=Ecotoxicology of selenium|last=Ohlendorf|first=H. M.|date=2003|publisher=Lewis Publishers|isbn=978-1-56670-546-2|series=Handbook of ecotoxicology|location=Boca Raton|pages=466–491}}</ref> и рибите.<ref>{{Наведено списание|last=Lemly|first=A. D.|date=1997|title=A teratogenic deformity index for evaluating impacts of selenium on fish populations|journal=Ecotoxicology and Environmental Safety|volume=37|issue=3|pages=259–266|doi=10.1006/eesa.1997.1554|pmid=9378093}}</ref> Зголемените диетални нивоа на метилот може да ја засилат штетата на токсичноста на селен во јајперските видови.<ref>{{Наведено списание|last=Penglase|first=S.|last2=Hamre|first2=K.|last3=Ellingsen|first3=S.|date=2014|title=Selenium and mercury have a synergistic negative effect on fish reproduction|journal=Aquatic Toxicology|volume=149|pages=16–24|doi=10.1016/j.aquatox.2014.01.020|pmid=24555955}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Heinz|first=G. H.|last2=Hoffman|first2=D. J.|date=1998|title=Methylmercury chloride and selenomethionine interactions on health and reproduction in mallards|journal=Environmental Toxicology and Chemistry|volume=17|issue=2|pages=139–145|doi=10.1002/etc.5620170202}}</ref> [[Податотека:Se_dose-response_curve_for_juvenile_salmon_mortality_-_percent_scale.jpg|мини|Односот меѓу преживувањето на малолетникот лосос и концентрацијата на селен во нивните ткива после 90 дена (Chinook лосос <ref name="Hamilton">{{Наведено списание|last=Hamilton|first=Steven J.|last2=Buhl|first2=Kevin J.|last3=Faerber|first3=Neil L.|last4=Bullard|first4=Fern A.|last5=Wiedmeyer|first5=Raymond H.|displayauthors=3|date=1990|title=Toxicity of organic selenium in the diet to chinook salmon|journal=Environ. Toxicol. Chem.|volume=9|issue=3|pages=347–358|doi=10.1002/etc.5620090310}}</ref> ) или 45 дена (Атлантскиот лосос <ref name="Poston">{{Наведено списание|last=Poston|first=H. A.|last2=Combs Jr.|first2=G. F.|last3=Leibovitz|first3=L.|date=1976|title=Vitamin E and selenium interrelations in the diet of Atlantic salmon (''Salmo salar''): gross, histological and biochemical signs|journal=Journal of Nutrition|volume=106|issue=7|pages=892–904|doi=10.1093/jn/106.7.892|pmid=932827}}</ref> ) изложеност на диететски селен. Нивото на смртност од 10% (LC10 = 1,84 μg / g) беше изведено со примена на бифазичниот модел на мозокот и кузените <ref>{{Наведено списание|last=Brain|first=P.|last2=Cousens|first2=R.|date=1989|title=Weed Research|journal=Weed Research|volume=29|issue=2|pages=93–96|doi=10.1111/j.1365-3180.1989.tb00845.x}}</ref> само на податоците за лососот на Чинук. Податоците за лососот на Chinook се состојат од две серии на диететски третмани, комбинирани тука, бидејќи ефектите врз опстанокот се неразделни.]] Во рибите и други диви животни, селен е неопходен за живот, но токсичен во високи дози. За лосос, оптималната концентрација на селен е околу 1 микрограм селен на грам од целокупната телесна тежина. Многу под тоа ниво, младиот лосос умира од недостаток;<ref name="Poston"/> многу погоре, тие умираат од токсичен вишок.<ref name="Hamilton"/> Управата [[Occupational Safety and Health Administration|за безбедност и здравје при работа]] (OSHA) го постави законскиот лимит ( [[Permissible exposure limit|дозволена граница на изложеност]] ) за селен на работното место на 0,2 &nbsp; mg / m <sup>3 во</sup> текот на 8-часовен работен ден. [[National Institute for Occupational Safety and Health|Националниот институт за безбедност и здравје]] при работа (NIOSH) утврди [[Recommended exposure limit|препорачана граница на изложеност]] (REL) од 0,2 &nbsp; mg / m <sup>3 во</sup> текот на 8-часовен работен ден. На ниво од 1 &nbsp; mg / m <sup>3</sup>, селенот [[IDLH|веднаш е опасен за животот и здравјето]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0550.html|title=CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Selenium|work=www.cdc.gov|accessdate=2015-11-21}}</ref> === Недостаток === Дефицит на селен може да се појави кај пациенти со сериозно компромитирана [[Intestine|интестинална]] функција, оние кои се подложени на [[Total parenteral nutrition|тотална парентерална исхрана]] и <ref>{{Наведено списание|last=Ravaglia|first=G.|last2=Forti|first2=P.|last3=Maioli|first3=F.|last4=Bastagli|first4=L.|last5=Facchini|first5=A.|last6=Mariani|first6=E.|last7=Savarino|first7=L.|last8=Sassi|first8=S.|last9=Cucinotta|first9=D.|displayauthors=3|date=2000|title=Effect of micronutrient status on natural killer cell immune function in healthy free-living subjects aged ≥90 y|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/71/2/590|journal=American Journal of Clinical Nutrition|volume=71|issue=2|pages=590–598|doi=10.1093/ajcn/71.2.590|pmid=10648276}}</ref> кај оние со напредна возраст (над 90 години). Исто така, изложени се на ризик луѓето зависни од храна од селен со дефицитарна почва. Иако почвата во [[Нов Зеланд]] има ниско ниво на селен, не се забележани штетни здравствени ефекти кај жителите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medsafe.govt.nz/Profs/PUarticles/Sel.htm|title=Selenium|last=MedSafe Editorial Team|work=Prescriber Update Articles|publisher=New Zealand Medicines and Medical Devices Safety Authority|accessdate=2009-07-13}}</ref> Дефицитот на селен, дефиниран со ниски (<60% од нормалните) нивоа на селеноценеми во мозокот и ендокрините ткива, се јавува само кога ниското ниво на селен е поврзано со дополнителен стрес, како што се високите изложености на жива <ref>{{Наведено списание|last=Ralston|first=N. V. C.|last2=Raymond|first2=L. J.|date=2010|title=Dietary selenium's protective effects against methylmercury toxicity|journal=Toxicology|volume=278|issue=1|pages=112–123|doi=10.1016/j.tox.2010.06.004|pmid=20561558}}</ref> или зголемениот оксидациски стрес од дефицит на витамин Е.<ref>{{Наведена книга|title=Essentials of Human Nutrition|last=Mann|first=Jim|last2=Truswell|first2=A. Stewart|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-262756-8|edition=2}}</ref> Селен интеракција со други хранливи материи, како што се [[јод]] и [[витамин Е]]. Ефектот на дефицитот на селен врз здравјето останува неизвесен, особено во однос на [[Kashin-Beck disease|болеста Кашин-Бек]] .<ref>{{Наведено списание|last=Moreno-Reyes|first=R.|last2=Mathieu|first2=F.|last3=Boelaert|first3=M.|last4=Begaux|first4=F.|last5=Suetens|first5=C.|last6=Rivera|first6=M. T.|last7=Nève|first7=J.|last8=Perlmutter|first8=N.|last9=Vanderpas|first9=J.|displayauthors=3|date=2003|title=Selenium and iodine supplementation of rural Tibetan children affected by Kashin-Beck osteoarthropathy|url=http://www.ajcn.org/cgi/reprint/78/1/137?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=selenium&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT|journal=American Journal of Clinical Nutrition|volume=78|issue=1|pages=137–144|doi=10.1093/ajcn/78.1.137|pmid=12816783}}</ref> Исто така, селенот реагира со други минерали, како што се [[цинк]]от и [[бакар]] . Високи дози на Se додатоци кај бремени животни може да го нарушат односот Zn: Cu и да доведат до намалување на Zn; во такви случаи на третирање, нивоата на Zn треба да се следат. Потребни се дополнителни студии за да се потврдат овие заемодејства.<ref>{{Наведено списание|last=Kachuee|first=R.|last2=Moeini|first2=M.|last3=Suori|first3=M.|date=2013|title=The effect of dietary organic and inorganic selenium supplementation on serum Se, Cu, Fe and Zn status during the late pregnancy in Merghoz goats and their kids|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092144881200380X|journal=Small Ruminant Research|volume=110|issue=1|pages=20–27|doi=10.1016/j.smallrumres.2012.08.010}}</ref> Во регионите (на пример, различни региони во Северна Америка), каде што ниските нивоа на селен во почвата доведуваат до ниски концентрации во растенијата, некои видови животни може да бидат дефицитарни, освен ако селенот не е дополнет со исхрана или инекција.<ref>National Research Council, Subcommittee on Sheep Nutrition (1985). ''Nutrient requirements of sheep''. 6th ed., National Academy Press, Washington, {{ISBN|0309035961}}.</ref> [[Ruminant|Преживеаните]] се особено подложни. Општо земено, апсорпцијата на диететски селен е пониска кај преживарите од другите животни и е помала од фуражи отколку од жито.<ref name="NRCsr2007">National Research Council, Committee on Nutrient Requirements of Small Ruminants (2007). ''Nutrient requirements of small ruminants''. National Academies Press, Washington, {{ISBN|0-309-10213-8}}.</ref> На пример, некои видови [[White clover|бела детелина]] кои содржат [[Гликозид|цијаногенски гликозиди]], може да имаат повисоки барања за селен <ref name="NRCsr2007" /> бидејќи веројатно затоа што цијанидот се ослободува од [[Aglycone|агликонот]] со дејство на [[Glucosidase|гликозидазата]] во руменот <ref>{{Наведено списание|last=Coop|first=I. E.|last2=Blakely|first2=R. L.|date=1949|title=The metabolism and toxicity of cyanides and cyanogenic glycosides in sheep|journal=N. Z. J. Sci. Technol|volume=30|pages=277–291}}</ref> а глутатион пероксидазите се деактивираат со дејството на цијанид на глутатионската [[Moiety (chemistry)|средина]] .<ref>{{Наведено списание|last=Kraus|first=R. J.|last2=Prohaska|first2=J. R.|last3=Ganther|first3=H. E.|date=1980|title=Oxidized forms of ovine erythrocyte glutathione peroxidase. Cyanide inhibition of 4-glutathione:4-selenoenzyme|journal=Biochim. Biophys. Acta|volume=615|issue=1|pages=19–26|doi=10.1016/0005-2744(80)90004-2|pmid=7426660}}</ref> Новородените преживари со ризик од појава на [[Nutritional muscular dystrophy|бело мускулно заболување]] можат да се администрираат и на селен и на витамин Е со инекција; некои од миопатите на оружјето за масовно [[Myopathy|отстранување]] реагираат само на селен, некои само за витамин Е.<ref>Kahn, C. M. (ed.) (2005). ''Merck veterinary manual''. 9th ed. Merck & Co., Inc., Whitehouse Station, {{ISBN|0911910506}}.</ref> === Контроверзни здравствени ефекти === * [[Антиоксиданси|ACES (додаток во исхраната)]] * [[Застапеност на хемиските елементи во Земјината кора|Изобилство на елементи во Земјината кора]] * Селенски квасец * [[Селена]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.periodicvideos.com/videos/034.htm Селен] на ''Периодниот систем на видеа'' (Универзитет во Нотингем) * [http://ods.od.nih.gov/factsheets/selenium.asp Национален институт за здравје на страницата на Селен] * [http://www.sas-centre.org/assays/trace_metals/selenium.html Проба] * [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp92.html ATSDR &nbsp; - Токсичен профил: Селен] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170331031203/http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp92.html |date=2017-03-31 }} * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0550.html CDC - NIOSH Pocket Водич за хемиски опасности] * [http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Se Питер ван дер Крогт елементи на мрежното место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100123003434/http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Se |date=2010-01-23 }} {{Компактен периоден систем}} {{Соединенија на селенот}} {{Антиоксиданси}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Селен| ]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Халкогени]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Прехранбени минерали]] [[Категорија:Повеќеатомски неметали]] [[Категорија:Антиоксиданси]] c2x7st14bw36mq67pson6p8wvmidzsz 0 21487 5586906 5443032 2026-07-04T04:49:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586906 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Поранешна држава |native_name = Россійская Имперія |conventional_long_name = Руска Империја |common_name = Русија | |status = Империја |government_type = [[апсолутна монархија]] и<br />[[царизам]] | |year_start = 1721 |year_end = 1917 | |event_pre = Крунисување на [[Петар Велики|Петар I]] |date_pre = 7 мај 1682 |event_start = Прогласена за империја |date_start = 22 октомври 1721 |event1 = [[Декабристи|Декабристичка буна]] |date_event1 = 26 декември 1825 |event2 = [[Селанска реформа|Укинување на крепосништвото]] |date_event2 = 3 март 1861 |event3 = [[Руска револуција од 1905 година|Револуција од 1905]] |date_event3 = јануари–декември 1905 |event4 = [[Основни државни закони на Руската Империја|Основни закони]] |date_event4 = 6 мај 1906 |event_end = [[Февруарска револуција]] |date_end = 15 март 1917 |event_post = [[Октомвриска револуција]] |date_post = 7 ноември 1917 | |p1 = Царство Русија |flag_p1 = Flag of Oryol ship (variant).svg |s1 = Привремена влада |flag_s1 = Flag of Russia.svg <!-- |s2 = Советски Сојуз |flag_s2 = Flag of the Soviet Union.svg --> | |image_flag = Flag of Russia.svg |flag_type = Знаме | |image_coat = Greater coat of arms of the Russian empire.png |symbol = Грб на Русија |symbol_type = Грб | |image_map = Russian Empire (1867).svg |image_map_caption = Руската Империја во 1866 г.<ref>По 1866 г. Алјаска е продадена на САД, Јужен Сахалин потпаѓа под Јапонија, но припоени се Батум, Карс, Памир и Задкасписката област (Туркменистан).</ref> | |capital = [[Санкт Петербург]] <br />(1721–28) <br /> [[Москва]] <br />(1728–30) <br /> [[Санкт Петербург]] (Петроград од 1914 г.) <br />(1730–1917) |latd=59 |latm=56 |latNS=N |longd=30 |longm=20 |longEW=E | |national_motto = Съ нами Богъ!<br />(Бог е со нас!) |national_anthem = „[[Боже, чувај го Царот!]]“ |common_languages = [[службен јазик|Државен]]: [[Руски јазик|руски]] <br /><small>[[Регионалнен јазик|Признаени регионални јазици]]: [[Фински јазик|фински]], [[Шведски јазик|шведски]], [[Полски јазик|полски]] <br />[[Втор јазик]]: [[Француски јазик|француски]]</small> |religion = Државна црква: [[Руска православна црква]] <br />Малцински: [[јудаизам]], [[Римакатоличка црква|католицизам]], [[протестантство]], [[староверие]], [[ислам]], [[будизам]] |currency = [[Руска рубља|Рубља]] | |title_leader = [[Цар на Русија|Император]] (Цар) |leader1 = [[Петар Велики|Петар I]] (прв) |year_leader1 = 1721–1725 |leader2 = [[Николај II]] (последен) |year_leader2 = 1894–1917 |title_deputy = [[Листа на шефови на владата на Русија|Претседатели на Министерскиот совет]] |deputy1 = [[Сергеј Вите]] (прв) |year_deputy1 = 1905-1906 |deputy2 = [[Николај Голицин]] (последен) |year_deputy2 = 1917 | |legislature = [[Управен сенат]] |house1 = [[Државен совет на Руската Империја|Државен совет]] |house2 = [[Државна дума на Руската Империја|Државна дума]] | |stat_year1 = 1916 |stat_area1 = 21799825 |stat_pop1 = 181537800 |footnotes = |today = {{hidden |style=font-size:110%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = &nbsp; |content = {{raise|0.25em |{{unbulleted list |{{знаме|Russia}} |{{знаме|Ukraine}} |{{знаме|Belarus}} |{{знаме|Moldova}} |{{знаме|Romania}} |{{знаме|Finland}} |{{знаме|Estonia}} |{{знаме|Latvia}} |{{знаме|Lithuania}} |{{знаме|Poland}} |{{знаме|Armenia}} |{{знаме|Georgia}} |{{знаме|Azerbaijan}} | {{знаме|Iran}} | {{знаме|Kazakhstan}} |{{знаме|Kyrgyzstan}} |{{знаме|Tajikistan}} |{{знаме|Uzbekistan}} |{{знаме|Turkmenistan}} |{{знаме|Turkey}} |{{знаме|Mongolia}} |{{знаме|China}} |{{знаме|United States}} |{{знаме|Afghanistan}} <ref>Источниот дел на провинацијата Бадахшан</ref> }} }} }} }} '''Руска Империја''' (тогашен [[Руски јазик|руски]]: ''Pоссiйская Имперiя'') — држава која постоела од [[1721]], па сѐ додека не била прогласена за [[република]] во август [[1917]]. == Историја == {{Главна|Историја на Русија}} === Формирање === [[Податотека:J.-M. Nattier (d'après) - Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|лево|мини|[[Петар Велики]] официјално ја прогласил Руската Империја во 1721 година и станал нејзин прв император.]] Руската Империја произлегла од моќната средновековна држава [[Московија]] (Московска Русија), владеена од наследниците на [[Иван IV]] како [[цар]]еви. Иако империјата била официјално прогласена во 1721&nbsp;г. од страна на цар [[Петар I (Русија)|Петар I]], таа навистина се родила кога Петар станал цар во [[1682]]. Петар бил згаден од назадноста на неговата земја, и затоа, пред да го заземе престолот, тој патувал по Европа, работејќи разни работи и занимања за да стекне искуство, како би можел да ја осовремени Московија. По [[Голема сеерна војна|војната на Балтикот]] во раните 1700-ти, Петар се зацврстил на крајбрежјето, и го основал градот кој ќе биде престолнина на државата во следните 200 години, [[Санкт Петербург]]. По Петар, империјата доживеала период на нестабилност со краткотрајни владетели, но Екатерина II Велика (1762–1796) ја зацврстила империјата. Таа ја проширила територијата преку војните со Османлиското Царство и поделбите на Полска (1772, 1793, 1795), приклучувајќи ги Украина, Белорусија и делови од Полска. Екатерина го промовирала просветителството, но го зајакнала и кметството, продлабочувајќи ја социјалната нееднаквост. === Златно доба и експанзија === До крајот на XIX век империјата зафаќала површина од 22,400,000 км<sup>2</sup> (речиси 1/6 од копнената површина на светот); во тоа време нејзиниот единствен соперник била [[Британска Империја|Британската Империја]]. Меѓутоа во тоа време, најголемиот дел од населението живеело во европска Русија. Во Руската Империја живееле повеќе од 100 различни [[етничка група|етнички групи]], со тоа што [[руси]]те биле мнозинство, со околу 45% од населението. Во 1914, Руската Империја се состоела од 81 ''[[губернија|губернии]]'' и 20 [[област]]и. [[Вазал]]и и [[протекторат]]и на Руската Империја биле [[Бухарски емират|Бухарскиот емират]], [[Хивски ханат|Хивскиот ханат]] и, по 1914, [[Тува]] (Уријанхаи). Покрај денешна [[Русија]], пред 1917 во Руската Империја влегувала речиси цела денешна [[Украина]], ([[Дњепарска Украина]] и [[Крим]]), [[Белорусија]], [[Молдавија]] ([[Бесарабија]]), [[Финска]] ([[Велевојводство Финска]]), [[Ерменија]], [[Азербејџан]], [[Грузија]], [[Казахстан]], [[Киргистан]], [[Таџикистан]], [[Туркменистан]] и [[Узбекистан]] ([[Руски Туркестан]]), речиси цела [[Литванија]], [[Естонија]] и [[Латвија]] ([[Балтички губернорат]]), како и во голем дел [[Полска]] ([[Полско царство]]) и [[Турција|турските]] провинции [[Ардахан (вилает)|Ардахан]], [[Артвин (вилает)|Артвин]], [[Агдир (вилает)|Игдир]] и [[Карс (вилает)|Карс]]. Помеѓу 1742 и 1867 Руската Империја ја зазела [[Алјаска]] како своја колонија. Руската Империја била [[наследност|наследна]] [[апсолутна монархија]] на чие чело стоел автократскиот император ([[цар]]от) од династијата [[Романови]]. [[Руска православна црква|Руското православие]] била официјална државна религија која била контролирана од царот преку [[Свет Синод|Светиот Синод]]. Поданиците на Руската Империја биле поделени цо ''сословја'', или општествени класи како [[руско благородништво|благородништво]] ([[дворјанство]]), [[свештенство]], [[трговец|трговци]], [[козаци]] и [[селанец|селани]]. Сибирските и централноазиските народи биле официјално регисрирани како ''инородци'' (несловени, буквално: „луѓе со друго потекло“). По падот на монархијата по [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]] во 1917 год, Русија била прогласена за република од страна на [[Руска провремена влада|Привремената влада]]. Овој период, заедно со неговите преклопи со следните периоди, е покриен во следниве статии. * [[Историја на Русија, 1682-1796]] * [[Историја на Русија, 1796-1855]] * [[Историја на Русија, 1855-1892]] * [[Историја на Русија, 1892-1920]] == Владетел == [[Петар Велики]] ја променил својата титула од [[Цар]] во 1721, кога бил прогласен за ''Серуски Император.'' Додека следните владетели ја задржиле оваа титула, владетелот на русија останал да се нарекува ''Цар'' или ''Царица'' сѐ до падот на империјата во [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]] во [[1917]] год. == Надворешни територии == Вон самата „поширока Русија“, империјата се состоела и од [[уставна монархија|уставните монархии]] во [[персонална унија]]: * [[Полско Царство]] (1815-1831) * [[Велевојводство Финска]] (1809-1917) [[Балтички губернорат|Балтичкиот губернорат]] исто така се сметал за засебен од самата „поширока Русија“, заради претежно автономното [[Балтички германци|балтичко германско]] благородништво кое ја задржило контролата врз правниот систем, Лутеранската црква, локалните и градските управи, како и образованието кое се одвивало на германски јазик сѐ до доцниот XIX век, и делумно до 1918. Империјата исто така контролирала и голема прекуморска територија во Северна Америка: * Руска Америка или [[Алјаска]] (1744-1867) Покрај тоа, понекогаш империјата контролирала и концесиони територии, од кои значајни биле пристанишниот град [[Квантунг]] и [[Кинеска источна железничка зона|Кинеската источна железничка зона]], од кои двете биле предадени на царска Кина, како и концесија во [[Тјанѕин]]. == Поврзано == * [[Грб на Руската Империја]] * [[Дворјанско собрание]] == Наводи == {{наводи}} * Library of Congress Country Studies: [https://web.archive.org/web/20150624054403/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rutoc.html Russia] * Hingley, Ronald. ''The Tsars, 1533-1917''. Macmillan, 1968. * Warnes, David. ''Chronicle of the Russian Tsars: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial Russia''. Thames & Hudson, 1999. == Надворешни врски == * [http://www.loc.gov/exhibits/empire/ Империјата која беше Русија]: фотографии во боја од [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] (дела на [[Сергеј Михајлович Прокудин-Горски]]) {{en}} * [http://napoleonistyka.atspace.com/Russian_army.htm Руската армија за време не Наполеоновите војни] {{en}} [[Категорија:Руска Империја| ]] [[Категорија:Историја на Русија]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Поранешни држави во Азија]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Поранешни монархии во Азија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1917 година]] [[Категорија:Поранешни словенски држави]] r68qe7exxi9sm51ocb2zvzuig6xinc6 0 24029 5587021 5546521 2026-07-04T11:48:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587021 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hanging_Gardens_of_Babylon.jpg|right|thumb|300px|Семирамидините градини според [[Мартен Хемскерк]] ([[16 век|XVI век]]). Во позадината се гледа [[Вавилонска кула|Вавилонската кула]].]] [[Податотека:Ogrody_semiramidy.jpg|right|thumb|300px|Семирамидини градини, интепретација од [[20 век|XX век]]]] {{Seven wonders}} '''[[Семирамида|Семирамидините]] висечки градини''' се едно од [[Седум светски чуда|Седумте светски чуда]], чија локација сè уште не е утврдена. Според преданието, изградени се од [[Набукодоносор II]] околу [[600 п.н.е.]] за неговата жена која копнеела по родниот крај каде имало бујна вегетација. Овие бујни висечки градини се опширно документирани од [[Стара Грција|старогрчките]] [[историја|историчари]] како [[Страбон]] и [[Диодор Сицилиски]], но освен тоа, нема наоди кои би го потврдиле нивното постоење, т.е. не постои ниту еден вавилонски запис кој зборува за ваква градина. Иако се собрани извесни наоди кои укажуваат на нешто такво, тие не го потврдуваат она што ние го знаеме од историчарите, што впрочем личи на фантазирање.<ref>Finkel 2008</ref> Низ вековите локацијата на градината можеби се помешала со градина во [[Нинива]], бидејќи таму наоѓаме јасни прикази на градини. Текстот на овие таблици зборува за (можна) употреба на направа слична на [[Архимедов винт|Архимедовиот винт]] за подигање на вода на дадена височина. Доколку навистина постоеле овие градини, веројатно е дека биле уништени некаде после првиот век од нашата ера.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Hanging Gardens of Babylon|url=http://www.seven-wonders-world.com/hanging_gardens_babylon.htm|accessdate=5 February 2014|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513032233/http://www.seven-wonders-world.com/hanging_gardens_babylon.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Hanging Gardens of Babylon|url=http://www.unmuseum.org/hangg.htm|accessdate=5 February 2014|archive-date=2020-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118052016/http://www.unmuseum.org/hangg.htm|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Седум светски чуда]] * [[Историја на Ирак]] * [[Вавилон]] * [[Вавилонска кула]] * [[Семирамида]] * [[Историја на градинарството]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ce.eng.usf.edu/pharos/wonders/gardens.html Седумте светски чуда: Семирамидините висечки градини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050905145158/http://ce.eng.usf.edu/pharos/wonders/gardens.html |date=2005-09-05 }} {{en}} {{Ризница-врска|Hanging Gardens of Babylon}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Архитектура од 5 век п.н.е.]] [[Категорија:Градини]] [[Категорија:Вавилонија]] [[Категорија:Седум светски чуда на античкиот свет]] [[Категорија:Вавилонска уметност и архитектура]] [[Категорија:Нинива]] i18gtryk32er9iou8zfb7rwhz8dq4jq 0 25490 5586700 5586221 2026-07-03T15:18:29Z SpectralWiz 106165 5586700 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = v |official_name = Ракицко | native_name = Rakickë |image_flag = |image_shield = |image_skyline = |image_caption = |image_location = |county = [[Горица (област)|Горичка]] |municipality = [[Девол (општина)|Девол]] |municunit = Прогун |leader_name = |leader_party = |coordinates = {{coord|40|42|45|N|20|58|46|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} |latd=40|latm=42|lats=45|latNS=N |longd=20|longm=58|longs=46|longEW=E |elevation = 1100 |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = 2000 |population_total = 394 |population_unit = |postal_code = |area_code = |car_plates = DV |website = }} '''Ракицко''' или '''Ракитско<ref name="Geographer 3">{{cite journal|last=|first=|authorlink=|year=1971|title=Albania-Greece Boundary|url=https://books.google.bg/books?id=kQb6nhoL5CoC&pg=PA4&dq=Gramosta&hl=bg&sa=X&ved=2ahUKEwiq24q6v5r0AhW6QvEDHUNLDBQQ6wF6BAgIEAE#v=onepage&q=Gramosta&f=false|format=|journal=International Boundary Study|location=|publisher=The Geographer, Office of the Geographer, Directorate for Functional Research, Bureau Intelligence and Research, United States Department of State|volume=|issue=113|pages=3|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=August 18|lang-hide=|lang=en}}</ref>'''<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=7ELRAAAAMAAJ|title=Топономастиката на Охридско-преспанскиот базен|last=Пјанка|first=Влоѓимјеж|publisher=Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|year=1970|location=Скопје|pages=193-140|author-link=Влоѓимјеж Пјанка}}</ref> ({{Langx|sq|Rakickë}}, ''Ракицка'') — село во [[Мала Преспа]], во општината [[Девол (општина)|Девол]] на [[Горица (област)|Горичката област]], југоисточна [[Албанија]]. Населението брои 394 жители (2000). == Потекло и значење на името == Името на селото е придавско, изведено со помошта на наставката ''-ско'' од [[Апелатив|апелативот]] ракита.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Мала Преспа]], помеѓу [[Преспанско Езеро|Големото]] и [[Малото Преспанско Езеро]], недалеку од [[Албанско-грчка граница|државната граница]] со [[Грција]], во мало поле под врвот [[Слива (планина)|Голина]], на надморска височина од 1.100 м.<ref>{{Генштаб}}</ref><ref>[https://www.geonames.org/781831/rakicke.html Ракицко (781831)] — GeoNames</ref> == Историја == Во пишаните извори за првпат се споменува во пописен [[дефтер]] од 1530 г. под името ''Ракичко'', [[Спахија|спахиски]] [[зијамет]] и [[тимар]], со 22 христијански семејства, 30 неженети и една вдовица, сите христијани.<ref>{{Дефтер 1530|118}}</ref> Кон крајот на XIX век Ракицко било село во [[Горичка Каза|Горичката Каза]] на [[Горички Санџак|Горичкиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Ракицка било чисто албанско село.<ref>{{МЕС|88}}</ref> Меѓутоа, полскиот македонист [[Влоѓимјеж Пјанка]] за истата година посочува население од 660 жители, од кои 300 [[Македонци]] и 360 [[Албанци]].<ref name=":0" /> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, ''Раково'' е претставено како чисто македонско село во [[Горичка Каза|Горичката Каза]] на [[Горички Санџак|Горичкиот Санџак]] со 45 куќи.<ref>{{Битолски вилает|83}}</ref> Истовремено ''Ракицка'' е забележано како албанско муслиманско село со 70 куќи,<ref>{{Битолски вилает|86}}</ref> а ''Ракицка'' како чисто албанско село во [[Битолска Каза|Битолската]] [[Битолска Каза|Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот]] [[Битолски Санџак|Санџак]] со 40 куќи.<ref>{{Битолски вилает|18}}</ref> Во егзархиската статистика за 1908/09 г. [[Атанас Шопов]] го води ''Раково'' во списокот на македонските патријаршистички, полупогрчени села во Горичката Каза.<ref>{{Георгиев Трифонов 12|247}}</ref> Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“), во периодот пред Балканските војни селото ''Ракицка'' се состоело од 65 албански куќи.<ref>{{Милоевич|15}}</ref> На почетокот на XXI век јазичарите Клаус Штајнке и Џелал Јули спровеле теренско испитување со цел да ја проверат тековноста на постарите извори за македонојазичните („словенојазични“) села во Албанија. Утврдиле дека Ракицко и Шуец биле наполно албански и муслимански села. Според сведоштво на постари жители, населението говорело само на албански.<ref name="Steinke1920">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_BhKAAAAYAAJ&dq=Die+Slavischen+Minderheiten+in+Albanien&q=V%C3%ABrnik+eine+v%C3%B6llig+homogene|title=Die slavischen Minderheiten in Albanien (SMA): Prespa - Vërnik - Boboshtica|last1=Steinke|first1=Klaus|last2=Ylli|first2=Xhelal|publisher=Verlag Otto Sagner|year=2007|isbn=9783866880351|location=Munich|pages=19–20}} "Die Suche nach weiteren Ortschaften mit slavischsprachiger Bevölkerung verlief ergebnislos. Vor allem die für den Raum Korça, Bilisht, Pogradec und Librazhd in der Literatur häufiger genannten Dörfer wie Miras (Božigrad), Bulgarec, Tren, Buzëliqen (Zagradec), Buçimas (Starova), Proptisht und Rajca haben, wie die Überprüfung vor Ort zeigte, keine slavischprachige Bevölkerung mehr.... Überall spricht man aber ausschließlich Albanisch, und bereits die ältere Generation hat angeblich nur diese Sprache benutzt.... Auch die Informanten in den von uns besuchten slavischen Dörfern, die im aligemeinen sehr gut über die Situation ihrer Minderheit und über die Nachbarorte informiert sind, konnten keine weiteren außer den hinlänglich bekannten Orten nennen. Insbesondere bestätigten auch sie, daß es z.B. in den Nachbardörfern Tren, Buzëliqen, Shuec, Bitincka, Trestenik, Rakicka usw. niemanden mehr gibt, der ihre Sprache spricht.... Bekräftigt werden diese Zweifel teilweise von den Bewohnern der Dörfer Cerje und Vërnik, aus denen ebenfalls hervorgeht, daß ,,ihre Sprache” z.B. in den Nachbardörfern Rakicka, Tren usw. nicht gesprochen wird."</ref> До 1970-тите години селото станало наполно албанско.<ref name=":0" /> Сè до 2015 г. селото било во состав на [[Прогун|Општина Прогун]]. == Население == {| class="wikitable" !Година !1926 !1945 !1960 !1969 !1979 !1989 !2000 |- |'''Население''' |626 |512 |500 |539 |496 |443 |394 |} <small>'''Извор за 19'''</small><small>'''26-2000 г.''': [https://web.archive.org/web/20120211153317/http://www.rec.org.mk/Proekti/Prespa/ecotourismmk.pdf Регионална стратегија за развивање на одржлив туризам во Преспанскиот Регион]</small> == Поврзано == * [[Мала Преспа]] == Наводи == {{наводи}} {{Девол}} [[Категорија:Села во Албанија|Ракицко]] [[Категорија:Девол]] c9eye43z93psrxvpklylfpnr3fiiur2 0 25491 5586699 4587163 2026-07-03T15:16:17Z SpectralWiz 106165 5586699 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = v |official_name = Шуец | native_name = Shuec |image_flag = |image_shield = |image_skyline = |image_caption = |image_location = |county = [[Горица (област)|Горичка]] |municipality = [[Девол (општина)|Девол]] |municunit = Прогун |leader_name = |leader_party = |coordinates = {{coord|40|42|00|N|20|59|58|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} |latd=40|latm=42|lats=0|latNS=N |longd=20|longm=59|longs=58|longEW=E |elevation = 870 |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = 2000 |population_total = 281 |population_unit = |postal_code = |area_code = |car_plates = DV |website = }} '''Шуец''' ({{Langx|sq|Shuec}}) — село во [[Мала Преспа]], во општината [[Девол (општина)|Девол]] на [[Горица (област)|Горичката област]], југоисточна [[Албанија]]. Населението брои 281 жител (2000). == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Мала Преспа]], на северниот брег на [[Малото Преспанско Езеро]], недалеку од [[Албанско-грчка граница|државната граница]] со [[Грција]], северно од градот [[Билишта]], на надморска височина од 870 м.<ref>[https://www.geonames.org/781612/shuec.html Шуец (781612)] — GeoNames</ref> Сместено е во подножјата на врвовите Спила, Осоја (1.336 м) и Чобан (1.227 м) на запад и Гапан (1.326 м) и Голина (1.400 м) на исток.<ref>{{Генштаб}}</ref> == Историја == На рид јужно од селото се остатоците од праисториската тврдина [[Градишта (Шуец)|Градишта]].<ref name="Boardman">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC&pg=PA1027|title=The Cambridge Ancient History|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-22496-3|pages=631|author=John Boardman|lang=en}}</ref><ref name="Karaiskaj1981">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1bhiMwEACAAJ|title=Pesë mijë vjet fortifikime në Shqipe|publisher=Shtëpia Botuese "8 Nëntori|year=1981|pages=31-33|author=Gjerak Karaiskaj|lang=sq}}</ref> Во пишаните извори за првпат се споменува како ''Шуч'' во пописен [[дефтер]] од XV век, кога по име се заведени 69 глави на домаќинства.<ref>[http://www.promacedonia.org/hg/poselen.html Гандев, Христо. „Българската народност през XV век. Демографско и етнографско изследване“, Наука и Изкуство, II изд., София, 1989.]</ref> Кон крајот на XIX век Шуец било албанско село во [[Горичка Каза|Горичката Каза]] на [[Горички Санџак|Горичкиот Санџак]]. На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, ''Суиц'' е претставено како чисто албанско село во [[Горичка Каза|Горичката Каза]] на [[Горички Санџак|Горичкиот Санџак]] со 40 куќи.<ref>{{Битолски вилает|86}}</ref> Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“), во периодот пред Балканските војни селото Шуец се состоело од 8 албански куќи.<ref>{{Милоевич|16}}</ref> На почетокот на XXI век јазичарите Клаус Штајнке и Џелал Јули спровеле теренско испитување со цел да ја проверат тековноста на постарите извори за македонојазичните („словенојазични“) села во Албанија. Утврдиле дека Ракицко и Шуец биле наполно албански и муслимански села. Според сведоштво на постари жители, населението говорело само на албански.<ref name="Steinke1920">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_BhKAAAAYAAJ&dq=Die+Slavischen+Minderheiten+in+Albanien&q=V%C3%ABrnik+eine+v%C3%B6llig+homogene|title=Die slavischen Minderheiten in Albanien (SMA): Prespa - Vërnik - Boboshtica|last1=Steinke|first1=Klaus|last2=Ylli|first2=Xhelal|publisher=Verlag Otto Sagner|year=2007|isbn=9783866880351|location=Munich|pages=19–20}} "Die Suche nach weiteren Ortschaften mit slavischsprachiger Bevölkerung verlief ergebnislos. Vor allem die für den Raum Korça, Bilisht, Pogradec und Librazhd in der Literatur häufiger genannten Dörfer wie Miras (Božigrad), Bulgarec, Tren, Buzëliqen (Zagradec), Buçimas (Starova), Proptisht und Rajca haben, wie die Überprüfung vor Ort zeigte, keine slavischprachige Bevölkerung mehr.... Überall spricht man aber ausschließlich Albanisch, und bereits die ältere Generation hat angeblich nur diese Sprache benutzt.... Auch die Informanten in den von uns besuchten slavischen Dörfern, die im aligemeinen sehr gut über die Situation ihrer Minderheit und über die Nachbarorte informiert sind, konnten keine weiteren außer den hinlänglich bekannten Orten nennen. Insbesondere bestätigten auch sie, daß es z.B. in den Nachbardörfern Tren, Buzëliqen, Shuec, Bitincka, Trestenik, Rakicka usw. niemanden mehr gibt, der ihre Sprache spricht.... Bekräftigt werden diese Zweifel teilweise von den Bewohnern der Dörfer Cerje und Vërnik, aus denen ebenfalls hervorgeht, daß ,,ihre Sprache” z.B. in den Nachbardörfern Rakicka, Tren usw. nicht gesprochen wird."</ref> Сè до 2015 г. селото било во состав на [[Прогун|Општина Прогун]]. == Население == {| class="wikitable" !Година !1926 !1945 !1960 !1969 !1979 !1989 !2000 |- |'''Население''' |26 |64 |179 |206 |232 |262 |281 |} <small>'''Извор за 19'''</small><small>'''26-2000 г.''': [https://web.archive.org/web/20120211153317/http://www.rec.org.mk/Proekti/Prespa/ecotourismmk.pdf Регионална стратегија за развивање на одржлив туризам во Преспанскиот Регион]</small> == Културни и природни знаменитости == '''Археолошки наоѓалишта''' * [[Градишта (Шуец)|Градишта]] — тврдина од [[Праисторија|праисториско време]]. == Поврзано == * [[Мала Преспа]] == Наводи == {{наводи}} {{Девол}} [[Категорија:Села во Албанија|Ракицко]] [[Категорија:Девол]] mwmeug3fo7ts4m95ycga9a8aeen2fw3 0 26350 5586996 5581667 2026-07-04T10:15:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586996 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство|tourney_name=Светско првенство во фудбал 1930|year=|other_titles={{ubl|1er Campeonato Mundial de Fútbol}}|image=Uruguay 1930 World Cup.jpg|size=250px|country={{flagsport|URU}} [[Уругвај]]|country2=|country3=|dates=13 – 30 јули|confederations=3|num_teams=13|venues=3|cities=1|champion=URU|count=|second=ARG|third=USA|fourth=YUG|matches=18|goals=70|attendance=590549|top_scorer={{flagsport|ARG}} [[Гилермо Стабиле]]<br />(8 гола)|player=|goalkeeper=|young_player=|fair_play=|prevseason=|nextseason=[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]]}}'''Светско првенство во фудбал 1930''' — 1. [[Светско првенство во фудбал]], светско првенство за машки национални фудбалски репрезентации. Се одржало во [[Уругвај]] од 13 до 30 јули 1930 година. [[ФИФА]], меѓународното управно тело на фудбалот, го избрал Уругвај за домаќин, бидејќи земјата славела стогодишнина од својот прв устав, а [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|уругвајската фудбалска репрезентација]] ја задржала својата фудбалска титула на Летните олимписки игри во [[Летни олимписки игри 1928|1928]] година. Сите натпревари се одиграле во главниот град на Уругвај, [[Монтевидео]], повеќето на наменски изградениот стадион „[[Стадион Сентенарио|Естадио Сентенарио]]“. Тринаесет екипи (седум од Јужна Америка, четири од Европа и два од Северна Америка) учествувале на турнирот. Само неколку европски екипи одлучиле да учествуваат поради тешкотиите при патувањето до Јужна Америка поради [[Големата депресија]]. Екипите биле поделени во четири групи, при што победникот од секоја група се пласирал во полуфиналето. Првите два натпревари од Светското првенство се одржале истовремено и ги добиле [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], кои ги победиле [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 4–1 и [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] со 3–0, соодветно. [[Лусиен Лоран]] од Франција го постигнал првиот гол во историјата на Светските првенства, додека голманот на САД, [[Џими Даглас]], го завршил натпреварот без примен гол. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], Уругвај, САД и [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] ги победиле своите соодветни групи и се квалификувале во полуфиналето. Во финалето, домаќините и фаворити пред турнирот, Уругвај, ја победиле Аргентина со 4–2 пред 68.346 гледачи и станале првата нација што го освоила Светското првенство. [[Франциско Вараљо]] од Аргентина бил последниот преживеан играч од ова Светско првенство. Тој починал во 2010 година на 100-годишна возраст. Отворачкиот натпревар на Светското првенство во фудбал во 2030 година, што ќе се игра на стадионот Сентенарио, ќе биде во чест на стогодишнината од Светското првенство. Финалето на Светското првенство во фудбал во 1930 година е првото и единствено досега кое се играло помеѓу две репрезентации кои зборуваат шпански јазик. Исто така, тоа е единственото кое се играло помеѓу две јужноамерикански нации, бидејќи натпреварот во [[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] година помеѓу Бразил и Уругвај технички бил одлучувачки натпревар во последната групна фаза, а не вистинско финале на купот. == Учесници == [[ФИФА]], управното тело на светскиот фудбал, неколку години пред 1930 година дискутирала за создавање натпреварување за национални тимови. Организацијата дотогаш го управувала фудбалскиот сегмент на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]] во име на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] уште од почетокот на 20 век, а успехот на натпреварувањето на Олимписките игри во [[Летни олимписки игри 1924|1924]] и [[Летни олимписки игри 1928|1928]] година довело до формирање на Светското првенство во фудбал. На 17-тиот конгрес на ФИФА, одржан во [[Амстердам]] во мај 1928 година, натпреварувањето било предложено од претседателот [[Жил Риме]] и прифатено од одборот на организацијата, а потпретседателот [[Анри Делоне]] прогласил дека „меѓународниот фудбал повеќе не може да се одржува во границите на Олимписките игри“.<ref>Glanville, p. 15</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.co.uk/article/jules-rimet-and-the-birth-of-the-world-cup|title=Jules Rimet and the Birth of the World Cup|work=Sky HISTORY TV channel|language=en|accessdate=2026-06-15}}</ref> [[Податотека:1930 FIFA World Cup.png|мини|400x400пкс|Земјите учеснички, обоени по конечниот пласман]] Првото Светско првенство било единственото без квалификации. Секоја земја поврзана со ФИФА била поканета да се натпреварува и ѝ бил даден рок до 28 февруари 1930 година за да го потврди своето учество. Натпреварувањето првично било планирано како нокаут турнир со 16 екипи со потенцијална втора дивизија доколку се пријават доволен број екипи;<ref>FIFA, p. 13</ref> сепак, бројот на екипи не достигнал 16, па затоа немало квалификации. Голем интерес покажале земјите од Америка; учествувале [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]], [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], [[Фудбалска репрезентација на Боливија|Боливија]], [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]], [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], [[Фудбалска репрезентација на Парагвај|Парагвај]], [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]]. Учествувале вкупно седум јужноамерикански екипи, повеќе отколку во кое било следно финале на Светско првенство. Сепак, поради долгото, скапо патување со брод низ [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] и должината на отсуството потребно за играчите,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/classicfootball/history/fifa/first-fifa-world-cup.html|title=Classic Football History of FIFA - FIFA.com|last=FIFA.com|work=FIFA.com|language=en-GB|accessdate=2026-06-15}}</ref> многу малку европски екипи биле склони да учествуваат бидејќи ефектите од Големата депресија се појавиле низ целиот континент. Некои одбиле да одобрат патување во Јужна Америка под никакви околности<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/historyoffifawor0000hunt|title=The history of the FIFA World Cup : World Cup stories|last=Internet Archive|first=Chris|date=2006|publisher=[London] : Interact Pub.|isbn=978-0-9549819-2-1}}</ref> и не биле примени европски пријави пред крајниот рок во февруари. Во обид да добие европско учество, Уругвајската фудбалска асоцијација испратила писмо со покана до [[Фудбалски сојуз на Англија|Фудбалскиот сојуз]], иако Британските матични нации ([[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]], [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска|Северна Ирска]], [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]] и [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]]) во тоа време се откажале од ФИФА. Ова било одбиено од страна на Комитетот на ФА на 18 ноември 1929 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.premiumtv.co.uk/page/BigRead/0,,11442~1034860,00.html|title=Uruguay 1930 {{!}} Four Four Two {{!}} BIG READ|work=www.fourfourtwo.premiumtv.co.uk|accessdate=2026-06-15}}</ref> Од двете азиски земји поврзани со ФИФА во тоа време, [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] и [[Фудбалска репрезентација на Тајланд|Сиам]] (денешен [[Тајланд]]), ниедна не одлучила да учествува во натпреварувањето,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thesefootballtimes.co/2014/09/04/the-story-of-the-1930-world-cup/|title=The story of the 1930 World Cup|last=Benjamin|first=Brian|date=2014-09-04|work=These Football Times|language=en-GB|accessdate=2026-06-15}}</ref> додека Египет, единствениот африкански тим што учествувал, бил одложен поради бура во [[Средоземно Море|Медитеранот]], а бродот што требало да ги однесе во Уругвај отпловил без нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thenationalnews.com/fifa-world-cup-2022/2022/12/02/dead-player-gatecrashing-own-wake-capped-off-the-first-and-weirdest-world-cup/|title='Dead' player gatecrashing own wake capped off the first and weirdest World Cup|last=Langton|first=James|work=The National|language=en|accessdate=2026-06-15}}</ref> Два месеци пред почетокот на турнирот, ниту еден тим од Европа не се пријавил официјално.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1930.html|title=FIFA World Cup - Classic Moments from FIFA World Cup History|work=fifaworldcup.yahoo.com|accessdate=2026-06-15}}</ref> Претседателот на ФИФА, Риме, интервенирал и четири европски тимови на крајот го направиле патувањето по море: [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]], [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] и [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. Романците, предводени од [[Константин Радулеску]] и тренирани од нивниот капитен [[Рудолф Вецер]] и [[Октав Лучиде]], се пријавиле во натпреварувањето по интервенцијата на новокрунисаниот крал [[Карол II (Романија)|Карол II]]. Тој лично го избрал тимот и преговарал со работодавците за да се осигури дека играчите сè уште ќе имаат работа по нивното враќање.<ref>Seddon (2005), pp. 8–9</ref> Французите се пријавиле по лична интервенција на Риме, но ниту ѕвездата на француската репрезентација, дефанзивецот [[Мануел Анатол]] ниту редовниот тренер на тимот [[Гастон Баро]] не можеле да бидат убедени да го направат патувањето.<ref>Goldblatt (2008), p. 248</ref> Белгијците учествувале по иницијатива на германско-белгискиот потпретседател на ФИФА, [[Родолф Зилдрејерс]].<ref>Goldblatt (2008), p. 249</ref>{{Quote box|width=25%|align=right|quote=Бевме 15 дена на бродот Конт Верде, пристигнувајќи таму. Се качивме од Вилфранш-сур-Мер во друштво на Белгијците и Југословените. Ги правевме нашите основни вежби подолу и нашиот тренинг на палубата. Тренерот воопшто не зборуваше за тактики...|source=[[Лусиен Лоран]]<ref name="fifa-franchecomte">{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=71490.html |title=A historical link with the Franche-Comté |work=FIFA |date=17 June 1998 |accessdate=14 June 2009 |last=Vautrot |first=Michel |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080608134846/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid%3D71490.html |archivedate=8 June 2008 |url-status=dead }}</ref>}}Романците се качиле на бродот „''СС Конте Верде''“ во [[Џенова]], [[Италија]]; Французите и Југословените биле пречекани во [[Вилфранш-сур-Мер]], Франција, на 21 јуни 1930 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/overview.html|title=FIFA.com - 1930 FIFA World Cup Uruguay ™|last=FIFA.com|work=www.fifa.com|language=en|accessdate=2026-06-15}}</ref> а Белгијците се качиле во [[Барселона]], Шпанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archivo.marca.com/mundial2006/historia/1930.html|title=Mundial 2006. Marca.com|work=archivo.marca.com|accessdate=2026-06-15}}</ref> „''СС Конте Верде''“ ги носеше Риме, трофејот и тројцата назначени европски судии: Белгијците [[Џон Ланженус]] и [[Анри Кристоф]], заедно со [[Томас Балвеј]], Парижанец кој можеби бил Англичанец. Бразилскиот тим бил пречекан кога бродот се закотвил во [[Рио де Жанеиро]] на 29 јуни пред да пристигне во Уругвај на 4 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1930.html|title=FIFA World Cup - Classic Moments from FIFA World Cup History|work=fifaworldcup.yahoo.com|accessdate=2026-06-15}}</ref> Официјалната топка што се користела за турнирот бил Т-Модел.<ref>FIFA, p. 17</ref> === Список на поканети тимови === {{Further|Состави на Светското првенство во фудбал 1930}} Следните 16 екипи биле поканети да се натпреваруваат на завршниот турнир. Сепак, учествувале само 13 екипи поради повлекувањето на Египет, [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] и Сијам.{{col-begin}} {{col-4}} '''[[Азија]] (0)''' * <s>{{fb|JPN|1870}}</s> (се повлекле) * <s>{{fb|THA|}}</s> (се повлекле) '''[[Африка]] (0)''' * <s>{{fb|EGY|1922}}</s> (пропуштен брод) {{col-4}} '''[[Северна Америка]] (2)''' *{{fb|MEX|1916}} *{{fb|USA|1912}} '''[[Јужна Америка]] (7)''' *{{fb|ARG|}} *{{fb|BOL|}} *{{fb|BRA|1889}} *{{fb|CHI}} *{{fb|PAR|1842}} *{{fb|PER}} *{{fb|URU}} (домаќини) {{col-4}} '''[[Европа]] (4)''' *{{fb|BEL}} *{{fb|FRA}} *{{fb|ROU}} *{{fb|Kingdom of Yugoslavia|}} {{col-4}} {{col-end}} == Стадиони == Италија, Шведска, Холандија, Шпанија, Унгарија и Уругвај поднеле апликации за домаќинство на настанот. Кандидатурата на Уругвај станала јасен избор откако сите други земји ги повлекле своите кандидатури.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/classicfootball/history/fifa/first-fifa-world-cup.html|title=Classic Football History of FIFA - FIFA.com|last=FIFA.com|work=FIFA.com|language=en-GB|accessdate=2026-06-15}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/history/newsid_1632000/1632201.stm|title=Uruguay 1930|date=2002-04-11|access-date=2026-06-15|language=en-GB}}</ref> Сите натпревари се одржале во [[Монтевидео]]. Биле користени три стадиони: [[Стадион Сентенарио|Стадионот Сентенарио]], [[Стадион Поситос|Стадионот Поситос]] и [[Стадионот Гран Парк Централ]]. Сентенарио бил изграден и за турнирот и како прослава на стогодишнината од независноста на Уругвај. Дизајниран од Хуан Скасо,<ref>Goldblatt (2008), p. 248</ref> тој бил главниот стадион за турнирот, кој Риме го нарекол „храм на фудбалот“.<ref>Dunning, Eric; Malcolm, Dominic (2003). ''Sport''. Routledge. p. 46.</ref> Со капацитет од 90.000, тој бил најголемиот фудбалски стадион надвор од [[Британски Острови|Британските острови]].<ref>Goldblatt (2008), p. 249</ref> Стадионот бил домаќин на 10 од 18 натпревари, вклучувајќи ги и полуфиналињата и финалето. Сепак, распоредот за изградба бил забрзан и одложен поради дождливата зима, па затоа Сентенарио не бил подготвен за употреба сè до пет дена од почетокот на турнирот.<ref>Glanville (2005), p. 16</ref> Раните натпревари се играле на помали стадиони што обично ги користеле фудбалските клубови од Монтевидео, [[Насионал Монтевидео|Насионал]] и [[ФК Пењарол|Пењарол]], Гран Парк Централ со капацитет од 20.000 места и Поситос со 10.000 места.<ref>Glanville (2005), p. 17</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Монтевидео]] |- |[[Стадион Сентенарио]] |[[Стадион Гран Парк Централ]] |[[Стадион Поситос]] |- |<small>{{Coord|34|53|40|S|56|9|10|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=Estadio Centenario}}</small> |<small>{{Coord|34|54|4|S|56|9|32|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=Estadio Gran Parque Central}}</small> |<small>{{Coord|34|54|18|S|56|9|22|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=Estadio Pocitos}}</small> |- |Капацитет: '''90,000''' |Капацитет: '''20,000''' |Капацитет: '''10,000''' |- |[[Податотека:Estadio_Centenario_1930.jpg|250x250пкс]] |[[Податотека:Gran_Parque_Central_1900.jpg|226x226пкс]] |[[Податотека:Estadio_Pocitos_1930.jpg|226x226пкс]] |- ! colspan="3" |{{location map+|Uruguay|float=center|width=300|places={{location map~|Uruguay|lat=-34.90|long=-56.15|label='''[[Монтевидео]]'''|position=right}}|caption=}} |} == Судии == На турнирот учествувале петнаесет судии: четири Европејци – двајца Белгијци (Анри Кристоф и Џон Лангенус), еден Французин (Томас Балвеј) и еден Романец (Константин Радулеску, исто така и тренер на романската репрезентација), и единаесет од Америка – меѓу нив шест Уругвајци. За да се отстранат разликите во примената на правилата на играта, судиите биле поканети на еден краток состанок за да ги решат најконфликтните прашања што можеле да се појават.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elfutbolmundial.com.ar/uruguay30.html|title=I Campeonato:|work=www.elfutbolmundial.com.ar|accessdate=2026-06-16|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123060848/http://www.elfutbolmundial.com.ar/uruguay30.html|url-status=dead}}</ref> Од сите назначувања за судии, двете што привлекле најголемо внимание биле она на Гилберто де Алмеида Рего во натпреварот помеѓу Аргентина и Франција, во кој бразилскиот судија означил крај шест минути порано, како и она на натпреварот помеѓу Аргентина и Мексико на Боливиецот Улисес Сауседо, кој Аргентина го добила со 6–3. За време на натпреварот, Сауседо, кој бил и селектор на Боливија, досудил три пенали. Следува списокот на службени лица кои имале улога како судии и линиски судии. Службените лица напишани со закосени букви суделе само како линиски судии за време на турнирот.{{col-begin|small=y}} {{col-3}} ;Европа *{{fbaicon|FRA|1830}} [[Томас Балвеј]] *{{fbaicon|BEL}} [[Анри Кристоф]] *{{fbaicon|BEL}} [[Џон Лангенус]] *{{fbaicon|ROU}} ''[[Константин Радулеску]]'' ;Северна Америка *{{fbaicon|MEX|1916}} ''[[Гаспар Валехо]]'' {{col-3}} ;Јужна Америка *{{fbaicon|URU}} ''[[Гвалберто Алонсо]]'' *{{fbaicon|URU}} ''[[Мартин Афестегај]]'' *{{fbaicon|URU}} [[Доминго Ломбарди]] *{{fbaicon|ARG|1861}} [[Хозе Масијас]] *{{fbaicon|URU}} [[Франциско Матеучи]] *{{fbaicon|BRA|1889}} [[Гилберто де Алмеида Рего]] {{col-3}} *{{fbaicon|BOL|civil}} [[Улисес Сауседо]] *{{fbaicon|URU}} [[Анибал Техада]] *{{fbaicon|URU}} [[Рикардо Ваљарино]] *{{fbaicon|CHI}} [[Алберто Варнкен]] {{col-end}} == Формат и ждрепка == 13-те екипи биле извлечени во четири групи, при што Група 1 содржела четири екипи, а другите три. Секоја група играла во кружен формат, при што четирите победници на групите продолжиле во нокаут полуфиналната фаза. Уругвај, Аргентина, Бразил и САД биле рангирани како носители и биле одделени во ждрепката,<ref>Glanville (2005), p. 17</ref> која се одржала во [[Монтевидео]] откако пристигнале сите екипи. Бидејќи немало квалификациски натпревари, првите два натпревари на турнирот биле првите натпревари од Светското првенство што некогаш се одиграле, одржани истовремено на 13 јули 1930 година; Франција го победила Мексико со 4–1 на стадионот Поситос, додека САД ја победиле Белгија со 3–0 во исто време на стадионот Гран Парк Централ. Французинот [[Лусиен Лоран]] бил стрелец на првиот гол на Светското првенство. == Групна фаза == === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15" | ! width="175" |Табела на групата А ! width="20" |Нат. ! width="20" |Поб. ! width="20" |Нер. ! width="20" |Пор. ! width="20" |ДГ ! width="20" |ПГ ! width="20" |ГР ! width="20" |Бод. |- style="background:#cfc;" |1. | align="left" |{{АРГ}} |3 |3 |0 |0 |10 |4 | +6 |'''6''' |- |2. | align="left" |{{ЧИЛ}} |3 |2 |0 |1 |5 |3 | +2 |'''4''' |- |3. | align="left" |{{ФРА}} |3 |1 |0 |2 |4 |3 | +1 |'''2''' |- |4. | align="left" |{{МЕК}} |3 |0 |0 |3 |4 |13 | -9 |'''0''' |} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[13 јули]] [[1930]] |тим1 = {{ФРА}} |резултат = 4–1 |тим2 = {{МЕК}} |голови1 =[[Лорен]] {{гол|19}}<br />[[Лањије]] {{гол|40}}<br />[[Машино]] {{гол|42}} {{гол|87}} |голови2 =[[Карењо]] {{гол|70}} |стадион = [[Стадион Поситос|Поситос]], [[Монтевидео]] |публика=1000|судија={{flagsport|URU}} [[Доминго Ломбарди]]|време=15:00 [[UTC−03:30|UTC−6]]|извештај=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1096}} ----{{фудбалкутија |bg = White |датум = [[15 јули]] [[1930]] |тим1 = {{АРГ}} |резултат = 1–0 |тим2 = {{ФРА}} |голови1 =[[Монти]] {{гол|81}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Гран Парк Централ|Гран Парк Централ]], [[Монтевидео]] |време=16:00 [[UTC−03:30|UTC−6]]|публика=3000|судија={{flagsport|BRA}} [[Алмеида Рего]]|извештај=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/1/201/1085}} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15" | ! width="175" |Табела на групата А ! width="20" |Нат. ! width="20" |Поб. ! width="20" |Нер. ! width="20" |Пор. ! width="20" |ДГ ! width="20" |ПГ ! width="20" |ГР ! width="20" |Бод. |- style="background:#cfc;" |1. | align="left" |{{КЈУ}} |2 |2 |0 |0 |6 |1 | +5 |'''4''' |- |2. | align="left" |{{БРА}} |2 |1 |0 |1 |5 |2 | +3 |'''2''' |- |3. | align="left" |{{БОЛ}} |2 |0 |0 |2 |0 |8 | -8 |'''0''' |} === Група 3 === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15" | ! width="175" |Табела на групата А ! width="20" |Нат. ! width="20" |Поб. ! width="20" |Нер. ! width="20" |Пор. ! width="20" |ДГ ! width="20" |ПГ ! width="20" |ГР ! width="20" |Бод. |- style="background:#cfc;" |1. | align="left" |{{УРУ}} |2 |2 |0 |0 |5 |0 | +5 |'''4''' |- |2. | align="left" |{{РОМ}} |2 |1 |0 |1 |3 |5 | -2 |'''2''' |- |3. | align="left" |{{ПЕР}} |2 |0 |0 |2 |2 |4 | -3 |'''0''' |} === Група 4 === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15" | ! width="175" |Табела на групата А ! width="20" |Нат. ! width="20" |Поб. ! width="20" |Нер. ! width="20" |Пор. ! width="20" |ДГ ! width="20" |ПГ ! width="20" |ГР ! width="20" |Бод. |- style="background:#cfc;" |1. | align="left" |{{САД}} |2 |2 |0 |0 |6 |0 | +6 |'''4''' |- |2. | align="left" |{{ПАР}} |2 |1 |0 |1 |1 |3 | -2 |'''2''' |- |3. | align="left" |{{БЕЛ}} |2 |0 |0 |2 |0 |4 | -4 |'''0''' |} == Преглед == Тринаесет екипи беа поделени во четири групи. Сите натпревари се играа во главниот град Монтевидео. Уругвај, Аргентина, Бразил и САД се поставени за носители и се изоставени во ждрепката. Поради тоа што немаше кфалификации, првите два натпревари на Светското првенство беа воедно и први натпревари во историјата на светските првенства, а се одиграа во исто време нс 13 јули. Французите ги победиа Мексиканците со 4-1 на стадионот Поситос, а Амеркианците Белгија со 3-0 на Централ Парк. Французинот [[Лусин Лорeн]] го даде првиот гол во историјата на светските првентства <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbc.ca/sports/worldcup2006/history/events/laurent_lucien.html |title=Лусин Лорeн - Стрелец на првиот гол на светско првенство |accessdate=2006-06-24 |archive-date=2006-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624130233/http://www.cbc.ca/sports/worldcup2006/history/events/laurent_lucien.html |url-status=live }}</ref> Подоцна изјави : „''Игравме против Мексико и врнеше снег, затоа што на јужната полутопка беше зима. Соиграчот ми нафрли топка, чие патување до мене внимателно го пратев и ја зафатив со волеј-удар со десната нога. Сите бевме среќни заради голот, но никој не се фрлаше по тревата, затоа што никој не сфати дека направивме историја. Само се ракував со соиграчите и продолживме со игра. Немаше никакви награди; сите бевме аматери во тоа време''„ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=71490.html |title=Интервју со Лусин Лорен - Слубена страница на ФИФА |accessdate=2008-06-17 |archive-date=2008-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608134846/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=71490.html |url-status=dead }}</ref> === Прва рунда === ==== Група 1 ==== Група 1 е единствената група со четири екипи : [[Аргентина]], [[Чиле]], [[Франција]] и [[Мексико]]. Два дена после победата над Мексико, Французите изгубја од Аргентина со резултат од 1-0, а единствениот гол го даде Луис Монти од слободен удар. Судијата Алмеида Рего отсвири крај шест минути порано од деведесетте минути, а натпреварот е доигран до регуларниот тек после бурните протести на Французите.<ref>Гланвиље, стр. 18</ref> На својот втор натпревар Аргентинците го победија Мексико со 6-3, а судијата [[Улисес Сауседо]] ( воедно и боливиски тренер ) досуди пет [[пенали]] од кои три беа контроверзни. <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sport.indiatimes.com/soccerarticleshow/1533342.cms |title=Аргентина-Мексико од службената страница на Индиан Тајмс |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2006-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615213553/http://sport.indiatimes.com/soccerarticleshow/1533342.cms |url-status=dead }}</ref> На овој натпревар воедно е досуден првиот пенал во историјата на Светските првенства. Аргентинецот Гуљелмо Стабиле постигна хет-трик на својата деби-натпревар.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://home.skysports.com/worldcup/historyarticle.aspx?hlid=373666&nav=golden+boot |title=Хет-трикот на &#91;&#91;Гуљелмо Стабиле&#93;&#93; од службената страница на Скај Спорт |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710003751/http://home.skysports.com/worldcup/historyarticle.aspx?hlid=373666&nav=golden+boot |url-status=dead }}</ref> Натпреварот кој одлучуваше за полуфиналистот се изигра помеѓу Аргентина и Чиле, а обележана е со масовна тепачка после прекршокот на Аргентинецот Луис Монти над Чилеанецот Артуро Торес. Аргентина продолжи понатаки заблагодарувајќи се на победата со 3-1 {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[13 јули]] [[1930]]<br />15:00 |тим1 = {{ФРА}} |резултат = 4–1 (3–0) |тим2 = {{МЕК}} |голови1 =[[Лорен]] {{гол|19}}<br />[[Лањије]] {{гол|40}}<br />[[Машино]] {{гол|42}} {{гол|87}} |голови2 =[[Карењо]] {{гол|70}} |стадион = [[Поситос]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~1.000<br />'''Судија:''' [[Доминго Ломбарди]] {{УРУ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[15 јули]] [[1930]]<br />16:00 |тим1 = {{АРГ}} |резултат = 1–0 (0–0) |тим2 = {{ФРА}} |голови1 =[[Монти]] {{гол|81}} |голови2 = |стадион = [[Централ Парк]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~3.000<br /> '''Судија:''' [[Алмеида Рего]] {{БРА}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[16 јули]] [[1930]]<br />14:45 |тим1 = {{ЧИЛ}} |резултат = 3–0 (1–0) |тим2 = {{МЕК}} |голови1 =[[Субиабре]] {{гол|4}} {{гол|50}} <br /> [[Видал]] {{гол|64}} |голови2 = |стадион = [[Централ Парк]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~500<br /> '''Судија:''' [[Анри Кристоф]] {{БЕЛ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[19 јули]] [[1930]] <br />12:30 |тим1 = {{ЧИЛ}} |резултат = 1–0 (0–0) |тим2 = {{ФРА}} |голови1 =[[Субиабре]] {{гол|64}} |голови2 = |стадион = [[Сентентарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~2.000<br /> '''Судија:''' [[Анибал Техеда]] {{УРУ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[19 јули]] [[1930]] <br />15:00 |тим1 = {{АРГ}} |резултат = 6–3 (3–1) |тим2 = {{МЕК}} |голови1 =[[Стабиле]] {{гол|8}} {{гол|17}} {{гол|80}} <br /> [[Зумелзу]] {{гол|12}} <br /> [[Ваљаро]] {{гол|53}} {{гол|55}} |голови2 =[[М. Росас|М.Росас]] {{гол|35|пен}} {{гол|65}} <br /> [[Лопес]] {{гол|75}} |стадион = [[Сентентарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~5.000<br /> '''Судија:''' [[Урико Сауседо|Улрико Сауседо]] {{БОЛ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[22 јули]] [[1930]] <br />14:45 |тим1 = {{АРГ}} |резултат = 3–1 (2–1) |тим2 = {{ЧИЛ}} |голови1 =[[Стабиле]] {{гол|12}} {{гол|14}}<br /> [[М.Еваристо]] {{гол|51}} |голови2 =[[Субиабре]] {{гол|16}} |стадион = [[Сентентарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~1.000<br /> '''Судија:''' [[Жан Ланженус]] {{БЕЛ}} }} '''Група 1 конечна табела''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Тим !width=20 abbr="Изиграно" |Изг !width=20 abbr="Победено" |Поб !width=20 abbr="Нерешено" |Нер !width=20 abbr="ИЗгубено" |Изг !width=20 abbr="Голови Даено" |Гда !width=20 abbr="Голови Примено" |Гпр !width=20 abbr="Бодови" |Бод |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"|{{АРГ}} |3||3||0||0||10||4||'''6''' |- |align="left"|{{ЧИЛ}} |3||2||0||1||5||3||'''4''' |- |align="left"|{{ФРА}} |3||1||0||2||4||3||'''2''' |- |align="left"|{{МЕК}} |3||0||0||3||4||13||'''0''' |} ==== Група 2 ==== Во втората група играа [[Бразил]], [[Југославија]] и [[Боливија]]. Бразилците заради внатрешни проблеми играа исклучиво со играчи од [[Рио де Жанеиро]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.v-brazil.com/culture/sports/world-cup/1930-Uruguay.html |title=Проблемитењ во бразилската репрезентација |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2007-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116035933/http://www.v-brazil.com/culture/sports/world-cup/1930-Uruguay.html |url-status=dead }}</ref> , но сеедно се очекуваше да влезат во полуфинале. Но Југословените ги изненадија и ги победија со 2-1 во првиот натпревар од групата. Подоцна двете екипи ја победија Боливија, а Југословените продолжија понатаму на сметка на Бразил кој не го оправда статусот носител. {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[14 јули]] [[1930]] <br />12:45 |тим1 = {{КЈУ}} |резултат = 2–1 (2–0) |тим2 = {{БРА}} |голови1 =[[Тирнаниќ]] {{гол|21}} <br /> [[Бек]] {{гол|31}} |голови2 =[[Прегуњо]] {{гол|62}} |стадион = [[Централ Парк]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~5.000<br /> '''Судија:''' [[Анибал Техеда]] {{УРУ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[17 јули]] [[1930]] <br />12:45 |тим1 = {{КЈУ}} |резултат = 4–0 (0–0) |тим2 = {{БОЛ}} |голови1 =[[Бек]] {{гол|60}} {{гол|67}}<br /> [[Марјановиќ]] {{гол|65}} <br /> [[Вујадиновиќ]] {{гол|85}} |голови2 = |стадион = [[Сентентарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~1.200<br /> '''Судија:''' [[Франциско Матеучи]] {{УРУ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[20 јули]] [[1930]] <br />13:00 |тим1 = {{БРА}} |резултат = 4–0 (1–0) |тим2 = {{БОЛ}} |голови1 =[[Модерато]] {{гол|37}} {{гол|73}} <br /> [[Прегуњо]] {{гол|57}}{{гол|83}} |голови2 = |стадион = [[Сентентарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~1.200<br /> '''Судија:''' [[Томас Балвај]] {{ФРА}} }} '''Група 2 конечна табела''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Тим !width=20 abbr="Изиграно" |Изг !width=20 abbr="Победено" |Поб !width=20 abbr="Нерешено" |Нер !width=20 abbr="ИЗгубено" |Изг !width=20 abbr="Голови Даено" |Гда !width=20 abbr="Голови Примено" |Гпр !width=20 abbr="Бодови" |Бод |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"|{{КЈУ}} |2||2||0||0||6||1||'''4''' |- |align="left"|{{БРА}} |2||1||0||1||5||2||'''2''' |- |align="left"|{{БОЛ}} |2||0||0||2||0||8||'''0''' |} ==== Група 3 ==== Домаќинот и носител на групата [[Уругвај]] е заедно со репрезентациите на [[Перу]] и [[Романија]]. На овој натпревар беше направено и првото исклучување на светските првенства; Перуанецот [[Пласидо Галиндо]] е изклучен заради тоа што преостро влезе во двобој со романскиот противник (тогаш не постоеја жолти картони) [[Романците]] ја искористија предноста од играч повеќе и победија со 3-1 заблагодарувајќи им се на двата гола кои ги постигнаа подоцна (RSSSF тврди дека двата гола се дале во 85 минута). Уругвајците го изиграа првиот натпревар дури по пет дена од отворањето на првенството, поради недовршената работа на стадионот Сентенарио. Пред натпреварот со Перуанците е одржана свеченост по повод стогодишниата од независноста на Уругвај, домаќините победија со 1-0, а весниците, вклучувајќи ги и уругвајските, ја пофалија добрата игра на перуанците, а испратија остри критики кон репрезентацијата на Уругвај<ref>Алмеида, стр. 125</ref>. Уругвајците се квалификуваа за во полуфиналето со победата над Романија со 4-0 {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[17 јули]] [[1930]] <br />14:50 |тим1 = {{РОМ}} |резултат = 3–1 (1–0) |тим2 = {{ПЕР}} |голови1 =[[Десу]] {{гол|1}} <br /> [[Станчиу]] {{гол|77}} <br /> Ковач {{гол|85}} |голови2 = [[Соуза]] {{гол|63}} |стадион = [[Поситос]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~300<br /> '''Судија:''' [[Алберто Варкен]] {{ЧИЛ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[18 јули]] [[1930]] <br />14:30 |тим1 = {{УРУ}} |резултат = 1–0 (0–0) |тим2 = {{ПЕР}} |голови1 =[[Хектор Кастро|Кастро]] {{гол|61}} |голови2 = |стадион = [[Сентенарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~70.000<br /> '''Судија:''' [[Жан Ланженус]] {{БЕЛ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[22 јули]] [[1930]] <br />14:50 |тим1 = {{УРУ}} |резултат = 4–0 (4–0) |тим2 = {{РОМ}} |голови1 =[[Дорадо]] {{гол|17}}<br /> [[Скароне]] {{гол|24}} <br /> [[Анселмо]] {{гол|30}} <br /> [[Сеа]] {{гол|35}} |голови2 = |стадион = [[Сентенарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~80.000<br /> '''Судија:''' [[Алмеида Рего]] {{БРА}} }} '''Група 3 конечна табела''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Тим !width=20 abbr="Изиграно" |Изг !width=20 abbr="Победено" |Поб !width=20 abbr="Нерешено" |Нер !width=20 abbr="ИЗгубено" |Изг !width=20 abbr="Голови Даено" |Гда !width=20 abbr="Голови Примено" |Гпр !width=20 abbr="Бодови" |Бод |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"|{{УРУ}} |2||2||0||0||5||0||'''4''' |- |align="left"|{{РОМ}} |2||1||0||1||3||5||'''2''' |- |align="left"|{{ПЕР}} |2||0||0||2||2||4||'''0''' |} ==== Група 4 ==== [[Американците]], носителите, доминираа во оваа група, нивната екипа се состоеше и од [[Англичани]] со американски пасош <ref>Гланвиље, стр. 19</ref>, а и бројни европски иселеници. Американците лесно ги победија своите први противници, Белгијанците, и со тоа ги изненади уругвајските медиуми, особено „''Импарциал''“ кој напиша : „''Високата победа на Американците навистина ги зачуди [[фудбалски]]те стручнаци''“ <ref name="ReferenceA">en : Where It All Began ( Каде што се почнува ), Рони Џ. Алмеида- стр. 91</ref>. Но Белгијанците после натпреварот се жалеа дека вториот гол бил постигнат од [[офсајд]], а со тоа судијата ги фаворизирал Амеркианците.<ref name="ReferenceA"/> Вториот натпревар го донесе и првиот хет-трик на Светските првенства. Трикратен стрелец беше Амеркианецот [[Бертрам Патенод]] на натпреварот против [[Парагвај]]. Но сè до 10 ноември 2006 година ФИФА го признавала хет-трикот на [[Гуљелмо Стабиле]], како прв хет-трик на Светските Првенства, тврдејќи дека Патенод дал само два гола. Но на 10 ноември 2006 година ФИФА даде до знаење дека голот на Американецот [[Том Флориел]] е препишан на Бертрам Патенод <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html |title=Американецот Бертрам Патенод е прв стрелец на хет-трик на светските првенства - Службена страница на ФИФА |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2007-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070102183306/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,125346,00.html |url-status=dead }}</ref> Парагвај во не важниот натпревар против [[Белгија]] победи со 1-0, А Американците им се придружија на полуфиналистите Уругвај, Аргентина И Југославија со две победи од 3-0 {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[13 јули]] [[1930]] <br />15:00 |тим1 = {{САД}} |резултат = 3–0 (2–0) |тим2 = {{БЕЛ}} |голови1 =[[Мек Ги]] {{гол|40}} {{гол|44}} <br /> [[Патенод]] {{гол|89}} |голови2 = |стадион = [[Централ Парк]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~10.000<br /> '''Судија:''' [[Хосе Масијас]] {{АРГ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[17 јули]] [[1930]] <br />14:45 |тим1 = {{САД}} |резултат = 3–0 (2–0) |тим2 = {{ПАР}} |голови1 =[[Патенод]] {{гол|10}} {{гол|15}} {{гол|50}} |голови2 = |стадион = [[Централ Парк]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~800<br /> '''Судија:''' [[Хосе Масијас]] {{АРГ}} }} {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[20 јули]] [[1930]] <br />15:00 |тим1 = {{ПАР}} |резултат = 1–0 (1–0) |тим2 = {{БЕЛ}} |голови1 =[[Пења]] {{гол|40}} |голови2 = |стадион = [[Сентенарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~900<br /> '''Судија:''' [[Рикардо Ваљарино|Рикардо Баљарино]] {{УРУ}} }} '''Група 4 конечна табела''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Тим !width=20 abbr="Изиграно" |Изг !width=20 abbr="Победено" |Поб !width=20 abbr="Нерешено" |Нер !width=20 abbr="ИЗгубено" |Изг !width=20 abbr="Голови Даено" |Гда !width=20 abbr="Голови Примено" |Гпр !width=20 abbr="Бодови" |Бод |- bgcolor="#ccffcc" |align="left"|{{САД}} |2||2||0||0||6||0||'''4''' |- |align="left"|{{ПАР}} |2||1||0||1||1||3||'''2''' |- |align="left"|{{БЕЛ}} |2||0||0||2||0||4||'''0''' |} === Нокаут систем === {{Полуфинале <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!--semi finals --> |26 јули – Монтевидео|'''{{АРГ}}'''|6|{{САД}}|1 |27 јули - Монтевидео|'''{{УРУ}}'''|6|{{КЈУ}}|1 <!--final --> |30 јули – Монтевидео|{{АРГ}}|2|'''{{УРУ}}'''|4}} ==== Полуфинале ==== Двете полуфиналиња завршија со необично висок резултат - 6-1. Во првото полуфинале Монти даде гол за минимално водство на Аргентинците на полувреме. Во второто полувреме се случи потоп на Американците чија снага беше скротена заблагодарувајќи се на движењето на аргентинските напаѓачи. Американците се жалеа на судијата Жан Ланженус но службено, не презедоја ништо {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[26 јули]] [[1930]] <br />14:45 |тим1 = '''{{АРГ}}''' |резултат = 6–1 (1–0) |тим2 = {{САД}} |голови1 =[[Монти]] {{гол|20}} <br /> [[Скопели]] {{гол|56}} <br /> [[Стабиле|Стабиеле]] {{гол|69}} {{гол|87}} <br /> [[Пеуселе]] {{гол|80}} {{гол|87}} |голови2 = [[Браун]] {{гол|89}} |стадион = [[Сентенарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~80.000<br /> '''Судија:''' [[Жан Ланженус]] {{БЕЛ}} }} Во второто полуфинале имаше реприза од финалето на [[Летни олимписки игри - 1924|Олимписките игри 1924]], каде снагите ги одмерија репрезентациите на Југославија и Уругвај. Југославија зачудувачки победи заблагодарувајќи се на голот на [[Бранислав Секулич]]. Уругвајците потоа поведоја со 2-1, а на Југословенците му беше контроверзно не им беше признат еден гол заради офсајд <ref>Гланвиље, стр. 22</ref>. До полувреме предноста се покачи на 3-1, а на крај достигна 6-1. Најдобриот Уругвајски напаѓач [[Педро Сеа]] постигна хет-трик {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[27 јули]] [[1930]] <br />14:45 |тим1 = '''{{УРУ}}''' |резултат = 6–1 (3–1) |тим2 = {{КЈУ}} |голови1 =[[Сеа]] {{гол|18}} {{гол|67}} {{гол|72}} <br /> [[Анселмо]] {{гол|20}} {{гол|31}} <br /> [[Ириарте]] {{гол|60}} |голови2 = [[Секулиќ]] {{гол|4}} |стадион = [[Сентенарио]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~93.000<br /> '''Судија:''' [[Алмеида Рего]] {{БРА}} }} ==== Финале ==== Се случи уште една реприза од Олипсиките Игри, финалето од [[Летни олимписки игри - 1928|Олимписките игри 1928]], во кое се сретнаа Аргентина и Уругвај. Заради тоа што сега не се играше ( традиционален ) натпревар за трето место на ова светско првенство, се по првпат да не се игра натпревар помеќу полуфиналето и финалето. И пак некои извори, најверодостоено делува ФИФА дневен извештај ( en:FIFA Bulletin ) од 1984, кој вели дека наводно се изиграл натпревар за трето место и Југословените победиле со 3-1 <ref>[http://www.rsssf.com/tables/30full.html Детаљи за светското првенство во Уругвај - Службена страница на RSSSF]</ref>. Но никој неможи со сигурност да потврди. Финалето се одржа во [[Монтевидео]], на [[30 јули]] [[1930]]. Вратата за гледачитебеше отворена од осум часот, дури шест часа пред почетокот на натпреварот. Службените податоци покажуваат дека биле присутни 93.000 луѓе <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf |title=Податок од Службената страница на ФИФА |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2014-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416180159/http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf |url-status=dead }}</ref>. Во финалето екипите не можеа да се договорат околу топката со која ќе се игра финалето, па ФИФА донесе одлука првото полувреме да се игра со топката на Аргентина, а второто со од Уругвај. Натпреварот заврши 4-2 за Уругвај, и ако заостануваше со 1-2 на полувреме. Така Уругвајците постанаја први светски прваци додавајќи го тоа на олимиската титула од 1928. Жил Риме им го предаде трофејот на Уругвајците, трофеј кој подоцна ќе се нарече ''Жил Риме''. Наредниот ден во [[Уругвај]] е прогласен неработен ден, а во [[Буенос Аирес]], главен град на Аргентина со камења се гаѓани зградите на Уругвајските велеработилници <ref>Гланвиље, стр. 21</ref> Ова беше последниот ден од светското првенство.Се она што траеше 17 дена завршува на [[30 јули]] [[1930]] кога завршува првото светското првенство. Во 12 минута [[Пабло Дорадо]] им донесе водство и радост на [[Уругајците]], но [[Аргентинците]] не се помирија со тоа и за само 17 минути направија пресврт со головите во 20 минута [[Пеуселе]] и 37 [[Стабиле]] со неговиот 8 гол на мундијалот. Со тоа заврши првото полувреме со водство на Аргентинците од 1-2. Но во второто полувреме се играше со топката од [[Уругвај]] ( во првото од [[Аргентина]] ) и тоа им даде посебна инспирација на Уругвајците кој израмнија со голот на нивниот најдобар стрелец [[Педро Сеа]] ( 5 гола ) во 57 минута. Во 68 минута [[Сантос Ириарте]] им донесе повторно радост на Урувајците. Аргентинците како да немаја сили за да израмнат и не постигнаа гол, но затоа на крајот во 90 минута [[Хектор Кастро]] како да сакаше да му се одмазди на Аргентинците и го даде најдоцниот а и последниот гол на тоа Светско првенство. Аргентинците и ако го имаа најдобриот стрелец Гуљелмо Стабиле сепак мораа да се задоволат само со второто место '''Состави''': * {{УРУ}} - Баљестерос, Насаци, Мачерони, Андраде, Фернандес, Гестидо, Дорадо, Скароне, Кастро, Сеа, Ириарте ; * {{АРГ}} - Ботасо, Дела Торе, Патерностер, Х.Еваристо, Монти, Суарез, Пеуселе, Вараљо, Стабиле, Фереира, М.Еваристо <br /> {{фудбалкутија |bg = White |датум = [[30 јули]] [[1930]]<br />15:30 |тим1 = {{УРУ}} |резултат = 4–2 (1–2) |извештај= [http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/results/matches/match=1087/report.html (Извештај)] |тим2 = {{АРГ}} |голови1 =[[Пабло Дорадо|Дорадо]] {{гол|12}}<br />[[Педро Сеа|Сеа]] {{гол|57}}<br />[[Сантос Ириарте|Ириарте]] {{гол|68}}<br />[[Хектор Кастро|Кастро]] {{гол|90}} |голови2 =[[Карлсос Пеуселе|Пеуселе]] {{гол|20}} <br />[[Гуљелмо Стабиле|Стабиле]] {{гол|37}} |стадион = [[Estadio Centenario]], [[Монтевидео]]<br />'''Публика:''' ~93.000<br />'''Судија:''' [[Жан Ланженус|Ланженус]] ([[Белгиска Фудбалска Асоцијација|Белгија]]) }} == Победник == {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" |- !Шампиони на Светското Првенство во 1930 |- |- |align=center|[[Податотека:Flag of Uruguay.svg|100px|Uruguay]]<br />'''[[Уругвај]]'''<br />'''Прва титула''' |} ---- == Конечен пласман == [[Податотека:1930_world_cup.png|thumb|Остварување на државите на СП 1930]] {| class="wikitable" |- ! '''''Место''''' ! '''''Држава''''' |- | 1 {{Златен медал}} | {{УРУ}} |- | 2 {{Сребрен медал}} | {{АРГ}} |- | 3 {{Бронзен медал}} | {{КЈУ}} |- | 4 | {{САД}} |- | 5 | {{БРА}} |- | 6 | {{ЧИЛ}} |- | 7 | {{ПАР}} |- | 8 | {{РОМ}} |- | 9 | {{ФРА}} |- | 10 | {{ПЕР}} |- | 11 | {{БЕЛ}} |- | 12 | {{БОЛ}} |- | 12 | {{МЕК}} |} '''Статистика:''' {| class="wikitable" |- ! Област ! Најдобар |- |Најмногу голови ( Репрезентација ) |18 {{АРГ}} |- |Најмногу голови ( Играч ) |8 Гуљелмо Стабиле {{АРГ}} |- |Вкупно голови |70 ( во просек 3,889 на натпревар ) |- |Најмалку голови ( репрезентација ) | 0 {{БОЛ}} и {{БЕЛ}} |- |Најмалку примени голови ( во групите ) |0 {{УРУ}} и {{САД}} |- |Најмалку примени голови ( вкупно ) |3 {{УРУ}} ( 0,75 по натпревар ) |- |Најбрз гол |1' Адалберт Десу {{РОМ}} |- |“Најдоцен“ гол |90' Хектор Кастро {{УРУ}} |- |Најефикасен натпревар |Аргентина - Мексико 6-3 |- |Најстар играч |Жан де Бие {{БЕЛ}} 38 години |- |Најмлад играч |Карваљо Леите {{БРА}} и Мануел Росас {{МЕК}} 18 години |- |Најмала гол разлика ( по групи ) | -9 {{МЕК}} |- |Најголема гол разлика ( по групи ) |6 {{САД}} и {{АРГ}} |- |Хет-трик |Бертрам Патенод {{САД}}, Гуљелмо Стабиле {{АРГ}} и Педро Сеа {{УРУ}} |- |Најмлад стрелец |Мануел Росас {{МЕК}} 18 години |- |Најстар стрелец |Хектор Скароне {{УРУ}} 32 години |} == Најдобра екипа на првенството == {| class="wikitable" |- ! Голман ! Одбрана ! Средина ! Напад |- |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Yugoslavia.svg|{{{1|20}}}px]] [[Милован Јакшиќ]] |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Хуан Еваристо]] <br /> [[Податотека:Flag_of_Mexico.svg|{{{1|20}}}px]] [[Мануел Росас]] <br /> [[Податотека:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Хосе Насаци]] |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Луис Монти]] <br /> [[Податотека:Flag of Brazil.svg|{{{1|20}}}px]] [[Фаусто]] <br /> [[Податотека:Flag_of_the_United_States.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џим Браун]] <br /> [[Податотека:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Карлос Риолфо]] |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Гуљелмо Стабиле]] <br /> [[Податотека:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Педро Сеа]] <br /> [[Податотека:Flag of Chile.svg|{{{1|20}}}px]] [[Гуљелмо Субриабре]] <br /> |} <!-- ПРИВРЕМЕНО ЈА ИСКЛУЧУВАМ ОВАА ФОРМАЦИЈА ОД СТАТИЈАТА. ДОБРО, НА КОЈ ГЕНИЈАЛЕЦ МУ ТЕКНАЛО ДА НАПРАВИ ШАБЛОН СО ТЕМНО ЗЕЛЕНА ПОЗАДИНА И СО ЦРВЕН ТЕКСТ?! КАКО ДА СЕ ЗЕЗА СО ЛУЃЕ КОИ БОЛЕДУВААТ ОД ДАЛТОНИЗАМ?! ТРЕБА ШАБЛОНОТ ДА СЕ ПРЕИСПИТА. {{Фудбалска Формација 3-4-3 |голман = [[Слика:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Енрике Баљестерос]] |одбрана1 = [[Слика:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Хуан Еваристо]] |одбрана2 = [[Слика:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Хосе Насаци]] |одбрана3 = [[Слика:Flag_of_Mexico.svg|{{{1|20}}}px]] [[Мануел Росас]] |средина1 = [[Слика:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Луис Монти]] |средина2 = [[Слика:Flag of Brazil.svg|{{{1|20}}}px]] [[Фаусто]] |средина3 = [[Слика:Flag_of_the_United_States.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џим Браун]] |средина4 = [[Слика:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Карлос Риолфо]] |напад1 = [[Слика:Flag of Uruguay.svg|{{{1|20}}}px]] [[Педро Сеа]] |напад2 = [[Слика:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Гуљелмо Стабиле]] |напад3 = [[Слика:Flag of Chile.svg|{{{1|20}}}px]] [[Гуљелмо Субриабре]] }}--> == Стрелци == {| class="wikitable" |- ! '''''Голови''''' ! '''''Стрелци''''' |- | '''''8 гола :''''' | '''[[Гуљелмо Стабиле]]''' {{АРГ}} |- | '''''5 гола :''''' | '''[[Педро Сеа]]''' {{УРУ}} |- | '''''4 гола :''''' | '''[[Гуљелмо Субриабре]]''' {{ЧИЛ}} |- | | '''[[Бертрам Патенод]]''' {{САД}} |- | '''''3 гола :''''' | '''[[Карлос Пеуселе]]''' {{АРГ}} |- | | '''[[Прегуњо]]''' {{БРА}} |- | | '''[[Иван Бек]]''' {{ЈУГ}} |- | | '''[[Перегрино Анселмо]]''' {{УРУ}} |- | '''''2 гола :''''' | '''[[Луис Монти]]''' {{АРГ}} |- | | '''[[Адолфо Зумелзу]]'''{{АРГ}} |- | | '''[[Модерато]]''' {{БРА}} |- | | '''[[Андре Машино]]''' {{ФРА}} |- | | '''[[Мануел Росас]]''' {{МЕК}} |- | | '''[[Хектор Кастро]]''' {{УРУ}} |- | | '''[[Пабло Дорадо]]''' {{УРУ}} |- | | '''[[Сантос Ириарте]]''' {{УРУ}} |- | | '''[[Барт Мек Ги]]''' {{САД}} |- | '''''1 гол :''''' | '''[[Марио Еваристо]]''' {{АРГ}} |- | | '''[[Алехандро Скопели]]''' {{АРГ}} |- | | '''[[Франциско Ваљаро]]''' {{АРГ}} |- | | '''[[Карлос Видал]]''' {{ЧИЛ}} |- | | '''[[Марсел Лањије]]''' {{ФРА}} |- | | '''[[Лусин Лорен]]''' {{ФРА}} |- | | '''[[Хуан Карењо]]''' {{МЕК}} |- | | '''[[Роберто Гајон]]''' {{МЕК}} |- | | '''[[Луис Варгас Пења]]''' {{ПАР}} |- | | '''[[Луис Соуза Фереира]]''' {{ПЕР}} |- | | '''[[Стефан Барбу]]''' {{РОМ}} |- | | '''[[Адалберт Десу]]''' {{РОМ}} |- | | '''[[Константин Станчиу]]''' {{РОМ}} |- | | '''[[Џим Браун]]''' {{САД}} |- | | '''[[Хектор Скароне]]''' {{УРУ}} |- | | '''[[Благоје Марјанович]]''' {{ЈУГ}} |- | | '''[[Бранислав Секулич]]''' {{ЈУГ}} |- | | '''[[Александар Тирнанич]]''' {{ЈУГ}} |- | | '''[[Џорџе Вујадинович]]''' {{ЈУГ}} |} == Занимливости == * Со декрет на [[Романија|романскиот]] крал Карол репрезентативците на оваа земја кои настапиле на СП 1930 добиле тримесечен одмор со гаранција дека нема да ги загубат работните места. Кралот Керол, кој со тимот работел како тренер заедно со репрезентацијата отпатувал за Уругвај. * Репрезентативецот на [[САД]], Бертрам Патенод е првиот фудбалер, кој на СП успеал да постигне [[хет-трик]]. * Сите наптревари на првиот Светски Куп се одиграни во еден град, [[Монтевидео]] и тоа на три стадиони (Сентенарио, Централ Парк и Поситос), а на пример во [[1982]] кога [[Шпанија]] беше домаќин, мечевите се играа на 17 стадиони во 14 града ([[Мадрид]], [[Барселона]] и [[Севиља]] беа домаќини на два стадиони). * Судијата Алдемида Рего од [[Бразил]] шест минути порано отсвире крај на натпреварот меѓу [[Аргентина]] и [[Франција]] (0-1). Аргентинците го постигнаа победничкиот гол во 81 минута. * Ова е единственото првенство на кој не се играше меч за третото место, а на финалистите не им се доделија медали туку плакети. * Останат е уште само еден играч од 1930 ФИФА Светското првенство, тоа е Аргентинецот [[Франциско Ваљаро]] ( роден на 5 февруари 1910, има 98 години ).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/en/news/feature/0,1451,110384,00.html?articleid=110384 |title=Франциско Ваљаро, единствениот жив играч од 1930 ФИФА Светско првенство - Службена страница на ФИФА |accessdate=2008-06-20 |archive-date=2006-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060302182552/http://fifa.com/en/news/feature/0,1451,110384,00.html?articleid=110384 |url-status=dead }}</ref> * Во финалето екипите не можеа да се договорат околу топката со која ќе се игра. ФИФА одлучи првото полувреме да се игра со топката на Аргентина, а второто со од Уругвај. Екипата чијашто беше топката беше во предност ( Аргентинците на полувреме водеа со 1-2, а Уругвајците во второто полувреме со 3-0 за конечен резултат од 4-2). * Франција, Југославија и САД изиграа пријателски натпревари низ Јужна Америка по завршувањето на Светското првенство. Бразил играше со Франција на 1 август 1930, со Југословенците на 10 август 1930, а со Американците на 17 август 1930.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://paginas.terra.com.br/esporte/rsssfbrasil/sel/brazil192332.htm |title=Податок за натпреварите изиграни после крајот на Светското првенство 1930 |accessdate=2008-06-20 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814114450/http://paginas.terra.com.br/esporte/rsssfbrasil/sel/brazil192332.htm |url-status=dead }}</ref> Југославија играше против Аргентина на 3 август 1930.<ref>[http://rsssf.com/tablesa/arg-intres.html#matches податок од бразилскиот RSSSF]</ref> == Белешки == {{reflist|2}} <!--Остави го ова вака--> == Надворешни врски == === Дополнителна литература === * [http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/index.html ФИФА - Уругвај 1930] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181226015657/https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=1/index.html%20 |date=2018-12-26 }} {{en}} * [http://www.rsssf.com/tables/30full.html Детали на RSSSF] {{en}} * [http://homepages.enterprise.net/eico/1930.htm Историја на Светското првенство-1930] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120414231834/http://homepages.enterprise.net/eico/1930.htm |date=2012-04-14 }} {{en}} === Видео материјал === * [http://www.youtube.com/watch?v=DTxmZACa-cE Видео:1930 ФИФА Светско Првенство Дел-2] * [http://www.youtube.com/watch?v=5LzeWQNKHYc Видео:1930 ФИФА Светско Првенство Дел-1] * [http://www.youtube.com/watch?v=foNIlbH9gqo Видео:1930-1934 ФИФА Светски Првенства] * [http://www.youtube.com/watch?v=Rzx2bnsGCF0 Видео:Уругвај Светко Првенство Дел-2] * [http://www.youtube.com/watch?v=KbnGbkPES3M Видео:Уругвај Светко Првенство Дел-1] * [http://www.youtube.com/watch?v=BTu5HrxK4X4 Уругвај на првенството] * [http://www.youtube.com/watch?v=_F9WdoaKjgc&feature=related Уругвај 1930] * [http://www.youtube.com/watch?v=u-AvuD8siFA&feature=related Првото финале на Светско Првенство 1930] * [http://www.youtube.com/watch?v=XVNUxHbk52c&feature=related Првото финале на Светско Првенство 1930] * [http://www.youtube.com/watch?v=1xKY4JKB-nE&feature=related Првото финале на Светско Првенство 1930] {{фб почеток}} {{Светско Првенство во фудбал}} {{фб крај}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал]] jgxu1ooi39ejhb7brj9j433py6yfixi 0 27834 5586639 5153623 2026-07-03T12:27:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586639 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Појадок кај Тифани | image = Breakfast at Tiffanys.jpg | caption = Филмски постер од 1961 | producer = [[Мартин Џуроу]] и [[Ричард Шепард]] | director = [[Блејк Едвардс]] | writer = [[Труман Капоти]] (роман)<br />[[Џорџ Екслрод]] (сценарио) | starring = [[Одри Хепберн]]<br />[[Џорџ Пепард]]<br />[[Патриша Ник]]<br />[[Бади Ебсен]]<br />[[Мики Руни]] | music = [[Хенри Мансини]] | cinematography = [[Франц Планер]] и [[Филип Х. Лаптроп]] | editing = Хауард А. Смит | distributor = Paramount Pictures | released = [[5 октомври]] [[1961]] | runtime = 114 минути<!--Theatrical runtime: 114:38--><ref>{{cite web |url= https://www.bbfc.co.uk/release/breakfast-at-tiffanys-q29sbgvjdglvbjpwwc0ynzi3otm| title=''Breakfast at Tiffany's'' (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=January 8, 2001 | access-date=December 26, 2023}}</ref> | country = {{САД}} | budget = $2,500,000 | language = [[Англиски јазик|Англиски]] | amg_id = 1:6998 | imdb_id = 0054698 }} '''Појадок кај Тифани''' ([[англиски]]: ''Breakfast at Tiffany's'') - американски филм од [[1961]] година, во [[режија]] на [[Блејк Едвардс]], по сценариото на Џорџ Акселрод, засновано врз книгата на [[Труман Капоти]]. Главните улоги ги толкуваат [[Одри Хепберн]], [[Џорџ Пепард]], Мики Руни, Патриша Нил, Бади Ебсен и Мартин Балзам. Портретот на Холи Голајтли како наивен, но ексцентрична девојка се смета за најпознатата и најнезаборавната улога на [[Одри Хепберн]], а и таа самата изјавила дека таа била најпредизвикувачката улога во нејзината кариера, бидејќи играла екстровертна личност, иако по природа била интровертна. Песната „Месечева река“ (''Moon River'') која во филмот ја пее Одри Хепберн, им ја донела наградата „[[Оскар]]“ на [[композитор]]от [[Хенри Мансини]] и на текстописецот [[Џони Мерсер]], а филмот бил номиниран за „Оскар“ во шест категории.<ref name="HRT пристапено на 4.4.2018">[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=2&datum=2018-04-01 HRT (пристапено на 4.4.2018)]</ref> Според Мансини и Едвардс, претставниците на студиото толку ја мразеле песната што барале веднаш да биде исфрлена од филмот, но Хепберн, која била присутна во мигот кога била донесена оваа одлука, извикнала: „преку моето мртво тело“. Филмот останал запаметен и скапата [[облека]] на [[Живенши]] што ја носи Хепберн,<ref name="HRT пристапено на 4.4.2018"/> како и по сликата на тенката Хепберн со носач на [[цигара]] во [[рака]]та, несомнено една од иконските слики во [[САД|американската]] [[филм|филмска историја]]. == Кратка содржина == {{spoiler}} [[Податотека:Breakfast at Tiffany's.jpg|left|thumb|350px|Одри Хепберн и Џорџ Пепард во славната последна сцена од ''Појадок кај Тифани'']] Филмот ја обработува приказната за Холи Голајтли (ја игра Хепберн), млада девојка која живее хаотичен живот. Без стабилно детство, таа се венчала на четиринаесетгодишна возраст, а подоцна го поништила својот [[брак]], се преселила во [[Холивуд]] со цел да започне филмска кариера, а оттаму се преселила во [[Њујорк]]. Таму, Холи води расипнички живот, исполнет со секојдневни забави. Истовремено, таа заработува [[пари]] како ''кол герла'' при што еднаш неделно посетува еден [[мафија]]шки шеф во [[затвор]]от и несвесно ги пренесува неговите пораки. Еден ден, таа го запознава младиот писател Пол Варџак (го игра Пепард) кој живее во нејзината зграда. Тој одржува љубовна врска со богата, мажена жена која му плаќа за неговите услуги. Пол се вљубува во Холи, а во [[Њујорк]] пристигнува и нејзиниот поранешен сопруг, кој ја моли да му се врати. Иако Холи постојано се дружи со Пол, сепак таа сонува да се омажи за богат човек. Нејзиниот [[сон]] се остварува кога запознава убав и богат човек со кого планира да се омажи и да живее во [[Бразил]]. Меѓутоа, [[полиција]]та дознава за врската со мафијашкиот шеф и Холи е уапсена, а нејзиниот [[брак]] пропаѓа. Истовремено, таа добива писмо од поранешниот сопруг, кој ја известува за [[смрт]]та на нејзиниот сакан брат Фред. Холи е разочарана, но на крајот од филмот таа одлучува да го прифати Пол.<ref name="HRT пристапено на 4.4.2018"/> {{endspoiler}} == Улоги == [[Податотека:BreakfastatTiffanys.jpg|thumb|160px|лево|Иконската слика]] * [[Одри Хепберн]]: Холи Голајтли * [[Џорџ Пепард]]: Пол „Фред“ Варџак * [[Патриша Нил]]: 2E * [[Бади Ебсен]]: Док Голајтли * [[Мартин Балзам]]: О. Ј. Берман * [[Хосе Луис де Вилалонга]]: Хосе да Силва Переира * [[Мики Руни]]: Г. Јуниоши * [[Џон МекГивер]]: Продавачот во ''Тифани'' * [[Алан Рид]]: Сали Томато * [[Дороти Витни]]: Мег Вајлдвуд * [[Стенли Адамс]]: Расти Тролер * [[Клод Строд]]: Сид Арбак * [[Оранжи]]: Мачорот (трениран од Френк Ин) == Почести == * Во [[1995]] година, тексашката група ''[[Длабоко сино нешто|Deep Blue Something]]'' го создава хитот „Breakfast at Tiffany's“. Песната е инспирирана од глумата на Хепберн во филмот ''[[Празник во Рим]]'', но авторот, Тод Дејвис Пајпс, мислел дека најпознатиот филм на Одри би бил подобар наслов. * Во 605 епизода на ''[[Зајнфелд]]'', наречена „Каучот“, Џорџ се приклучува на еден читачки клуб и треба да ја прочита книгата ''Појадок кај Тифани''. Но Џорџ наместо да ја чита книгата се обидува да го изнајми филмот. * Втората епизода од третата сезона на ''[[Истрага на местото на злосторството: Њујорк]]'', „Не е онака како што изгледа“, се работи за три жени кои, облечени како Холи Голајтли, ја ограбуваат продавницата ''Кај Тифани''. == Надворешни врски == * {{imdb title | id=0054698 | title=Појадок кај Тифани}} * [http://www.castalbumdb.com/title-f.cfm?Alph=B на Cast Album Database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090327043858/http://www.castalbumdb.com/title-f.cfm?Alph=B |date=2009-03-27 }} * [http://posteryu.com/ 1100 оригинални филмски постери posteryu.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100218140220/http://posteryu.com/ |date=2010-02-18 }} * [http://www.freewebs.com/listnew/swap/dorucak-kod-tifanijaSWAP.jpg Оригинален филмски постер Појадок кај Тифани] == Наводи == {{наводи}} {{Одри Хепберн}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 1961 година]] [[Категорија:Филмови засновани на книги]] [[Категорија:Филмови со Одри Хепберн]] [[Категорија:Филмови со Џорџ Пепард]] [[Категорија:Филмови со Мики Руни]] [[Категорија:Филмови со Патриша Нил]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Блејк Едвардс]] [[ja:ティファニーで朝食を#映画化]] 2zm2p9y3yodd2lom3kvubzi3lvp8yyi 0 30127 5587007 5421848 2026-07-04T11:15:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија |show_name = Сексот и Градот |image = [[Податотека:SATC Title.jpg|250п]] |caption = Лого на серијата |genre = [[Ситком]] |creator = [[Дарен Стар]] |starring = [[Сара Џесика Паркер]]<br />[[Кристин Дејвис]]<br />[[Синтија Никсон]]<br />[[Ким Катрал]] |country = {{САД}} |num_seasons = 6 |num_episodes = 94 |executive_producer = [[Мајкл Патрик Кинг]] |camera = Сингл камера |runtime = 29 минути |network = [[HBO]] |first_aired = [[6 јуни]] [[1998]] |last_aired = [[22 февруари]] [[2004]] |website = http://www.hbo.com/city |imdb_id = 0159206 |tv_com_id = 456 }} '''Сексот и градот''' ({{langx|en|Sex and the City}}) — популарна [[САД|американска]] [[телевизиска серија]] создадена од [[Дарен Стар]]. Премиерно е емитувана на [[HBO]] од [[1998]] до [[2004]], во тотала од шест сезони. Сместена во [[Њујорк]], серијата се фокусира на четири женски ликови. Сметана е за [[ситком]], но има серијализирани приказни како во [[сапуница]], како и [[драма]]тични елементи. Серијата е главно снимана во Њуjорк, во [[Силверкап]] студијата, но и во и околу Менхетен. Кај нас, серијата премиерно беше прикажана на [[МТВ 1|Македонска радио-телевизија]], но беа прикажани и репризи на [[Алфа телевизија]]. == За серијата == [[Податотека:SatcМК.jpg|десно|мини|150п|Македонско издание на книгата]] Серијата е делумно заснована на истоимената книга од [[Кендас Бушнел]], која е компилација од нејзината колумна во [[New York Observer]]. Бушнел изјавила во неколку интервјуа дека Кери Бредшо е нејзиното алтер его; кога за првпат ги пишувала „Сексот и градот“ есеите, ги користела своите иницијали, а подоцна го создала ликот Кери Бредшо, жена од иста кариера (писател) и со исти [[иницијали]].<ref>[http://daily.stanford.edu/article/2005/3/1/bushnellSpeaksOnSexCityAndShoes Bushnell Speaks on Sex, City, and Shoes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071028120658/http://daily.stanford.edu/article/2005/3/1/bushnellSpeaksOnSexCityAndShoes |date=2007-10-28 }}, ''[[Stanford Daily Online]]'', [[1 март]], [[2005]]</ref> Фокусот на серијата се Кери и нејзините три најдобри пријателки, кои меѓусебно разговараат за своите сексуални доживувања и фантазии, како и за своите верувања и мислења. Често, нивните разговори беа искрени дискусии за романса и [[секс]]уалност, особено во контекстот да се биде сама жена. Првата сезона е адаптација на книгата, што не е случај со останатите сезони. Во секоја епизода од првата сезона има кратки интервјуа кои се претпоставува дека и служеле на Кери во нејзиното истражување. И во втората сезона овие интервјуа се присутни, пред конечно да се укинат. Исто така е укинато т.н. „[[fourth wall]]“ (кога Кери гледа директно во камерата и и се обраќа на публиката. Последен пат е ова видено во третата епизода од втората сезона, „[[The Freak Show]]“. == Критики и публика == Сексот и Градот премиерно беше прикажана на [[HBO]], на [[6 јуни]] [[1998]], и беше една од највисоко ранкираните ситкоми за сезоната. Крајот на серијата, емитуван на [[22 февруари]] [[2004]] беше еден од најгледаните краеви, веднаш по M*A*S*H, Married...with Children, Cheers, [[Сајнфелд]], [[Луд по тебе]], [[Фрејзер]], [[Пријатели]], [[Сите го сакаат Рејмонд]] и [[Вил и Грејс]]. === Позитивни критики === Серијата стана позната по своите слободни дијалози за жените и сексот. Обожавателите на серијата велат дека Сексот и Градот е реалистичен портрет на сексуалното однесување и животниот стил на многу урбани Американци.<ref>{{наведени вести |first=Georgie |last=Binks |title=Sex and the City |url=http://www.cbc.ca/news/viewpoint/vp_binks/20040325.html |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC News]] |date=[[2004-03-25]] |accessdate=2006-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040405123318/http://www.cbc.ca/news/viewpoint/vp_binks/20040325.html |archivedate=2004-04-05 |url-status=live }}</ref> Авторот Орсон Скот Кард вели дека иако грубоста на серијата го оставила нем, била една од најдобро напишаните серии на телевизија.<ref>{{наведени вести |first=Orson Scott |last=Card |authorlink=Orson Scott Card |title=Gifts, television, comedy, traffic, and earphones |url=http://www.hatrack.com/osc/reviews/everything/2003-12-21.shtml |publisher=[[Rhinoceros Times|The Rhinoceros Times]] |date=[[2003-12-21]] |accessdate=2006-12-17 }}</ref> === Негативни критики === Ликовите биле критикувани како површни, плитки и [[самобендисан]]и.<ref> {{наведени вести |first=Shelton|last=Hull|title=Modern Woman as Love Machine: The Post-Feminist Landscape, as Projected by 'Sex and the City'|url=http://www.lewrockwell.com/orig4/hull1.html |publisher=[[LewRockwell.com]] |date=[[2006-06-30]] |accessdate=2006-12-17 }}</ref> Во натпис од магазинот [[FHM]], Кери Бредшо беше вброена во една од најиритантните ликови на телевизиската историја. Вели: „Да си претпоставиме дека станала феминистичка икона. Дали тоа значи дека сите жени треба да сакаат да станат [[материјалисти]] и уништувачи на домови?“ Сексот и Градот исто така била критикувана и поради тоа што е фокусирана само на богати и бели ликови, игнорирајќи ги црните и сиромашните. Ликовите биле наречени [[елитист]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.poppolitics.com/articles/printerfriendly/2002-03-15-realcity.shtml |title=Sex and What City? |accessdate=2006-12-17 |last=Greenwood |first=Arin |publisher=PopPolitics.com |archive-date=2007-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314130340/http://www.poppolitics.com/articles/printerfriendly/2002-03-15-realcity.shtml |url-status=dead }}</ref> Исто така, нечии мислења биле дека жените изгледале плитки затоа што зборувале само за секс. == Филм == ''Главна статија: [[Сексот и градот (филм)]]'' Филм верзијата на серијата требаше да почне со продукција на крајот на [[2004]], кога серијата заврши. Меѓутоа, договорот за филмот пропадна, што, како што било изјавено, се должи на несогласувања помеѓу [[Сара Џесика Паркер]] и [[Ким Катрал]]. Ким Катрал одбила да потпише договор за помала сума од на Паркер.<ref>[http://www.femalefirst.co.uk/entertainment/17472004.html Cattrall Quits Sex and the City] ,''[[FemaleFirst]]'', [[December 13]], [[2004]]</ref> Статии во весниците во ноември [[2006]] изјавија дека проблемот бил решен и дека филмот ќе биде направен. Во моментот се вршеле преговори со продуцентот [[Мајкл Патрик Кинг]] и со главните ѕвезди.<ref>{{наведени вести |title='Sex and the City' movie close to green light |url=http://abclocal.go.com/wls/story?section=entertainment&id=4761610 |publisher=[[WLS-TV|ABC7 Chicago]] |date=[[2006-11-14]] |accessdate=2006-12-17 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322124844/http://abclocal.go.com/wls/story?section=entertainment&id=4761610 |url-status=dead }}</ref> Филмот е во пред-продукциски план. .<ref>[http://extratv.warnerbros.com/2007/02/sex_and_the_city_movie_in_prep.html "Sex and the City" Movie in Pre-Production Stages] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070714172023/http://extratv.warnerbros.com/2007/02/sex_and_the_city_movie_in_prep.html |date=2007-07-14 }}, ''[[Extra (TV series)|Extra TV]]'', [[February 15]], [[2007]]</ref> Сценариото за филмот е при крај и снимањето во [[Њујорк]] би можело да почне подоцна оваа година.<ref>[https://web.archive.org/web/20110805005507/http://www.hollywood.com/news/Sex_and_the_City_Film_Starting_This_Year/3661326 "Sex and the City" Film Starting This Year?], ''Hollywood.com'', [[February 23]], [[2007]]</ref><ref>[http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-02/27/content_814861.htm "Sex and the City" script in writing process], ''ChinaDaily'', [[February 27]], [[2007]]</ref> Мајкл Патрик Кинг е избран за режисер на филмот. Продукцијата е закажана да почне отприлика на [[есен]] [[2007]] година.<ref>[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=20583 King Directing "Sex and the City" Movie] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070621230233/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=20583 |date=2007-06-21 }}, ''ComingSoon.net'', [[May 23]], [[2007]]</ref> По неколку години гласини, Сара Џесика Паркер конечно ја потврди веста дека филмот веројатно ќе биде направен.<ref>[http://www.nzherald.co.nz/section/1501119/story.cfm?c_id=1501119&objectid=10444371 Parker confirms "Sex and the City" rumors] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929132213/http://www.nzherald.co.nz/section/1501119/story.cfm?c_id=1501119&objectid=10444371 |date=2007-09-29 }}, ''The New Zealand Herald'', [[June 8]], [[2007]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110629164211/http://www.hollywood.com/news/Parker_Confirms_Sex_and_the_City_Movie_in_the_Works/3775239 Sarah Jessica Parker Confirms "Sex and the City" Movie in the Works], ''Hollywood.com'', [[June 7]], [[2007]]</ref> == DVD издание == Сите шест сезони се издадени на [[DVD]]. == Надворешни врски == * [http://www.hbo.com/city Home of HBO's ''Sex and the City''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081106032921/http://www.hbo.com/city/ |date=2008-11-06 }} * [http://www.tbs.com/shows/sexandthecity TBS.com ''Sex and the City''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070704200658/http://www.tbs.com/shows/sexandthecity/ |date=2007-07-04 }} * [http://wgntv.trb.com/entertainment/syn/scity/?track=fif WGNTV.com ''Sex and the City''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070425130710/http://wgntv.trb.com/entertainment/syn/scity/?track=fif |date=2007-04-25 }} == Белешки == {{Reflist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сексот и градот]] [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 1998 година]] [[Категорија:Романтични комедии]] 8zkci4ru3j4mwehyt8a7v3wvwy860x7 0 32172 5586920 5476741 2026-07-04T06:01:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586920 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Средно училиште| |слика= |име=СУГС „Димитар Влахов“ |место=[[Скопје]] |општина=[[Општина Аеродром|Аеродром]] |настава на =македонски |адреса=3-та Македонска Бригада 22 |актуелен директор=Јасминка Гудоманова |веб=www.dimitarvlahov.edu.mk |е-пошта=sugsdimitarvlahov@yahoo.com|телефон=02/246-4590|основање={{start date and age|1955}}|настава на2=албански}} '''СУГС „Димитар Влахов“''' (целосно име: '''Средно училиште на Град Скопје „Димитар Влахов“''') — средно училиште во [[Скопје]], [[Општина Аеродром]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |title=Листа на средни училишта во кои е застапено стручното образование во Република Македонија |accessdate=2022-01-15 |archive-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227124434/http://csoo.edu.mk/images/stories/lista%20na%20sredni%20ucilista.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Основање и развој == Училиштето е создадено во 1955 година, со одлука на Народниот одбор на град Скопје, од овој центар се издвојува Училиштето за кожа, текстил и гума, под име „Димитар Влахов“, со занимања од областите на преработка на кожа, гума, текстил и стакло. Кон овие занимања, во 1963 година е додадена и Графичката струка, префрлена од училиштето „Коце Металец“. По [[Скопски земјотрес (1963)|катастрофалниот земјотрес од 1963 година]], училиштето било сместено во привремен објект, барака, во непосредна близина на некогашната печатница „Гоце Делчев“, која ни од далеку не била соодветна на потребите. Проблемот со недостиг од стручен кадар бил ублажен во 1972 година, кога биле вработени првите професори и технолози. Ова значително го подобрило квалитетот на наставата. Таа година, паралелките кои дотогаш наизменично по една недела посетувале теоретска, односно практична настава, биле поделени по струки. Во 1973 година, со новата верификација, училиштето се именува како Училиштен центар за занимања „Димитар Влахов“, во кое се изучувале следните струки: лични услуги, графичка, стакларска, текстилна, кожа-гума, прехранбена, земјопреработувачка и изработка и преработувачка на хартија. Во 1975 година е отворен училишниот фризерско-козметички салон од отворен тип, што се наоѓа на булеварот „Партизански одреди“ наспроти трговскиот центар „Лептокарија”. Во тој период училиштето нема сопствена локација и е сместено во рамките на повеќе училишта како [[ОУ „Кирил и Методиј“ - Стојаково|ООУ „Кирил и Методиј“]], гимназиите [[СУ „Раде Јовчевски Корчагин“ - Скопје|СУГС „Раде Јовчевски-Корчагин“]] и [[СУГС „Георги Димитров“ - Скопје|СУГС „Георги Димитров“]]. За кратко време училиштето се вселува во сегашната зграда. Освен редовната настава, во Центарот биле отворени нови паралелки за возрасни кандидати од многу занимања и е овозможено полагање на вонредни испити. Во 1986 година, почнува со работа педагошката служба. Промената на името во Училиштен центар за средно образование „Димитар Влахов“ е во 1988 година. Во овој период се воведува и четиригодишно образование во графичката струка – графички техничар, а набрзо потоа се формираат паралелки за козметички техничари и прехранбени техничари. Од 1999 година до 2005 година, официјалното име на училиштето е Државно средно училиште „Димитар Влахов“. Во 2000 година е обновена верификацијата на сите образовни профили од лични услуги, од графичката и од прехранбената струка, а се воведува и специјалистичко образование и тоа во графичката струка за образовните профили: слагач-специјалист, печатар-специјалист, книговезец-картонажер-специјалист. Во 2001 година, училиштето се вклучува во експерименталната настава на ФАРЕ програмата за интегрирана реформа на средното стручно образование. Со оваа програма беа опфатени паралелките од профилот графички техничар. Во учебната 2003/2004 година за прв пат се формира паралелка на албански наставен јазик за образовниот профил фризери. Во 2006 година е променето името на училиштето и од Државно средно училиште ДСУ „Димитар Влахов“ се именува како Средно училиште на Град Скопје, СУГС „Димитар Влахов“ . ==Образовни профили== Во СУГС „Димитар Влахов“ има 3 струки од кои : Лични услуги, Хемиско-технолошка и графичка струка. '''Лични услуги :''' * Фризер * Естетичар за нега на раце и нозе * Техничар за козметичка нега и убавина '''Хемиско-технолошка :''' * Месопреработувач * Прехранбен техничар * Техничар за козметички и хемиски производи '''Графичка струка :''' * Графички уредник-дизајнер == Познати личности кои учеле во ова училиште == ==Познати личности кои предавале во ова училиште== == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://dimitarvlahov.edu.mk/ Официјално мрежно место на училиштето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190711110431/http://dimitarvlahov.edu.mk/ |date=2019-07-11 }} * [http://skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=513 За училиштетото на мрежното место на Град Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180219183003/http://skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=513 |date=2018-02-19 }} * [http://www.schools.edu.mk/ Портал за основните и средните училишта во Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111016115711/http://www.schools.edu.mk/ |date=2011-10-16 }} * [http://www.mon.gov.mk/ Официјално мрежно место на Министерството за образование и наука] {{Училиште-Македонија-никулец}} {{DEFAULTSORT:Димитар Влахов, Скопје}} [[Категорија:Средни училишта во Скопје]] [[Категорија:Средни училишта во Општина Аеродром]] 3wbxu09bd3wzpa3ugs12kaay6oubt3c 0 34734 5586879 5336035 2026-07-04T01:12:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586879 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за писател | name = Ристо Кирјазовски | image = | bgcolour = gold | imagesize = 130px | caption = македонски научник и публицист | birth_date = {{роден на|6|јануари|1927}} | birth_place = [[Граче]], [[Втора грчка република|Грчка Република]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|10|3|1927|1|6}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | spouse = Христина Кирјазовска | children = Ники Кирјазовска, Нада Кирјазовска }} '''Ристо Кирјазовски''' ([[6 јануари]] [[1927]] - [[3 октомври]] [[2002]]) — [[Македонија|македонски]] револуционер, научник и публицист. [[Партизан]] е во [[НОФ|Народно Ослободителниот Фронт на Македонците од Егејска Македонија]] и учесник во [[Граѓанската војна во Грција]]. По [[1949]] година преминува во [[СР Македонија]] и целиот живот го посветува на научната работа во [[Архив на Македонија|Архивот на Македонија]] и [[Институт за национална историја|Институтот за национална историја]] во [[Скопје]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=692|oclc=499142958}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=143}}</ref> == Револуционерна дејност == Ристо Кирјазовски е роден на 6 јануари 1927 година во [[костурско]]то село [[Граче]], [[Егејска Македонија]]. Основното образование го завршува во родното село, непосредно пред започнувањето на [[Втората светска војна]]. Уште на неполни 16 години, Кирјазовски станува учесник во Народноослободителната војна во [[Грција]]. На февруари 1943 година се вклучува како доброволец во [[ЕЛАС]] (Грчката народноослободителна војска), а по [[Договор од Варкиза|Договорот од Варкиза]] за разоружување на ЕЛАС, се вклучува во Македонската организација [[НОФ]] (Народно-Ослободителен Фронт на Македонците од Егејска Македонија). Учествува во првите вооружени судири на НОФ против грчките монархофашистички банди, а од 1946, кога се создава [[ДАГ|Демократската армија на Грција]], станува нејзин член и учествува во важни битки во [[Граѓанската војна во Грција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%ba%d0%b8%d1%80%d1%98%d0%b0%d0%b7%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%80%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be/|title=КИРЈАЗОВСКИ, Ристо|last=|first=|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Неговото учество како [[партизан]] на ДАГ не се ограничува само во битки на територијата на [[Егејска Македонија]] (Северна Грција), Кирјазовски учествува и воените дејствија во внатрешноста на [[Тесалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=673B3854588AF94995F74D9D790A5788|title=Утрински весник|last=|first=|last2=Виктор Цветаноски|date=Брoj 2731 вторник, 8 јули 2008|work=www.utrinski.com.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhrmi.org/media/aegean_drama_06_m.asp|title=Утрински Весник - Фељтон “ДРАМАТА НА ЕГЕЈСКИТЕ МАКЕДОНЦИ“|last=|first=|last2=Виктор Цветановски|date=2008|work=mhrmi.org|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Ристо Кирјазовски покажува особена храброст во битката на [[Вич]] планина, кога партизаните на [[ДАГ]] (составена 60% од Македонци) водат крвави битки за секоја педа земја од живописните предели на [[Костур (град)|Костурската]] корија. Рануван е неколкупати. Партизан е од 1943 сè до септември 1949 година кога ДАГ се повлекува во [[Албанија]]. == Научна и творечка дејност == По поразот на Демократската Армија, Кирјазовски преминува во [[Социјалистичка Република Македонија]], каде завршува средно, а во [[1958]] и факултетското образование. Неколку години работи како учител во Скопје и Ресен, а од [[1962]] е вработен во Архивот на Македонија, а од 1 јуни [[1974]] година е вработен во Институтот за Национална Историја со звање виш стручен соработник. Во [[1978]] е избран за научен советник, а во [[1982]] за доктор на науки.<ref name=":0" /> == Творештво == Интересот на д-р Кирјазовски е свртен во прв ред кон проучувањето на најновата историја на Егејскиот дел на Македонија (1912-1949), но исто така има трудови што се однесуваат за крајот на XIX век. Има објавено над 150 статии во научни списанија, зборници и весници; има направено рецензии на десетици книги; од непроценлива важност е неговата улога во средување на архивската граѓа од необработени материјали и документи; речи, предавања и др. Интересни се неговите статии, целосно изработени врз основа на дотогаш непозната богата архивска документација што денес се наоѓа во Архивот на Македонија. Неговите статии и научни трудови ги обработуваат темите: политиката на КПГ по македонското прашање, учеството на Македонците во ДАГ, борбата на Македонците од Егејска Македонија за употреба на македонскиот јазик во училиштата, за целите на НОФ во Егејска Македонија и др.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://makedonskosonce.com/old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce448/Tekst42.html|title=ИСТОРИЈА|last=|first=|last2=д-р Ристо КИРЈАЗОВСКИ|date=|work=makedonskosonce.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Делата на д-р Ристо Кирјазовски се од непроценлива вредност за историја на Македонија, и поконкретно за историјата на Егејскиот дел на Македонија. Како негови поважни дела се сметаат книгите: * [https://books.google.mk/books/about/%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8.html?id=drcEoQEACAAJ&redir_esc=y Народно Ослободителниот Фронт и други организации на Македонците од Егејскиот дел на Македонија] * [https://books.google.mk/books/about/KPG_i_makedonskoto_nacionalno_pra%C5%A1anje.html?id=HwDwyAEACAAJ&redir_esc=y КПГ и Македонското национално прашање (1918-1940)] * Македонската политичка емиграција од Егејскиот дел на Македонија во Источна Европа * [https://books.google.mk/books/about/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD.html?id=DLTSNAEACAAJ&redir_esc=y Македонски национални институции во Егејскиот дел на Македонија] * [https://books.google.mk/books/about/Makedoncite_i_odnosite_na_KPJ_i_KPG_1945.html?id=SquEHAAACAAJ&redir_esc=y Македонците и односите на КПЈ и КПГ (1945-1949)] * [https://books.google.mk/books/about/%D0%95%D0%B3%D0%B5j%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82_%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4.html?id=JLegAAAAMAAJ&redir_esc=y Егејскиот дел на Македонија по Граѓанската војна во Грција] * [https://books.google.mk/books/about/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD.html?id=DLTSNAEACAAJ&redir_esc=y Македонски национални институции во Егејскиот дел на Македонија] * [https://books.google.mk/books/about/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%88.html?id=_9syAAAAMAAJ&redir_esc=y Демократски и антифашистички партии и организации во Егеjскиот дел на Македония (1941-1945)] * [http://macedoniantestimony.blogspot.com/2013/10/1941-1949.html Учеството на македонскиот народ во антифашистичката и граѓанска војна во Грција (1941-1949)] *[https://books.google.mk/books/about/Pette_sudbonosni_godini_vo_Egejska_Maked.html?id=vyIKMwEACAAJ&redir_esc=y Петте судбоносни години во Егејска Македонија (1945-1949)] и други книги, како и 9-томната архивска граѓа собрана и издадена од него која содржи над 2000 документи. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://mn.mk/makedonski-legendi/19327-Risto-Kirjazovski Ристо Кирјазовски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210219153410/http://www.mn.mk/makedonski-legendi/19327-Risto-Kirjazovski |date=2021-02-19 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кирјазовски, Ристо}} [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Македонски архивисти]] [[Категорија:Југословенски архивисти]] [[Категорија:Луѓе од Граче]] [[Категорија:Починати во 2002 година]] bi6kq7zdiyey28a8xfaxec4x084ergd 0 38579 5586963 5586022 2026-07-04T09:42:08Z Gurther 105215 5586963 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox Football club | clubname = ФК Тиверија| image = | caption = | fullname = Фудбалски клуб Тиверија | | nickname = Ајакс | founded = [[1923]] || | ground = [[Стадион Благој Истатов]]| | capacity =9,200| | owner = | | chrtitle = Претседател | | chairman = | | mgrtitle = | | manager = | title = | url = | publisher = | date = | accessdate = | | league = [[Трета македонска фудбалска лига|Трета македонска лига - Исток]] | | season = [[Трета фудбалска лига на Македонија 2019/2020#Југоисток|2019/20]]<br />(недовршена) | | position = Трета лига - Југоисток, 5. од 11 места| |pattern_la1 = _jakochamp2rw |pattern_b1 = _jakochamp2rw |pattern_ra1 = _jakochamp2rw |pattern_sh1 = |pattern_so1 = _jakostutzen20wr |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = FF0000 |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = _jakochamp2grw |pattern_b2 = _jakochamp2grw |pattern_ra2 = _jakochamp2grw |pattern_sh2 = _jakostrike1920sgw |pattern_so2 = _jakostutzen20grw |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 999999 |socks2 = 999999 |pattern_la3 = _jakochamp2grw |pattern_b3 = _jakochamp2grw |pattern_ra3 = _jakochamp2grw |pattern_sh3 = _jakostrike1920bgw |pattern_so3 = _jakostutzen20grw |leftarm3 = FFFFFF |body3 = FFFFFF |rightarm3 = FFFFFF |shorts3 = 000000 |socks3 = 999999 }} '''ФК Тиверија''' — фудбалски клуб од [[Струмица]]. Клубот настапува во [[Трета македонска фудбалска лига|Третата македонска лига - Југоисток]]. == Раководство == * Претседател: Александар Митев * Тренер: [[Ристо Анчев - Аџимано|Александар Георгиев]] * Стадион"[[Младост - Струмица]]" * Прекар: "''Ајакс''" * Клупска боја: Црвена * Адреса: ул „Ѓуро Салај“ бб, Стадион „Младост“,2400 Струмица * e-mail> fc.tiverija@gmail.com == Историја == === Формирање на клубот === Спортското друштво Тиверија официјално е основано на [[13 февруари]] [[1923|1923 година]], и во [[2023|2023 година]] прослави јубилеј 100 години од формирањето. Според некои податоци и сеќавања од постарите навивачи на Тиверија спортското друштво е формирано пред [[Беласица]] во [[1921]] година. Но тогашните српски власти, со оглед на тоа што иницијаторите за формирање на новиот клуб биле членови на тогашното работничко движење, ја попречувале и отежнувале работата, клубот официјално бил регистриран на 13ти февруари [[1923]] година. Како основачи на Тиверија се спомнуваат: Ристо Заев-Зајакот, Љамо Џатев, Благој Карабакочев-Барбата, Мито Маџиров, Ристо Вртев-Сликарот, Глигор Дрваров и Ѓорги Тангачев. За секретар на клубот бил избран Борис Нецев. Интересно е што на своето прво гостување во [[Солун]] [[1924]] година фудбалерите патувале со запрежни коли. === Името Тиверија === Името на клубот низ годините е менувано неколку пати. Во месец Мај 1933 година е променето во СК Југославија и под тоа име клубот настапува се до 1941 година кога името е променето во СД Македонија. По завршувањето на втората светска војна клубот е пасивен и речиси нема никаква активност. Во 1952 година го променува името во СД Полет и под тоа име настапува само една година односно 1953 година па повторно се враќа оснивачкото име ФК Тиверија под кое настапува до ден денес. Потекнува од старото име на градот [[Струмица]] кој во римскиот период се среќава под името [[Тивериопол]]. Во средниот век градот имал две имиња. Едното било [[Тивериопол]] кое се употребувало во византиската администрација и во христијанската црковна традиција, а второто било денешното име [[Струмица]] кое го употребувале [[Словени]]те. === Првото игралиште === Неколку години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Струмица]] фудбалот земал сè поголем замав. Постоеле повеќе маалски клубови, кои своите натпревари ги играле на зелените ливади во градот и надвор од него. Вреди да се одбележи дека првото официјално игралиште на Спортското друштво Тиверија уште со самото основање било направено веднаш зад стадионот [[Стадион Младост|Младост]] на местото каде што денес се наоѓа [[АД Грозд – Струмица]]. === Првите натпревари === [[Податотека:Tiverija1.jpg|300px]] Во првите неколку години по формирањето фудбалерите на Тиверија играле натпревари со месниот соперник [[Беласица]], со [[Кожуф]] од [[Гевгелија]] формиран [[1922]] година, [[Брегалница]] од [[Штип]] формирана [[1921]], со гарнизонот на војската во [[Струмица]] каде што отсекогаш воен рок служеле добри фудбалери, а подоцна и со новоформираните клубови [[Брегалница]] од [[Делчево]], [[Овче Поле]] од [[Свети Николе]], Слога од [[Виница]], [[Плачковица]] од [[Радовиш]], [[Малеш]] од [[Берово]] и др. Сепак највозбудливи и најинтересни натпревари биле оние со Беласица на кои секогаш присуствувале и по неколку илјади гледачи, независно дали биле првенствени или пријателски. Во последните неколку години фудбалскиот клуб "Тиверија" беше во многу тешка финансиска состојба и на работ на своето егзистирање, но сега работите во клубот се променети, се работи стручно и организирано и од клубот се надеваат на успешна сезона и враќање во втора лига. Во месец [[февруари]] [[2006]] година беше одржано годишно изборно собрание на кое беше избран нов управен одбор и ново претседателство. За нов претседател на местото на дотогашниот успешен претседател и поранешен голман на Тиверија г-дин Ѓорги Димитриевски е избран градоначалникот на општина [[Струмица]] г-дин [[Зоран Заев]]. == Настапи на клубот == ФК Тиверија настапувала во прва и втора Македонска лига во склоп на поранешна [[СФРЈ]]. По осамостојувањето: Втора МФЛ и Трета лига - Источен Регион Во сезоната [[2009]]/[[2010]] Фк Тиверија го освои второто место во рамките на III лига исток == Младинска школа на клубот == Од август [[2007]] година, во клубот започнала да работа и пионерско-младинската школа на ФК Тиверија под раководство на координаторот на школата [[Ристо Секулов]]. Тренер на генерацијата [[1996]]/[[1997]]- пионери е Дејан Ќосев. Тренер на кадетската и младинската екипа е [[Тони Атанасов]]. Во сезоната 2010/2011 Фк Тиверија настапува во сите категории во организација на ФФМ односно пионери, кадети и младинци. Во моментов школата на ФК Тиверија брои околу 150 члена во сите категории. {{DEFAULTSORT:Тиверија}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Струмица]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Трета фудбалска лига на Македонија|Тиверија]] [[Категорија:Појавено во 1923 година во Македонија]] cp41w1n6m4j22ruhwqy6akm2strk5fi 0 44536 5586946 5423144 2026-07-04T07:49:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province AR| province = Санта Фе| image_flag = [[Податотека:Bandera de la Provincia de Santa Fe.svg|200px]] ---- <br /><small>''Coat of Arms''</small>| capital = [[Санта Фе (Аргентина)|Санта Фе]]| area = 133,007 | population = 3,000,701 (2001)| density = 22.56| governor = [[Ермес Бинер]]| demonym = ''Сантафесинец''| image_map = [[Податотека:Provincia de Santa Fe, Argentina.png|200px]]| comments = |iso3166_2=S }} [[Податотека:Casa de Gobierno de Santa Fe.jpg|мини|Владината зграда на Санта Фе]] '''Санта Фе''' ({{langx|es|Santa Fe}}) е [[покраини во Аргентина|покраина]] во [[Аргентина]], која е сместена во централноисточниот дел на земјата. Таа се граничи со [[Чако (покраина)|Чако]], [[Кориентес (покраина)|Кориентес]], [[Ентре Риос (покраина)|Ентре Риос]], [[Буенос Аирес]], [[Кордоба (аргентинска покраина)|Кордоба]] и [[Сантјаго дел Естеро]]. Најпознат и најважен град во Санта фе е [[Росарио]] (908.000), па потоа главниот град [[Санта Фе (Аргентина)|Санта Фе]] (369.000), [[Рафаела]] (83.000), [[Вилја Гобернадор Галвез]] (74.000), [[Венадо Туерто]] (69.000), [[Реконквиста]] (66.000) и [[Санто Томе]] (58.000). == Административна поделба == Покраината е поделена на 19 [[департман]]и (''departamentos''), кои се поделени на општини, кои па се делат на помали гратчиња. Тие се нарекуваат (''cabecera''). == Надворешни врски == * [http://www.portal.santafe.gov.ar/ Портал на управата на покраината Санта Фе] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130410004655/http://portal.santafe.gov.ar/ |date=2013-04-10 }} {{es}} * [http://www.santa-fe.gov.ar/gbrn/noticias/constitucion.htm Устав на покраината Санта Фе]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140602025456/http://www.santa-fe.gov.ar/gbrn/noticias/constitucion.htm |date=2014-06-02 }} {{es}} == Поврзано == * [[Аргентина]] * [[Административна поделба на Аргентина]] {{Аргентина}} [[Категорија:Покраини во Аргентина]] 361568ryxhcqg5de98d4uylewp8ogn7 0 45202 5586960 5580724 2026-07-04T09:26:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586960 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Свети Илија (појаснување)}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Свети Илија |name_local = Προφήτης Ηλίας |image_skyline = Profitis Ilias, Pella.jpg |caption_skyline = Поглед на селото Свети Илија (во позадина се гледа селото [[Калиница]]) |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Вртикоп | ширина = | опис = <center>Местоположба на Свети Илија во општината [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Свети Илија | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 10 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 49 |lon_deg = 22 |lon_min = 10 |elevation_min = |elevation = 60 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |prefec = |municipality = [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] |municunit = Мениида |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 1036 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Свети Илија''' или '''Мечкили''' ({{langx|el|Προφήτης Ηλίας}}, ''Профитис Илијас'') — [[село]] во општина [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]], [[Воденско]], [[Егејска Македонија]], денес во [[Постол (округ)|Постолскиот Округ]] на областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] во [[Грција]]. Населението брои 1.036 жители (2011).<ref name="Apografi2011">[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/resident_population_census2011.xls Попис на постојаното население во 2011 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151016063627/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/resident_population_census2011.xls |date=2015-10-16 }} — [[Статистичка управа на Грција]] {{el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа источно од градот [[Воден]] и северно од градот [[Вртикоп]], на надморска височина од 60 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Воденски округ|страница=58}}</ref> Вкупната површина на селскиот атар изнесува 19 квадратни километри. Селото е сместено во [[Солунско Поле|Солунското Поле]], на околу 2&nbsp;км западно од селото [[Калиница]]. Низ Свети Илија минува реката [[Мегленица]]. == Историја == Во минатото, селото било населено со македонско и со турско население.<ref name="НМЕМ" /> Во септември 1910 година селото настрадло за време на разоружувачката акција на [[младотурци]]те. Од селото биле собрани 10 пушки „Гра“, 8 кубури и 7 револвери. Дел од селаните биле истепани, а осум уапсени и одведени во Вртикоп.<ref>Дебърски глас, година 2, брой 22, 18 септември 1910, стр. 4.</ref> Во 1924 година Турците се иселени во [[Турција]] согласно [[Лозански договор|Лозанскиот договор]] и на нивно место се населени грчки доселеници од [[Мала Азија]], [[Источна Тракија]] и [[Понт]] (вкупно 242 бегалци).<ref name="НМЕМ" /><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dimosmeniidos.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=10 |title=Свети Илија на порталот на некогашната општина Мениида |accessdate=2014-08-02 |archive-date=2009-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821225729/http://www.dimosmeniidos.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=10 |url-status=dead }}</ref> Во 1928 г. селото имало мешано население,<ref name="lit.vodena.en"/> со 451 доселеници (108 семејства) и 230 староседелци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> == Стопанство == Главни производи на селото се: овошје (големи количества праски и јаболка), бостан, сусам и пченица, а делумно е развиено и краварството.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Според делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ (1878), во [[1873]] г., Свети Илија (''St Ilia'') било село во Воденската каза со 66 куќи и 215 машки жители [[Македонци]] [[христијани]] и 85 [[Македонци муслимани]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 158-159.</ref> Според Николаос Схинас (''Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας'') во средината на 1880-тите, Свети Илија (''Άγιος Ηλίας'') имало 36 семејства христијани.<ref>Σχινάς, Νικόλαος. Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας / Συνταχθείσαι υπό Νικολάου Θ. Σχινά ταγματάρχου του μηχανικού, Αθήναι, τόμοι 3, 1886-87. Наведено во: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] г. селото имало 310 Македонци и 220 [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm Канчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 149.]</ref> Според податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија]], [[Димитар Мишев]] (''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]'') во [[1905]] г. во ''Свети Илија (Sveti-Ilia)'' имало 160 Македонци и 60 [[Македонски Власи|Власи]], и [[грчка пропаганда во Македонија|работело грчко училиште]].<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190-191.</ref> В 1910 година в селото (''Άγιος Ηλίας'') имало 75 жители егзархисти.<ref>Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Наведено во: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Според податоци од [[1920]] г. селото Свети Илија има 20 куќи на [[Македонци|Словени]] христијани и 40 куќи на [[Македонски Роми|Роми]] христијани.<ref>Милојевић, Боровоје. Јужна Македонија - Антропогеографска, Београд 1920. Наведено во: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Свети Илија во пописот од 1913 година било водено со 286 жители (од кои 164 мажи и 122 жени<ref name="lit.vodena.en">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911) |accessdate=2012-12-16 |archive-date=2012-12-16 |archive-url=https://archive.today/20121216082457/www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |url-status=live }}</ref>). Во друго издание на грчката статистика се сретнува податокот од 557 жители, што изгледа е поточно. Во 1920 година селото броело 533 жители. По иселувањето на Турците во Турција, грчките власти населиле поголем број грчки бегалски семејства (вкупно 242 бегалци). Така, селото повторно станало мешана населба, која во 1928 година била забележана со 681 жител, а во 1940 година со 998 жители, од кои 405 Македонци и 593 бегалци. Бидејќи не претрпело загуби во [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]] и бидејќи земјиштето е многу плодно и делумно се наводнува, селото покажало зголемување на населението. Во пописот од 1951 година биле попишани 1.038 жители, во 1961 година 1.087, во 1971 година 1.146, во 1981 година 1.212, а во 1991 година 1.477 жители.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.290 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.036 жители. {{Пописи-ЕМ|998|1.038|1.087|1.146|1.212|1.477|1.290|1.036}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Мениида со седиште во селото [[Калиница]], која припаѓа на поголемата општина [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]], во округот [[Постол (округ)|Постол]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Свети Илија, во кој е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Свети Илија]] * [[Вртикоп (општина)]] * [[Сланица]] * [[Солунско Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} == Надворешни врски== * [http://www.skydra.gr/ Портал на Општина Вртикоп ] {{el}} {{Вртикоп}} [[Категорија:Вртикоп]] 1hz5g31vspz1cixxrjb5zhqviuqy11k 0 45208 5586662 5423727 2026-07-03T13:05:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586662 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Прањани |name_local = Άσπρο |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Вртикоп | ширина = | опис = <center>Местоположба на Прањани во општината [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Прањани | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 44 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 13 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 44 |lon_deg = 22 |lon_min = 13 |elevation_min = |elevation = 20 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |prefec = |municipality = [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] |municunit = Вртикоп |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 808 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Прањани''' (познато и како: '''Прахна''' или '''Прахњани'''; {{langx|el|Άσπρο}}, ''Аспро''; книжевно: ''Ἄσπρον'', ''Аспрон''; до 1926 година: ''Πράχνα'', ''Прахна''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/169948 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Γρόπινον -- Άσπρο]</ref>) — [[село]] во [[Воденско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Вртикоп (општина)|Општина Вртикоп]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 7 километри југоисточно од градот [[Вртикоп]], сред пространото воденско-пазарско поле, на надморска височина од 20 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Воденски округ|страница=56}}</ref> Селскиот атар зафаќа површина од 7 квадратни километри. Сместено е во областа [[Сланица]], на околу 18 километри југоисточно од градот [[Воден]]. == Историја == Селото Прахна до 1924 година било населено исклучително со македонско население.<ref name="НМЕМ" /> Во 1924 година, грчките власти во селото започнале да населуваат бегалски семејства од [[Источна Тракија]] и од други места. Во 1928 година, Прањани претставувало мешана населба со 31 бегалско семејство со вкупно 115 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1926 година селото било преименувано во Аспро (''Άσπρο'').<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/met.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 - 1971 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054156/www.freewebs.com/onoma/met.htm |url-status=live }}</ref> == Стопанство == Бидејќи се наоѓа во поле и земјиштето, кое е многу плодно, се наводнува, главното занимање на населението претставува земјоделството. Подигнати се големи плантажи со овошје, но се произведуваат и градинарски култури, детелина, памук и друго. Делумно е развиено и краварството.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 230 жители [[Македонци]] и 60 [[Роми]].<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 149.]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во ''Пранани (Pranani)'' имало 320 Македонци.<ref name="НМЕМ" /><ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190 - 191.</ref> Во [[1920]] година, Прањани било посочено со 30 македонски куќи.<ref name="НМЕМ" /><ref>Милојевић, Боровоје. Јужна Македонија - Антропогеографска, Београд 1920. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во пописот од 1913 година било забележано со 123, а во 1920 година со 197 жители, сите [[Македонци]]. Во 1924 година, грчките власти тука населиле бегалски семејства од [[Источна Тракија]] и од други места (вкупно 124 бегалци). Така, селото станало мешана населба која во 1928 година имала 360, а во 1940 година 497 жители (од нив 285 Македонци и 212 бегалци). Бројот на жителите во 1951 година се искачил на 630, во 1961 година на 722, во 1971 година на 746, во 1981 година на 814, а во 1991 година на 851 жител.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 794 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 808 жители. {{Пописи-ЕМ|497|630|722|746|814|851|794|808}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Вртикоп со седиште во [[Вртикоп|истоимениот]] град, која припаѓа на поголемата општина [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]], во округот [[Постол (округ)|Постол]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Прањани, во кој е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани ==--> == Личности == ;Починати во Прањани * [[Тодор Чочков]] (1883-1907) — воденски војвода на [[ВМОРО]] <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Вртикоп}} [[Категорија:Вртикоп]] jhlk636pllzd8wb8du01yjdhjyd5lj6 0 45212 5586875 5423739 2026-07-04T00:38:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586875 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Ризово |name_local = Ριζό |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Вртикоп | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ризово во општината [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Ризово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 44 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 08 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 44 |lon_deg = 22 |lon_min = 08 |elevation_min = |elevation = 50 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |prefec = |municipality = [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]] |municunit = Вртикоп |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 1012 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Ризово''' ({{langx|el|Ριζό}}, ''Ризо''; книжевно: ''Ριζόν'', ''Ризон''; до 1926 година: ''Ρίζοβον'', ''Ризовон''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/170579 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ρίζοβον -- Ριζό]</ref>) — [[село]] во [[Воденско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Вртикоп (општина)|Општина Вртикоп]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на јужно од градот [[Вртикоп]], сред самото пространо поле, на надморска височина од 50 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Воденски округ|страница=57}}</ref> Селскиот атар зафаќа површина од 10 квадратни километри. Сместено е во областа [[Сланица]], на околу 18 километри југоисточно од градот [[Воден]], во североисточното подножје на планината [[Каракамен]]. Низ селото минува главниот пат од градовите [[Бер]] и [[Негуш]] за Вртикоп и Воден.<ref name="НМЕМ" /> == Историја == До 1924 година, селото било населено исклучително со македонско население.<ref name="НМЕМ" /> Во 1924 година, грчките власти започнале со населување на поголем број грчки бегалски семејства од [[Понд]]. Во 1928 година, селото претставувало мешана населба со 86 бегалски семејства со вкупно 382 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1926 година селото добило ново име, Ризо (''Ριζό''). == Стопанство == Денес, главно занимање на селаните е овоштарството. Подигнати се големи плантажи со праски и јаболка, но во помали количества се произведуваат и жито, памук и детелина, потребна за исхрана на кравите кои, исто така, се одгледуваат во сè поголем број.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Ризово (''Rizovo'') е село во Воденската каза на Отоманското Царство со 34 куќи со вкупно 155 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 158 - 159.</ref> Според Николаос Схинас („Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας“) во средината на 1880-тите години во Ризово (''Ρίζοβο'') имало 6 семејства христијани.<ref>Σχινάς, Νικόλαος. Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας οροθετικής γραμμής και Θεσσαλίας / Συνταχθείσαι υπό Νικολάου Θ. Σχινά ταγματάρχου του μηχανικού, Αθήναι, τόμοι 3, 1886-87. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 180 жители [[Македонци]].<ref name="НМЕМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm К’нчов, Васил. Македонија. Етнографија и статистика, Софија, 1900, стр. 149.]</ref> По податоци на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во ''Ризово (Rizovo)'' имало 120 Македонци.<ref name="НМЕМ" /><ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190 - 191.</ref> Во [[1910]] година во селото (Ρίζοβον) имало 75 жители христијани и 495 муслимани.<ref>Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во [[1920]] година, Ризово било посочено со 1 турска куќа и 4 куќи на Роми-муслимани.<ref name="НМЕМ" /><ref>Милојевић, Боровоје. Јужна Македонија - Антропогеографска, Београд 1920. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во пописот од 1913 година, селото било забележано со 77 жители (од кои 40 мажи и 37 жени<ref name="lit.vodena.en">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911) |accessdate=2012-12-16 |archive-date=2012-12-16 |archive-url=https://archive.today/20121216082457/www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |url-status=live }}</ref>), а во 1920 година со 218 жители. Грчките власти во 1924 година тука населиле поголем број бегалски семејства од [[Понд]] со вкупно 165 бегалци, така што селото станала мешана населба која во 1928 година била забележана со 449 жители. Во 1940 година, Ризово имало 640 жители (од кои 240 Македонци и 400 бегалци), во 1951 година поради [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]] бројот на жителите опаднал на 594, додека во 1961 година се искачил на 830. Во 1971 година, селото имало 968, во 1981 година 921, а во 1991 година 1.013 жители. Покачувањето на бројот на жителите на Ризово се должело на големиот просперитет, бидејќи селото е доста богато благодарение на фактот што се наоѓа во поле и земјиштето кое е многу плодно, целосно се наводнува.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.081 жител. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.012 жители. {{Пописи-ЕМ|640|594|830|968|921|1.013|1.081|1.012}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Вртикоп со седиште во [[Вртикоп|истоимениот]] град, која припаѓа на поголемата општина [[Вртикоп (општина)|Вртикоп]], во округот [[Постол (округ)|Постол]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Ризово, во кој е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} === Белешки === * {{БИМ}} {{Вртикоп}} [[Категорија:Вртикоп]] 3xi6q054z209xuilk55hhf8prqw7vy4 0 45214 5586904 5580681 2026-07-04T04:45:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586904 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Русилово |name_local = Άρνισσα |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Воден | ширина = | опис = <center>Местоположба на Русилово во општината [[Воден (општина)|Воден]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Русилово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 48 | ГШ_сек = 22 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 51 | ГД_сек = 21 | ГД_прав = E }} |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постол]] |municipality = [[Воден (општина)|Воден]] |municunit = Островско Езеро |population = 1 |population_as_of = 2011 |area_community = |lat_deg = 40 |lat_min = 48.36 |lon_deg = 21 |lon_min = 51.35 |postal_code = |area_code = |licence = |image_skyline = Rusilovo.JPG |caption_skyline = Поглед на Русилово (горе десно) |elevation = 620 }} [[Податотека:Rusilovo.JPG|мини|десно|250п]] '''Русилово''' ({{langx|el|Ξανθόγεια}}, ''Ксантогија'', до 1926 г. ''Ροσίλοβον'', ''Росиловон''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/168915 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ροσίλοβον -- Ξανθόγεια]</ref>) или '''Старо Русилово''' — [[село]] во [[Воденско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Воден (општина)|Воден]] на [[Постол (округ)|Постолскиот Округ]] во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1 жител (2011). Денес поголемиот дел од преостанатите жители се преселени во новооснованото село [[Ново Русилово]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на западно од градот [[Воден]], на планината [[Ниџе]], северно од [[Островско Езеро|Островското Езеро]]. Лежи на надморска височина од 620 м било напуштено во 1980-тите<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I |глава= |страница= 57}}</ref>, а населението преселено во денешното, поради поповолната местоположба (крај патот од [[Воден]] за [[Суровичево]] и [[Лерин]]).<ref name="НМЕМ2">Симовски, стр. 53</ref> == Историја == === Османлиско време === Во 1848 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]], Русилово го опишал како македонско село.<ref>нарекувајќи го „бугарско“, под влијание на бугарската политика</ref><ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text3.phtml?id=2234 Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877, стр. 91.]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Русилово (''Roussilovo'') било село во Воденската со 47 куќи и вкупно 190 жители [[Македонци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 158 - 159.</ref> Црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Русилово|Св. Димитриј]]“ датира од 1884 г.<ref>[http://www.dimosvegoritidos.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=32 Δήμος Βεγορίτιδας. Ιστορικά & Θρησκευτικά Μνημεία]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] г. во селото живееле 250 [[Македонци]] [[христијани]].<ref name="БИМ" /><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_04.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1902, стр. 149.]</ref> Егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) вели дека во [[1905]] г. во Русилово (Roussilovo) имало 360 Македонци<ref name="БИМ" /> под егзархијата.<ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 190 - 191.</ref> Во [[1910]] г. селото имало 300 жители, сите под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου, Αθήναι 1910. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> === Припојување кон Грција === Со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога броело 335 жители (друг извор наведува 148 мажи и 133 жени<ref name="lit.vodena.en">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |title=Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911) |accessdate=2012-12-16 |archive-date=2012-12-16 |archive-url=https://archive.today/20121216082457/www.freewebs.com/onoma/vodena.htm |url-status=live }}</ref>). Откупени се 17 имоти на селаните, кои се иселиле во Бугарија.<ref>Μιχαηλίδης, Ιάκωβος. Σλαβόφωνοι μετανάστες και πρόσφυγες από τη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη (1912 – 1930), διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη 1996. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во 1917-18&nbsp;г. [[Боривое Милоевиќ]] завел 45 македонски куќи.<ref name="НМЕМ" /> Во [[1920]] Русилово е посочено како село со 378 жители „Словени“ христијани, во 45 куќи.<ref>Милојевић, Боровоје. Јужна Македонија - Антропогеографска, Београд 1920. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20101112053651/http://www.freewebs.com/onoma/vodena.htm Λιθοξόου, Δημήτρης. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βοδενών 1886 - 1927 (διοικητικά όρια 1911)]</ref> Во 1926 г. Русилово е преименувано во Ксантогија, но изворното име продолжува да се користи.<ref>[http://www.edessacity.gr/tourism/pella/villages/village-xanthogeia-1_el.htm www.edessacity.gr]</ref> Во 1927 г. селото е заведено како чисто македонско, без грчки доселенички семејства.<ref name="lit.vodena.en"/> Селото настрадало во [[Граѓанска војна во Грција|Граѓанската војна]], поради што неколку семејства и поединци морале да се преселат во [[Р. Македонија]].<ref name="НМЕМ" /> По војната започнало иселување во [[Воден]].<ref>Симовски, Тодор. Населените места во Егејска Македонија, Скопје 1998.</ref> Во 1950-те жителите постепено почнале да го основаат [[Ново Русилово]] на 2-3 км од старото и да го напуштаат дотогашното село.<ref name="НМЕМ2" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|478|405|385|261|161|4|2|1}} == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Островско Езеро со седиште во Острово, која припаѓа на поголемата општина [[Воден (општина)|Воден]], во округот [[Постол (округ)|Постол]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Острово, каде спаѓаат и гратчето [[Острово]] и селата [[Друшка]], [[Кадрево]] и [[Ново Русилово]]. == Личности == [[Податотека:Mirka Ginova, AFZh.jpg|мини|десно|180п|[[Мирка Гинова]]]] * [[Ристо Русуленчич]] (1883-?) — преродбенички деец, соработник на [[Крсте Петков Мисирков]] и соосновач на [[Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург|Македонскоto научно-литературно другарство во Санкт Петербург]] * [[Нацо Настев]] — револуционер, воденски војвода на [[МРО]] * [[Мирка Гинова]] (1923-1946) — [[партизан]]ка, [[народен херој на Македонија]] == Наводи == {{наводи}} {{Воден}} [[Категорија:Русилово]] qzoo36tr2i935bqvhgny6vvr3xa8cyp 0 49603 5586692 5556778 2026-07-03T14:43:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586692 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалска лига | име = Премиер лига на Англија | лого = [[Податотека:Premier League Logo.svg|200px]] | pixels = | земја = {{знамеикона|Англија}} [[Англија]] | останати_земји = {{знамеикона|Велс}} [[Велс]] | конфед = [[УЕФА]] | основана = 20 февруари 1992 | клубови = 20 | испаѓање = [[Чемпионшип лига]] (втора лига) | нивоа = [[Првенство во фудбал на Англија|1]] | домашен_куп = [[ФА Куп]] | шампиони = {{Fb team Manchester City}} (8. титула) | сезона = [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] | нај_титули = {{Fb team Manchester United}}<br />(20 титули) | тв = [[Скај Спортс]]<br /> | мрежно место = [http://www.premierleague.com Мрежно место] | трофеј = [[Податотека:Premier league trophy icon.png|60px]] | моментална = [[Премиер лига на Англија 2021-2022]] }} '''Премиер лига на Англија''' ([[англиски]]: ''Premier League'') или само '''Премиер лига''' — највисоката [[фудбал]]ска лига во [[Првенство во фудбал на Англија|Англискиот лигашки систем]]. Во лигата се натпреваруваат 20 клуба и истата се состои од промоција и испаѓање од и во [[Фудбалска лига на Англија|Фудбалската лига]]. Премиер лигата е најгледаната спортска лига во светот,<ref>The Daily Telegraph, [http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2291190/Premier-League-abroad-Potential-venues.html ''Premier League abroad: Potential venues''], 7 февруари 2008 г., проверен на 17 ноември 2008 г.</ref> како и најбогатото фудбалско првенство.<ref>The Daily Telegraph, [http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;jsessionid=IGZ4VPSTTGE5BQFIQMFSFGGAVCBQ0IV0?xml=/sport/2007/11/06/sfnfro106.xml ''Premier League is world's favourite league''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080106194759/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;jsessionid=IGZ4VPSTTGE5BQFIQMFSFGGAVCBQ0IV0?xml=%2Fsport%2F2007%2F11%2F06%2Fsfnfro106.xml |date=2008-01-06 }}, 6 ноември 2007, проверено на 17 ноември 2008 г.</ref> Исто така, таа е фудбалска лига со најголеми [[приходи]] во светот, со вкупни приходи на тимовите од околу 1,93 милијарди [[Британска фунта|фунти]] во [[Премиер лига на Англија 2007-2008|сезоната 2007-2008]].<ref name=Revenues>{{Наведена мрежна страница| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8078533.stm | title = Premier League revenues near £2bn | publisher = BBC | date=4 June 2009 | accessdate=4 June 2009}}</ref> Премиер лигата е основана на 20 февруари 1992, кога клубовите во [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Првата дивизија]] на Фудбалската лига решиле да се одделат од Фудбалската лига која била основана уште во 1888 година, за да искористат профитабилен договор за продажба на своите телевизиски права. Досега во неа учествувале 43 различни клуба, а само 7 од нив успеале да станат шампиони: [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] (13 пати), [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] (6), [[ФК Челси|Челси]] (5), [[ФК Арсенал|Арсенал]] (3), [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]] (1), [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] (1) и [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] (1). Актуелен шампион е Манчестер Сити, победник во [[Премиер лига на Англија 2021-2022|сезоната 2021-2022]]. Според [[УЕФА]] — во пресрет на сезоната 2020-2021 — таа е рангирана на второто место меѓу националните фудбалски лиги во Европа, мерено според достигнувањата на клубовите во последните пет години, и се наоѓа единствено зад шпанската [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]]. == Историја == === Почетоци === [[Податотека:English-fa-premier-league.png|thumb|400px|Оригиналното лого на Премиер лигата]] И покрај значајните европски успеси за време на [[1970]]-тите и раните [[1980]]-ти, доцните 1980-ти биле означени како најниска точка во англискиот фудбал. Стадионите се распаѓале, навивачите биле сè помалку заинтересирани, хулиганството се појавило повторно, а англиските клубови биле отстранети од европските натпреварувања за период од пет години, поради случувањата на стадионот „[[Хејсел]]“ во [[1985]] година.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/31/newsid_2481000/2481723.stm | title = 1985: English teams banned after Heysel | publisher = BBC Archive | accessdate = 8 август 2006}}</ref> [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Првата дивизија на фудбалската лигата]], која била првото ниво на англискиот фудбал уште од 1888, сега била зад други лиги во светот како што била италијанската [[Серија А]] и шпанската [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]], и според посетеноста и според приходите, а најдобрите англиски играчи оделе да играат во други земји.<ref name="premsitehistory">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.premierleague.com/page/History/0,,12306,00.html | title = A History of The Premier League | publisher = Premier League | accessdate = 22 ноември 2007 | archive-date = 2011-11-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111118121453/http://www.premierleague.com/page/History/0%2C%2C12306%2C00.html | url-status = dead }}</ref> Но, како и да е паѓачкиот тренд почнал да се намалува во 1990-тите со добрите резултати на [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во 1990]], каде стигнале до полуфиналето. Европското фудбалско власничко тело ја прекинала забраната со што англиските тимови заиграле повторно во [[Европски фудбалски натпреварувања|Европските натпреварувања]] по 5 години пауза. Тејлор Репорт стандардот, за безбедноста на стадионите, за да се прекинат несреќите како онаа на [[Несреќата на Хилсборо|Хилсборо]] бил прифатен во јануари истата година и дел од стадионите биле реконструирани.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.footballnetwork.org/dev/communityfootball/violence_taylor_report.asp | title = The Taylor Report | publisher = Footballnetwork | accessdate = 22 ноември 2007 | archive-date = 2006-10-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061016222436/http://www.footballnetwork.org/dev/communityfootball/violence_taylor_report.asp | url-status = dead }}</ref> Телевизиските пари станале многу поважни, Првата Дивизија добивала 6,3 милиони фунти за двегодишен договор во 1986, но кога се обновувал договорот, во 1988, таа добивала 44 милиони фунти за 4 години.<ref name="leicester_tv">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.le.ac.uk/sociology/css/resources/factsheets/fs8.html | title=Fact Sheet 8: British Football on Television | publisher=University of Leicester Centre for the Sociology of Sport |last=Crawford |first=Gerry | accessdate=10 август 2006}}</ref> Преговорите во 1988 биле прв знак дека лигата ќе се распадне. Десет екипи се заканувале дека ќе ја напуштат лигата и ќе оформат нова “Суперлига“, но најпосле биле наговорени да останат.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.football-league.premiumtv.co.uk/page/History/0,,10794,00.html | title=The History Of The Football League | work=Football League official website | accessdate=10 август 2006 | archive-date=2007-08-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070812123205/http://www.football-league.premiumtv.co.uk/page/History/0,,10794,00.html | url-status=dead }}</ref> Како што се зголемиле капацитетите на стадионите и посетеноста и приходотите пораснале, но повторно најдобрите екипи најавувале дека ќе ја напуштат лигата, бидејќи не добивале доволно од зголемениот прилив на пари во спортот. === Основање === По завршувањето на сезоната 1990-1991, бил изнесен предлог за основање на нова лига, која ќе носи повеќе пари по натпревар. Договорот на членовите основачи, бил потпишан на 17 јули 1991 година од екипите што требало да се натпреваруваат во највисоката дивизија на лигата, со што биле утврдени основните правила за формирање на Премиер лигата.<ref>{{наведени вести | url = http://www.hmcourts-service.gov.uk/judgmentsfiles/j9/pljmtint.htm | title = In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs | publisher = HM Courts Service | year = 2006 | accessdate = 8 август 2006 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927222536/http://www.hmcourts-service.gov.uk/judgmentsfiles/j9/pljmtint.htm | url-status = dead }}</ref> Новоформираната највисока дивизија требало да има комерцијална независност од Фудбалскиот сојуз и Фудбалската лига, давајќи и дозвола на Премиер лигата да преговара за сопствени договори за емитување и спонзорства. Аргументот даден во тоа време бил дека дополнителниот приход ќе им овозможи на англиските клубови да се натпреваруваат со најсилните екипи низ Европа.<ref>{{наведени вести | url = http://www.premierleague.com/page/History/0,,12306,00.html | title = A history of the Premier League | publisher = Premier League official website | accessdate = 4 јануари 2008 | archive-date = 2011-11-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111118121453/http://www.premierleague.com/page/History/0%2C%2C12306%2C00.html | url-status = dead }}</ref> [[Грег Дајк]] човекот кој играл значајна улога во создавањето на Премиер лигата, сепак заедно со ITV (од кои бил дел и LWT) загубиле во наддавањето за правата на емитување: [[BSkyB]] победил со понуда од 304 милиони фунти во текот на пет години, а [[BBC]] го добиле пакетот за емитување на хајлајтси од натпреварите преку емијијата ''[[Натпреварот на денот]]''. Клубовите од Првата дивизија масовно се повлекле од Фудбалската лига во 1992 година, а на 27 мај истата година Премиер лигата била формирана како ограничена компанија, работејќи во канцеларија во тогашното седиште на Фудбалскиот сојуз во Ланкастер Гејт.<ref name="premsitehistory"/> Тоа значело крај на 104-годишното раководење на Фудбалската лига со четирите дивизии. Од тогаш Премиер лигата раководи со една, а Фудбалската Лига со три дивизии. Немало измени во форматот на натпреварувањето, бројот на клубови бил ист, а отпаѓањето и влегувањето во лигата било исто како помеѓу старите Прва и Втора Дивизија. Основачи на Премиер лигата биле следниве 22 клуба: [[ФК Арсенал|Арсенал]], [[ФК Астон Вила|Астон Вила]], [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], [[ФК Вимблдон|Вимблдон]], [[ФК Евертон|Евертон]], [[ФК Ипсвич Таун|Ипсвич Таун]], [[ФК Квинс Парк Ренџерс|Квинс Парк Ренџерс]], [[ФК Ковентри Сити|Ковентри Сити]], [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]], [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]], [[ФК Мидлсбро|Миделсбро]], [[ФК Норич Сити|Норич Сити]], [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]], [[ФК Олдам Атлетик|Олдам Атлетик]], [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]], [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], [[ФК Челси|Челси]], [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] и [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]]. === 1992-1995; Почетокот на првенството и првите сезони === ====Триумфите на Манчестер Јунајтед со Алекс Фергусон==== [[File:Mark Hughes juli 1991.JPG|thumb|right|200px|[[Марк Хјуз]], еден од најзаслужните за титулите на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во првите две изданија на Премиер лигата.]] Така набргу по основањето, првите натпревари во новоформираната Премиер лига на Англија тргнале со [[Премиер лига на Англија 1992-1993|сезоната 1992-1993]]. Првите натпревари се одиграле во сабота на 15 август 1992. Првиот гол во новоформираната лига бил дело на [[Брајан Дин]] од [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]], кој само по пет минути игра ја затресол мрежата на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] во победата на ''сечилата'' со 2-1 на [[Брамал Лејн]].<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/video/single/1496766?FOOTBALL_CLUBS=18|title=Classic match: Deane scores Premier League's first goal|publisher=www.premierleague.com|date=14 декември 2020|accessdate=14 јануари 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/40780204|publisher=[[BBC]]|date=15 август 2017|accessdate=14 јануари 2021}}</ref> Првата сезона во Премиер лигата завршила со победа на Манчестер Јунајтед, што била прва титула за ''црвените ѓаволи'' по 26 години чекање. Тие завршиле на врвот на табелата со удобни 10 бода предност пред вицешампионот [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. [[ФК Норич Сити|Норич Сити]] водел на табелата во поголемиот дел од сезоната, но нивните надежи за титулата згаснале во последните недели од сезоната останувајќи и математички надвор од игра на три кола пред крајот на сезоната, откако загубиле со 3-1 од [[ФК Ипсвич Таун|Ипсвич Таун]]. Норич сепак завршил на третото место, изборувајќи пласман во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]]. [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]], [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]] и [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]] биле првите клубови кои испаднале од Премиер лигата. [[Теди Шерингам]] од [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]] бил најдобар стрелец во сезоната 1992-1993, со 22 постигнати гола. Во летото 1993 година, трансферот на [[Рој Кин]] од испаднатиот Нотингем Форест во Манчестер Јунајтед бил најскапиот трансфер регистриран од англиски клуб и изнесувал 3.75 милиони фунти. Засилени со 22-годишниот [[Ирска|ирски]] [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], во [[Премиер лига на Англија 1993-1994|сезоната 1993-1994]] играчите на менаџерот [[Алекс Фергусон]] ја одбраниле титулата од претходната сезона. Манчестер Јунајтед воделе речиси од почетокот до крајот на второто издание на Премиер лигата, завршувајќи со 8 бодови предност во однос на нивниот најблизок конкурент [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], кои завршиле на второто место. На третото место завршил [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]], благодарение на фантастичната сезона на нивниот напаѓач [[Енди Кол]], кој постигнал 34 гола и бил најдобар стрелец за сезоната. ====Изненадувањето: Блекбурн Роверс 1994-1995==== За време на [[Премиер лига на Англија 1994-1995|сезоната 1994-1995]], продолжиле да паѓаат нови рекорди во поглед на трансферите: пред почетокот на сезоната Блекбурн Роверс се засилиле со 21-годишниот напаѓач на Норич Сити, [[Крис Сатон]], за рекорд од 5 милиони фунти, пред рекордот за најскап трансфер да биде срушен повторно во јануари 1995 година, кога најдобриот стрелец од минатата сезона Енди Кол преминал од Њукасл Јунајтед во Манчестер Јунајтед за 6 милиони фунти. По доминацијата на Манчестер Јунајтед во првите две сезони во кои тие со убелдива предност пред конкурентите ја освојувале титулата, сезоната 1994-1995 донела многу поголема возбуда и трката за титулата останала отворена до последните мигови од првенството. Блекбурн Роверс предводени од клупата од играчката легенда на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], [[Кени Далглиш]], воделе на табелата од средината на првенството па сè до последното коло во кое влегле со два бода повеќе од бранителот на титулата Манчестер Јунајтед. Во последното коло, кое изобилувало со многу возбуда, сепак немало промена на табелата иако Блекбурн загубиле на гостувањето кај Ливерпул со 2-1, тоа не успеале да го искористат нивните конкуренти од Манчестер кои одиграле само 1-1 со [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], што за Блекбурн значело прва титула по 1914 година. Тајната на изненадувачкиот успех на Роверс лежела во нивиот убиствен напаѓачки тандем (наречен САС) [[Алан Ширер]] - кој постигнал 34 гола и бил најдобар стрелец за сезоната - и Крис Сатон, кои заедно постигнале 49 од 80-те голови на клубот во лигата. Манчестер Јунајтед на крајот морал да се задоволи со второто место, но на 4 март 1995 година го поставиле рекордот за највисока победа во историјата на Премиер лигата совладувајќи го Ипсвич Таун со 9-0 (рекорд кој трае до денес иако овој резултат бил постигнат уште еднаш од страна на [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] 24 години подоцна). Во истиот натпревар, рекордното засилување на клубот Енди Кол станал првиот играч во историјата на Премиер лигата кои постигнал 5 гола на еден натпревар. ===1995-1998; Намалување на бројот на екипите=== Како резултат на настојувањето на [[ФИФА]], во 1995 година Премиер лигата го намалила бројот на екипи од 22 на 20, со што воедно се намалил и бројот на натпреварите од 42 на 38 кола. Тоа се случило така што на крајот од сезоната 1994-1995 испаднале 4 екипи, а нивните места од Првата дивизија влегле само 2 екипи. ====Новите успеси на Јунајтед на Фергусон==== [[File:Alex Ferguson.jpg|thumb|upright|[[Алекс Фергусон|Сер Алекс Фергусон]] е најуспешниот менаџер во Премиер лигата со 13 освоени титули, сите со [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]].]] Првиот дел од сезоната 1995-1996 го обележила екипата на Њукасл Јунајтед, која, благодарение на импресивната низа позитивни резултати, изградила важна предност пред своите соперници. Манчестер Јунајтед фатил приклучок до лидерот, откако го добиле директниот судир на [[Олд Трафорд]] и успеале да се вратат на 4 бода од црно-белите на [[Кевин Киген]], пред негативната серија на резултати што ја однела разликата меѓу првите два клуба на табелата на 12 бода. Сепак, на преостанатите 14 натпревари, „црвените ѓаволи“ (кои повторно можеле да сметаат на [[Ерик Кантона]], кој се вратил по 8-месечната суспензија која му била изречена во јануари претходната сезона) забележале 12 победи едно реми и еден пораз, додека Њукасл не можел да го поднесе притисокот во борбата за титулата и паѓале повеќепати: поразите во директниот судир одигран на [[Сент Џејмсис Парк]] и оној со 4-3 од Ливерпул на [[Анфилд]] биле кобни. Со прокоцкано водство, Њукасл се нашол на второто место поради послабата гол-разлика, и не успеале да ги добијат последните два натпревари во лигата, а Јунајтед ја освоил својата третата титула во последните четири години на Премиер лигата сите под водството на Фергусон. Слично како и во претходната сезона така и во следната како главни фаворити за титулата влегле Манчестер Јунајтед и Њукасл Јунајтед, вторите засилени со најдобриот стрелец во претходните две изданија Алан Ширер од Блекбурн Роверс. Сепак, ниту третата сезона по ред во која Ширер завршил како најдобар стрелец (со 25 гола), ниту тренерската смена која во Њукасл го довела Кени Далглиш (единствениот менаџер до тој момент кој ја имал освоено Премиер лигата покрај Фергусон) на местото на Кевин Киген не им помогнала на ''страчките'' да ги симнат од престолот црвените од Манчестер кои повторно минале низ целта како први освојувајќи ја четврта титула во Премиер лигата. Њукасл завршил на второто место, со ист број на бодови како и Арсенал и Ливерпул. ====Првата титула на Арсенал==== [[File:Arsene Wenger.JPG|thumb|upright|left|[[Арсен Венгер]], менаџерот кој го одвел [[ФК Арсенал|Арсенал]] до првата титула во Премиер лигата.]] Мини серијата од две последователни титули на Манчестер Јунајтед била прекината во [[Премиер лига на Англија сезона 1997-1998|сезоната 1997-1998]], од страна на [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Арсен Венгер]]. Екипата составена од играчи како [[Денис Бергкамп]], [[Ијан Рајт]], [[Патрик Виера]], [[Марк Овермарс]], [[Дејвид Симан]] итн. покажала одлични перформанси во текот на оваа сезона и сосема заслужено на 3 мај 1998 година, на две кола до крајот на сезоната, ''топџиите'' ја освоиле својата прва титула во Премиер лигата. Во конечниот пласман, Арсенал за само еден бод зад себе го оставил Манчестер Јунајтед, со што било отворено ново поглавје во ерата на Премиер лигата - во кое овие два клуба помеѓу себе одлучуваат за титулата и го имаат главниот збор во лигата. ===1998-2004; Доминацијата на Манчестер Јунајтед и Арсенал=== [[File:1998-99 Premier League title celebrations.jpg|thumb|upright|Играчите на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] ја слават титулата во [[Премиер лига на Англија 1998-1999|сезоната 1998-1999]].]] ====Три по ред за Манчестер Јунајтед==== Откако Арсенал се закитил со својата прва титула, следел реванш од екипата на Фергусон кои ја освојувале титулата во следните три сезони по ред, па во секоја од нив Арсенал морал да се задволи само со второто место. Засилени со играчи како [[Јап Стам]], [[Двајт Јорк]] и [[Јеспер Бломквист]], ''црвените ѓаволи'' имале фантастична сезона освојувајќи [[Тројна круна (фудбал)|тројна круна]]: ја вратиле [[Премиер лига на Англија 1998-1999|титулата од Премиер лигата]] во Манчестер завршувајќи со бод повеќе од ''топџиите'' благодарение на победата со 2-1 над Тотенхем во последното коло, го освоиле [[ФА Куп 1998-1999|ФА Купот]] победувајќи го Њукасл во финалето и во едно од [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 1999 година|највозбудливите финалиња]] во историјата на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] го совладале германскиот [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] со 2-1. Следната сезона Јунајтед бил пресилен за сите екипи во лигата забележувајќи биланс од 28 победи, 7 нерешени и само 3 порази, со што поставиле рекорд со 91 бод за најмноу освоени бодови во Премиер лигата откако лигата била намалена на 20 клубови и со само еден помалку во однос на нивното достигнување во сезоната 1993-1994 кога во првенството со 22 екипи тие освоиле 92 бода. На второто место одново завршил Арсенал, а третото место го освоила екипата на [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] за која ова бил најдобриот пласман од основањето на Премиер лигата. Ништо посебно на врвот од табелата не се променило ниту за време на [[Премиер лига на Англија 2000-2001|сезоната 2000-2001]]: Манчестер Јунајтед освоил нова титула, со што за првпат успеале да поврзат три премиерлигашки титули по ред, нешто што не им успеало во претходните два обида во 1995 и 1998 година кога потрагата за трета последователна титула ја завршувале на второто место зад Блекбурн и Арсенал. ''Топџиите'' одново завршиле на второто место, за трета последователна година, откако на крајот останале на 10 бода зад екипата на Фергусон. Оваа сезона исто така го донела и враќањето на Ливерпул во топ 3 за трет пат од основањето на Премиер лигата по 1996 и 1998 (во сите три случаи завршиле на третото место). ====Арсенал, повторно Јунајтед и ''Непобедливите''==== [[Податотека:Thierry Henry Charlton.jpg|thumb|left|[[Тјери Анри]], ѕвездата на [[ФК Арсенал|Арсенал]] во периодот 1999-2006 и еден од најзаслужните за успесите на ''топцџиите'' во првата половина на 2000-тите години.]] Првото издание на Премиер лигата спонзорирано од [[Барклис]], донело отворена борба за титулата како никогаш порано,<ref>[http://www.premierleague.com/page/2001/02 Резиме на сезоната] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104122510/http://www.premierleague.com/page/2001/02Season |data=4 novembre 2008 }} настани во Премиер лигата 2001-2002, од [http://www.premierleague.com/ Официјалното мрежно место]</ref> а потстрек повеќе затоа бил и факотот што лигата ја надминала германската [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслига]] на рангирањето на УЕФА и добила уште едно место во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] (сега имале 4 места наместо досегашните 3). Три години после нивната прва титула во Премиер лигата и после три последователни втори места, фудбалерите на Арсенал конечно успеале да го симнат Манчестер Јунајтед од врвот и да ја освојат својата втора титула во ерата на Премиер лигата и 12-та вкупно во клупската историја. Предводени од клупата одново од Венгер и неговите француски сонародници на теренот напаѓачот [[Тјери Анри]] кој постигнал 24 гола (и бил најдобар стрелец за сезоната) и [[Робер Пирес]] кој имал 15 асистенции, ''топџиите'' математички ја обезбедиле титулата во претопоследното коло победувајќи на [[Олд Трафорд]] токму против Манчестер Јунајтед со 1-0. Исто така сезоната 2001-2002 донела крај на серијата од четири сезони по ред во ретроспектива во кои овие два клуба завршувале на челните две позиции, откако Ливерпул предводен од [[Жерар Улие]] овојпат се пласирал меѓу нив на второто место - што бил нивниот најдобар пласман од основањето на Премиер лигата. Така, завршувајќи на третото место Манчестер Јунајтед го регистрирал својот најслаб пласман во ерата на Премиер лигата и за првпат се нашле под едно од првите две места уште од сезоната 1990-1991 во старата Прва Дивизија во која завршиле како шести. Дополнителното четврто место кое од оваа сезона водело во Лигата на шампионите го освоил Њукасл Јунајтед. [[Податотека:Ruud.JPG|thumb|right|[[Руд ван Нистелрој]] со 25 гола му помогнал на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] да триумфира во сезоната 2002-2003.]] По слабата сезона, за која во Манчестер Јунајтед сметале дека причината била одбраната, летото 2002 година во клубот го донело [[Рио Фердинанд]] од Лидс Јунајтед за рекорден износ дотогаш платен за одбранбен играч. Дваесет и тригодишниот централен одбранбен играч, брзо се вклопил во составот на Фергусон и донел сигурност во последната линија со која подоцна ќе управува во текот на цела една декада. Благодарение на ова, ''црвените ѓаволи'' повторно имали тим со кои можеле да му се спротивстават на Арсенал во борбата за титулата. Од почетокот па сè до поголемиот дел на првенството во предност бил бранителот на титулата, Арсенал, кој пристигнал во месец март на пет бода разлика од Манчестер Јунајтед. На крајот на април ''топџиите'' претрпеле пад што им овозможил на ''црвените ѓаволи'' да ги престигнат лидерите и да остварат предност од 3 бода пред соперниците кои, сепак, имале уште натпревари да се опорават. Сензационално реми против [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон]], во кое лондончаните прокоцкале два гола предност, се чини го донело решавачкото бегство; Арсенал го загубиле последниот натпревар на домашен терен против потонатиот во голема финансиска криза Лидс Јунајтед и се предале, наоѓајќи утеха во ФА купот. Од друга страна Јунајтед ја вратиле титулата кај себе по само една година, нивна 15-та вкупно и 8-ма од 11 сезони во Премиер лигата. Нивниот напаѓач [[Руд ван Нистелрој]] постигнал 25 гола и бил најдобар стрелец за сезоната. [[Податотека:Trophy presentation Highbury 2004.JPG|thumb|right|Церемонијата на доделувањето на трофејот на [[The Invincibles|''Непобедливите'']].]] Во [[Премиер лига на Англија 2003-2004|сезоната 2003-2004]], судбината уште еднаш се сменила во корист на Арсенал, кои повторно ја презеле круната од Манчестер Јунајтед. Иако имале релативно тивко трансфер лето, во кое единственото ново засилување бил новиот голман [[Јенс Леман]], играчите предводени од Арсен Венгер доминирале низ целата сезона во Премиер лигата освојувајќи ја титулата без ниту еден пораз (26 победи и 12 нерешени) - што се случило за прв и до денес единствен пат во историјата еден клуб да ја освои Премиер лигата без ниту еден пораз. Како резултат на ова, оваа екипа на Арсенал била наречена [[The Invincibles|''Непобедливите'']], прекар кој претходно го имала само екипата на [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]], која ја освоила титулата во првата сезона во старата Прва Дивизија. Напаѓачот Тјери Анри, одново бил талисманот на ''топџиите'' со своите 30 гола кои му ja донеле и втората награда златна копачка. Подржани од новиот сопственик, русинот [[Роман Абрамовиќ]], второто место го освоила амбициозната екипа на Челси, станувајќи само втората екипа во периодот 1998-2004 која успеала да се пробие меѓу Арсенал и Манчестер Јунајтед после Ливерпул во 2002 година. Бранителот на титулата, Манчестер Јунајтед, останал на третото место, додека четврти овојпат завршил Ливерпул. ===2004-2010; Годините на ''Големата четворка''=== <div style="float:left; font-size:95%; border:0px; padding:0px; margin-left:0em; margin-right:20px; margin-bottom:0px; text-align:left"> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%; float:left; margin-left:1em" |+ |- ! Сезона !! {{abbr|[[ФК Арсенал|АРС]]|Арсенал}} !! {{abbr|[[ФК Челси|ЧЕЛ]]|Челси}} !! {{abbr|[[ФК Ливерпул|ЛИВ]]|Ливерпул}} !! {{abbr|[[ФК Манчестер Јунајтед|МЈУ]]|Манчестер Јунајтед}} |- style="border-top:3px solid black" |- | [[Премиер лига на Англија 2004-2005|2004–05]] || style="background: #ACE1AF;"| 2 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' || style="background: #E8FFD8;"| 5 || style="background: #D0F0C0;"| 3 |- | [[Премиер лига на Англија 2005-2006|2005–06]] || style="background: #D0F0C0;"| 4 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' || style="background: #D0F0C0;"| 3 || style="background: #ACE1AF;"| 2 |- | [[Премиер лига на Англија 2006-2007|2006–07]] || style="background: #D0F0C0;"| 4 || style="background: #ACE1AF;"| 2 || style="background: #D0F0C0;"| 3 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' |- | [[Премиер лига на Англија 2007-2008|2007–08]] || style="background: #D0F0C0;"| 3 || style="background: #ACE1AF;"| 2 || style="background: #D0F0C0;"| 4 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' |- | [[Премиер лига на Англија 2008-2009|2008–09]] || style="background: #D0F0C0;"| 4 || style="background: #ACE1AF;"| 3 || style="background: #ACE1AF;"| 2 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' |- | [[Премиер лига на Англија 2009-2010|2009–10]] || style="background: #ACE1AF;"| 3 || style="background: #FFE34D;"| '''1''' || style="background: #97DEFF;"| 7 || style="background: #ACE1AF;"| 2 |- style="border-top:3px solid black" class="sortbottom" |} </div> Периодот 2004-2010 во Премиер лигата протекол во доминација на четири екипи: Арсенал, Ливерпул, Манчестер Јунајтед и Челси, кои токму поради тоа биле наречени ''големата четворка''. Овие клубови ги окупирале челните позиции речиси во секоја од шесте одиграни сезони во овој период и речиси секоја сезона тоа биле екипите кои ја претставувале Англија во Лигата на шампионите. Исклучоци се видени само во сезоната 2004-2005, кога Евертон завршиле пред нивните градски ривали Ливерпул - иако ''црвените'' како освојувачи на [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|Лигата на шампионите]] добиле можност да учествуваат и да ја бранат титулата во следната сезона, со што англиската Премиер лига станала првата земја која имала 5 претставника во најсилното европско натпреварување - и во сезоната 2009-2010 кога Тотенхем ја искористиле слабата сезона одново на Ливерпул за да изборат место во топ 4. Сепак, иако овој шестгодишен период го одбележале екипите од големата четворка, само две од нив можеле да се пофалат со освојување на титула, Челси и Манчестер Јунајтед, кои триумфирале по три пати. ====Двете титули на Челси предводен од Мурињо==== [[Податотека:Champions 2004-5.jpg|thumb|Фудбалерите на Челси ја слават титулата.]] Сезоната 2004-2005 донела нов шампион во Премиер лигата, тоа била екипата на Челси, која ја освоила својата втора титула англиски шампион, прва после 50 години чекање, и им се придружила на Манчестер Јунајтед, Арсенал и Блекбурн Роверс како четвртата различна екипа која го подигнала пехарот на Премиер лигата од основањето на истата. Откако во минатата сезона добиле нов сопственик, големите инвестиции за ''сините'' продолжиле и во летото 2004, а клубот добил и нов тренер во португалецот [[Жозе Мурињо]] кој го заменил на клупата [[Клаудио Раниери]]. Под водството на Моурињо, Челси бил доминантен во текот на целата сезона забележувајќи само еден пораз (0-1 од Манчестер Сити во 9-тото коло) и на крајот ја освоиле титулата со дури 12 бодови повеќе од градскиот ривал и бранител на насловот, Арсенал. Манчестер Јунајтед го освоил третото место, Евертон завршил четврти - нивен највисок пласман од 1988 година -, а Ливерпул и покрај тоа што завршил петти, како победник на Лигата на шампионите добил можност да ја брани титулата но тргнувајќи од првото квалификациско коло. Со тоа Премиер лигата станала првата фудбалска лига која имала пет претставника во елитното европско натпреварување. По 27 години играње во најсилната англиска лига, Саутхемптон кој била и еден од основачите и играл во секоја сезона од Премиер лигата од основањето, испаднала од неа во сезоната 2004-2005. [[Податотека:JoseMourinho.jpg|thumb|left|[[Жозе Мурињо]], го водел Челси до две титули во Премиер лигата во 2005 и 2006 година.]] Следната сезона екипата на Мурињо успеала да ја одбрани титулата без поголеми проблеми завршувајќи повторно со комфортна предност од 8 бодови, овојпат пред Манчестер Јунајтед, додека останатите две места во топ 4 ги пополниле другите две екипи од таканаречената ''Голема четворка'', Ливерпул и Арсенал. И во двете шампионски сезони најдобар стрелец на Челси бил играчот од средниот ред [[Френк Лампард]]. ====Новата доминација на Манчестер Јунајтед со нови три титули по ред==== Сезоната 2006-2007 не започнала поразлично од претходните две: одновно Челси бил на врвот, но за разлика од претходно во текот на оваа сезона ''сините'' на Мурињо се бореле и со надворешен непријател - проблемите со повреди на голем број играчи, што пак од друга страна му дало можност на Манчестер Јунајтед да избие на чело на табелата на почетокот на ноември. Стекнатата предност ''црвените ѓаволи'' ја сочувале до крајот на првенството, што ги вратило на тронот со освојувањето на нивната 16-та титула, прва по три години пауза. Меѓу најзаслужните за успехот на Јунајтед бил [[Кристијано Роналдо]], кој постигнал 17 првенствени гола, и се наметнал како нов лидер на клубот во претстојниот период. Челси на крајот го освоиле второто место, со шест бодови помалку од шампионот, а на третото и четвртото место немало промена во однос на претходната сезона, трет бил Ливерпул, а четврти Арсенал. Последните, исто така, ќе ја паметат оваа сезона по преселбата на нивниот нов дом [[Емирејтс (стадион)|Емирејтс]], оставајќи го историскиот [[Хајбери]], поставен на уривање, по 97 години постоење. [[Податотека:Cristiano Ronaldo (cropped).jpg|thumb|[[Кристијано Роналдо]] една од главните ѕвезди на тимот на Манчестер Јунајтед кој освоил три титули по ред во периодот 2007-2009.]] Следната сезона екипата на Фергусон, предводена уште еднаш од Кристијано Роналдо - најдобриот стрелец за сезоната (31 гол) - успеала да ја одбрани титулата со два бода повеќе од Челси, кој пак по слабиот почеток го отпуштил тренерот Мурињо и го заменил со [[Аврам Грант]]. Непроменета останала и двојката зад водечкиот тандем: повторно тоа биле Ливерпул и Арсенал, со тоа што за разлика од претходните две сезони овојпат ''топџиите'' завршиле на третата позиција, а Ливерпул со силната серија на крајот од сезоната се изборил за четвртото место и пласман во Лигата на шампионите пред градскиот ривал Евертон. За одбележување во оваа сезона е кошмарниот шампионат на [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]]; ''овните'' испаднале уште во март и притоа поставиле неколку негативни рекорди во историјата на англиската врвна дивизија (ќе наведеме само неколку: најмалку освоени бодови, најмногу последователни натпревари без победа, најмногу порази во една сезона и најлош напад во историјата). Во [[Премиер лига на Англија 2008-2009|сезоната 2008-2009]], популарните ''црвени ѓаволи'' ја освоиле својата трета последователна титула во низа, изедначувајќи се со Ливерпул како двете најуспешни екипи во англискиот фудбал со по 18 освоени титули. Симболично, најголемиот конкурент на патот до титулата на играчите на Манчестер Јунајтед во оваа сезона им биле токму црвените од [[Енфилд]], кој предводени од клупата од [[Рафаел Бенитес]] и триото во форма [[Стивен Џерард]], [[Фернандо Торес]] и [[Дирк Кајт]] (заедно овие тројца постигнале 42 од 77-те голови на Ливерпул во првенството) биле автори на одлична сезона во која дури двапати го совладале Јунајтед (2-1 дома и 4-1 на Олд Трафорд). Сепак искуството и победничкиот менталитет на екипата на Фергусон и помогнале да одигра најдобро кога тоа било најпотребно и со серија од 8 победи во последните 9 натпревари да го подигне пехарот, завршувајќи со четири бодови пред Ливерпул. Челси, завршувајќи на третото место, го забележале најслабиот пласман во последните пет години и покрај тоа што го имале најдобриот стрелец за сезоната во името на нивното ново засилување [[Никола Анелка]]. За составот на првите четири екипи на табелата да остане непроменет во четврта сезона по ред, се погрижиле играчите на Арсенал со освојувањето на четвртото место. После 16 сезони по ред како редовен учесник, од Премиер лигата испаднал двократниот вицешампион во текот на 1990-тите години, Њукасл Јунајтед. ====Враќање на тронот за Челси==== == Акционерска структура == Премиер лигата функционира како корпорација, која е сопственост на 20 тима. Секој клуб е акционер и има по право на глас на предлозите за промени на правилата и различни договори. Клубовите избираат претседател, шеф, извршна власт и управен одбор за да ги прегледува дневното функционирање на лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2861&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb | title = Our relationship with the clubs | publisher = Premier League | accessdate = 8 август 2006 | archive-date = 2006-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061114102011/http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2861&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb | url-status = dead }}</ref> Фудбалската Асоцијација не е директно вклучена во дневното функционирање на лигата, но има право на вето, како специјален акционер, за време на избирањето на претседател, шеф, извршна власт и за примањето на новите закони во лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2851&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb | title = The Premier League and Other Football Bodies | publisher = Premier League | accessdate = 8 август 2006 | archive-date = 2006-03-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060318214006/http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&nextPage=enSimpleStories&id=2851&type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&categoryCode=Who%20We%20Are&breadcrumb=about_breadcrumb | url-status = dead }}</ref> Премиер лигата испраќа претставници во Европскиот Клупски Форум, а бројот на клубови се определува според [[УЕФА кофициенти|УЕФА ранкингот]]. Европскиот Клупски Форум има одговорност во одбирањето на три членови од Европскиот Натпреварувачки Комитет, кој е вклучен во функционирањето на европските натпреварувања, како што се [[Лига на Шампиони]] и [[УЕФА Куп]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/CommittesPanels/panel=32.html | title = European Club Forum | publisher = UEFA | accessdate = 8 август 2006}}</ref> == Натпреварувачки формат и спонзорство == === Натпреварување === Во Премиер лигата учествуваат 20 клубови. За времетраењето на сезоната, од август до мај, секој игра против секого двапати, еднаш дома, еднаш на гости, за вкупно да се изиграат 38 кола. Екипите добиваат 3 бода за победа, 1 за нерешено и 0 за пораз. На овој начин се собираат бодовите врз основа на остварените резултати, а по изигрувањето на последното коло се формира завршната табела, од која се гледа местоположбата на клубовите и бројот на освоените бодови за секој клуб. Доколку два клуба имаат ист број на освоени бодови, тогаш се гледа гол-разликата, а ако и во тој параметар клубовите се изедначени тогаш повисоко место во генералниот пласман ќе има клубот кој постигнал повеќе голови. Ако и понатаму се исто, тимовите ќе го поделат местото, но ако се работи за шампиони, за квалификации за друго натпреварување, отпаѓање и влегување во друга лига ќе се изигра плеј-оф меч на неутрален терен.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.sporting-life.com/football/live/tables/premiership.html | title = Barclays Premier League | publisher = Sporting Life | accessdate = 26 ноември 2007}}</ref> На крајот на секоја сезона клубот со најмногу освоени бодови се крунисува за шампион. Трите најниско пласирани екипи, испаѓаат во пониското ниво - [[Фудбалска лига Чемпионшип|Чемпионшип]], а двата првопласирани клуба од Чемпионшип, заедно со плејоф победникот помеѓу екипите кои завршиле од 3<sup>то</sup> до 6<sup>то</sup> место изборуваат промоција во Премиер лигата.<ref>{{наведени вести | url = http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=294727 | title = Huge Stakes For Championship Play-Off Contenders | publisher = Goal.com | accessdate = 26 ноември 2007}}</ref> Со измените направени од УЕФА пред почетокот од сезоната 2017-2018, првите четири екипи во Премиер лигата обезбедуваат директно пласман во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Измената се состои во тоа што сега петте најсилни лиги во Европа не играат квалификации, па така сите четири екипи директно се пласираат во групната фаза, наместо трите кои оделе претходно со плус една екипа која играла во плејоф фазата од квалификациите. Петтопласираната екипа директно се квалификува во [[УЕФА Лига Европа]], додека шестиот и седмиот играат квалификации, во зависност од победникот во двата домашни купа. Ако само едниот тим победник во еден од куповите се квалифукувал според неговата позиција на крајот од сезоната, тогаш само шестиот тим игра квалификации, а ако и двата победника во куповите се квалификувале според нивната позиција, тогаш и шестиот и седмиот играат квалификации. Други места можат да се обезбедат преку ферплејот. Доколку Премиер лигата е една од трите најдобро рангирани лиги според ферплејот во Европа, клубот којшто одиграл најфер сезона во Премиер лигата, а не обезбедил место во Европа претходно, се квалификува директно во првата квалификациска рунда од Лигата на Европа.<ref>{{наведени вести |url=http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=8/newsid=795065.html |title=Norway lead Respect Fair Play league |date=26 јануари 2009 |accessdate=11 март 2009 |publisher=Uefa}}</ref> Отстапки од ова правило се јавуваат во 2005, кога [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] победил во Лигата на шампиони, но не се квалификувал на едно од првите четирите места во лигата. УЕФА тогаш му дала специјана понуда на Ливерпул со која се натпреварувал во Лигата на шампионите, со што Англија имала пет претставници.<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/4613695.stm |title=Liverpool get in Champions League |publisher=BBC Sport |date=10 June 2005 |accessdate=11 декември 2007 }}</ref> УЕФА подоцна донела правило дека победникот во Лигата на шампионите добива право да се квалификува наредната сезона во натпреварувањето, без разлика на местото освоено во лигата. Но, како и да е, за оние асоцијации кои имаат четири претставници, ова значело дека доколку победникот во Лигата на шампионите е од нивната држава, тогаш тој ќе се квалификува на местото на четвртопласираниот тим, бидејќи ниту една асоцијација не може да има повеќе од четири претставници во едно европско натпреварување. Премиер лигата е втора најдобра лига според [[УЕФА коефициенти|УЕФА ранкингот]], кој се заснова на резултатите во последните 5 години, зад шпанската [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.5-jahres-wertung.de/APD/Online/5-Jahres-Wertung.htm |title=5 Jahreswertung der UEFA Saison 07/08 (German) |accessdate=17 мај 2008 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928105403/http://www.5-jahres-wertung.de/APD/Online/5-Jahres-Wertung.htm |url-status=dead }}</ref> На најдобрите три лиги им е дозволено да имаат четири претставници во Лигата на Шампиони. Претседателот на УЕФА, [[Мишел Платини]], предложил да се скрати едно лигашко место кое води во Лигата на шампиони, и да му се додели на победникот во националниот куп. Сепак, овој предлог бил одбиен на гласањето, при собирот на Стратешкиот совет на УЕФА.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/11/13/sfnuef113.xml |title=Clubs force UEFA's Michel Platini into climbdown |publisher=Daily Telegraph |date=13 ноември 2007 |accessdate=2 декември 2007 |archive-date=2012-02-15 |archive-url=https://www.webcitation.org/65TlVHPtp?url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2325648/Clubs-force-Uefas-Michel-Platini-into-climbdown.html |url-status=dead }}</ref> === Спонзорство === Премиер лигата е спонзорирана уште од 1993 година. Спонзорот има можност да го одреди спонзорското име на лигата. Досегашните спонзори, како се нарекувала лигата и времетраењето на договорот се следниве: * 1993-2001 - [[Карлинг (пиво)|Карлинг]] (FA Carling Premiership) * 2001-2010 - [[Барклис]] (Barclaycard Premiership 2001–04, Barclays Premiership 2005–07, Barclays Premier league 2007–10) === Лого === <div align="center"><gallery> File:Premier-League.png|Лого користено од [[1992]] до [[2006]]. File:Premier League.svg|Лого користено од [[2006]] до [[2016]]. File:Premier League Logo 2016.png|Логото кое се користи од [[2016]]. </gallery></div> == Финансии == Премиер лигата е најисплатливата лига во светот, од која 26% од 1.93 билиони фунти се од вкупиот број на приходи од тимовите во 2007/08.<ref name=Revenues/> Единаесет од дваесет клубови во таа година направија економски профит. Платите достигнуваа до 1.51 билиони евра во 2007/08, повеќе од лигата која што најмногу трошеше, [[Сериа А]] (972 милиони евра). Премиер лигашкиот бруто приход беше четврт најголем приход во сите спортски лиги низ светот, веднаш зад годишните приходи на трите најпопуларни [[Северна Америка|Северно Американски]] спортски лиги. ([[Национална Фудбалска лига|Националната Фудбалска лига]], [[Главна Лига во Бејзбол|Главната Лига во Бејзбол]], И [[Национална Кошаркарска Асоцијација|НБА]], но пред [[Национална Хокејска Лига|Националната Хокејска Лига]]. Во рамките на светскиот фудбал, Премиер лигашките тимови се едни од најбогатите во светот. Делоите, кој ги објавува годишните приходи на клубовите во нивната “ [[Фудбалска Парична Лига]] “, внесе 8 тима од Премиер лигата во топ 20 за сезоната 2005/06.<ref name=Deloitte0506>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.deloitte.com/dtt/press_release/0,1014,sid%253D2834%2526cid%253D145152,00.html |title=Real Madrid stay at the top |publisher=Deloitte |date=2 август 2007 |accessdate=2 декември 2007 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614110546/http://www.deloitte.com/dtt/press_release/0%2C1014%2Csid%3D2834%26cid%3D145152%2C00.html |url-status=dead }}</ref> Ниедна лига немаше повеќе од 4 тима во листата, а додека [[Ла Лига]] соперниците [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] и [[ФК Барселона|Барселона]] ги зазедоа две места од првите три, но освен овие два, ниеден тим од Шпанија, немаше во топ 20. Премиер лигата веќе доминира на листата со години, и за само една декада доминираа на листата. Новите Премеир Лигашки ТВ договори дадоа ефект, Лигашкото зголемување во приходите со очекува, а со тоа и покачување на Премеир Лигашките тимови на листата, а има и можност тие да бидат на врвот од листата.<ref name=Deloitte0506/><ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/7009944.stm| title =Arsenal bullish over £200m income | publisher = BBC News | date = 24 септември 2007 | accessdate = 24 септември 2007 }}</ref> Друг важен факт за регуларноста на Премиер лигашкиот приход е посетеноста на натпреварите, каде што просекот во 2005/06 достига 34.364 за лигашки наппревар. Ова е четврт најголем просек во било која домашна спортска лига во светот, и тоа пред [[Ла Лига]] и [[Сериа А]], но зад [[Бундеслига]]та. Ова значеше зголемување на просекот за 60% од просечната посетеност од 21.126 забележан во првата сезона на Премиер лигата(1992/93).<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://stats.football.co.uk/1992/ | title = Football Stats Results for 1992–1993 Premiership | publisher = football.co.uk | accessdate = 10 август 2006 | archive-date = 2007-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070102135949/http://stats.football.co.uk/1992/ | url-status = dead }}</ref> Но, како и да е, за време на сезоната 1992/93 капацитетот на стадионите беше намален заради заменувањето на клупите со седишта, за да се исполни Тејлор Стандардот, чиј краен рок беше сезоната 1994/95.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.le.ac.uk/fo/resources/factsheets/fs2.html | title = Fact Sheet 2: Football Stadia After Taylor | publisher = University of Leicester | accessdate = 10 август 2006 | archive-date = 2006-06-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060626011640/http://www.le.ac.uk/fo/resources/factsheets/fs2.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337736&root=extratime&cc=5901 | title = Shifting stands | publisher = ESPN | date = 27 July 2005 | accessdate = 10 август 2006 | archive-date = 2012-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121021012118/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337736&root=extratime&cc=5901 | url-status = dead }}</ref> Но, сепак просечната посетеност во 2005/06 беше помала од рекордот кој изнесуваше 35.464, поставен во сезоната 2002/03.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance?league=eng.1&year=2002&cc=5901 | title = Premiership Attendance - 2002/03 | publisher = ESPN | accessdate = 10 август 2006 | archive-date = 2009-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090512005926/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance?league=eng.1&year=2002&cc=5901 | url-status = dead }}</ref> == Медиумска покриеност == === Обединетото Кралство и Ирска === [[Телевизија]]та одиграла главна улога во историјата на Премиер-лигата. Лигашката одлука да ги продаде телевизиските права на „Sky“ било радикална одлука, која се покажала како многу исплатлива. Со текот на времето, стратегијата на „Sky“, добриот фудбал во Премиер-лигата и големиот апетит на луѓето за фудбал ја кренале цената на телевизиски права.<ref name="leicester_tv"/> Премиер лигата ги продава телевизиските права колективно. Ова е контраст во однос на повеќето Европски лиги, вклучувајќи ги и Ла Лига и Сериа А, кои ги продаваа посебно, со што поголем дел од парите одат кај најдобрите неколку клубови. Парите се делат на три дела:<ref>{{наведени вести | url = http://www.premierleague.com/page/Faqs/0,,12306,00.html | title = Frequently asked questions about the F.A. Premier League, (How are television revenues distributed to Premier League clubs?) | publisher = premierleague.com | accessdate = 11 декември 2007 | archive-date = 2007-11-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071126062218/http://www.premierleague.com/page/Faqs/0,,12306,00.html | url-status = dead }}</ref> Една половина се поделува еднакво помеѓу клубовите. Четвритна се поделува според местото на табелата, на пр. првиот добива 20 пати повеќе од последниот итн. Последната четвртина се поделува според олеснувачите награди, кои се покажани на телевизија, со што водечките тимови земаат поголем дел од парите. Приходот од преку морските телевизиски права е еднакво поделен помеѓу 20<sup>те</sup> тима. Првиот договор за права на телевизијата Sky вредеше 191 милион фунти за 5 години.<ref name="fgrc">{{наведени вести | author = Martin Cave | url = http://www.football-research.org/fitda/FITDA-chapter22.htm | title = Football rights and competition in broadcasting | publisher = Football Governance Research Centre, University of London | accessdate = 8 август 2006 | archive-date = 2007-07-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070707034605/http://www.football-research.org/fitda/FITDA-chapter22.htm | url-status = dead }}</ref> Наредниот договор , постигнат во 1997/98 изнесуваше 670 милиони фунти за четири години.<ref name="fgrc"/> Третиот договор беше 1,024 билионски договор со BSkyB за три години, од сезоната 2004/05 до 2006/07. Лигата собра 320 милиони фунти од продажбата на меѓународните права во период од три години, од 2004/05 до 2006/07. Таа ги продаваше своите парава на територија по територија.<ref>{{наведени вести | url = http://www.sportbusiness.com/news/160604/premier-league-launches-international-rights-tender | title = Premier League announce name change | publisher = SportBusiness | accessdate = 3 June 2007}}</ref> Монополот со Sky беше прекинат во август 2006, кога на [[Setanta Sports]] и беа доделени правата да пренесува два од шесте пакети на натпревари. Овај настан резултираше со настојување на [[Европската Комисија]] дека ексклузивните права не треба да се доделуваат само на една телевизиска компанија. Sky и Setanta плаќаат 1,7 билиони фунти, што е околу {{Дропка|2|3}} од целокупниот приход. Оваа изрази чудење кај многу коментатори, поради тоа што цената на телевизиските права на оваа лига пораснаа многу брзо. Setanta исто така има право да емитува натпревар во 3 часот, по Западно Европсо Време. BBC има право да го емитува хајлајтсот од натпреварите (во емисијата [[Меч на Денот]]) за 171,6 милиони фунти, 63%, односно 105 милиони се плаќаа за претходните три сезони.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/match_of_the_day/5060828.stm| title = BBC keeps Premiership highlights | publisher = BBC News | date = 8 June 2006 | accessdate = 8 август 2006 }}</ref> [[Радио Телефис Еиран]] го пренесува хајлајтс пакетот во Ирска. Sky и BT плаќаат 84,3 милиони фунти за да телевизиските права на 242 меча (целосно да ги прикажуваат на телевизија и на интернет), во повеќето случаи за 50 часа после 22 часот од денот на играњето.<ref>{{наведени вести | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/sport/2006/05/26/sfntv26.xml| title = TV deal pays another £84m | publisher = Daily Telegraph | date = 26 мај 2006 | accessdate = 8 август 2006 }}</ref> Прекуморските права донесуваат 625 милиони фунти, речиси двојно од претходниот договор.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6273617.stm | title = Premiership in new £625m TV deal | accessdate = 3 June 2007}}</ref> Збирот од овие договори е околу 2,7 билиони фунти, што му дава на секој клуб медиумски приход за лигашките натпревари од околу 45 милиони фунти по година, од 2007 до 2010. Тие исто така добиваат помали приходи и од натпреварите од домашните купови, а во некои случаи и поголеми суми на пари од медиумските права на Европските мечеви. ТВ договорот помеѓу Премиер лигата и Sky беше соочен со обвинение заради картел, а резултат на тоа беше бројот на судски случаи. Истрагата спроведена од страна на [[Канцеларијата на Фер Размени]] во 2002, пронајде дека BSkyB е доминатна на ТВ спортскиот пазар,но се заклучи дека нема доволно докази за осудување на BSkyB за злоупотребување на својата доминација.<ref>{{наведени вести | url = http://www.oft.gov.uk/NR/rdonlyres/D36BD282-3F52-410E-86EA-F494E41BC199/0/bskybfinal1.pdf | title = BSkyB investigation: alleged infringement of the Chapter II prohibition | publisher = Office of Fair Trading | date = 17 декември 2002 | accessdate = 8 август 2006 | format = PDF | archive-date = 2006-08-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060823170841/http://www.oft.gov.uk/NR/rdonlyres/D36BD282-3F52-410E-86EA-F494E41BC199/0/bskybfinal1.pdf | url-status = dead }}</ref> Во јули 1999, Премиер лигашкиот метод на заедничко продавање на правата за сите тимови, беше истражувано од Рестриктивниот Суд на Обединетото Кралство, кој заклучи дека методот не е спротивен на јавните интереси.<ref>{{наведени вести | url = http://ec.europa.eu/comm/competition/speeches/text/sp1999_019_en.pdf |format=PDF| title = Sport and European Competition Policy | publisher = European Commission | year = 1999 | accessdate = 8 август 2006}}</ref> Хајлајтс пакетот на BBC за Сабота и Недела навечер ќе трае најмалку до 2013.<ref>{{наведени вести |url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7856459.stm |title = BBC retains Premier League rights |publisher = BBC Sport |date = 28 јануари 2009 | accessdate = 29 јануари 2009}}</ref> Само телевизиските права за периодот од 2010 до 2013 ќе донесуваат приход од 1,782 билиони фунти.<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7875478.stm|title=New Television Rights|publisher=BBC|year=2009}}</ref> Воо [[февруари]] [[2015]] година, „Скај спортс“ и „Бритиш телекомјуникејшн“ платиле рекордни 5,13 милијарди фунти за да ги откупат тв-правата за пренос на натпреварите од Премиер-лигата за периодот од [[2016]] до [[2019]] година. Овој износ бил дури за 70% поголем од претходниот договор кој го поседувале овие две компании. Според овој договор, на крајот од секоја сезона, шампионот ќе добие 156 милиони фунти, а секој клуб ќе добие соодветен износ во зависност од пласманот на табелата, но не помалку од 99 милиони фунти.<ref>„Милијардите за ТВ-правата во Премиерлигата ќе бидат на штета за англиската репрезентација“, ''Дневник'', година XIX, број 5691, петок, 13 февруари 2015, стр. 23.</ref> === Насекаде низ светот === Промовирано како "Најголемото Шоу на Земјата", Премиер лигата е најпопуларна и најмногу гледана лига во светот, следена од околу половина билион луѓе од 202 држави,<ref name="Telegraph6Nov2007">{{наведени вести | title=Premier League is world's favourite league | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;jsessionid=IGZ4VPSTTGE5BQFIQMFSFGGAVCBQ0IV0?xml=/sport/2007/11/06/sfnfro106.xml | publisher=The Daily Telegraph | date=6 ноември 2007 | first=Jeremy | last=Wilson | accessdate=7 ноември 2007}}</ref> обично на интернет сопствениците и/или е контролирана од News Corporation или од Setanta Sports, кои го имаат правото да ги пренесуваат натпреварите во Обединетото Кралство и Ирска. Во САД покриеноста е поделена помеѓу Fox Soccer Chanel и Setanta Spors North America. News Corporation понекогаш ги купува рекламни паноа со логото на Fox Soccer Chanel, кое го заменува она на Sky.<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61334| title=Bidders line up for U.S. rights to Premiership| publisher=Sports Business Journal| date=26 јануари 2009| accessdate=8 април 2009| archive-date=2009-04-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080047/http://sportsbusinessjournal.com/article/61334| url-status=dead}}</ref> Во Австралија Fox Sports (Australia), која е сопственост на News Ltd, ги пренесува повеќе од пет натпревари според изборот на гледачите и повеќе од девет натпревари за секоја дадено коло.<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://au.fourfourtwo.com/news/58663,never-miss-an-epl-moment.aspx| title=Never Miss An EPL Moment...| publisher=Australian Four Four Two| date=10 август 2007| accessdate=8 април 2009| archive-date=2008-08-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20080823174852/http://au.fourfourtwo.com/news/58663,never-miss-an-epl-moment.aspx| url-status=dead}}</ref> Премир Лигата е особено популарна во Азија и е далеку најмногу пренесувана спортска програма.<ref>{{наведени вести | url = http://www.blonnet.com/2004/03/21/stories/2004032101440300.htm | title = ESPN-Star extends pact with FA Premier League | publisher = The Hindu Business Line | date = 21 март 2004 | accessdate = 9 август 2006 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092831/http://www.blonnet.com/2004/03/21/stories/2004032101440300.htm | url-status = dead }}</ref> На пример, во Народна Република од Кина, натпреварите привлекуваат публика помеѓу 100 до 360 милиони, повеќе од било кој странски спорт.<ref>{{наведени вести | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3207829.stm | title = Chinese phone maker's fancy footwork | publisher = BBC News | date = 27 октомври 2003| accessdate = 9 август 2006 }}</ref> Поради популарноста во Азија, Премиер лигата досега има организирано три пред-сезонски турнири, единствен здружен турнир на Премиер лигата надвор од Англија. Во јули 2003, ФА Премиер лига Азија Купот се одржа во [[Малезија]], каде играа три Премиер лигашки тима - Челзи, Њукасл и Бирмингем и [[Фудбалска репрезентација на Малезија|репрезентацијата на Малезија]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=259488&cc=5901 | title = Premiership trio launch Asia Cup | date = 1 март 2003 | publisher = ESPN | accessdate = 9 август 2006 | archive-date = 2007-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071204083606/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=259488&cc=5901 | url-status = dead }}</ref> Во 2005 Азискиот Куп се одликуваше со сличен формат, Тој се одржа во [[Тајланд]], каде [[Фудбалска репрезентацијана Тајланд|репрезентацијата на Тајланд]], играше против три Премиер лигашки тима - Евертон, Манчестер Сити и Болтон, каде последниот го освои трофејот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=forwardOnly&nextPage=enNewsLatest&id=883403&breadcrumb=latestfa_breadcrumb | publisher = premierleague.com | title = English Premier League Launch Asia Trophy | accessdate = 9 август 2006 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2007, Барклајс Азискиот Куп се одржа во [[Хонгконг]], каде се натпреваруваа Ливерпул, Портсмут, Фулам и победникот во Хонгконгшкиот ФА Куп, [[Јужна Кина]], каде што Портсмут го освои трофејот.<ref>{{наведени вести |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2154102.ece |title=Portsmouth win Asia Trophy after shoot-out |publisher=The Times |accessdate=25 мај 2008 |date=27 јули 2007 |archive-date=2009-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510012501/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2154102.ece |url-status=dead }}</ref> Премиер лигата се соочи со тешка борба против прекршувањето на авторските права. Напорот што го вложија во спречувањето на пренесувањето натпревари на интернет резултираше со ангажирање на NetResult, компанија специјализирана да ги заштитува интернет правата на пазарот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6072266.stm | title = Goal footage warning for website |publisher=BBC | date = 9 август 2006 |accessdate=2 декември 2007}}</ref>. == Трофеј == [[File:Trophée Premier League 13-14.jpg|thumb|upright|Трофејот на Премиер лигата на Англија.]] Премиер лигата чува два трофеи - оригинален трофеј (кој го зема актуелниот шампион) и резервна копија. Се чуваат два трофеја со цел да се изгравира името на шампионот на трофејот само неколку минути по обезбедувањето на титулата, во случај на драматично последно коло од сезоната во кое два клуба би можеле да бидат на дофат до освојувањето на лигата.<ref>{{cite web |title=Is there more than one Premier League trophy? |url=http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/is-there-more-than-one-premier-league-trophy.html |work=Premier League |access-date=29 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429083555/http://www.premierleague.com/content/premierleague/en-gb/fans/faqs/is-there-more-than-one-premier-league-trophy.html |archive-date=29 April 2014 }}</ref> Во редок случај кога повеќе од два клуба се борат за титулата во последното коло од сезоната, се користи копија освоена од претходниот клуб.<ref>{{cite web |title=Premier League consider borrowing a championship trophy as season heads for three-way climax |last=Rumsby |first=Ben |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10793627/Premier-League-consider-borrowing-a-championship-trophy-as-season-heads-for-three-way-climax.html |newspaper=The Telegraph |date=28 April 2014 |access-date=29 April 2014}}</ref> Актуелниот трофеј во Премиер лигата е создаден од Royal Jewellers. Се состои од трофеј со златна круна и [[малахит]] цоколна основа. Плинтусот тежи 15 кг, а трофејот тежи 10 кг.<ref>{{cite news |title=Size and weight of the Barclays Premier League trophy |url=http://premierleague.custhelp.com/app/answers/detail/a_id/28/~/size-and-weight-of-the-barclays-premier-league-trophy |work=premierleague.com |publisher=Premier League |date=12 March 2010 |access-date=16 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112081448/http://premierleague.custhelp.com/app/answers/detail/a_id/28/~/size-and-weight-of-the-barclays-premier-league-trophy |archive-date=12 January 2016 }}</ref> Трофејот и столбната плоча се високи 76 см, широк 43 см и длабок 25 см.<ref name="Trophy">{{cite web |url=http://premierskills.britishcouncil.org/learn-english/premier-league-trophy |title=The Premier League Trophy |access-date=22 January 2013 |work=Premier Skills |publisher=British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511004625/http://premierskills.britishcouncil.org/learn-english/premier-league-trophy |archive-date=11 May 2013 |url-status=dead}}</ref> Неговото главно тело е од чисто [[стерлинг сребро]] и позлатено сребро, додека столбната плоча е направена од малахит, полускапоцен камен. Плинтусот има сребрена лента околу неговиот обем, на која се наведени имињата на клубовите што ја освоиле титула. Зелената боја на малахит е исто така репрезентативна и го претставува зеленото поле за игра.<ref name="Trophy"/> Дизајнот на трофејот се заснова на [[хералдиката]] на [[Royal Arms of England|Трите лава]] што е поврзана со англискиот фудбал. Два од лавовите се наоѓаат над рачките од двете страни на трофејот - третиот го симболизира капитенот на клубот што ја освоил титулата додека го подига трофејот и неговата златна круна, над главата на крајот на сезоната.<ref>{{cite web |url=http://www.sponsorship.barclays.co.uk/football/trophy-tour-fact.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122094405/http://www.sponsorship.barclays.co.uk/football/trophy-tour-fact.html |url-status=dead |archive-date=22 November 2010 |title=What makes the Barclays Premier League Trophy so special? |publisher=Barclays |access-date=13 September 2010}}</ref> Панделките што ги закопчуваат рачките се претставени во тимските бои на шампионите во лигата за таа година. Во 2004 година, специјална златна верзија на трофејот била нарачана во знак на сеќавање на освоената титула на Арсенал [[The Invincibles|без ниту еден пораз]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/3724897.stm |title=Special trophy for Gunners |date=18 May 2004 |publisher=BBC Sport |access-date=20 August 2017}}</ref> ==Клубови== ===Учество во лигата по сезони=== Вкупно 65 екипи учествувале во барем едно од 121-то првенство на англиската лига ([[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија|Првата дивизија]] и Премиер лигата) одиграни од 1888 година до денес, но ниту една екипа од нив нема учествувано во сите изданија на турнирот. Од 1915 до 1919 и, повторно, од 1939 до 1946 година, првенството било прекинато поради [[Прва светска војна|Првата]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]] (во сезоната 1939-1940, првенството било прекинато по првите три кола). [[ФК Евертон|Евертон]] е клубот што може да се пофали со најголем број на вкупни учества во лигата (118 сезони), додека Арсенал го држи рекордот по последователни настапи (95, од сезоната 1919-1920 до денес). Од друга страна, клубот кои има освоено најмногу титули во највисоката дивизија на Англија е Манчестер Јунајтед (20). Ниту еден тим не учествувал во сите изданија на првенството. Подолу на списокот се прикажани англиските клубови (и двата велшки, Кардиф Сити и Свонси Сити) според бројот на учества во англиската врвна лига (во ''италик'' се наведени клубовите што веќе не постојат, додека со '''задебелени букви''' се посочени клубовите што се натпреваруваат во Премиер лигата во сезоната 2020-2021):<ref>{{cite web|url=http://www.myfootballfacts.com/SEASONS-IN-TOP-FLIGHT----1888-89-to-2009-10.html|title=Seasons in top flight|website=myfootballfacts|accessdate=3 мај 2016}}</ref> * 118: '''{{Fb team Everton}}''' * 107: '''{{Fb team Aston Villa}}''' * 106: '''{{Fb team Liverpool}}''' * 104: '''{{Fb team Arsenal}}''' * 96: '''{{Fb team Manchester United}}''' * 92: '''{{Fb team Manchester City}}''' * 89: '''{{Fb team Newcastle United}}''' * 86: {{Fb team Sunderland}}, '''{{Fb team Tottenham}}''', '''{{Fb team Chelsea}}''' * 82: '''{{Fb team West Bromwich}}''' * 73: {{Fb team Bolton}} * 72: {{Fb team Blackburn}} * 66: {{Fb team Sheffield Wednesday}} * 65: '''{{Fb team Wolverhampton}}''', {{Fb team Derby County}} * 63: '''{{Fb team West Ham United}}''' * 62: {{Fb team Stoke City}}, '''{{Fb team Sheffield United}}''' * 61: {{Fb team Middlesbrough}}, * 58: '''{{Fb team Burnley}}''' * 57: {{Fb team Birmingham}} * 56: {{Fb team Nottingham Forrest}} * 54: '''{{Fb team Leicester City}}''' * 51: '''{{Fb team Leeds United}}''' * 46: {{Fb team Preston}} * 44: '''{{Fb team Southampton}}''' * 34: {{Fb team Coventry City}} * 33: {{Fb team Portsmouth}} * 32: {{Fb team Huddersfield Town}} * 30: {{Fb team Notts County}} * 28: {{Fb team Blackpool}} * 27: '''{{Fb team Fulham}}''' * 26: {{Fb team Ipswich Town}}, {{Fb team Norwich City}}, {{Fb team Charlton}} * 23: {{Fb team Queens Park Rangers}} * 22: {{Fb team Bury}} * 21: '''{{Fb team Crystal Palace}}''' * 17: {{Fb team Cardiff City}} * 16: {{Fb team Luton Town}} * 14: ''{{Fb team Wimbledon FC}}'' * 13: {{Fb team Watford}} * 12: {{Fb team Bradford City}}, {{Fb team Grimsby Town}}, {{Fb team Oldham Athletic}} * 9: {{Fb team Bristol City}}, {{Fb team Swansea City}} * 8: '''{{Fb team Brighton}}''', {{Fb team Wigan}} * 5: {{симбол2|Flag red HEX-CE2931.svg}} ''[[ФК Акрингтон|Акрингтон]]'', {{Fb team AFC Bournemouth}}, {{Fb team Brentford}}, {{Fb team Hull City}} * 3: {{Fb team Bradford Park Avenue}}, {{Fb team Oxford United}}, {{Fb team Reading}} * 2: {{симбол2|Flag red HEX-F6002F.svg}} [[ФК Дарвен|Дарвен]], {{Fb team Millwall}} * 1: {{Fb team Barnsley}}, {{симбол2|Flag blue HEX-0434B1.svg}} [[ФК Глосоп Норт Енд|Глосоп Норт Енд]], {{Fb team Carlisle United}}, {{Fb team Leyton Orient}}, {{Fb team Northampton Town}}, {{Fb team Swindon Town}} === Клубови во сезоната 2020-2021=== {{col-begin}} {{col-2}} *{{Fb team Arsenal}} *{{Fb team Aston Villa}} *{{Fb team Burnley}} *{{Fb team Brighton}} *{{Fb team West Bromwich}} *{{Fb team West Ham United}} *{{Fb team Everton}} *{{Fb team Crystal Palace}} *{{Fb team Leicester City}} *{{Fb team Leeds United}} *{{Fb team Liverpool}} *{{Fb team Manchester United}} *{{Fb team Manchester City}} *{{Fb team Newcastle United}} *{{Fb team Southampton}} *{{Fb team Tottenham}} *{{Fb team Fulham}} *{{Fb team Chelsea}} *{{Fb team Sheffield United}} {{Col-2}} {{Location map+ |England |float=center |width=400 |caption=Локација на екипите од Премиер лигата во сезоната 2020–2021|places= {{location map~ |England |lat=51.5155|long= -0.0922|label= <div style="font-size:80%;">Лондон</div>|mark=Blue pog.svg|position=right}} {{location map~ |England |lat=52.483056|long=-1.893611|label=<div style="font-size:80%;">Западен Мидлендс</div>|mark=Yellow pog.svg|position=left}} {{location map~ |England |lat=50.861551 |long=-0.083624 |label=<div style="font-size:80%;">{{Fb team (N) Brighton}}</div> |position=right}} {{location map~ |England |lat=53.788992 |long=-2.230194 |label=<div style="font-size:80%;">{{Fb team (N) Burnley}}</div>|position=left}} {{location map~ |England |lat=53.438846 |long=-2.966285 |label= <div style="font-size:80%;">{{Fb team (N) Everton}}</div>|position=left}} {{location map~ |England |lat=53.777778 |long=-1.572222 |label=<div style="font-size:80%;" >{{Fb team (N) Leeds United}}</div>|position=right}} {{location map~ |England |lat=52.620392 |long=-1.142267 |label=<div style="font-size:80%;">{{Fb team (N) Leicester City}}</div>|position=right}} {{location map~ |England |lat=53.430845 |long=-2.960823 |label= <div style="font-size:80%; position:relative; top:12px;left:8px;">{{Fb team (N) Liverpool}}</div>|position=left}} {{location map~ |England |lat=53.483163 |long=-2.200379 |label= <div style="font-size:80%; position:relative; top:-12px;left:1px;">{{Fb team (N) Manchester City}}</div>|position=right}} {{location map~ |England |lat=53.463080 |long=-2.291328 |label= <div style="font-size:80%; position:relative; top:12px;left:-20px;">{{Fb team (N) Manchester United}}</div>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9756 |long=-1.6217 |label= <div style="font-size:80%; position:relative; left:1px;">{{Fb team (N) Newcastle United}}</div>|position=left}} {{location map~ |England |lat=53.3703 |long=-1.4708 |label=<div style="font-size:80%;" >{{Fb team (N) Sheffield United}}</div>|position=right}} {{location map~ |England |lat=50.905826 |long=-1.390975 |label=<div style="font-size:80%;">{{Fb team (N) Southampton}}</div>|position=left}} <!--DISPLAY OF LONDON TEAMS TOP RIGHT--> {{Location map~ |England |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=55.7 |long=-0.2 |label=<div style="font-size:80%;">'''Клубови&nbsp;од&nbsp;[[Лондон]]'''<br> {{Fb team (N) Arsenal}}<br> {{Fb team (N) Chelsea}}<br> {{Fb team (N) Crystal Palace}}<br> {{Fb team (N) Fulham}}<br> {{Fb team (N) Tottenham}}<br> {{Fb team (N) West Ham United}} </div>|position=right}} <!--DISPLAY OF WEST MIDLANDS TEAMS TOP LEFT--> {{Location map~ |England |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=55.7 |long=-6.7 |label=<div style="font-size:80%;">'''Клубови&nbsp;од&nbsp;[[Западен&nbsp;Мидлендс]]'''<br> {{Fb team (N) Aston Villa}}<br> {{nowrap|{{Fb team (N) West Bromwich}}}}<br> {{nowrap|{{Fb team (N) Wolverhampton}}}} </div>|position=right}} }} {{col-end}} ==Преглед на досегашните сезони== {| class="wikitable" width=100%; !Година !Шампион !Втор !Трет !Најдобар стрелец !Клуб !Менаџер шампион |- |[[Премиер лига на Англија 1992-1993|1992-1993]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Aston Villa}} | {{Fb team Norwich City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Теди Шерингам]] <small>(22 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 1993-1994|1993-1994]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Blackburn}} | {{Fb team Newcastle United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Енди Кол]] <small>(34 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Newcastle United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 1994-1995|1994-1995]] | '''{{Fb team Blackburn}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Nottingham Forrest}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Алан Ширер]] <small>(34 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Blackburn}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Кени Далглиш]] |- |[[Премиер лига на Англија 1995-1996|1995-1996]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Newcastle United}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Алан Ширер]] <small>(31 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Blackburn}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 1996-1997|1996-1997]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Newcastle United}} | {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Алан Ширер]] <small>(25 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Newcastle United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 1997-1998|1997-1998]] | '''{{Fb team Arsenal}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Крис Сатон]] {{Br}} {{flagsport|ENG}} [[Дион Даблин]] <small>(сите по 18 голови)</small>{{Br}} {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Овен]] | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Blackburn}} {{Br}} {{Fb team Coventry City}} {{Br}} {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Арсен Венгер]] |- |[[Премиер лига на Англија 1998-1999|1998-1999]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Џими Флојд Хаселбајнк]] {{Br}} {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Овен]] <small>(сите по 18 голови)</small> {{Br}} {{flagsport|TTO}} [[Двајт Јорк]] | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Leeds United}} {{Br}} {{Fb team Liverpool}} {{Br}} {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 1999-2000|1999-2000]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Leeds United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Кевин Филипс]] <small>(30 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Sunderland}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2000-2001|2000-2001]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Џими Флојд Хаселбајнк]] <small>(23 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2001-2002|2001-2002]] | '''{{Fb team Arsenal}}''' | {{Fb team Liverpool}} | {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Тјери Анри]] <small>(24 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Арсен Венгер]] |- |[[Премиер лига на Англија 2002-2003|2002-2003]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Newcastle United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Руд ван Нистелрој]] <small>(25 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2003-2004|2003-2004]] | '''{{Fb team Arsenal}}''' | {{Fb team Chelsea}} | {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Тјери Анри]] <small>(30 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Арсен Венгер]] |- |[[Премиер лига на Англија 2004-2005|2004-2005]] | '''{{Fb team Chelsea}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Тјери Анри]] <small>(25 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|POR}} [[Жозе Мурињо]] |- |[[Премиер лига на Англија 2005-2006|2005-2006]] | '''{{Fb team Chelsea}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Тјери Анри]] <small>(27 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|POR}} [[Жозе Мурињо]] |- |[[Премиер лига на Англија 2006-2007|2006-2007]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Chelsea}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|CIV}} [[Дидје Дрогба]] <small>(20 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2007-2008|2007-2008]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Chelsea}} | {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|POR}} [[Кристијано Роналдо]] <small>(31 гол)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2008-2009|2008-2009]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Liverpool}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|FRA}} [[Никола Анелка]] <small>(19 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- | [[Премиер лига на Англија 2009-2010|2009-2010]] | '''{{Fb team Chelsea}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|CIV}} [[Дидје Дрогба]] <small>(29 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |- |[[Премиер лига на Англија 2010-2011|2010-2011]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Chelsea}} | {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|BUL}} [[Димитар Бербатов]] <small>(по 20 гола)</small>{{Br}} {{flagsport|ARG}} [[Карлос Тевес]] | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester United}} {{Br}} {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2011-2012|2011-2012]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Робин ван Перси]] <small>(30 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ITA}} [[Роберто Манчини]] |- |[[Премиер лига на Англија 2012-2013|2012-2013]] | '''{{Fb team Manchester United}}''' | {{Fb team Manchester City}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Робин ван Перси]] <small>(26 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|SCO}} [[Алекс Фергусон]] |- |[[Премиер лига на Англија 2013-2014|2013-2014]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Liverpool}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|URU}} [[Луис Суарес]] <small>(31 гол)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|CHL}} [[Мануел Пелегрини]] |- |[[Премиер лига на Англија 2014-2015|2014-2015]] | '''{{Fb team Chelsea}}''' | {{Fb team Manchester City}} | {{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ARG}} [[Серхио Агуеро]] <small>(26 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|POR}} [[Жозе Мурињо]] |- |[[Премиер лига на Англија 2015-2016|2015-2016]] | '''{{Fb team Leicester City}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Хари Кејн]] <small>(25 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ITA}} [[Клаудио Раниери]] |- |[[Премиер лига на Англија 2016-2017|2016-2017]] | '''{{Fb team Chelsea}}''' | {{Fb team Tottenham}} | {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Хари Кејн]] <small>(29 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ITA}} [[Антонио Конте]] |- |[[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Салах]] <small>(32 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Liverpool}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Салах]]<br>{{flagsport|SEN}} [[Садио Мане]] <small>(сите по 22 гола)</small><br> {{flagsport|GAB}} [[Пјер-Емерик Обамејанг]] | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Liverpool}}<br>{{Fb team Liverpool}}<br>{{Fb team Arsenal}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2019-2020|2019-2020]] | '''{{Fb team Liverpool}}''' | {{Fb team Manchester City}} | {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Џејми Варди]] <small>(24 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Leicester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|GER}} [[Јирген Клоп]] |- |[[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Manchester United}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ENG}} [[Хари Кејн]] <small>(23 гола)</small> | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021-2022]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Liverpool}} | {{Fb team Chelsea}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Салах]]<br>{{flagsport|KOR}} [[Сон Хеунг-мин]] <small>(по 23 гола) | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Liverpool}}<br>{{Fb team Tottenham}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2022-2023|2022-2023]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Manchester United}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] <small>(36 гола) | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] | '''{{Fb team Manchester City}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] <small>(27 гола) | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |- |[[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] | '''{{Fb team Liverpool}}''' | {{Fb team Arsenal}} | {{Fb team Manchester City}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Салах]] <small>(29 гола) | style="font-size: 90%;"| {{Fb team Liverpool}} | style="font-size: 90%;"| {{flagsport|NED}} [[Арне Слот]] |} == Шампиони на Англија == ===Прва дивизија (1988-1992)=== {{MultiCol}} * [[Фудбалска лига на Англија 1888-1889|1888-1889]] {{Fb team Preston}} (1) * [[Фудбалска лига на Англија 1889-1890|1889-1890]] {{Fb team Preston}} (2) * [[Фудбалска лига на Англија 1890-1891|1890-1891]] {{Fb team Everton}} (1) * [[Фудбалско лига на Англија 1891-1892|1891-1892]] {{Fb team Sunderland}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1892-1893|1892-1893]] {{Fb team Sunderland}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1893-1894|1893-1894]] {{Fb team Aston Villa}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1894-1895|1894-1895]] {{Fb team Sunderland}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1895-1896|1895-1896]] {{Fb team Aston Villa}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1896-1897|1896-1897]] {{Fb team Aston Villa}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1897-1898|1897-1898]] {{Fb team Sheffield United}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1898-1899|1898-1899]] {{Fb team Aston Villa}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1899-1900|1899-1900]] {{Fb team Aston Villa}} (5) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1900-1901|1900-1901]] {{Fb team Liverpool}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1901-1902|1901-1902]] {{Fb team Sunderland}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1902-1903|1902-1903]] {{Fb team Sheffield Wednesday}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1903-1904|1903-1904]] {{Fb team Sheffield Wednesday}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1904-1905|1904-1905]] {{Fb team Newcastle United}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1905-1906|1905-1906]] {{Fb team Liverpool}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1906-1907|1906-1907]] {{Fb team Newcastle United}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1907-1908|1907-1908]] {{Fb team Manchester United}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1908-1909|1908-1909]] {{Fb team Newcastle United}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1909-1910|1909-1910]] {{Fb team Aston Villa}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1910-1911|1910-1911]] {{Fb team Manchester United}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1911-1912|1911-1912]] {{Fb team Blackburn}} (1) {{ColBreak}} * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1912-1913|1912-1913]] {{Fb team Sunderland}} (5) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1913-1914|1913-1914]] {{Fb team Blackburn}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1914-1915|1914-1915]] {{Fb team Everton}} (2) * 1915-1919 - не се играло заради [[Прва светска војна|Првата светска војна]] * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1919-1920|1919-1920]] {{Fb team West Bromwich}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1920-1921|1920-1921]] {{Fb team Burnley}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1921-1922|1921-1922]] {{Fb team Liverpool}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1922-1923|1922-1923]] {{Fb team Liverpool}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1923-1924|1923-1924]] {{Fb team Huddersfield Town}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1924-1925|1924-1925]] {{Fb team Huddersfield Town}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1925-1926|1925-1926]] {{Fb team Huddersfield Town}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1926-1927|1926-1927]] {{Fb team Newcastle United}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1926-1927|1926-1927]] {{Fb team Newcastle United}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1927-1928|1927-1928]] {{Fb team Everton}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1928-1929|1928-1929]] {{Fb team Sheffield Wednesday}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1929-1930|1929-1930]] {{Fb team Sheffield Wednesday}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1930-1931|1930-1931]] {{Fb team Arsenal}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1931-1932|1931-1932]] {{Fb team Everton}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1932-1933|1932-1933]] {{Fb team Arsenal}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1933-1934|1933-1934]] {{Fb team Arsenal}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1934-1935|1934-1935]] {{Fb team Arsenal}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1935-1936|1935-1936]] {{Fb team Sunderland}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1936-1937|1936-1937]] {{Fb team Manchester City}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1937-1938|1937-1938]] {{Fb team Arsenal}} (5) {{ColBreak}} * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1938-1939|1938-1939]] {{Fb team Everton}} (5) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1939-1940|1939-1940]] {{Fb team Everton}} (5) * 1939-1946 - не се играло заради [[Втора светска војна|Втората светска војна]] * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1946-1947|1946-1947]] {{Fb team Liverpool}} (5) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1947-1948|1947-1948]] {{Fb team Arsenal}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1948-1949|1948-1949]] {{Fb team Portsmouth}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1949-1950|1949-1950]] {{Fb team Portsmouth}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1950-1951|1950-1951]] {{Fb team Tottenham}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1951-1952|1951-1952]] {{Fb team Manchester United}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1952-1953|1952-1953]] {{Fb team Arsenal}} (7) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1953-1954|1953-1954]] {{Fb team Wolverhampton}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1954-1955|1954-1955]] {{Fb team Chelsea}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1955-1956|1955-1956]] {{Fb team Manchester United}} (4) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1956-1957|1956-1957]] {{Fb team Manchester United}} (5) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1957-1958|1957-1958]] {{Fb team Wolverhampton}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1958-1959|1958-1959]] {{Fb team Wolverhampton}} (3) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1959-1960|1959-1960]] {{Fb team Burnley}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1960-1961|1960-1961]] {{Fb team Tottenham}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1961-1962|1961-1962]] {{Fb team Ipswich Town}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1962-1963|1962-1963]] {{Fb team Everton}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1963-1964|1963-1964]] {{Fb team Liverpool}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1964-1965|1964-1965]] {{Fb team Manchester United}} (6) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1965-1966|1965-1966]] {{Fb team Liverpool}} (7) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1966-1967|1966-1967]] {{Fb team Manchester United}} (7) {{ColBreak}} * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1967-1968|1967-1968]] {{Fb team Manchester City}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1968-1969|1968-1969]] {{Fb team Leeds United}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1969-1970|1969-1970]] {{Fb team Everton}} (7) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1970-1971|1970-1971]] {{Fb team Arsenal}} (8) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1971-1972|1971-1972]] {{Fb team Derby County}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1972-1973|1972-1973]] {{Fb team Liverpool}} (8) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1973-1974|1973-1974]] {{Fb team Leeds United}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1974-1975|1974-1975]] {{Fb team Derby County}} (2) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1975-1976|1975-1976]] {{Fb team Liverpool}} (9) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1976-1977|1976-1977]] {{Fb team Liverpool}} (10) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1977-1978|1977-1978]] {{Fb team Nottingham Forrest}} (1) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1978-1979|1978-1979]] {{Fb team Liverpool}} (11) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1979-1980|1979-1980]] {{Fb team Liverpool}} (12) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1980-1981|1980-1981]] {{Fb team Aston Villa}} (7) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1981-1982|1981-1982]] {{Fb team Liverpool}} (13) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1982-1983|1982-1983]] {{Fb team Liverpool}} (14) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1983-1984|1983-1984]] {{Fb team Liverpool}} (15) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1984-1985|1984-1985]] {{Fb team Everton}} (8) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1985-1986|1985-1986]] {{Fb team Liverpool}} (16) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1986-1987|1986-1987]] {{Fb team Everton}} (9) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1987-1988|1987-1988]] {{Fb team Liverpool}} (17) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1988-1989|1988-1989]] {{Fb team Arsenal}} (9) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1989-1990|1989-1990]] {{Fb team Liverpool}} (18) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1990-1991|1990-1991]] {{Fb team Arsenal}} (10) * [[Прва дивизија на фудбалската лига на Англија 1991-1992|1991-1992]] {{Fb team Leeds United}} (3) {{EndMultiCol}} ===Премиер лига (1992-денес)=== {{MultiCol}} * [[Премиер лига на Англија 1992–1993|1992-1993]] {{Fb team Manchester United}} (8) * [[Премиер лига на Англија 1993–1994|1993-1994]] {{Fb team Manchester United}} (9) * [[Премиер лига на Англија 1994–1995|1994-1995]] {{Fb team Blackburn}} (3) * [[Премиер лига на Англија 1995–1996|1995-1996]] {{Fb team Manchester United}} (10) * [[Премиер лига на Англија 1996–1997|1996-1997]] {{Fb team Manchester United}} (11) * [[Премиер лига на Англија 1997–1998|1997-1998]] {{Fb team Arsenal}} (11) * [[Премиер лига на Англија 1998-1999|1998-1999]] {{Fb team Manchester United}} (12) * [[Премиер лига на Англија 1999–2000|1999-2000]] {{Fb team Manchester United}} (12) * [[Премиер лига на Англија 2000–2001|2000-2001]] {{Fb team Manchester United}} (14) {{ColBreak}} * [[Премиер лига на Англија 2001-2002|2001-2002]] {{Fb team Arsenal}} (12) * [[Премиер лига на Англија 2002–2003|2002-2003]] {{Fb team Manchester United}} (15) * [[Премиер лига на Англија 2003-2004|2003-2004]] {{Fb team Arsenal}} (13) * [[Премиер лига на Англија 2004–2005|2004-2005]] {{Fb team Chelsea}} (2) * [[Премиер лига на Англија 2005–2006|2005-2006]] {{Fb team Chelsea}} (3) * [[Премиер лига на Англија 2006–2007|2006-2007]] {{Fb team Manchester United}} (16) * [[Премиер лига на Англија 2007-2008|2007-2008]] {{Fb team Manchester United}} (17) * [[Премиер лига на Англија 2008-2009|2008-2009]] {{Fb team Manchester United}} (18) * [[Премиер лига на Англија 2009-2010|2009-2010]] {{Fb team Chelsea}} (4) {{ColBreak}} * [[Премиер лига на Англија 2010-2011|2010-2011]] {{Fb team Manchester United}} (19) * [[Премиер лига на Англија 2011-2012|2011-2012]] {{Fb team Manchester City}} (3) * [[Премиер лига на Англија 2012-2013|2012-2013]] {{Fb team Manchester United}} (20) * [[Премиер лига на Англија 2013-2014|2013-2014]] {{Fb team Manchester City}} (4) * [[Премиер лига на Англија 2014-2015|2014-2015]] {{Fb team Chelsea}} (5) * [[Премиер лига на Англија 2015-2016|2015-2016]] {{Fb team Leicester City}} (5) * [[Премиер лига на Англија 2016-2017|2016-2017]] {{Fb team Chelsea}} (6) * [[Премиер лига на Англија 2017-2018|2017-2018]] {{Fb team Manchester City}} (5) * [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2018-2019]] {{Fb team Manchester City}} (6) {{ColBreak}} * [[Премиер лига на Англија 2019-2020|2019-2020]] {{Fb team Liverpool}} (19) * [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2020-2021]] {{Fb team Manchester City}} (7) * [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2021-2022]] {{Fb team Manchester City}} (8) * [[Премиер лига на Англија 2022-2023|2022-2023]] {{Fb team Manchester City}} (9) * [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2023-2024]] {{Fb team Manchester City}} (10) * [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] {{Fb team Liverpool}} (20) {{EndMultiCol}} ===Освоени титули по клубови=== {| class="wikitable sortable" ! Клуб ! Титули ! Години |- | [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] ! 20 | 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1993, 1994, 1996 {{Br}} 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009, 2011, 2013 |- | [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] ! 19 | 1901, 1906, 1922, 1923, 1947, 1964, 1966, 1973, 1976, 1977 {{Br}} 1979, 1980, 1982, 1983, 1984, 1986, 1988, 1990, 2020 |- | [[ФК Арсенал|Арсенал]] ! 13 | 1931, 1933, 1934, 1935, 1938, 1948, 1953, 1971, 1989, 1991 {{Br}} 1998, 2002, 2004 |- | [[ФК Евертон|Евертон]] ! 9 | 1891, 1915, 1928, 1932, 1939, 1963, 1970, 1985, 1987 |- | [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] ! 8 | 1937, 1968, 2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022 |- | [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] ! 7 | 1894, 1896, 1897, 1899, 1900, 1910, 1981 |- | [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] ! 6 | 1892, 1893, 1895, 1902, 1913, 1936 |- | [[ФК Челси|Челси]] ! 6 | 1955, 2005, 2006, 2010, 2015, 2017 |- | [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] ! 4 | 1905, 1907, 1909, 1927 |- | [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] ! 4 | 1903, 1904, 1929, 1930 |- | [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]] ! 3 | 1912, 1914, 1995 |- | [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] ! 3 | 1969, 1974, 1992 |- | [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон]] ! 3 | 1954, 1958, 1959 |- | [[АФК Хадерсфилд Таун|Хадерсфилд]] ! 3 | 1924, 1925, 1926 |- | [[ФК Барнли|Барнли]] ! 2 | 1921, 1960 |- | [[ФК Дерби Каунти|Дерби Каунти]] ! 2 | 1972, 1975 |- | [[ФК Портсмут|Портсмут]] ! 2 | 1949, 1950 |- | [[ФК Престон Норт Енд|Престон Норт Енд]] ! 2 | 1889, 1890 |- | [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]] ! 2 | 1951, 1961 |- | [[ФК Ипсвич Таун|Ипсвич Таун]] ! 1 | 1962 |- | [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]] ! 1 | 1978 |- | [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич]] ! 1 | 1920 |- | [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] ! 1 | 1898 |- | [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] ! 1 | 2016 |} === Титули само во ерата на Премиер лигата === {| class="wikitable" !Клуб !Победи !Победнички сезони |- |{{Fb team (N) Manchester United}} !'''13''' |1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, {{Br}} 2009, 2011, 2013 |- |{{Fb team (N) Manchester City}} !'''6''' |2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022 |- |{{Fb team (N) Chelsea}} !'''5''' |2005, 2006, 2010, 2015, 2017 |- |{{Fb team (N) Arsenal}} !'''3''' |1998, 2002, 2004 |- |{{Fb team (N) Blackburn}} !'''1''' |1995 |- |{{Fb team (N) Leicester City}} !'''1''' |2016 |- |{{Fb team (N) Liverpool}} !'''1''' |2020 |} == Играчи == === Најмногу настапи === {{Col-begin|width=80%}} {{col-2}} * Од 27 јули 2020 г.<ref name="blstats">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/appearances?se=-1 |title=Barclays Premier League Statistics |access-date=20 February 2018 |publisher=Premier League |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104000427/https://www.premierleague.com/stats/top/players/appearances?se=-1 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; |- !Ранг!!Играч!!Период!!Настапи |- | 1 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Гарет Бари]] | 1997-2018 | 653 |- | 2 | style="text-align:left"|{{flagsport|WAL}} [[Рајан Гигс]] | 1990-2014 | 632 |- | 3 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Френк Лампард]] | 1995-2015 | 609 |- | 4 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Дејвид Џејмс (фудбалер 1970)|Дејвид Џејмс]] | 1998-2014 | 572 |- | 5 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} '''''[[Џејмс Милнер]]''''' | 2002-денес | 538 |- | 6 | style="text-align:left"|{{flagsport|WAL}} [[Гари Спид]] | 1992-2008 | 535 |- | 7 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Емил Хески]] | 1994-2012 | 516 |- | 8 | style="text-align:left"|{{flagsport|AUS}} [[Марк Шварцер]] | 1996-2016 | 514 |- | 9 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Џејми Карагер]] | 1996-2013 | 508 |- |10 | style="text-align:left"|{{flagsport|ENG}} [[Фил Невил]] | 1995-2013 | 505 |- | colspan="4"|<small>''Италик'' - играчи кои сè уште играат професионален фудбал.<br />'''Болд''' - играчи кои сè уште играат во Премиер лигата.</small> |} {{col-2}} [[Податотека:Gareth Barry 2015 BAT.jpg|thumb|[[Гарет Бари]], играчот со најмногу настапи во историјата на лигата.]] {{col-end}} === Најдобри стрелци === * Од 8 ноември 2020 г.<ref>{{cite web |title=Premier League player stats |url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/goals?se=-1 |access-date=11 November 2018 |publisher=Premier League |archive-date=2025-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427180735/https://www.premierleague.com/stats/top/players/goals?se=-1 |url-status=dead }}</ref> {{Col-begin|width=80%}} {{col-2}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !width=20|Ранг !width=145|Играч !width=140|Период !width=55|Голови !width=55|Настапи |- |1 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Алан|Ширер}} |1992–2006||260||441 |- |2 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Вејн|Руни}} |2002–2018||208||491 |- |3 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Енди|Кол}} |1992–2008||187||414 |- |4 |align=left| {{flagsport|ARG}} {{sortname|Серхио|Агуеро|}} |2011–||180||263 |- |5 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Френк|Лампард}} |1995–2015||177||609 |- |6 |align=left| {{flagsport|FRA}} {{sortname|Тјери|Анри}} |1999–2007, 2012||175||258 |- |7 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Роби|Фаулер}} |1993–2009||163||379 |- |8 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Џермејн|Дефо}} |2001–2003, 2004–2014, 2015–2019||162||496 |- |9 |align=left| {{flagsport|ENG}} '''''{{sortname|Хари|Кејн}}''''' |2012–||152||224 |- |10 |align=left| {{flagsport|ENG}} {{sortname|Мајкл|Овен}} |1996–2004, 2005–13||150||326 |} <small>''Италик'' - играчи кои сè уште играат професионален фудбал.<br />'''Болд''' - играчи кои сè уште играат во Премиер лигата.</small> {{col-2}} [[Податотека:Alan_Shearer_2008.jpg|мини|[[Алан Ширер]], најдобриот голгетер во историјата на лигата.]] {{col-end}} == Македонци во Премиер лигата == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=80% ! width=10%|Играч!!width=10%|Клубови!!width=5%|Период!!width=15%|Деби!!width=3%|Настапи!!width=3%|Голови |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! !! !! |- |[[Ѓорѓи Христов (фудбалер)|Ѓорѓи Христов]] || {{Fb team Barnsley}} || 1997-1998 || Барнсли - Вест Хем Јунајтед 1-2, 9 август 1997 || <center>21</center> || <center>4</center> |- |[[Гоце Седлоски]] || {{Fb team Sheffield Wednesday}} || 1997-1998 || Болтон Вондерерс - Шефилд Венздеј 3-2, 14 март 1998 || <center>4</center> || <center>0</center> |- |[[Артим Шаќири]] || {{Fb team West Bromwich}} || 2004-2005 || Арсенал - Вест Бромвич Албион 1-1, 20 ноември 2004 || <center>3</center> || <center>0</center> |- |[[Горан Попов]] || {{Fb team West Bromwich}} || 2012-2014 || Астон Вила - Вест Бромвич Албион 1-1, 30 септември 2012 || <center>14</center> || <center>0</center> |- |[[Езѓан Алиоски]] || {{Fb team Leeds United}} || 2020-2021 || Лидс Јунајтед - Фулам 4-3, 19 септември 2020 || <center>36</center> || <center>2</center> |- |} :<sup><span style="color:blue;">1</span></sup> '''Задебелениот текст''' означува играч кој моментално игра во Премиер лигата. :<sup><span style="color:blue;">2</span></sup> Настапите и головите се однесуваат само на натпревари од Премиер лигата за тој клуб. {{белешки}} == Белешки == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.premierleague.com/ Официјален портал] * [http://www.thefa.com/ ФА (Фудбалско здружение)] * [http://onlinefootballnews.com/?lev0=15 Вести од Премиер лигата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080506102436/http://onlinefootballnews.com/?lev0=15 |date=2008-05-06 }} * [http://www.footiemap.com/?co=england&league=1 Карта на сите Премиерлигашки клубови] * [http://www.historicalkits.co.uk/ Историја на фудбалски дресови (за сите клубови)] * [http://www.premierleaguefootball.tv/ Видео клипови од Премиер лигата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080414181220/http://www.premierleaguefootball.tv/ |date=2008-04-14 }} {{Фудбал во Англија}} [[Категорија:Премиер-лига| ]] [[Категорија:Државни фудбалски лиги|Англија]] [[Категорија:Фудбалот во Англија]] 9yhdal2q3jdioiep0vc3i1hpb9nul7l 0 54075 5586824 5424635 2026-07-03T20:45:29Z P.Nedelkovski 47736 наводи 5586824 wikitext text/x-wiki [[Податотека:2000 Jeep Steering Wheel.jpg|thumb|250px|Пример на волан]] '''Управувач''' или '''волан'''<ref>{{маклек|волан}}</ref><ref>{{ДРМЈ|волан}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|волан}}</ref> (од {{langx|fr|volant}}; на {{langx|mk|управувач}}) е вид управувачки уред кој се наоѓа во [[превозно средство]]. Претежно ги има во [[автомобил]]и и [[камион]]и. Ова е почетниот дел од системот за управување, раководтен од страна на [[возач]]от. Останатиот дел од системот за управување реагира врз основа на движењата на управувачот преку [[запченик]], [[серво-управавач]], итн. == Наводи == {{наводи}} {{Авто-никулец}} [[Категорија:Автоделови]] n89tcptiu16i1kbwz8xbwe2v1h0j0k0 0 60372 5586621 5516020 2026-07-03T12:02:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586621 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Последниот_македонски_хакер.jpg|мини|200п|десно|Дизајн на корицата]] '''''Последниот македонски хакер''''' е книга од македонскиот блогер С.Ц., издадена во едицијата „[[Блог-записи]]“. Едицијата е составена од 14 книги на независни автори - [[блог]]ери на издавачката куќа „[[Аквариус пет]]“.<ref name=metamorgozis>[http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ Метаморфозис, фондација за одржливи информатички решенија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080615212327/http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ |date=2008-06-15 }} - 14 македонски блогери промовираа печатени книги, [[28 март]] [[2008]]. ''[Страницата е посетена на [[17 јули]] [[2008]]]''</ref> Вистинско име на авторот е [[Дејан Велкоски]], роден 1983 година, студент на [[Филолошки факултет]]. Ова збирка раскази е второобјавена книга на Велкоски. <blockquote> ''„А колку само добар хакер беше. Хакна во еден од најдобро обезбедените системи на планетава. Успеа да провали во заедничкиот пропагандно-предаторски систем на Грција, Бугарија, Србија и пошироко... И им покажа среден прст на сите одделно и јасно им ја артикулираше пораката „ебете си мајката, јас сум Македонец!!“'' <ref name="kniga">Последниот македонски хакер, Скопје:2008; ISBN 978-9989-2398-7-8 </ref> </blockquote> {{никулец}} == Наводи == {{reflist|2}} {{Блог-записи}} <!--ISBN 978-608-4502-01-2 (ед.)<br /> ISBN 978-9989-2398-7-8 (кн.)--> * [http://sc.blog.com.mk/ Пишуванки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318163701/http://sc.blog.com.mk/ |date=2008-03-18 }} - блог од кој се вклучени постовите во книгата == Надворешни врски == * [http://babamitrajanka.blog.com.mk/ Баба ми Трајанка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080414123954/http://babamitrajanka.blog.com.mk/ |date=2008-04-14 }} - Блог на С.Ц. * [http://babamitrajanka.blogspot.com/ Баба ми Трајанка 4.0] - Уште еден блог на С.Ц [[Категорија:Издание Блог-записи]] c6ujlf6fn1mkuwc9fjknea77c4yy0xp 0 60562 5586787 4605200 2026-07-03T19:11:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586787 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nina_korica.jpg|мини|200п|десно|Дизајн на корицата]] '''''Пуфлините коцкички''''' е книга од македонската блогерка Крофна, издадена во едицијата „[[Блог-записи]]“. Едицијата е составена од 14 книги на независни автори - [[блог]]ери на издавачката куќа „[[Аквариус пет]]“.<ref name=metamorgozis>[http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ Метаморфозис, фондација за одржливи информатички решенија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080615212327/http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ |date=2008-06-15 }} - 14 македонски блогери промовираа печатени книги, [[28 март]] [[2008]]. ''[Страницата е посетена на [[17 јули]] [[2008]]]''</ref> Вистинското име на авторот е Нина Апостоловска, родена 1983 година. Расказите во книгата сите заедно прават една мозаична приказна за модерното живеење на една скопска девојка. <blockquote> ''„Одамна јас не се внесувам. Се внесував на погрешни места. Кај луѓе што не ме интересира што сакаат од себе, ама знам дека не знаеле што сакаат од мене... Тогаш се чувствував среќна и посакувана со тоа што ќе ми се јавеа, мислејќи дека мислат на мене.<br /> Сега би била среќна ако најдам некој... чиј сурат би бил доволно пристоен да го гледам секое сабајле до мене во [[кревет]], и за кој ќе ми биде сеедно ако ме остави.“'' <ref name="kniga">Пуфлините коцкички, Скопје:2008; ISBN 978-608-4502-05-0 </ref> </blockquote> {{никулец}} == Наводи == {{reflist|2}} {{Блог-записи}} <!--ISBN 978-608-4502-01-2 (ед.)<br /> ISBN 978-608-4502-05-0 (кн.)--> * [http://krofna.blog.com.mk/ Блогот на Крофна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080406024300/http://krofna.blog.com.mk/ |date=2008-04-06 }} - блог од кој се вклучени постовите во книгата [[Категорија:Издание Блог-записи]] rjpgh3e7ihld525f1ee1m18zd1hzas4 0 60563 5586966 4606719 2026-07-04T09:46:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586966 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cristal_castle_korica.jpg|мини|200п|десно|Дизајн на корицата]] '''''Светлата страна на готиката''''' е книга од македонската блогерка Crystal Castle, издадена во едицијата „[[Блог-записи]]“. Едицијата е составена од 14 книги на независни автори - [[блог]]ери на издавачката куќа „[[Аквариус пет]]“.<ref name=metamorgozis>[http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ Метаморфозис, фондација за одржливи информатички решенија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080615212327/http://www.metamorphosis.org.mk/content/view/1089/1/lang,mk/ |date=2008-06-15 }} - 14 македонски блогери промовираа печатени книги, [[28 март]] [[2008]]. ''[Страницата е посетена на [[17 јули]] [[2008]]]''</ref> Вистинското име на авторот е Ирена Јурчева, родена 1982 година. Авторката е професор по англиски јазик и преведувач од англиски и француски јазик. Расказите во книгата се налик на зачеток на роман. Темите се со мотиви од Библијата, и од приказната за убавицата и ѕверот. <blockquote> ''„Не можам да се освестам од вчерашната напивка. Нежноликата љубов ме погали со својата мека дланка по моето грубо лице. Ми го принесе до устата нејзиниот сладок нектар. Сè уште ме држи нејзиниот опиум. Цела вечер танцував со мојата мила заробеничка... Нејзината рака во мојата шепа - Неизречива спротивност, редок спој.“'' <ref name="kniga">Светлата страна на готиката, Скопје:2008; ISBN 978-608-4502-00-5 </ref> </blockquote> {{никулец}} == Наводи == {{reflist|2}} {{Блог-записи}} <!--ISBN 978-608-4502-01-2 (ед.)<br /> ISBN 978-608-4502-00-5 (кн.)--> * [http://gothicsbrightside.blog.com.mk/ Блогот на Crystal Castle] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080401004346/http://gothicsbrightside.blog.com.mk/ |date=2008-04-01 }} - блог од кој се вклучени постовите во книгата [[Категорија:Издание Блог-записи]] kyihis7n6h4v7urjnf2te1v4i2uib7l 0 70979 5586885 5292598 2026-07-04T02:26:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586885 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = {{знамеикона|Холандија}} Робин ван Перси | image = [[File:Loco-Fener (10).jpg|250px]] | caption = Ван Перси со [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] во февруари 2016 | height = {{height|m=1.83}} | dateofbirth = {{birth date and age|1983|8|6|df=y}} | cityofbirth = {{роден во|Ротердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Fenerbahce}} | clubnumber = 11 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Feyenoord}} | years1 = 2001–2004 | caps1 = 59 | goals1 = 15 | clubs1 = {{Fb team Feyenoord}} | years2 = 2004-2012 | caps2 = 194 | goals2 = 96 | clubs2 = {{Fb team Arsenal}} | years3 = 2012-2015 | caps3 = 86 | goals3 = 48 | clubs3 = {{Fb team Manchester United}} | years4 = 2015-2018 | caps4 = 57 | goals4 = 25 | clubs4 = {{Fb team Fenerbahce}} | years5 = 2018- | caps5 = 28 | goals5 = 16 | clubs5 = {{Fb team Feyenoord}} | nationalyears1 = 2007-2010 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија до 21 година|Холандија 21]] | nationalyears2 = 2007- | nationalcaps2 = 101 | nationalgoals2 = 50 | nationalteam2 = {{Fb|Холандија}} | pcupdate = 16 јануари 2012 | ntupdate = 16 јануари 2012 }} '''Робин ван Перси''' (роден {{роден на|6|август|1983}} во [[Ротердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Како син на двајца уметници, Ван Перси бил охрабруван и самиот да стане уметник и да тргне по стапките на неговите родители, но нему повеќе му се допаднал фудбалот и станал член на младиот состав на [[СБВ Екселсиор]] во 2001. Неговиот пробив беше во клубот од неговиот роден град [[ФК Фејенорд|Фејенорд]], каде што помина три сезони и го освои купот на УЕФА во 2002. Во 2004, се пресели во Англија и потпиша за Арсенал, со кого истата сезона го освои Комјунити Шилд, а во сезоната 2004-05 и [[ФА Куп]]от. Ван Перси има повеќе од 100 настапи и 32 голови за Холандската репрезентација, за која учествувал и на [[Светско Првенство во Фудбал 2006|Светското Првенство во 2006]], [[Светско првенство во фудбал 2010|Светско првенство во 2010]], [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско првенство 2014]] и на [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство во 2008]] и [[Европско првенство во фудбал 2012|2012]] година. == Животопис == Робин ван Перси пораснал во Ротердамската населба [[Кралинген]]. Неговата мајка, Хосе Рас, била сликар, а неговиот татко, Боб, бил вајар.<ref name="young gunner">[http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2093-2047109,00.html Young Gunner] {{Семарх|url=https://archive.today/20110604125236/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2093-2047109,00.html |date=2011-06-04 }}, timesonline.co.uk. Retrieved [[September 19]] [[2008]].</ref> Тој има две сестри, Лили и Кики.<ref name="tvtrivia">[http://www.tv.com/robin-van-persie/person/446050/biography.html Robin Van Persie Bio] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090314180542/http://www.tv.com/robin-van-persie/person/446050/biography.html |date=2009-03-14 }}, tv.com. Retrieved [[November 16]] [[2007]].</ref> Често бил охрабруван да тргне по стапките на неговите родители и да стане уметник, но тој го избрал фудбалот. == Клупска Кариера == === Фејенорд === Ван Перси стана член на холандскиот младинскиот тим на [[СБВ Екселсиор]] во 2001, но си замина поради конфликти со тренерскиот состав и потпиша за [[ФК Фејенорд|Фејенорд]].<ref name="youngmans">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2093-1378139,00.html | title=Young man’s game | work=Sunday Times }}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Набрзина се проби до првиот тим поради повреди на некои од играчите, дебито за клубот му беше на 17 години, прв од вкупно 15 настапи. На крајот на сезоната 2001-02, беше прогласен за Најдобар Млад Талент во холандската прва лига. На почетокот на следната сезона, Ван Перси потпиша нов три годишен професионален договор со Фејенорд, и постигна пет гола на натпреварот од Амстел Купот против АГОВВ кој заврши 6-1 на 6 февруари 2003.<ref name="amstel">[http://www.feyenoord.com/pages/newsdetail/S1/10010000011078-999-10010000000003.aspx FEYENOORD DRINK FROM CUP OF CHEER] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081224150151/http://www.feyenoord.com/pages/newsdetail/S1/10010000011078-999-10010000000003.aspx |date=2008-12-24 }} - feyenoord.com, 2/6/03. Посетено на 11/9/08.</ref> Но, поради несогласувања со менаџерот [[Берт ван Марвијк]] Ван Перси беше префрлен во резервниот состав, за што Ван Марвијк изјави, ''„Поради неговото однесување, невозможно беше тој да остане во почетниот состав, па затоа ќе им се приклучи на резервите.“''<ref name="sun">[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/article206419.ece Take care with Persie] - The Sun Sport, 4/29/04. Посетено на 11/9/08.</ref> За време на натпревар помеѓу резервите на Феенорд и Ајакс, тој беше еден од неколкуте играчи на Феенорд кои беа нападнати од страна на хулигани кои навлегоа на теренот.<ref name="youngmans"/> Разликите помеѓу Ван Перси и Ван Марвијк се продлабочија кога Ван Перси беше испратен дома пред натпреварот од Супер Купот против [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] откако наводно тренерот не бил задоволен од говорот на телото на Ван Перси, кога му било кажано да се загрее за натпревар од лигата.<ref name="young gunner"/> Ван Перси ја заврши својата деби сезона во првиот тим, имаше вкупно 28 настапи и осум голови, таа сезона Феенорд загуби во финалето на Холандскиот куп. Феенорд неуспешно се обиде да го продолжи договорот на Ван Перси за време на летото. Сезоната 2003-04 ја помина на клупата поради се полошите односи со Ван Марвијк. Повторно играше 28 натпревари, но постигна само 6 голови. Фејенорд го понудија на продажба на крајот на сезоната, но поради неговото дисциплинарно досие немаше многу заинтересирани. Во јануарскиот преоден рок во 2004, холандскиот клуб започна преговори со [[Арсенал ФК|Арсенал]]. Арсенал имаше потреба од долгорочна замена за ветеранот [[Денис Беркамп]]. Двете страни не успеаја да се договорат во јануари, но пет месеци подоцна, во летниот преоден рок, Ван Перси се пресели во Арсенал за 2,75 милиони фунти, малку повеќе од половина од оригиналната цена поставена од Феенорд, 5 милиони фунти.<ref name="youngmans"/><ref name="telegraph">[http://www.telegraph.co.uk/sport/2371643/Feyenoord-slap-andpound5m-price-tag-on-Van-Persie.html Feyenoord slap £5m price tag on Van Persie] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090204211026/http://www.telegraph.co.uk/sport/2371643/Feyenoord-slap-andpound5m-price-tag-on-Van-Persie.html |date=2009-02-04 }} - The Telegraph, 1/20/04. Посетено на 11/9/08.</ref> === Арсенал === На [[17 мај]] [[2004]], Ван Перси потпиша четиригодишен договор со [[ФК Арсенал|Арсенал]].<ref name="signed">[http://sport.independent.co.uk/football/premiership/article58112.ece Arsenal win the race to capture £3m Van Persie]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Independent Online Edition, [[April 29]] [[2004]]. Посетено на [[1 декември]] [[2007]].</ref> Менаџерот [[Арсен Венгер]], кој планирал да го претвори Ван Перси од лево крило во напаѓач, што претходно му успеа со [[Тјери Анри]],<ref name="eights"/> за новиот играч изјави, ''„Може да игра на лево во средниот ред, како креативен играч зад напаѓачите или како напаѓач.“''<ref name="espn"/> Арсенал дополнително го засилија напаѓачкиот ред со купувањето на шпанецот [[Хосе Антониот Рејес]],<ref name="reyessigns">[http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/sport/newsid_3435000/3435101.stm CBBC Newsround], Arsenal sign Reyes for record fee, [[January 27]] [[2004]]. Посетено на [[November 30]] [[2007]].</ref> со што дојде до ситуација во која овие двајца треба да се борат за место во првиот тим, но Ван Перси прв го имаше дебито за тимот, и при тоа освои и трофеј, кога влезе како замена на натпреварот против [[Манчестер Јунајтед]] во Комјунити Шилд на [[8 август]] [[2004]] кој Арсенал го освои со 3:1.<ref name="arsenaldebut">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3532952.stm BBC Sport], Arsenal 3-1 Man Utd, [[August 8]], [[2004]]. Посетено на [[November 30]] [[2007]].</ref> [[Image:Van persie henry.jpg|thumb|лево|Ван Перси со Тјери Анри.]] Ван Перси поминуваше многу време на клупата во почетокот на сезоната 2004–05, неговото натпреварувачко деби беше на 27 октомври 2004 кога го постигна и својот прв гол во победата од 2:1 на натпреварот од [[Карлинг Куп]]от против [[Манчестер Сити]].<ref name="goaldebut">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_cup/3947065.stm Man City 1-2 Arsenal], BBC Sport, [[October 27]] [[2004]]. Посетено на [[November 30]] [[2007]].</ref> Сепак, првиот црвен картон во [[ФК Арсенал|Арсенал]] го заработи веќе на 26 февруари 2005 за време на гостивањето кај [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] кој заврши 1:1. Картонот го доби поради старт врз левиот бек на [[ФК Саутхемптон|Саутемптон]] [[Грем Ле Со]],<ref name="wengersouthampton">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4279667.stm Southampton 1-1 Arsenal], BBC Sport, [[February 26]] [[2005]]. Посетено на [[November 30]].</ref> по што вообичаено смирениот [[Арсен Венгер|Венгер]] бил виден како му вика на Ван Перси додека овој го напуштал теренот. Подоцна Венгер го критикуваше Ван Перси и на прес-конференцијата со изјавата: ''„Не го поддржувам Ван Перси денес, но на полувреме изгледаше како да има се под контрола. Кога судијата му дава црвен на домашен играч, тогаш тој е под притисок, што значи дека ако некој требаше да се контролира, тоа беше тој.“'' Во меѓувреме, спортскиот писател на ''[[Телеграф (весник)|Телеграф]]'' Клајв Вајт во својот извештај за натпреварот го опиша Ван Перси како ''„9 годишно момче во телото на 21 годишник.“''<ref name="vpersiesouthampton">[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2355950/Brain-is-not-used-by-Van-Persie.html Brain is not used by Van Persie] - The Telegraph, 2/26/05. Посетено на 11/9/08.</ref> По ова Ван Перси беше приморан да седи на клупа неколку натпревари, почнувајќи со повторениот натпревар од [[ФА Куп]]от против [[Шефилд Јунајтед ФК|Шефилд Јунајтед]],<ref name="amends">[http://soccernet.espn.go.com/print?id=327348&type=story&cc=5% Van Persie wants to make amends] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090202175003/http://soccernet.espn.go.com/print?id=327348&type=story&cc=5% |date=2009-02-02 }} - ESPN Soccernet, 3/11/05. Посетено на 11/9/08.</ref> и беше вратен во составот само поради повредата на листот на Тјери Анри, на првиот натпревар откако се врати постигна два гола на победата во полуфиналето на [[ФА Куп]]от против [[ФК Блекбурн|Блекбурн Роверс]]. Сезоната заврши за Ван Перси набрзо потоа поради повреда, но тој сепак имаше постигнато 10 голови на 40 настапи.<ref name="4thegame">[http://www.4thegame.com/club/arsenal-fc/player-profile/3211/robinvan_persie.html 4thegame Profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090211120728/http://4thegame.com/club/arsenal-fc/player-profile/3211/robinvan_persie.html |date=2009-02-11 }}, посетено на [[November 30]].</ref> [[Image:Vanpersiedrogba.jpg|thumb|upright|Ван Перси против Челзи во 2008]] Добрата форма на Ван Перси му донесе награда Играч на Месецот на Премиер Лигата за ноември откако имаше осум голови на осум настапи,<ref name="young gunner" /><ref name="eights">[http://www.guardian.co.uk/football/2005/dec/03/newsstory.sport6 Van Persie hits spot for Wenger] - The Guardian, 12/3/05. Посетено на 11/9/08.</ref> по што беше награден со петгодишно продолжување на договорот на [[4 јануари]] [[2006]].<ref name="contractrenewal">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/a/arsenal/4588692.stm Van Persie signs new Arsenal deal], BBC Sport, [[January 6]] [[2006]]. Посетено на [[November 30]] [[2007]].</ref> Но, два дена по потпишувањето на новвиот договор, Ван Перси се здоби со нова повреда, на натпреварот од [[ФА Куп]]от против [[ФК Кардиф Сити|Кардиф]], еден од противничките играчи го згазна на стапалото и му скрши еден од прстите.<ref name="cardiff">[http://soccernet.espn.go.com/print?id=354706&type=story&cc=5739 Arsenal's Van Persie to miss cup tie with broken toe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090205040312/http://soccernet.espn.go.com/print?id=354706&type=story&cc=5739 |date=2009-02-05 }} - ESPN Soccernet, 1/10/06. Посетено на 11/9/08.</ref> Ван Перси играше на следните три натпревари со дупка во копачката, исечена за да се намали притисокот, а со тоа и болката, по што беше одморен на Премиерлигашкиот натпревар против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на 1 февруари.<ref name="young gunner"/> На првото финале на Арсенал во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на Шампионите]] во 2006 беше на клупата, но не влезе во игра, Арсенал загуби со 2:1 од [[ФК Барселона|Барселона]].<ref name="moscow">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4773353.stm Barcelona 2-1 Arsenal] - BBC Sport, 5/17/06. Посетено на 11/9/08.</ref> На почетокот на сезоната 2006–07 на натпреварот против [[ФК Чарлтон Атлетик|Чарлтон Атлетик]], Ван Перси постигна гол од волеј, во скок, за кој Венгер рече ''„таков (гол) се постигнува еднаш во животот“,''<ref name="airborne">[http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=News&article=418968&lid=NewsHeadline Wenger: 'Winner was the goal of a lifetime'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218200803/http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=News&article=418968&lid=NewsHeadline |date=2007-12-18 }}, Arsenal.com, [[September 30]] [[2007]]. Посетено на [[December 10]] [[2007]] ''(dead link)'' {{Dead link|date=November 2008}}</ref> Подоцна беше прогласен за Гол на Месецот за септември од страна на [[BBC]],<ref name="goalofthemonth">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/match_of_the_day/6231959.stm Goal of the month], BBC SPORT, [[January 8]] [[2007]]. Retrieved [[December 8]] [[2007]].</ref> а годината ја заврши како Ротердамски Спортист на Годината за 2006. Сепак, неговата сезона беше предвреме завршена по вторпат во својата кариера на 21 јануари 2007, кога заработи фрактура на коска во десното стапало додека го прославуваше израмнувачкиот гол на натпреварот против Манчестер Јунајтед. Сезоната ја заврши со 13 постигнати голови.<ref>{{Наведена мрежна страница | title=Van Persie set to sit out season | work=BBC Sport | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/6301085.stm | access-date=March 30 |access-date=2007 }}</ref> [[Image:Robin-Van-Persie.jpg|thumb|лево|Ван Перси на тренинг на Арсенал.]] Откако Анри си замина во [[ФК Барселона|Барселона]] пред почетокот на сезоната 2007–08, Ван Перси ја презеде улогата на главен напаѓач на Арсенал. Сезоната ја започна добро откако го постигна победничкиот гол во натпреварот против [[ФК Интер|Интер]] од Купот на Емирати кој заврши 2:1. Истото го постигна и на натпреварот против [[АФК Ајакс|Ајакс]] од Купот на [[Амстердам]] кој заврши 1:0. По серијата од седум голови на десет натпревари во лигата, Ван Перси повторно се повреди, овојпат повредата беше на коленото, а ја доби на натпревар за Холандија.<ref name="kneeinjury2">[http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=News&article=483064&lid=NewsHeadline Van Persie could be sidelined for a month] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071218200809/http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=News&article=483064&lid=NewsHeadline |date=2007-12-18 }}, Arsenal.com, [[October 20]], [[2007]]. Посетено на [[November 30]], [[2007]].</ref> Враќањето во форма му беше на натпреварот од фазата по групи од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на Шампионите]] против [[ФК Стеауа Букурешт|Стеауа]] на 12 декември,<ref name="comeback2007">[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7134129.stm Arsenal 2–1 Steaua Bucharest], BBC SPORT, [[December 12]], [[2007]]. Посетено на [[December 12]], [[2007]].</ref> а во Премиер Лигата се врати против [[ФК Виган Атлетик|Виган]] на 9 март, кога влезе како замена во второто полувреме. Првиот гол по враќањето го постигна од пенал во победата од 3:2 против [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]]. Ван Перси ја започна сезоната 2008-09 на 31 август со два гола во победата од 3:0 против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]].<ref name="newcastle">[http://www.guardian.co.uk/football/2008/aug/31/arsenal.newcastleunited Van Persie double seals winning display] - The Guardian, 8/31/08. Посетено на 11/9/08.</ref> На 29 октомври, го постигна својот педесетти гол за Арсенал во [[Северно Лондонско Дерби|дербито]] против соперниците [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] кое заврши 4:4. На 1 ноември го доби и својот прв црвен картон за 2008-09 откако го турна голманот [[Томас Соренсен]] на поразот од 2:1 против [[Стоук Сити]]. Соренсен подоцна призна дека го ''„зафркавал“'' Ван Перси со цел да го испровоцира реакција.<ref name="sorensen">[http://www.northamptonchron.co.uk/football/Stoke-keeper-admits-I-wound.4654265.jp Stoke keeper admits: I wound van Persie up to get him red card] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090223180256/http://www.northamptonchron.co.uk/football/Stoke-keeper-admits-I-wound.4654265.jp |date=2009-02-23 }} Northampton Chronicle and Echo, 11/3/08. Посетено на 11/9/08.</ref> === Манчестер Јунајтед === На 15 август 2012 година, Арсенал објавија дека се договорени условите со [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] за неговиот трансфер, но Ван Перси требаше уште да ги договори личните услови со клубот. На 17 август 2012 година, Ван Перси и официјално стана фудбалер на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] за сума од £ 24.000.000, потпишувајќи четиригодишен договор.<ref>{{наведени вести |first=Nick |last=Coppack |title=Van Persie transfer completed |url=http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2012/Aug/robin-van-persie-signs-for-manchester-united.aspx |work=ManUtd.com |publisher=Manchester United |date=17 August 2012 |access-date=17 August 2012 }}</ref> Тој е првиот играч којшто преминал од Арсенал во Манчестер Јунајтед уште од [[Вивијан Андерсон]] кој во 1987 направи ваков трансфер. За својата прва сезона го добил дресот со број 20, бидејќи асистенот [[Рене Мулестен]] верувал дека ван Перси ќе помогне да се освои 20-тата лигашка титула. На 20 август 2012, ван Перси го направи своето деби за [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], влегувајќи како замена во 68-мата минута на местото на [[Дани Велбек]] во поразот на неговиот тим со 1-0 од [[ФК Евертон|Евертон]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19240566"Everton 1-0 Man Utd"] BBC Sport. 20 August 2012. Retrieved 20 August 2012.</ref> Пет дена подоцна тој го постигна својот прв погодок за клубот со својот прв удар за клубот, за да го израмни резултатот на 1-1 во натпреварот со [[ФК Фулам|Фулам]] на [[Олд Трафорд]]. Јунајтед забележа победа од 3-2 на тој натпревар. ===Фенербахче=== На 14 јули 2015, Ван Перси потпишал за [[Турција|турскиот]] [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] за 3,84 милиони фунти. Нему му бил доделен дресот со број 10. Тој и неговиот поранешен колега од Манчестер јунајтед [[Нани]], дебитирале за [[ФК Фенербахче|Фенербахче]] две недели после потпишувањето, во третата рунда квалификации за [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] против Шахтар Донецк заменувајќи го [[Муса Со]]. Првиот свој настап во турската лига го имал на 14 август против Ескисехирспор, како замена за Фернандао во 60-та минута, во победата од 2-0. Шест дена подоцна тој го постигна својот прв гол за Фенербахче, како замена за [[Муса Со]], и тој го постигна единтвениот гол на мечот против Атромитос од Атина во првиот натпревар од [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] - бараж, со својат прв допир на целиот натпревар.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Atromitos Athens 0–1 Fenerbahçe|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/34013155|access-date=21 August 2015|publisher=BBC Sport|date=20 August 2015}}</ref> Ван Перси го постигна својот прв гол во домашното првенство за клубот на својот прв настап како стартер на 23 август, по асистенцијата [[Нани]] за ремито 1-1 со Ризеспор.<ref>{{наведени вести|title=Fenerbahçe falters away, shares spoils with Rizespor|url=http://www.todayszaman.com/sports_fenerbahce-falters-away-shares-spoils-with-rizespor_397337.html|access-date=30 August 2015|work=Today's Zaman|date=24 August 2015|archive-date=2015-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826033851/http://www.todayszaman.com/sports_fenerbahce-falters-away-shares-spoils-with-rizespor_397337.html|url-status=dead}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:Van Persie Van Nistelrooy.jpg|thumb|upright|Ван Перси (горе) и [[Руд Ван Нистелрој]] на тренинг пред ЕП 2008.]] Првите настапи за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] Ван Перси ги направи за помалку од недела, прво во победата од 2:0 од квалификациите за [[Светско Првенство во Фудбал 2006|Светското Првенство 2006]] против [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] на 4 јуни 2005,<ref name="itvcapverify">[http://worldcup.itv.com/Teams/Story_Page/0,15843,6959_1008685,00.html 17 Robin van Persie Holland Stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081223105520/http://worldcup.itv.com/Teams/Story_Page/0,15843,6959_1008685,00.html |date=2008-12-23 }}, ITV Sport, World Cup 2006. Посетено на [[December 11]] [[2007]].</ref><ref name="intldebut">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=453273 |title=Soccerbase stats for Romania vs. Holland game |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202173719/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=453273 |url-status=dead }}</ref> а потоа во друг натпревар од квалификациите, четири дена подоцна против [[Фудбалска репрезентација на Финска|Финска]], натпревар на кој го постигна својот прв репрезентативен гол во победата од 4:0.<ref name="secondcap">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=453632 |title=Soccerbase stats for Finland vs. Holland game |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202173740/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=453632 |url-status=dead }}</ref> === Светско Првенство 2006 === И покрај тоа што не беше редовен стартер во составот на Арсенал, Ван Перси беше дел од составот на [[Марко ван Бастен]] за Светското Првенство 2006. Играше на сите четири натпревари на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], и го постигна својот единствен гол во групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слонова Коска|Брегот на Слонова Коска]] од слободен удар, по што Холандија беше елиминирана во првата елиминациона фаза.<ref name="worldcupgames">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=30289&seasonid=135 |title=Soccerbase stats for Van Persie's World Cup (see bottom of list) |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2007-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218143344/http://www.soccerbase.com/players_details.sd?playerid=30289&seasonid=135 |url-status=dead }}</ref><ref name="worldcupgoal">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=485632 |title=Soccerbase stats for Holland's 2006 World Cup game against Ivory Coast |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202173745/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=485632 |url-status=dead }}</ref> === Европско Првенство 2008 === На квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|ЕП 2008]], Ван Перси постигна 4 гола, најмногу во [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]],<ref name="albania">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=508667 |title=Soccerbase stats for Albania vs. Holland |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202173838/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=508667 |url-status=dead }}</ref><ref name="luxembourg">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=497543 |title=Soccerbase stats for Luxembourg vs. Holland |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202174257/http://www.soccerbase.com/results3.sd?gameid=497543 |url-status=dead }}</ref> и играше како крило за време на првенството, зад единствениот напаѓач [[Руд ван Нистелрој]] откако [[Марко Ван Бастен|Ван Бастен]] реши да смени во 4-2-3-1 формација. На 13 јуни, постигна гол откако влезе во 55 минута, во победата од 4:1 против финалистот од СП 2006 [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], и беше стартер на следниот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]], кога постигна гол на асистенција од [[Деми де Зеуф]]. Првенството го заврши со само два гола, откако Холандија заврши на врвот во групата Ц, но повторно беше исфрлена во првата елиминациона фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница | title=Gespeelde wedstrijden | publisher=KNVB | url=http://knvb.nl/oranje/selectie/spelers/detail/gesp-wedstr?player_id=20030901143325607 | access-date=2007-05-16 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927021807/http://knvb.nl/oranje/selectie/spelers/detail/gesp-wedstr?player_id=20030901143325607 | url-status=dead }}</ref> == Личен живот == Ван Перси и жена му, холанѓанка со мароканско потекло, Бушра имаат еден син, Шекил, кој е роден на [[16 ноември]] [[2006]]. Тие живеат во Гофс Оук, Хертфордшајр.<ref name="youngmans"/> === Обвинение за силување === На [[13 јуни]] [[2005]], додека беше во Ротердам на подготовки со тимот на Холандија за квалификациите за СП 2006, Ван Перси беше уапсен поради сомнение за [[силување]] од страна на холандската полиција откако поранешната холандска Мис Нигерија Сандра Кријгсман изјавила дека тој наводно ја нападнал два дена порано во хотел.<ref name="rape1">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/4091114.stm Arsenal star held over rape claim], BBC News, [[June 14]] [[2007]]. Посетено на [[November 17]] [[2007]].</ref> Тој помина две недели во затвор додека полицијата ги истражувала обвинението на Кријгсман,<ref name="rape2">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4099662.stm Rape quiz Arsenal star still held], BBC News, [[June 16]] [[2007]]. Посетено на [[November 17]] [[2007]].</ref> по што беше ослободен по одлука на судот дека нема потреба да седи во затвор, но сè уште важеше за осомничен.<ref name="rape3">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4627351.stm Rape claim Arsenal star released], BBC News, [[June 27]] [[2007]]. Посетено на [[November 18]] [[2007]].</ref> Во февруари 2006, случајот беше целосно отфрлен од страна на холандското јавно обвинителство откако заврши нивната истрага. Обвинителството изјави, по темелната истрага, дека немало насилен сексуален контакт.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tvnz.co.nz/view/page/411317/670302 |title=Van Persie no longer rape suspect {{!}} FOOTBALL {{!}} SPORT {{!}} tvnz.co.nz<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-11-16 |archive-date=2009-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090203134913/http://tvnz.co.nz/view/page/411317/670302 |url-status=dead }}</ref> Ван Перси јавно проговори за времето поминато во затвор неколку месеци подоцна, опишувајќи го искуството како понижувачко, исто така изјави и дека во затворот бил третиран како криминалец, и покрај фактот што не бил виновен. Во октомври 2005 излезе извештај во кој пишуваше дека над 200 полицајци од [[Ротердам]] се обиделе да го видат неговото досие, и покрај фактот што голем дел од нив немале одобрение.<ref>[http://www.telegraaf.nl/binnenland/26760091/Agenten_gluren_in_dossier_Van_Persie.html "Над 200 полицајци во Ротердам се обиделе да ѕирнат во дигиталното досие составено за напаѓачот на Арсенал Робин ван Перси."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071112034119/http://www.telegraaf.nl/binnenland/26760091/Agenten_gluren_in_dossier_Van_Persie.html |date=2007-11-12 }}, [[Telegraaf]], [[October 12]] [[2005]] {{nl}}</ref> == Статистика == {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |+ '''<big>Club performance</big>'''<ref name="espn">[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=18858&cc=4716 Robin van Persie - History] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090511175211/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=18858&cc=4716 |date=2009-05-11 }}, soccernet.espn.go.com, accessed [[29 септември]] [[2007]].</ref> |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="3"|Куп !colspan="3"|Европа !colspan="3"|Вкупно |- !Настапи !Голови !Асист. !Настапи !Голови !Асист. !Настапи !Голови !Асист. !Настапи !Голови !Асист. |- |rowspan="3" valign="top"|[[Феенорд]] |2001-02 |8||0||0||0||0||0||7||0||0||15||0||0 |- |2002–03 |23||9||0||0||0||0||2||0||0||25||9||0 |- |2003–04 |28||6||0||0||0||0||3||0||0||31||6||0 |- ! colspan="2" | Феенорд вкупно ! !! !! !! !! !! !! !! !! !! 71 !! 15 !! ? |- |rowspan="5" valign="top"|[[Арсенал ФК|Арсенал]] |2004–05 |26||5||1||9||4||0||6||1||0||41||10||1 |- |2005–06 |24||5||1||7||4||0||7||2||0||38||11||1 |- |2006–07 |22||11||7||1||0||0||8||2||1||31||13||8 |- |2007–08 |15||7||3||1||0||0||7||2||2||23||9||5 |- |2008–09 |9||5||3||0||0||0||3||2||2||12||7||5 |- ! colspan="2" | Арсенал вкупно ! !! !! !! !! !! !! !! !! !! 145 !! 50 !! 20 |- ! colspan="2" | Кариера вкупно ! !! !! !! !! !! !! !! !! !! 216 !! 65 !! 20 |- |} ''(Клупска статистика заклучно со [[16 ноември]] [[2008]])'' === Репрезентативни голови === {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! # !! Датум !! Стадион !! Противник !! Гол !! Конечен !! Натпреварување |- | 1. || [[8 јуни]] [[2005]] || [[Олимписки Стадион Хелсинки]], [[Хелсинки]], [[Финска]] || [[Фудбалска репрезентација на Финска|Финска]] || 0:4 || 0:4 || [[Светско Првенство во Фудбал 2006|Квалификации за СП 2006]] |- | 2. || [[16 јуни]] [[2006]] || [[Стадион Готлиб-Дајмлер]], [[Штутгарт]], [[Германија]] || [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слонова Коска|Брегот на Слонова Коска]] || 0:1 || 1:2 || [[Светско Првенство во Фудбал 2006]] |- | 3. || [[16 август]] [[2006]] || [[Стадион Ландсоун Роуд]], [[Даблин]], [[Ирска]] || [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]] || 0:4 || 0:4 || [[Пријателски натпревар]] |- | 4. || [[6 септември]] [[2006]] || [[Стадион Филипс]], [[Ајндховен]], [[Холандија]] || [[Фудбалска репрезентација на Белорусија|Белорусија]] || 1:0 || 3:0 || [[Европско првенство во фудбал 2008|Квалификации за ЕП 2008]] |- | 5. || [[6 септември]] [[2006]] || [[Стадион Филипс]], [[Ајндховен]], [[Холандија]] || [[Фудбалска репрезентација на Белорусија|Белорусија]] || 2:0 || 3:0 || [[Европско првенство во фудбал 2008|Квалификации за ЕП 2008]] |- | 6. || [[7 октомври]] [[2006]] || [[Национален Стадион Васил Левски]], [[Софија]], [[Бугарија]] || [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|Бугарија]] || 1:1 || 1:1 || [[Европско првенство во фудбал 2008|Квалификации за ЕП 2008]] |- | 7. || [[11 октомври]] [[2006]] || [[Амстердам Арена]], [[Амстердам]], [[Холандија]] || [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] || 1:0 || 2:1 || [[Европско првенство во фудбал 2008|Квалификации за ЕП 2008]] |- | 8. || [[13 јуни]] [[2008]] || [[Стад де Суис]], [[Берн]], [[Швајцарија]] || [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] || 2:0 || 4:1 || [[Европско првенство во фудбал 2008|ЕП 2008]] |- | 9. || [[17 јуни]] [[2008]] || [[Стад де Суис]], [[Берн]], [[Швајцарија]] || [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] || 2:0 || 2:0 || [[Европско првенство во фудбал 2008|ЕП 2008]] |- | 10. || [[20 август]] [[2008]] || [[Стадион Локомотив (Москва)|Стадион Локомотив]], [[Москва]], [[Русија]] || [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] || 0:1 ||1:1 || [[Пријателски натпревар]] |- |} {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |+ '''<big>Репрезентативна изведба</big><ref name="sambafoot">[http://www.voetbalstats.nl/nedxi/sp1547.html Robin van Persie statistics from voetbalstats.nl]. Посетено на [[2007-11-15]]</ref>''' |- ! Репрезентација !! Сезона !! Настапи !! Голови |- |rowspan="4" valign="top"|'''[[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]]''' | 2004–05 || 2 || 1 |- | 2005–06 || 12 || 1 |- | 2006–07 || 5 || 5 |- | 2007–08 || 8 || 3 |- ! Вкупно !! !! 32 !! 10 |} ''(Репрезентативна статистика заклучно со [[16 ноември]] [[2008]])'' == Почести == ==== Феенорд ==== * [[Куп на УЕФА|Куп УЕФА]]: 2002 ==== Арсенал ==== * Комјунити Шилд: 2004 * [[ФА Куп]]: 2005 * [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на Шампиони]] - второ место: 2006 ==== Манчестер Јунајтед ==== * [[Премиер лига]] : 2012-13 ==== Поединечни почести ==== * Најдобар млад талент на холандската лига 2000-01 * Играч на Месецт во Премиер Лига: ноември 2005 * Ротердамски спортист на годината: 2006 * Гол на месецот во Премиер Лига: септември 2006 == Белешки == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * [http://www.arsenal.com/first-team/players/robin-van-persie Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120212194143/http://www.arsenal.com/first-team/players/robin-van-persie |date=2012-02-12 }} на Arsenal.com * [http://www.voetbalstats.nl/nedxi/sp1547.html Холандските статистики на Ван Перси] на voetbalstats.nl * [http://www.vidtory.com/tribute-to-robin-van-persie.html Goals by Robin van Persie]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081208192632/http://www.vidtory.com/tribute-to-robin-van-persie.html |date=2008-12-08 }} {{Состав на Холандија на Светското првенство 2014}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Перси}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фејенорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фенербахче]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] peifdwut43i2bdqwqavxmwb2lp05lt1 0 78620 5587016 5426403 2026-07-04T11:25:51Z Buli 2648 5587016 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за претседател | име = Џон Адамс<br />''John Adams'' | слика = Gilbert Stuart, John Adams, c. 1800-1815, NGA 42933.jpg | големина = | опис = | маласлика = | звање = Претседател на САД | ред = 2 | мандат_поч = [[1797]] | мандат_крај = [[1801]] | заменик_претседател = [[Томас Џеферсон]]<br />''Томас Џеферсон'' | заменик_премиер = | заменик = | претседател = | претходник = [[Џорџ Вашингтон]] | следбеник = [[Томас Џеферсон]] | претходник1 = | следбеник1 = | роден_дата = {{роден на|30|октомври|1735}} | роден_место = [[Квинси, Масачусетс|Квинси]], [[Масачусетс]], [[САД]] | умрел_дата = {{починал на|4|јули|1826}} | умрел_место = Јунајтед Првиот Периш Црква, Квинси, Масачусетс | наставка = | изборна_единица = | партија = [[Партија Федералист|Федералист]] | сопружник = [[Ебагејл Адамс]] | професија = | религија = [[Јунитарианизм]] | потпис = John Adams Sig 2.svg | фусноти = }} '''Џон Адамс''' ({{langx|en|John Adams}}, 30 октомври 1735 - 4 јули 1826) бил [[САД|американси]] политичар и вториот [[список на претседатели на Соединетите Американски Држави|претседател на Соединетите Американски Држави]] (1797 - 1801), после кога бил првиот заменик-претседател (1789–1797). {{Претседатели на САД}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Адамс, Џон}} [[Категорија:Претседатели на САД]] [[Категорија:Американски политичари]] [[Категорија:Родени во 1735 година]] [[Категорија:Починати во 1826 година]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Потпретседатели на САД]] j8zignqbu2m4fh3zclvjzf4ecd1w7uj 0 99803 5586894 5516211 2026-07-04T03:33:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586894 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{внимание}} {{Инфокутија за филозоф |image_name = Ronald Dworkin at the Brooklyn Book Festival.jpg | <!-- Philosopher category --> |region = [[Западна филозофија]] |era = [[Филозофија на 20 век]]<br />[[Филозофија на 21 век]] |color = #B0C4DE <!-- Image --> ||image_caption = Роналд Дворкин на [[Brooklyn Book Festival]]. <!-- Information --> |name = Роналд Дворкин |birth = {{birth date and age|1931|12|11}}<br />[[Вустер, Масачусетс]] |death = |school_tradition = [[Правна филозофија]], [[Политичка филозофија]] |main_interests = |notable_ideas = law as integrity, fit and justification in law, right answer thesis, legal interpretivism |influences = [[Руперт Крос]], [[Лирнед Ханд]] |influenced = [[Џереми Вадрон]], [[Вил Кимлика]] |image=Ronald Dworkin at the Brooklyn Book Festival.jpg}} '''Роналд Мајлс Дворкин''' ''([[англиски]]: Ronald Myles Dworkin)'' е роден на [[11 декември]] [[1931]] год во [[Вустер]], [[Масачусетс]]. Бидејќи дипломирал на [[Оксфорд]], студиите по право ги завршил исто така и на [[Харвард]] во 1953 година. Пред да стане професор, работел неколку години во правосудството, прво како приправник на судијата Лернд Хенду, а потоа во њујоршката адвокатска канцеларија Саливен и Кромвел. Во 1963 година се вработува како професор по право на универзитетот [[Јејл]]. Во 1969 година преминува на Оксфорд, каде ја наследува катедрата на професорот Херберт Харт, а колеги му се познатите правници Џон Финис, Нил Мекормик и Јозеф Раз. 1975 година станува на Универзитетот на Државата Њујорк каде што е и ден денес, а вонредно предава и на други универзитети. == Дела == Филозофите и правните мислители веќе со години пробуваат да го дефинираат поимот право. Плурализам идејата за правото и неговата улога во човечкото друштво го прави овој поим уште повеќе нејасен. Во последните 2 века теоријата и филозофијата на правото доживеаја дијаметрална трансформација, од строг позитивизам до посткритични правни студии. Роналд Дворкин зазема важно место во мислите за правото, градејќи идеи за правото како интегритет заснован на принципи, интерпретации, мислите за државата, моралот и легитимитетот на законот. Времето во кое работел Роналд Дворкин го претставува во американската теорија за право, нови правности и моралности. После конзервативниот традиционализам кој владеел во правото во почетокот на 20 век, доаѓа Дворкин кој со своите либералистички визии ја менува теоретската карта на правото. Воведува помалку заборавени термини на етика и политика, Роналд Дворкин станува дел од новиот бран правни мисли кои во голема мера влијаат на животот во САД и светот, а со самото тоа доаѓа до глобален развој на свеста за човековите права. Најмногу сето ова се гледа во САД, каде што конечно доаѓа до правно изедначување на белата и црната раса. Падната е во вода доктрината “одвоено а еднакво” (separate but equal) која ги одвојуваше белците и црнците. Се раѓаат нови правци на размислување во кои се зборува за етика и естетика во правото и правото на правниот текст. Дворкин е прочуен по критиката на Хартовиот [[позитивизам]], која во целост е содржана во книгата Царство на Правото. Дворкиновата теорија е интерпретативна. Он смета дека правната норма мора да има соодветна институционална поддршка. Најзначајниот критичар на позитивизмот, таа теорија ја отфрла во секој нејзин облик, отфрлајќи ги мислењата за постоењето на општата теорија и содржајното право. Според Дворкин, теорија на правото треба да биде онаа теорија која кажува како случаите треба да бидат решени. Таа почнува со еден апстрактен идејал за регулирање на условите под кои државата треба да ја користи силата над граѓаните. Идејќи подалеку од позитивизмот, Дворкин нагласува дека моралните принципи кои се одговараат на претходната судска пракса, всушност се самите одредби на законот. Судиите, за да ги применат овие принципи го толкуваат правото, а предвид го имаат најдоброто објаснување и оправдување на претходната судска пракса. Во внатрешноста на својата теорија Дворкин ја цитира пресудата донесена од судијата Ерл во еден од неговите случаи “Она што е во намерата на законодавецот е исто така содржано и во законот, како што е и содржано во самиот анекс на законот, а она што е анекс на законот не е закон, а намерата не била на неговиот создавател”. Ваквото флексибилно размислување за законскиот текст, Дворкин го обработил во низ својата теорија за правни норми, правни дупки и моделот на принципот во правото. == Теза на правиот одговор == Една од најсомнителните и најконтроверзни тези на Роналд Дворкин е дека постои само еден вид на одговор во сите случаи. Како пример го земал имагинарниот судија Херкул,идејален судија, кој ги познава сите правни извори и е исклучително мудар. Водејќи се по премисите дека правото е една огромна мрежа, Херкул мора да ја изгради теоријата која најмногу одговара и го оправудва правото како целина, интегритет, за да може на праведен начин да го реши секој поединечен случај. Однесувајќи се така, Херкул секогаш доаѓал до вистинскиот одговор. Дворкиновото сфаќање на правото е еден од модерните пристапувања на проблемот за дефиниција на правото. Роналд Дворкин правото го гледа како кохертна целина и интегритет, а човековите права според него единствено може да се засноваат на принципи. Инаку термините “интегритет” и “принципи” не се толку невообичаени за правната теорија. == Принципи == Оддалечувајќи се од тезата на позитивизмот, моралните принципи Дворкин ги смета како најважниот облик на позитивното право. Во неговата визија, принципите дури и ги преземаат постоечките правни одредби (во евроконтиненталниот систем на правото) и претседателот (во англоамериканскиот). За да ги откријат и применат овие принципи, судовите го толкуваат правото на начин кој најмногу одговара на важечките закони во пракса. Секоја интерпретација мора да се заснова на правни норми, а нејзината задача покрај останатото, е и да ја искристализира судската пракса, односно да може да се спроведува во слични предмети во иднина. Од овие и слични објаснувања, Дворкин смета дека праведноста и моралноста не можат да се одвојуваат од правото, како и тоа дека строгата конструкцинистичка теорија на правниот систем и објаснување на уставот некохертни. Дворкиновите сфаќања на правото треба да се гледаат низ призмата на Русовата природоправна теорија на правото. Освен тоа, печат на неговата работа дале и Херберт Харт, Јигрген Хабермас и Џон Ролс . == Остварување на поединечните права == === Вовед === Премиси: поединецот не ги вади своите права и граѓанската слобода надвор од државата, него тие се независни од државата; државата и заедницата не се еманација на “народниот дух”, граѓаните, односно нејзините членови, туку збир на поединци. За да го сфатиме Дворкиновото несложување со првата негативна премиса, идејата на државата и животот во заедница мора да се гледаат низ призмата на моралниот релативизам: За да го разбереме Дворкиновото сфаќање, потребно е да се потсетиме на Аристотеловата теорија која кажува дека вредноста е услов за среќата на човекот, т.е. дека мора за се да се најде баланс, односно мера; потоа утилитаристичките теории кои го изедначуваат моралното со корисното, односно кога човекот ќе направи нешто со кое задоволна ќе биде заедницата, а и самиот тој; како и конвенционалистичките теории кои инсистираат дека моралноста е почитување на традициите, праксите, односно обичаите кои важат во заедницата каде што поединецот живее. Меѓутоа, Дворкиновата теорија не наликува на ниту една од споменатите. Он кажува дека моралноста треба да се разликува од праведноста и правото. Сепак, Дворкин воведува една занимлива поделба на јавна и приватна моралност. Постојат разни несогласувања во друштвото за разни морални односно етички прашања, тоа го зборуваат и разликите во правните регулативи. Во Ирска продажбата на презервативи, како најраспространети средства за контрацепција е забранета, додека од другата страна Холанѓаните се многу полиберални во однос на некои спорни прашања, како што се употребата на “лесни” дроги, проституцијата, евтаназијата и сл. Меѓутоа, постојат голем број на групации кои наметнуваат поинакво гледање на моралностите, односно што е исправно, а што не е. Според Дворкин, она што е диктирано од лицата кои сакаат да бидат суверени, од одредени владејачки групи или елити, има најмала врска со моралноста, т.е. таквите наметнувања на “моралните гледишта” прераснуваат во реторика и тиранија. Валидноста на популарниот, односно јавниот морал не е спорна. Популарниот морал, односно мислењето на мнозинството на заедницата, не може да се изедначи со правото, а тоа е повеќе од очигледно. Меѓутоа, правото зависи од популарниот морал, а значаен дел од правото мора да се потпира и на поединечниот морал на поединецот. Прав одговор на прашањето што е морално, а што не на Дворкиновата теорија моментално не постои. Можеби во иднина ќе се пронајде одговор, затоа што и моралот се менува, и тоа не само моралот на заедницата, туку и моралот на поединецот во текот на неговиот живот. Меѓутоа, се доаѓа до прашањето, како законодавецот во текот на формирањето на правните норми доаѓа до моралниот суд на идните правни норми. Он сепак, мора да го прифати кое го презентира заедницата. Но ако законодавецот добива информации за тоа мислење, денеска кога е непосредна демократија, не е возможно да се провери јавното мислење за идните правни норми. Неговата основа е во интимниот став на законодавецот. === Објаснување на уставот во склад со моралот === Дворкин набљудувајќи го уставот (првенствено мислејќи на Уставот на Сад ,и дали е неговото размислување ќе биде применливо и на други устави ),како збор на поединечни права кои се искажани во уставот на апстрактен или опиплив начин. Првиот амандман на САД им гарантира на граѓаните слобода на говорот,во весниците религијата,кон обраќањето кон власта. Меѓутоа прашањето како да се примени оваа норма сѐ уште останува неодговорено .Дали слобода на говорот и весниците подразбира и во порнографијата подеднаква слобода исто така остри политички критики и слично. Дворкин им остава на судиите да оценат во конкретниот случај што е морално, а што не е. Дворкин поради овој став доста долго бил на мета на критичарите, бидејќи голем број на судии и политичари како и правници воопшто сметаат дека не треба да се мешаат уставот и моралот .а и поради тоа што судиите добиваат поголема моќ и тоа на грбот на законодавното тело, директно избрано на парламентарните избори. Сепак тој е единствениот начин постепено да се одговори на динамичниот правен живот, бидејќи конзервативниот парламент како што им е на сите јасно не е во состојба да се фати во костец со постојаните динамични прашања кои непрекинато се поставуваат. Зачувување на автентичноста на поединецот во заедницата Според Дворкин заедницата претставува ентитет која има одредено ниво на персонификација али не толку како кај метафизичарите на пример. Дворкин на ја застапува тезата за заедницата која постои како посебна личност,реален ум, кој има свој сопствен интерес, живеалиште дури и сопствена благосостојба. Може да се каже дека тој ентитет поседува одредено морално дејство и одговорност над членовите на заедницата. Меѓутоа тоа морално дејство не се изедначува со популарниот поим на моралот. Заедницата има свои принципи кои можат но и не мораат да се почитуваат. Заедницата според Дворкин се заснова на интерпретација и комуникација. Не е случајно што латинските зборови communitas и communication имаат исти корени. Јазикот е тоа нешто што е заедничко на сите членови на една заедница и тој е единствениот пат за влез во заедницата .Комуникацијата е исто така битна компонента која поединецот го прават авторитативен бидејќи ги толкуваат случувањата на различни начини Соговорниците притоа можат да ги оспоруваат меѓусебните изјави, додека комуникацијата води до социјални конвенции и друштвена согласност. Од комуникацијата во заедницата Дворкин заедно со Чарл Тејлор развива веќе спомнатата идеја за автентична личност-членовите на заедницата.Тие не сакаат да ги гледаат според нивните социјални улоги. Но тоа е императив,како да се наоѓаат во капиталистичко ориентирано друштво. Меѓутоа, идејалот на автентичноста, прогаогањето на идентитетот односно оригиналниот пат и причината за постоењето не може да биде создаден одвнатре односно со внатрешниот дијалог помеѓу единките, бидејќи човечкиот живот е суштински посебен по својот фундаментален дијалошки карактер. Дворкиновото гледиште за заедницата како и тејлоровото се засноваат на Хабермасовата теорија за комуникациија. Да биде една заедница успешна ,членовите мораат да имаат свои изворни морали и политички ставови, недиктирани од страна на заедницата. === Извор на поединечните права и плурализам на демократските општества === Живееме во една доба во која се појавува една низа на осудување на сите човекови права ,доба која во повеќе кругови делува доста изопачено. Општата тенденција на полето за човековите права е во дерегулација од страна на државата,односно саморегулирање. Ваквиот став според Дрокин како и според Томас,Најџел, Џон Ролс ,Џудит Џарвис, Томпсон и др. Тие се држат до тезата дека изборот за поединечните права се наоѓа во склопот на автономијата на секој поединец, додека од неговите морални убедувања и достоинство зависи дали тоа право ќе го искористи (како што е правото за брак помеѓу хомосексуалците). Дворкин ја критикува положбата кои ја имаат човековите права и градската слобода во азиските земји на пример во Кина –Мао Це Тунг ,тамо е слободата за писхување тотално ограничена. Азиските политичари на тоа реплицират со тоа што кажуваат дека станува збор за различен вредносен систем за разлика од западниот кои патем го нарекуваат егоистичен систем. исто така нагласуваат дека во азиските системи поголема вредност имаат заедничките работи, како и колективните цели и дека постои таква култура каде што секој се залага за постигне поголемо општо добро. Дворкин не попушта и понатаму тврди дека граѓаните се тие што треба да одлучат какви се вистинските вредности на едно друштво (заедница) и ја отфрла тезата за културниот империјализам на западот особено на САД. Проучувајќи ги и оправдувајќи ги човековите права, Дворкин додава дека нема ни универзални системи ни систем на вредности кога се во прашање човечките вредности, тие немаат никакво оправдание кое може да биде универзално, тие постојат само по себе, не постојат ни поради некој друг ни поради државата ниту поради правниот систем, туку правото и државата постојат за нивно остварување на човековите права и поради самиот човек. Понатаму Дворкин ја поддржува и теоријата за правниот плурализам, развиен од страна на првите правници-мислители на природното право. Во неа природното право е прикажано како независно од државното а поголемо е и од него по ранг. Спрема таа теорија, творецот на правото е секоја заедница не само државата. Тоа е внатрешно право на заедницата или социјално право на претходните групи на една организација, како и уредување на еднаквост, а не на хиерархија. Меѓутоа поради поврзаноста на либерализмот и егалитаризмот, Дворкин се најде на удат на критичарите ,бидејќи центрана идеја на либерализмот е либерална заедница, но заедница заснована на активни членови, каде што поединците се борат за својата позиција и не се поистоветуваат со останатите. == Права на владата == Во современите државни поредоци важи едно правило каде “nuldum cimen sine lege, nula poena sine lege” како и принципот на права на владата (Rule of law) кој ги ограничува постапките не само на граѓаните туку и на власта како и на правото. Меѓутоа Дворкин тврди дека смислата на сите максимуми не е у заштитата на граѓаните ,туку во обезбедување на дтрога координација на активностите на граѓаните за општествена корист . Инаку државите прифаќаат поединечни права како и прифаќаат и две идеи кои се строго врзани со нив , а тоа се човечкото достоинство и политичката еднаквост. Со самото тоа се доаѓа во конфликтна ситуација, бидејќи ќе се појават некои закони кои нема да одговараат на совеста на поединецот ,односно работи кои се косат со неговите човекови права. Поединецот е принудена да бира помеѓу кривично гонење и мирната совест со едно кршење на некој член од законот,а спротивно од неговата свест од другата страна. Во друг случај кога индивуидуата ќе го испочитува законот нема да може да живее со тоа односно човек не може да иде против својата совест . Затоа е многу битно да секој човек во склад со своите загарантирани права да постапи на правилниот начин, бидејќи ако е од ова спротивно тоа води кон граѓанска непослушност. Државата која ги гарантира поединечните права а почива на правата од владата, според Дворкин е неискрена и не ги почитува човековите права. === Легитимитетот на државата и нејзиниот закон === Дворкин под оваа теза смета дека една држава е легитимна толку колку нејзините грагани во својата свет имаат обавеза за да ги почитуваат прописите и политичките одлуки кои таа ги донесува. Меѓутоа што ако некој граѓанин не гласал за некоја одлука на која и се приморува да мора да ја исполни? Одкаде на државата право да го принудува во тој случај ? Во суштината на правото стои моралот. Меѓутоа нема Согласност околку прашањето кој ги создава мораслните права. Кант смета дека тоа е заедницата а Дворкин дека тоа е поеднинецот. Правните норми би морале да се морални за да имаат правна сила. На Дворкин не му се допаѓа идејата за општата и апстрактната стана на теоријата за легитимитетот. Тој е единствениот реален поим пред сè затоа што е поединечен реален поим, со свои права и слободи. Решението во врска со прашањето за легитимитетот, Дворкин нуди едено решени каде што државата би требала пред сите граѓани да постапува еднакво. Вистината е дека ова е тешко одржлива теза ,но ни граѓаните не се тука без некои задуженија. Интегитетот бара од секој граѓанин да го прифати тоа што се бара од него како и да побара од другите тоа што му припаѓа. == Дворкиновото сфаќање за демократијата == Дворкин и [[Хабермас]] во врска со прашањата за демократијата делат навидум исти мислења , а се сложуваат на она што се однесува на критиката на другите мислители на оваа тема, а тука е и концтитуционалната концепција за демократијата, која е плод на нивната работа, може само да се нарече истовремено и по името на овие двајца мислители ,Д воркинова и Хабермасова конституционална концепција за демократијата. Генерално гледано демократија е вештина на владата. Меѓутоа оваа концепција има бојни недостатоци бидејќи оваа влада може многу брзо да прерасне во [[тиранија на мнозинството]]. Дворкин и Хабермас гледаат решение во конституционалната заштита на поединечните права. Тоа е најдобрата заштита од тиранијата на мнозинството. Оваа концепција ги спојува правото на мнозинството и поединечните права на сите граѓани и го создава идејалното оружје за заштита на човековите права и принции на сите граѓани. Исто така еден од важните постулати на Дворкиновото гледање на демократијата е принципот на независност. Членовите на заедницата чиишто израз на волја ја претставува власта, мораат да ја задржат својата самоволност и независност во поглед на политичкиот морален став. Политичките одлуки кои ги донесува власта мораат да произлезат од народот инаку таквата власт нема легитимитет. Низ овој принцип поминува и заедничката Дворкинова и Хабермасова концепција на еднонародност на јавната и приватната автономија. === Објективност и вистина: Подобро би било да верувате === Содржина: Авторот го застапува гледиштето дека вредносните ставови се објективно вистинити или невистините. Он го разликува интерниот вредносен скептицизам, потоа скептицизмот кој одреден број начела ги отфрла заради некој друг, од т.н. архимедов вредносен скептицизам кој ја отфрла објективноста на сите морални начела и развива метатеорија за причините на нивната субјективност. Авторот на архимедовиот скептицизам одрекува неутралност и строгост – он не е неутрален зашто за него не може да се одбрани пресудната дистинкција помеѓу метатвдењето за вредносните ставови како и за самите ставови, со оглед на тоа дека метатврдењата само го објаснуваат етичкиот исказ. Меѓутоа, архимедовиот скептицизам не е ни строг затоа што одбранбените аргументи не се различни од моралните убедувања и претставуваат причина за отфрлање на етичкиот универзализам, како и тоа дека не постои директна врска помеѓу познавањето на одреден идејал и неговата мотивирачка сила. Во заклучокот авторот наведува интерен скептицизам, кој го смета за единствено релевантно гледиште. Клучни зборови: скептицизам, архимедов скептицизам, неутралност, строгост, објективност, ставови на првиот и вториот ред. == Заклучок == Почетните децении на XX век,во правната филозофија на САД владеело едно традиционално повиско право со Остин и Бентам. Мултидициплинираното согледување на правото е како и негово поврзување со општествените факти и идеологијата кое е невозможно. Дворкиновото ступање на теоретската сцена на правото значело раскинување на традиционалните правни мисли. Тој ја во ведува во правото помалку заборавените термини – етника и политика. Правото постанува не само јавна туку и приватна работам па доаѓа до експанзија на полето на човековите права ,што е изразено не само во мирнодобската доба,туку и во војната,како и во развојот на мегународните хуманитарни права. Но Дворкин во главно е теоретичар во право време ,во времето на мирот ,т.е за неговиот придонес се гледа во развојот и почитувањата на човековите права од стана на државната власт со ограничена државна самоволност и влијание на поединците. Тој со своето дело “Суштина на поединечните права “ ќе покрене некои прашања ,но и не дава многу одговори во врска со оджувањето на поединечните права кои се загарантирани од стана на државата,т.е интерпретација на правата ,поготово на уставот на начин кој повеќе би одговарал на современиот човек и кој во голема мера ги штити неговите поединечни права. На крајот да додадам дека Дворкин успеал со своите дела да допре и да одговори на голем број актуелни прашања на полето на политиката али не сите да ги одговори. Меѓутоа сигурно успеал да заокружи еден свој филозофски систем на сите коим тоа им одговара. == Литература == * НАРАНЧИЋ, Биљана „Схватање o праву Роналда Дворкина“, Нови Сад, 2004. * ДВОРКИН, Роналд „Суштина поединечних права“, Београд, Подгорица, 2001. * ДВОРКИН, Роналд „Царство права“, Београд, 2003. * ЂУРКОВИЋ, Миша „Поредак, морал и људска права“ Београд, 2001. * Professor Dworkin's Profile at University College London * Professor Dworkin's Home Page at New York University * Carnegie Council transcript of Dworkin on Is Democracy Possible Here? Principles for a New Political Debate * Stanford Encyclopedia Entry on Interpretation and Coherence in Legal Reasoning, by Julie Dickson * Stanford Encyclopedia Entry on Interpretivist Theories of Law, by Nicos Stavropoulos * NYU Law Faculty Profile == Надворешни врски == * [http://www.ucl.ac.uk/laws/academics/profiles/index.shtml?dworkin Professor Dworkin's Profile at University College London] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130615145907/http://www.ucl.ac.uk/laws/academics/profiles/index.shtml?dworkin |date=2013-06-15 }} * [http://philosophy.fas.nyu.edu/object/ronalddworkin Professor Dworkin's Home Page at New York University]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090313095450/http://philosophy.fas.nyu.edu/object/ronalddworkin |date=2009-03-13 }} * [https://web.archive.org/web/20070311170242/http://www.cceia.org/resources/transcripts/5401.html Carnegie Council transcript of Dworkin on ''Is Democracy Possible Here? Principles for a New Political Debate''] * [http://plato.stanford.edu/entries/legal-reas-interpret Stanford Encyclopedia Entry on Interpretation and Coherence in Legal Reasoning, by Julie Dickson] * [http://plato.stanford.edu/entries/law-interpretivist/ Stanford Encyclopedia Entry on Interpretivist Theories of Law, by Nicos Stavropoulos] * [http://its.law.nyu.edu/faculty/profiles/index.cfm?fuseaction=cv.main&personID=19891 NYU Law Faculty Profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061218133406/http://its.law.nyu.edu/faculty/profiles/index.cfm?fuseaction=cv.main&personID=19891 |date=2006-12-18 }} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Дворкин, Роналд}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Филозофија на правото]] [[Категорија:Правници]] [[Категорија:Американски Евреи]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Починати во 2013 година]] qdkea8m3rbvwm0s0fq8x2eek4ttbv60 0 102600 5586802 5068008 2026-07-03T20:24:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586802 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Опсерваторија |name = Маунт Плезант |image = [[Податотека:Mount Pleasant Radio Telescope.jpg|250px]] |caption = 26-метарскиот радиотелескоп на Маут Плезант |organization = [[Универзитет на Тасманија]] |location = [[Хобарт]], [[Тасманија]] |coords = {{coord|42|48|18|S|147|26|21|E|}} |altitude = 43 м |weather = |established = |closed = |website=[http://www-ra.phys.utas.edu.au/physics_mt_pleasant.html Опсерваторија] |telescope1_name = Маунт Плезантска Антена |telescope1_type = 26-метарски [[радиотелескоп]] |telescope2_name = антена „Вела“ |telescope2_type = 14-метарски [[радиотелескоп]] |telescope3_name = |telescope3_type = |telescope4_name = |telescope4_type = }} '''Маунт Плезант''' ([[анг.]] ''Mount Pleasant'') е [[радиоастрономија|радиоастрономска]] [[опсерваторија]] на [[Универзитет на Тасманија|Универзитетот на Тасманија]], 20 km источно од [[Хобарт]]. == Опрема == Опсерваторијата има два радиотелескопа, имено Маунт Плезант 26-метарска антена и 14-метарската антена „Вела“. Обете се користат во мрежата на [[интерферометрија на многу долга основна линија]] (ИМДОЛ или VLBI) на Австралија. == Надворешни врски == * [http://www-ra.phys.utas.edu.au/physics_mt_pleasant.html Страница за опсерваторијата при Университетот на Тасманија]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090414050357/http://www-ra.phys.utas.edu.au/physics_mt_pleasant.html |date=2009-04-14 }} {{en}} [[Категорија:Опсерватории во Австралија]] [[Категорија:Радиотелескопи|Маунт Плезант]] 72uzvcb6z6cv2k6e066pu81m2317wsl 0 122080 5586893 5315136 2026-07-04T03:21:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586893 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Викифицирање}} [[Податотека:Romeo and juliet brown.jpg|thumb|right|„Ромео и Јулија“ — сцената на балконот од [[Форд Медокс Браун]] (1870)]] „'''Ромео и Јулија'''“ ([[англ.]] ''Romeo and Juliet'') — [[Трагедија|трагедија]] на [[Вилијам Шекспир]] во која се работи за двајца млади љубовници чија предвремена смрт засекогаш ги обединува нивните скарани семејства. „Ромео и Јулија“, заедно со „[[Хамлет]]“, се вбројува меѓу најпознатите Шекспирови дела, а двајцата главни ликови се сметаат за [[архетип]] на млади љубовници. „Ромео и Јулија“ спаѓа во родот на антички љубовни трагедии. Заплетот во трагедијата е заснован на италијанска приказна, препеана во стихови во делото „Трагичната историја на Ромео и Јулија“ на [[Артур Брук]] (Arthur Brook) во 1562 г., а потоа преработена во проза во делото „Палатата на задоволствата” на Вилијам Пејнтер во 1582 г. Шекспир, главно ја пишувал трагедијата врз основа на двете дела, но додал и споредни ликови, како [[Меркуцио]] и [[Париз]], со цел да го прошири заплетот. Трагедијата е напишана меѓу 1591 и 1595 г.,а за првпат била објавена во кварто верзија во 1597 г. Оваа верзија била со лош квалитет, но подоцна со поновите верзии таа сè повеќе наликувала на Шекспировиот оригинален текст. Шекспировата драматична структура, особено ефектите со помош на кои преминувал од комедија во трагедија до зголемена тензија, поголемата застапеност на споредните ликови, и споредните заплети и дејствија со цел да ја разубави приказната, сето тоа претставувало ран знак за неговата неверојатна драматична вештина. Драмата содржи различни поетски форми за различните карактери, понекогаш и формите се менуваат како што се развиваат ликовите. ''Ромео и Јулија'' е изведувана повеќепати на сцена, и адаптирана за мјузикл и опера. == Ликови == Дејствието во драмата се одвива во Верона, а во драмата се појавуваат следниве ликови:<ref>Gibbons (1980: 80); Levenson (2000: 139-140); Spencer (1967: 51-52). This section lists only the major and supporting characters. The play also has numerous supernumaries: further servants of Capulet (two of them named Antony and Potpan), musicians (three of them named Simon Catling, Hugh Rebeck and James Soundpost), watchmen, citizens of Verona, masquers, torchbearers and pages. Paris' page is a minor speaking role, as is Capulet's cousin, an old man. Levenson renders Abram as "Abraham". Rosaline is an important unseen character, and as such does not appear in any cast list.</ref> <ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 16.</ref> ;Куќата на Капулети * ''[[Гроф|Грофот]] Капулети'' - глава на семејството Капулети * ''г-ѓа Капулети'' - жена на гродот Капулети * ''Јулија'' (''Џулиета'') - ќерка на Капулети и главен женски лик * ''Тибалт'' - роднина на Јулија и внук на г-ѓата Капулети * ''Дадилката'' - дадилка и доверливо лице на Јулија * ''Петар'', ''Самсон'' и ''Грегорио'' - слуги во домот на Капулетите ;Видни луѓе во Верона * ''принцот Ескалус'' - принцот од Верона * ''гроф Парис'' - роднина Ескалус, кој сака да се ожени со Јулија * ''Меркуцио'' - сонародник на Ескалус и пријател на Ромео. ;Куќата на Монтеки * ''Грофот Монтеки'' - глава на семејството Монтеки * ''г-ѓа Монтеки'' - жена на грофот Монтеки * ''Ромео'' - син на Монтеки и главен машки лик * ''Бенволио'' - роднина и пријател на Ромео. * ''Аврам'' (''Абрахам'') и ''Балтазар'' - слуги во домот на Монтеки ;Други * ''Старецот'' — роднина на грофот Капулети * ''Отец Лоренцо'' (''Лаврентиј'') - [[Францисканци|францискански]] [[Монах|монах]] и доверливо лице на Ромео. * ''Хор'' - го пее прологот на првиот и на вториот чин. * ''фратарот Џовани'' (''Јован'') - францискански монах кој не успева да му го однесе на Ромео писмото од фратарот Лаврентиј. * ''Аптекарот'' - неволно му го продава отровот на Ромео. * ''Розалина'' - лик кој не се појавува во драмата, во кој е вљубен Ромео пред да ја сретне Јулија. * ''Други ликови'': тројца музичари, пажот на Парис, уште еден паж, офицер, граѓани, роднини на Капулети и на Монтеки, луѓе под маски, чувари, стражари, слуги и придружници. ''Ромео'', иако е многу млад, зад себе има едно горчливо „љубовно искуство“ (невозвратената љубов кон Розалина), но поседува и завидна вештина на [[Мечување|мечувалец]] (штом толку лесно го прободува Тибалт). Младоста се огледува во неговото неодговорно држење и дрскоста со која оди маскиран на забавата кај смртниот семеен непријател. Кога првпат ја здогледува Јулија, тој започнува духовит разговор и го дава првиот залог на љубовта (бакнежот). Истовремено, по првата тага поради невозвратената љубов од Розалина, средбата со Јулија кај него предизвикува уште поголемо страдање, кое подоцна се претвора во трагедија: барајќи излез од безизлезната состојба, со помош на монахот, Ромео започнува многу ризична игра во која тој е готов да прифати сè. Притоа, активниот Ромео е носител на несреќата: активно се залага за помирување на Тибалт и Меркуцио и тогаш Меркуцио е убиен поради него, а едне миг подоцна, тој го убива Тибалта. По тој настан, Ромео се повлекува во пасивност, исчекувајќи го исходот од активностите на другите. А кога повторно ќе се активира, најпрвин го убива Парис (иако воопшто не ја посакува неговата смрт), а потоа се убива себеси, со што ја убива и својата сакана.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 185-186.</ref> ''Јулија'', која има само 14 години, зачудува со својата зрелост: таа искажува неверојатно длабоки размислувања и се одликува се духовита елоквентност, [[Семантика|семантички]] игри и поезија „над нивото“ на нејзината возраст. Инаку, постои мислење дека, погрешно читајќи го бројот XVI како XIV, Шекспир ја подмладил Јулија за две години. Во секој случај, иако е дете, неа ја подготвуваат за мажење. Првата вест за нејзината мажачка со Парис, таа ја прима без никаква возбуда и токму затоа толку просто ја прифаќа првата игра со маскираниот Ромео, а кога дознава дека тој е синот на нивниот семеен непријател, тоа само ја зголемува нејзината љубов кон него. Притоа, Јулија станува второто ''јас'' на Ромео и готова е да се откаже од својот род само да биде негова. Наспроти младоста, Јулија изненадува со својата дарежливост кон Ромео и во својата решителност веднаш да побара брак. Потоа, таа се повлекува во пасивност, препуштајќи се во рацете на Ромео и на отецот Лаврентиј од кого очекува спас за својата положба. Нејзината верба во Ромео е поколебана само за миг, кога дознава за смртта на Тибалт, но тоа трае многу кратко, зашто таа сфаќа дека станала дел од битието на Ромео.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184-187.</ref> Во однос на другите ликови, ''Парис'' е само епизода во животот на Јулија, зашто тој е повеќе присутен само поради инсистирањето на грофот Капулети. Меѓутоа, колку и да се случајна неговата љубов кон Јулија, на прв поглед тој погинува за неа, но всушност погинува поради својата суета — да не му го отстапи правото на другиот. ''Отецот Лаврентиј'' се впушта во деликатна игра со најблагородна намера, но на крајот, токму тој е виновник за смртта на двајцата млади љубовници. Сепак, којзнае дали и без неговата замисла, љубовта меѓу Ромео и Јулија би можела да заврши поинаку, имајќи предвид дека тие не наидувата на разбирање кај никого. Интересен е и ликот на ''дадилката'' која не е ни вистинска слугинка ни вистински член на семејството. Но, таа не е оној [[Ренесанса|ренесансен]] тип кој е носител на заплетите и расплетите. Таа е присутна за да ја одржува конспиративноста, да прави помали услуги, но од неа не може да се очекува помош. Покрај другите споренди ликови (слугите Самсон, Петар итн.), дадилката е носителка на [[Хумор|хумористичните]] реплики во драмата. ''Меркуцио'' е немирен дух, типичен претставник на ренесансен, разуздан млад човек кој е секогаш подготвен за борба и затоа паѓа убиен од раката на Тибалт. ''Бенволио'' е помирољубив од почит кон својот пријател Ромео или поради строгата заповед на кнезот. ''Тибалт'' е лик кој потекнува од мрачното [[Феудализам|феудално]] минато, олицетворение на дрскост, па и на подлост и подмолност поради што е „предопределен“ да биде негативец до самиот крај. Иако е малку присутен во дејствието, тој е најнепомирливиот човек во состојбите кога би требало да се смируваат страстите. Тој не е плашливец, но не бира средства како ќе го уништи својот противник.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 187-188.</ref> == Кратка содржина == [[Податотека:Francesco Hayez 053.jpg|thumb|left|„Последниот бакнеж на Ромео и Јулија“ од [[Франческо Ајец]] (1823)]] Во прологот, хорот раскажува дека во Верона живеат две стари и угледни семејства кои долго време се во непријателски односи чии деца се заљубуваат меѓусебно, но нивната љубов завршува со смртен крај.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 17.</ref> ===Прв чин=== Дејствието започнува со улична расправија меѓу Монтеките и Капулетите. Доаѓа принцот од [[Верона]] и им вели дека доколку продолжат да го кршат законот ќе бидат казнети со [[Смртна казна|смртна казна]]. Подоцна, грофот Парис го прашува г-динот Капулети дали ќе му ја даде неговата ќерка за жена, но тој се двоуми бидејќи Јулија има само тринаесет години. Го моли грофот да почека уште две години и го поканува на бал „под маски” кој ќе се одржи во неговиот дом. Г-ѓата Капулети и дадилката ја убедуваат Јулија да го прифати додворувањето на грофот Парис. По завршувањето на уличната расправија, Бенволио разговара со неговиот роднина Ромео, синот на г-динот Монтеки, за неговата тага. Причина за Ромеовата депресија е невозвратената љубов од девојка по име Розалина, една од внуките на г-динот Капулети. Ромео, наговорен од Бенволио и Меркуцио, оди на балот во домот на Капулетите со надеж дека ќе ја види Розалина. Меѓутоа, таму, Ромео ја здогледува Јулија, ја бакнува и двајцата веднаш се заљубуваат еден во друг.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 19-63.</ref> ===Втор чин=== По завршувањето на балот, настапува таканаречената „сцена на балконот”, при што Ромео се прикрадува во дворот на Капулетите и ја гледа Јулија на балконот, која му се колне на вечна љубов и покрај омразата која што постои меѓу нивните семејства. Тогаш, Ромео и Јулија одлучуваат да се венчаат. Утредента, тие се среќаваат во црквата каде што треба да ги венча фратарот Лоренцо, кој се надева дека ќе ги помири двете семејства преку венчавката на нивните деца.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 64-104.</ref> ===Трет чин=== Роднината на Јулија, Тибалт, го предизвикува Ромео на [[Двобој|двобој]], но тој одбива да се бори. Меркуцио му се лути на Тибалта за неговата дрскост, како и на Ромео за неговото толку лесно предавање,<ref>''Romeo and Juliet'', III.i.72.</ref> и тој го прифаќа двобојот на Тибалт. Меркуцио е тешко ранет и набргу умира, а Ромео, потресен од пријателовата смрт и бесен на себеси, го убива Тибалта. На местото на борбата пристигаат кнезот и група граѓани и кнезот го протерува Ромео од Верона поради убиството, заканувајќи се дека доколку се врати во градот, тој ќе биде убиен. Дадилката ја известува Јулија за смртта на Тибалт и за прогонството на Ромео. Во меѓувреме, тој се крие кај отецот Лоренцо, кој му ја соопштува пресудата на кнезот. Ромео е очаен бидејќи казната ќе го раздели од саканата и сака да се убие, но отецот и дадилката го спречуваат. Лаврентиј го советува да ја мине ноќта заедно со Јулија и изутрината да побегне во [[Мантова]], каде ќе се крие додека не се објави веста за неговиот брак со Јулија. Во таа прилика, дадилката му го дава прстенот што му го подарува Јулија. За тоа време, Парис го посетува грофот Капулети, кој, не земајќи ја предвид болката на Јулија, му дава дозвола да ја земе за жена и ја закажува венчавката за неколку дена. Ромео и Јулија тајно ја минуваат ноќта заедно и се разделуваат во зората. Кога родителите ѝ ја соопштуваат одлуката да ја омажат за Парис, Јулија одбива, а татко ѝ се заканува дека ќе се одрече од неа, ако не го прифати бракот. Јулија ја моли мајка си да го одложи [[Брак|бракот]], но и таа ја одбива, а, исто така, и дадилката ја советува да го заборави Ромео и да се омажи за Парис. Без поддршка од најблиските, Јулија решава да побара совет од отецот Лоренцо.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 105-152.</ref> ===Четврти чин=== Следниот ден, Парис го посетува отецот Лоренцо за да се договорат за венчавката, а тогаш доаѓа и Јулија која бара помош од отецот, заканувајќи се дека ќе се убие, ако ја омажат за Парис. Отецот ѝ предлага да ѝ даде отровна напивка која привремено ќе ја успие, па сите ќе помислат дека е мртва, а потоа, тој и Ромео ќе ја извадат од [[Гроб|гробницата]] и таа ќе му се придружи на Ромео во Мантова.<ref>''Romeo and Juliet'', IV.i.105.</ref> Јулија се согласува со планот и го известува татко си дека прифаќа да се омажи со Парис, а тогаш, грофот ја закажува свадбата за еден ден порано од предвиденото. Ноќта пред венчавката, Јулија ја испива напивката, а изутрината, дадилката и родителите помислуваат дека е мртва и ја погребуваат во семејната гробница.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 153-177.</ref> ===Петти чин=== Слугата Балтазар го известува Ромео за смртта на Јулија. Скршен од болка, Ромео купува отров од еден [[Аптека|аптекар]] и веднаш заминува кај гробницата на Капулетите. Во меѓувреме, отецот Лоренцо испратил писмо до Ромео, известувајќи го за вистината, но писмото не стигнува до него. Ноќта, Парис го посетува гробот на Јулија со намера да ја оплакува и тогаш таму пристигаат Ромео и Балтазар. Воден од мислата дека Ромео сака да го сквернави телото на Тибалт, Парис сака да го уапси Ромео. Така, меѓу нив започнува борба во која Ромео го убива Парис и неговото тело го погребува во семејната гробница на Капулетите. Таму, го здогледува телото на Јулија и, мислејќи дека е мртва, го испива отровот и умира. Тогаш, кај гробницата доаѓа отецот Лоренцо, а во меѓувреме, Балтазар заспал скриен во близината и мисли дека сонувал за борбата меѓу Ромео и Парис. Тогаш се буди Јулија и ги здогледува мртвите тела на Парис и на Ромео. Отецот Лоренцо ѝ кажува што се случило и ја убедува да се [[Монах|замонаши]]. Слушајќи дека доаѓаат стражарите, отецот бега од гробиштата, а Јулија го бакнува Ромео и се убива со неговиот нож. Стражарите ги фаќаат Балтазар и отецот Лоренцо, а наскоро пристигаат кнезот, родителите на Јулија и татко му на Ромео (претходната ноќ, мајка му на Ромео умрела од преголема тага). Отецот Лоренцо, Балтазар и слугата на Парис сведочат, а кнезот го чита последното писмо на Ромео упатено до татко му и така се разоткрива вистината за трагичната случка. Драмата завршува со помирувањето на семејствата Капулети и Монтеки.<ref>Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 178-202.</ref> == Извори == [[Податотека:Arthur Brooke Tragicall His.jpg|thumb|Предната страна на делото на [[Артур Брук]]- '''Ромео и Јулија''']] Меѓу првите љубовни приказни била онаа на Пирам и Тизба („[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]“ на [[Овидиј]]) којашто е слична со приказната на Шекспир: родителите на љубовниците се мразат, а Пирам, исто така, верува дека неговата љубов Тизба е мртва.<ref>Halio (1998: 93).</ref> Приказната за [[Антија и Хавроком]] од Ксенофонт од Ефес, напишана во третиот век, исто така содржи слични елементи со драмата „Ромео и Јулија“, како што е разделбата на љубовниците и напивката која предизвикува лажна смрт.<ref>Gibbons (1980: 33).</ref> Првата верзија на приказната за Ромео и Јулија е приказната за Марјото (Mariotto) и Џаноца (Gianozza) од [[Мазучо Салернитано]] (Masuccio Salernitano), која е 33. приказна од неговата книга раскази „Мали раскази“ (''Il Novellino''), објавена во 1476г.<ref name="Hosley"/> Дејството на приказната на Салернитано се случува во [[Сиена]], во [[13 век]], при што инсистирал настаните да се одвиваат токму во овој век во кој и самиот тој живеел и творел. Неговата верзија на приказната ја опфаќа тајната венчавка, фратарот којшто им помага на љубовниците, сцената во која угледен граѓанин умира, прогонството на Марјото, присилниот брак на Џаноца, сцената со отровот и загубеното писмо. Во оваа верзија, Марјото е пронајден и смртно казнет (со отсекување на главата), а Џаноза умира од тага.<ref>Gibbons (1980: 33–34); Levenson (2000: 4).</ref> [[Лујџи да Порто]] (Luigi da Porto) ја преработил оваа приказна како „Џулиета и Ромео“ (''Giulietta e Romeo'') и ја сврстува во неговата книга „Новопронајдената историја на двајца благородни љубовници“ (Historia novellamente ritrovata di due Nobili Amanti“), објавена во 1530г.<ref name="Moore38_44">Moore (1937: 38–44).</ref> <ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184.</ref> При пишувањето на приказната, Да Порто искористил и делови од „Пирам и Тизба“ и од „[[Декамерон]]“ на [[Џовани Бокачо|Бокачо]]. На самата љубовна приказна ѝ дал модерна форма, почнувајќи од имињата на семејствата Монтеки и Капулети, како и на самата локација - Верона.<ref name="Hosley">Hosley (1965: 168).</ref> Исто така, тој вовел и ликови кои ќе соодвестуваат на оние на Шекспир: Меркуцио, Тибалт и Париз. Приказната на Да Порто се потпира на историски факти, односно се смета дека дејството се одвивало за време на владеењето на кралот на Верона, Бартоломео дела Скала (Bartolomeo II della Scala), т.е. еден век пред Салернитано. Монтеките и Капулетите биле две различни политички фракции во 13 век, коишто делумно се спомнуваат во [[Данте Алигиери|Дантеовото]] „Чистилиште“ како пример за несогласувањата меѓу луѓето.<ref>Moore (1930: 264–277)</ref> Според верзијата на Да Порто, Ромео го испива отровот, а Јулија се прободува со неговиот нож.<ref>Gibbons (1980: 34–35).</ref> Во 1554г., [[Матео Бандело]] (Matteo Bandello) ја објавил својата верзија на Ромео и Јулија.<ref name="Moore38_44"/> Бандело става нагласок на првичната Ромеова депресија и на омразата меѓу семејствата, и ги воведува ликовите на Дадилката и Бенволио. Приказната на Бандело е преведена на [[Француски јазик|француски јазик]] од страна на Пјер Боестуо (Pierre Boaistuau) во 1559г., во неговата книга „Трагични приказни“ (''Histories Tragiques'').<ref>Gibbons (1980: 35–36).</ref> Во тоа време постоел тренд на објавување на дела врз основа на италијанските приказни (novelles) кои биле многу популарни и интересни за редовните посетители на театарот, па затоа се смета дека Шекспир се идентификувал со збирката приказни насловена како „Палатата на задоволствата“ од Вилијам Пејнтер (William Painter) од 1567г. Оваа збирка содржи и верзија на Ромео и Јулија во проза, под наслов „Убавата приказна за вистинската и вечна љубов на Ромео и Јулија“ (''The goodly History of the true and constant love of Rhomeo and Julietta''). Неговата верзија на Ромео и Јулија е драматизација на преводот на [[Артур Брук]] со наслов „Трагичната историја на Ромеус и Џулиета“<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 183.</ref> при што Шекспир строго се придржувал до поемата, но додал детали и за главните и за споредните ликови (особено за Дадилката и Меркуцио). == Датум и текст == [[Податотека:Romeo and Juliet Q2 Title Page-2.jpg|thumb|left|Насловна страна на второто кварто издание на ''Ромео и Јулија'' објавено во 1599г.]] Не е познато кога Шекспир точно ја напишал „Ромео и Јулија”. Во неа, дадилката на Јулија се осврнува на еден [[Земјотрес|земјотрес]] за кој вели дека се случил пред 11 години. Земјотрес се случил во Англија во 1580г., при што се смета дека авторот ги издал првите изданија во 1591 год., иако други земјотреси (и во Англија и во Верона) се случиле и на други датуми, различни од 1591г. Но, стилските сличности со драмата „Сон на една летна ноќ“ (A Midsummer Night's Dream) и другите драми напишани во периодот меѓу 1594-95г, само ја потврдуваат претпоставката дека можеби „Ромео и Јулија“ била напишана во истиот тој период. За првпат, драмата била изведена во 1596 или 1597 година, кога била отпечатена во Лондон, но без името на авторот.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 183.</ref> Една од претпоставките е дека Шекспир ја започнал драмата во 1591г. при што подоцна ја завршил во 1595г.<ref name="Arden_Date">Gibbons (1980: 26–27).</ref> Шекспировата „Ромео и Јулија“ била издадена во две кварто изданија, исто како и збирката под наслов „Прво фолио” (First folio) од истиот автор во 1623г. Двете изданија исто така се познати и како Q1 и Q2. Првото издание- Q1 се појавило во раната 1597г. испечатено од Џон Дантер (John Danter). Но бидејќи текстот доста се разликувал од подоцнежните изданија, означен е како „лош кварто”, и самиот Т. Џ. Б Спенсер (T. J.B. Spencer) – издавач од 20 век го опишал како одвратен текст, дека најверојатно претставува реконструкција на драма врз основа на лошата меморија на еден или двајца глумци, а воедно и дека текстот бил нелегално испечатен. Дополнително објаснување за недостатоците на Q1 е тоа дека [[драма]]<nowiki/>та (како и многу други од тоа време) веќе била издадена пред јавно да биде изведена на сцена од страна на драмската компанија. Како и да е, текстот се појавува во раната 1597г, па затоа се смета дека драмата можеби е напишана во 1596 година.<ref name="Spencer">Spencer (1967: 284).</ref> Подобреното Q2 издание било насловено како „Прекрасната и жална трагедија на Ромео и Јулија“ (The Most Excellent and Lamentable Tragedie of Romeo and Juliet). Изданието е печатено во 1599г, од Томас Крид (Thomas Creede), а објавено од Катберт Бурби (Cuthbert Burby). Изданието Q2 има 800 редови повеќе за разлика од изданието Q1. На неговата насловна страна пишува „преправено, додадено и прегледано”. Всушност, сите подоцнежни кварто и фолио изданија на „Ромео и Јулија“ се засновани на второто Q2 издание, и сите тие се модерни изданија и кои било отстапувања од Q2 во наредните изданија (без разлика дали се добри или лоши) им се препишуваат на издавачите и композиторите, а не на Шекспир.<ref name="Halio_History"/> == Теми и мотиви == Делото „ Ромео и Јулија ” нема некоја специфична тема. Според некои предлози главната тема би можела да го опфаќа откритието на ликовите дека луѓето не се ни лоши ни добри, но се на некој начин слични,<ref name="Bowling 208">Bowling (1949: 208–220).</ref> кои се будат од сонот и се наоѓаат во реалноста, каде што постои опасност од непромислена постапка, или доживување на трагична судбина. Никој од овие предлози не бил целосно поддржан во светот. Како и да е, иако не постои главна тема јасно е дека драмата содржи неколку мали тематски елементи коишто се испреплетуваат на различни начини. За некои од тие елементи разговараат академиците и се објаснети подолу:<ref>Halio (1998: 65).</ref> === Љубов === Вечната љубов меѓу двајвата љубовници е една од главните елементи во Ромео и Јулија. Ромео и Јулија претставуваат симбол за млада и забранета љубов. Голем број академици го проучувале јазикот и историскиот контекст на трагичната љубов. На првата средба, Ромео и Јулија употребуваат вид на комуникација- метафора, којашто ја употребувале голем број на автори за време периодот во кој живеел Шекспир. Употребувајќи метафори за зборовите „ светец ” и „ грев ”, Ромео сакал да знае што всушност Јулија чувствува за него. Оваа метода, на употреба на метафори е воведена од Балдасар Кастиглион ( Baldassare Castglione )- чии дела биле преведени на англиски јазик. Тој истакнува дека ако момчето употрби метафора со што ја поканува девојката, таа може да се преправа дека не го разбрала, а тој да се обиде уште еднаш и притоа да не го изгуби своето достоинство. Во овој случај, Јулија учествува во овој вид на комуникација, употребувајќи метафори. Религиозните метафори како што се „ свето место ”, „ поклоник ” и „ светец ” често се употребувале во поезијата во тоа време со значење на љубов, а не на безбожност- термин кој го поврзувале со католицизмот неколку години пред делото да биде напишано. Во сцената на балконот, според Шекспир, Ромео случајно го слуша монологот на Јулија, но според верзијата на приказната на Брук, монологот на Јулија никој не го слуша. По правило, девојката треб ада биде скромна и срамежлива за да провери дали нејзиниот додворувач е искрен, но со кршење на ова правило се забрзува заплетот во драмата. Љубовниците го прескокнуваат долгиот процес на додворување, и веднаш разговараат за врска и брак иако се познаваат само една ноќ. Последната сцена со самоубиството, всушност е контрадикторна- според Католичката религија, самоубиствата претставуваат грев кој се казнува во пеколот, додека пак во драмата оној којшто се самоубива за да биде со својата љубов на некој начин се искупува за својот грев и оди во рајот за да биде заедно со својот сакан. Од друга страна пак, иако љубовта на Ромео и Јулија е страсна тие одлучуваат да ја консумираат во својот брак со што не ја губат наклонетоста на публиката. Во драмата љубовта и сексот се споредуваат со смртта. Низ целото дејство во драмата, Ромео и Јулија заедно со останатите ликови, фантазираат за „ образот на смртта ”, којшто е синоним за „ љубовник ”.Јулија еротски го споредува Ромео со смртта. Веднаш пред нејзиното [[самоубиство]] го грабнува ножот на Ромео и вели: „О среќен ножу! Еве ти ја [[канија]]та. Овде рѓосувај и пушти ме да умрам”.<ref>''Romeo and Juliet'', V.iii.169–170.</ref><ref>MacKenzie (2007: 22–42).</ref> === Судбина и шанса === „О, јас сум шутот на судбината!” - '''Ромео'''<ref>''Romeo and Juliet'', III.i.138.</ref> Мислењата на критичарите се поделени во однос на улогата на судбината во драмата. Не постои консензус во врска со тоа, дали судбината на ликовите им била да умрат заедно, или пак тоа се случило поради серија несреќни околности. === Светлина и темнина === Во целата драма на Шекспир, „Ромео и Јулија” доаѓа до израз контрастот светло-темно. [[Caroline Spurgeon]] ја споредува светлината со природната убавина на младата љубов. На пример, Ромео и Јулија се светлите ликови во темната позадина. Ромео ја споредува Јулија со сонцето, што повеќе свети и од факелот, со дијамант кој светка во ноќта, и светол ангел меѓу темните, црни облаци. И додека лежи навидум мртва во гробницата Ромео вели: „убавината нејзина, го осветлува нејзиниот гроб”. Јулија го опишува Ромео како „ ден во ноќ ” и „побел од снег качен на грбот на гавранот црн”. Овој контраст на светло- темно претставува и симбол на љубовта и омразата, младоста и староста на метафоричен начин. Понекогаш овие вкрстени метафори создаваат драмска иронија. На пример, љубовта на Ромео и Јулија е светлина во среде темната омраза околу нив, но сите нивни дејствија се случуваат во ноќ и темнина, а расправиите на сред „бел ден”. Овој парадокс наметнува атмосфера на морална дилема за љубовниците: дали да бидат верни на семејството или на љубовта. На крајот се си доаѓа на своето место, благодарение на љубовта меѓу Ромео и Јулија. == Критика и толкување == „Ромео и Јулија“ е едно од најдобрите дела на Шекспир, и покрај многубројните недостатоци забележани од критичарите. Првиот критичар на делото бил [[Семјуел Пипс]] (''Samuel Pepys'') кој во 1662 година напишал дека „ова е најлошото дело до сега”.<ref name="ShakeCrit415">Scott (1987: 415).</ref> Во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]], критиката се однесувала на [[морал]]ната порака во драмата. Глумецот и драмскиот автор [[Дејвид Гарик]] (''David Garrick'') во неговата адаптација на драмата од 1748 година го исклучува ликот на Розалина велејќи: „Ромео е превртлив и безобѕирен, заменувајќи ја Розалина со Јулија“. Критичарите како Чарлс Дибдин (''Charles Dibdin'') сметаат дека исклучувањето на ликот на Розалина од драмата е намерно направено за да се покаже безобѕирноста на главниот лик, и дека тоа е причината за неговиот трагичен крај. „Ромео и Јулија“ е најпознатата драма посветена на љубовта, а нејзините ликови се стекнале со бесмртна слава во светската книжевност. Делото станало популарно веднаш по првата изведба, а подоцна тоа служело како пример за останатите драмски писатели од елизабетанската ера. Во делото се опева идеалната [[Љубов|љубов]] која е повредна дури и од животот. Под дејството на љубовта, во рок од пет дена (колку што трае дејствието во драмата), Ромео созрева во херој, а девојчето Јулија созрева во девојка која знае што сака и бестрашно се стреми кон својата цел. И споредните ликови придонесуваат за силната атмосфера на драмата со тоа што заземаат определен став кон љубовта: Меркуцио ја истакнува комичната страна на љубовта, сметајќи дека главата е постара од срцето; татко ѝ на Јулија смета дека родителот е господар на детското срце; мајка ѝ смета дека бракот се склучува со определена сметка, за Парис, љубовта е плитка и сентиментална; за дадилката, љубовта е само задоволување на полните нагони; а отецот Лоренцо гледа на љубовта од аспект на манастирската атмосфера и го советува Ромео „да сака умерено“.<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 11-13.</ref> Иако Шекспир не е првиот автор кој раскажува за трагичната љубов на Ромео и Јулија, тој е првиот автор кој приказната ја поставил на сцената, давајќи ѝ драмска форма. И додека во претходните верзии се видливи трагите на мрачна [[Балада|баладичност]], Шекспир го крева текстот на нивото на најсуптилна [[Лирика|лиричност]]. Поради тоа, Шекспир ги предава на неизвесност ликовите кои се вмешани во судбината на двајцата љубовници, како што се отецот Лоренцо (кој во делото на Брук станува испосник и така умира), дадилката (која кај Брук е прогонета како казна за тоа што не ја открила мажачката на Јулија) и аптекарот (кој во делото на Брук е обесен како казна за тоа што му го продал отровот на Ромео). Понатаму, Шекспир не се впушта во потрага на причината за непријателството на семејствата Капулети и Монтеки, туку нивната постоечка омраза тој ја зема како факт. Во секој случај, во борбата меѓу двете семејства учествуваат и родницните и слугите, а паѓаат и жртви, како што е случајот со Тибалт кого го убива Ромео. Меѓутоа, токму преку таа омраза и преку смртта се раѓа величенствена љубов, која пак е прекината под дејство на истата омраза. Така се раѓа спиралата на омразата, смртта, љубовта, омразата, љубовта, смртта...<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 184.</ref> Ромео и Јулија претставуваат [[Метафора|метафора]] на идеалната љубов — за сите времиња, но не по [[Платон|платонската]] чистота, туку по големината на љубовта во која тие се жртвуваат себеси. Ни едниот ни другиот не се чишени од човечките недостатоци,н о како спој претставуваат идеја на универзалноста, универазални протагонисти на неуштивата љубов. Нивната смрт како да не е залудна, зашто таа стануав залог за мирот меѓу две непријателски семејства. На тој начин, Ромео и Јулија се големи не само поради својата љубов, туку и со жртвата со која се става крај не едно недогледно крвопролевање. Во основата, „Ромео и Јулија“ е лирска драма и лириката е нејзиното основно обележје, а [[Епика|епското]] лежи во смртта и во жртвата, но не во нивниот опис, туку во длабоката содржина. Големи во љубота, Ромео и Јулија се поголеми во смртта и уште поголеми во запирањето на омразата. Мразејќи, Ромео се вљубува, а љубејќи, тој и Јулија горат, но не како жртви на својата љубов, туку на омразата.<ref>Георги Сталев, „За една вечна присутност“, во: Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 188-189.</ref> == Драмска структура == Во драмата „Ромео и Јулија“, Шекспир употребува неколку драмски техники (ненадејната промена од [[комедија]] во [[трагедија]]) за кои добил пофалба од критичарите. Така, до [[смрт]]та на Меркуцио во третиот чин, делото е комедија. По неговата смрт, драмата одеднаш станува сериозна и добива трагичен тон. Откако Ромео е прогонет, а не погубен, и фратарот Лоренс ѝ нуди план на Јулија за да повторно се соедини со својот сакан, публиката може сè уште да се надева на среќен крај. Неизвесноста трае до отворањето на завесата и до последната сцена во [[гроб]]ницата. Ако Ромео го дочекаше писмото, можеби и ќе имаше надеж тој и Јулија да бидат спасени. Овие промени од надеж во очај, спас и повторно надевање, ја потенцираат трагедијата кога и последната надеж умира и двајцата љубовници умираат на крајот. Шекспир, исто така, употребува и споредни дејствија со цел да се добие појасна слика за дејството на главните ликови. ==Преводи и изведби на македонски јазик== * ''Издание од 1988 година'': Во 1988 година, драмата (со наслов „Ромео и Џулиета“) е објавена на [[Македонски јазик|македонски јазик]] како заедничко издание на издавачките куќи [[Македонска книга]], [[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]] и [[Култура (издавачка куќа)|Култура]], а во рамките на библиотеката „Странски и југословенски автори“. Преводот го направила Таска Дубровска, додека препевот е дело на [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]]. Ликовното уредување е дело на Коста Бојаџиевски, а книгата е испечатена во Печат БГЗ — ООЗТ Печатница „К. Дандаро“ во [[Битола]]. Книгата, со димензии од 21 сантиметар и со обем од 191 страница, е каталогизирана во [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Климент Охридски“, Скопје]], но ја нема меѓународната ознака [[ISBN]].<ref>Вилијам Шекспир, ''Ромео и Џулиета''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988.</ref> == Ромео и Јулија како мотив во уметноста и во популарната култура == === Ромео и Јулија како мотив во книжевноста === Драмата „Ромео и Јулија“ извршила големо влијание врз подоцнежната [[литература]], а мотивот на забранетата љубов меѓу момче и девојка од две непријателски семејства се среќава во поголем број книжевни дела. Така, во расказот „[[Ромео и Јулија в село]]“ на швајцарскиот писател [[Готфрид Келер]] се опишува љубовта на синот и ќерката на двајца селани во [[Швајцарија]], кои се мразат меѓусебно поради една нива.<ref>Gotfrid Keler, ''Ljudi iz Sledvile''. Beograd: Rad, 1964, стр. 3-66.</ref> Исто така, во расказот „Ромео и Јулија од нашата улица“ на македонската писателка [[Христина Аслимоска]] се опишува љубовта на две деца.<ref>Христина Аслимоска, ''Разделба со детството''. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 34-35.</ref> === Ромео и Јулија во филмот и телевизијата === „Ромео и Јулија“ е можеби една од најприкажуваните драми на сите времиња.<ref name="Brode 2001: 42">Brode (2001: 42).</ref> Најзначајните [[филм]]ски изданија се оние на [[Џорџ Цукор]], чија верзија од 1936 година била номинирана за наградата „[[Оскар]]“, [[Ромео и Јулија (филм од 1968)|верзијата]] на [[Франко Зафирели]] од 1968 година и верзијата на [[Баз Лурман]] во 1996 година. „Ромео и Јулија“ за првпат била пренесена на филмското платно во ерата на немите филмови од [[Џорџ Мелис]], но денес филмот се смета за изгубен. Драмата за првпат беше видена на [[филм]] во 1929 година, кога [[Џон Гилберт]] ја повторил сцената на балконот заедно со [[Норма Сирер]]. Сирер и [[Лесли Хауард]], со заедничка возраст од над 75 години, ги играле двајцата млади љубовници во верзијата на Џорџ Цукор, која ниту критиката ниту публиката не ја прифатиле со воодушевување. Кинематографите сметале дека филмот е премногу кичест. [[Ренато Кастелани]] ја освоил главната награда на [[Венецијански филмски фестивал|Венецијанскиот филмски фестивал]] за неговиот филм „[[Ромео и Јулија (филм од 1954)|Ромео и Јулија]]“ од 1954 година. Неговиот Ромео веќе бил искусен филмски глумец, а спротивно на него, [[Сузан Сентал]], која ја играла Јулија била секретарка, откриена од [[режисер]]от во еден лондонски бар и била избрана поради нејзината „слатка бледа кожа и медена руса коса”. Во 1960 година била снимена сценската пародија за [[Студена војна|студената војна]] „[[Романоф и Јулија]]“ (''Romanoff and Juliet''). Во 2006 година, во Дизниевиот филм „[[Средношколски мјузикл]]” било употребено дејството на „Ромео и Јулија“, сместувајќи ги двајцата млади љубовници во соперничко средно училиште наместо во скарани семејства. === Ромео и Јулија како тема во музиката === * „[[Капулети и Монтеки (опера)|Капулети и Монтеки]]“ — [[Опера|опера]] на италијанскиот [[Композитор|композитор]] [[Винченцо Белини]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2024-04-11 Svijet klasike: Capuleti i Montecchi (пристапено на 11.4.2024)]</ref> * „[[Ромео и Јулија (опера на Шарл Гуно)|Ромео и Јулија]]“ — опера на францускиот композитор [[Шарл Гуно]] од 1867 година.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-09-24 Romeo i Julija - Opera Charlesa Gounoda (пристапено на 24.9.2023)]</ref> * „[[Ромео и Јулија (балет од Сергеј Прокофјев)|Ромео и Јулија]]“ — [[Балет|балет]] на рускиот композитор [[Сергеј Прокофјев]] од 1935 (1940) година. * „Ромео и Јулија“ ([[англиски]]: ''Romeo & Juliet'') — песна на американската [[рок]]-група [[Мајкл анд д Месинџерс]] (''Michael & The Messengers'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8z5i36RjlDA&t=334s YouTube, Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965-1968 CD 1 ALBUM COMPLETO (пристапено на 8.12.2018)]</ref> * „Ромео ја имаше Јулија“ (англиски: ''Romeo Had Juliette'') — песна на американсиот рок-музичар [[Лу Рид]] (''Lou Reed'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Lou-Reed-New-York/master/44356 Discogs, Lou Reed ‎– New York (пристапено на 26.3.2021)]</ref> == Наводи == <references/> == Надворешни врски == {{sisterlinks|Romeo and Juliet}} {{Портал|name=Шекспир|image=Shakespeare.jpg}} * [http://clicknotes.com/romeo/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090918060259/http://clicknotes.com/romeo/ |date=2009-09-18 }} Text with notes, line numbers, and search function * [http://www.gutenberg.org/etext/1112 ''Romeo and Juliet''] - [[Проект Гутенберг]] * [http://shakespeare.mit.edu/romeo_juliet/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210422091416/http://shakespeare.mit.edu/romeo_juliet/ |date=2021-04-22 }} HTML version at MIT * [http://romeoandjuliet.publicliterature.org/ ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080907211630/http://romeoandjuliet.publicliterature.org/ |date=2008-09-07 }} Full text with audio. * [http://www.maximumedge.com/shakespeare/romeojuliet.htm ''Romeo and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081031083036/http://www.maximumedge.com/shakespeare/romeojuliet.htm |date=2008-10-31 }} Scene-indexed and searchable version of the play. * [http://clicknotes.com/romeo/BrookeIndex.html Arthur Brooke's ''Romeus and Juliet''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091001030210/http://www.clicknotes.com/romeo/BrookeIndex.html |date=2009-10-01 }} * [http://www.amrep.org/articles/4_3a/romeus.html Essay: ''How Romeus Became Romeo''] Comparing Brooke's work with Shakespeare's {{Вилијам Шекспир}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Трагедии од Вилијам Шекспир]] cd651k62a947o58hifjhbm0im1u6p2e 0 124772 5586995 5482267 2026-07-04T10:09:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586995 wikitext text/x-wiki {{2009 Светско Акватичко Првенство}} '''13тото [[ФИНА Светско Акватичко Првенство|ФИНА Светско Првенство]]''' се одржа во [[Рим]] од 17 јули до 2 август 2009. Натпреварувњето повторно ќе ги содржи сите 5 водени дисциплини: скокови во вода, пливање, пливање на отворено, синхронизирано пливање и ватерполо. Рим го освои правото да биде домаќин на оваа натпреварување на 16 јули 2005 во Монтреал, Канада. Во изборот Рим ги победи останатите кандидати: [[Атина]] (Грција), [[Москва]] (Русија) и [[Јокохама]] (Јапонија). На овој турнир ќе се натпреваруваат рекордни 2556 натпреварувачи од 185 земји.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2515&Itemid=108 PR52 - 13th FINA WORLD CHAMPIONSHIPS - Рекордна учесност во Рим (ИТА)] {{Семарх|url=https://archive.today/20120524224736/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2515&Itemid=108 |date=2012-05-24 }} од мрежното место на ФИНА (www.fina.org); retrieved 2009-07-13.</ref> == Стадиони == * Форо Италико * Меѓународен воден стадион „Тор Вергата“. * Остија == Распоред == {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;" |- |bgcolor=#00cc33| ● ||Отворачка церемонија|| bgcolor=#3399ff| ● ||Натпревари|| bgcolor=#ffcc00| ● ||Финални натпревари||bgcolor=#ee3333| ● ||Затворачка церемонија {{end box}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- ! Јули/Август!! width=35|17!!width=35|18!!width=35|19!!width=35|20!!width=35|21!!width=35|22!!width=35|23!!width=35|24!!width=35|25!!width=35|26!!width=35|27!!width=35|28!!width=35|29!!width=35|30!!width=35|31!!width=35|1!!width=45|2!!width=25|Вку. |- | Церемонии || ||bgcolor=#00cc33 align=center|●|| || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center|● |- align="center" | align="left" | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство|Пливање]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 400 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 400 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4×100 м штафета краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4×100 м штафета краул|●]] <!-- 27 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m делфин|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m поединечно мешано|●]] <!-- 28 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m грбно|●]]<br /> [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 1500 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m градно|●]] <!-- 29 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 800 m краул|●]] <!-- 30 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m поединечно мешано|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m краул|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 4x200 m штафета краул|●]] <!-- 31 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 100 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m грбно|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 200 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4x200 m штафета краул|●]] <!-- 1 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 200 m грбно|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 100 m делфин|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 800 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 4x100 m штафета мешано|●]] <!-- 2 -->| bgcolor=#ffcc00 | [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 50 m грбно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m градно|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 400 m поединечно мешано|●]]<br />[[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 50 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 1500 m краул|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 400 m поединечно мешано|●]] [[Пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 4x100 m штафета мешано|●]] <!-- T -->| 40 |- align="center" | align="left" | [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство|Пливање на отворено]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 5 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 5 км мажи|●]] <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 10 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 10 км мажи|●]] <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 25 км жени|●]] [[Пливање на отворено на 2009 Светско Акватичко Првенство – 25 км мажи|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 6 |- align="center" | align="left" | [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство|Скокови во вода]] <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 1м висина|●]] <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 10м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 3м висина синхронизирано|●]] <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 1м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 10м висина синхронизирано|●]] <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 3м висина|●]] [[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 10м висина|●]] <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 3м висина|●]] <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Жени 3м висина синхронизирано|●]] <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Скокови во вода на 2009 Светско Акватичко Првенство – Мажи 10м висина синхронизирано|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 10 |- align="center" | align="left" | [[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство|Ватерполо]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 24 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 25 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 26 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 27 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 28 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 29 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 30 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 31 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство – Женски турнир|●]] <!-- 1 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Ватерполо на 2009 Светско Акватичко Првенство – Машки турнир|●]] <!-- 2 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" | [[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство|Синхронизирано пливање]] <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим техничко|●]] <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Соло техничко|●]] <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Дует техничко|●]] <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим комбинирано|●]] <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Соло слободно|●]] <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Дует слободно|●]] <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00 |[[Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство – Тим слободно|●]] <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- T -->| 7 |- ! Финалиња !! 1 !! 2 !! 3 !! 1 !! 5 !! 3 !! 2 !! 2 !! 4 !! 4 !! 4 !! 5 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 7 !! 65 |} == Освојувачи на медали == ''Последно обновено на:15:34, 3 август 2009 (UTC)'' {| {{RankedMedalTable}} |- |1 |align="left"|{{USA}} |11 |11 |7 |'''29''' |- |2 |align="left"|{{CHN}} |11 |7 |11 |'''29''' |- |3 |align="left"|{{RUS}} |8 |8 |4 |'''20''' |- |4 |align="left"|{{GER}} |7 |4 |1 |'''12''' |- |5 |align="left"|{{AUS}} |4 |5 |10 |'''19''' |- |6 |align="left"|{{GBR2}} |4 |3 |2 |'''9''' |- |7 |align="left"|{{ITA}} |4 |1 |5 |'''10''' |- |8 |align="left"|{{SRB}} |3 |1 |0 |'''4''' |- |9 |align="left"|{{HUN}} |2 |1 |3 |'''6''' |- |10 |align="left"|{{BRA}} |2 |1 |1 |'''4''' |- |11 |align="left"|{{ESP}} |1 |7 |3 |'''11''' |- |12 |align="left"|{{JPN}} |1 |2 |1 |'''4''' |- |13 |align="left"|{{TUN}} |1 |2 |0 |'''3''' |- |rowspan="3"|14 |align="left"|{{DEN}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |align="left"|{{SWE}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |align="left"|{{ЗИМ}} |1 |1 |0 |'''2''' |- |17 |align="left"|{{RSA}} |1 |0 |3 |'''4''' |- |18 |align="left"|{{NED}} |1 |0 |1 |'''2''' |- |19 |align="left"|{{MEX}} |1 |0 |0 |'''1''' |- |20 |align="left"|{{CAN}} |0 |4 |5 |'''9''' |- |21 |align="left"|{{FRA}} |0 |3 |3 |'''6''' |- |rowspan="2"|22 |align="left"|{{GRE}} |0 |1 |0 |'''1''' |- |align="left"|{{POL}} |0 |1 |0 |'''1''' |- |rowspan="7"|24 |align="left"|{{AUT}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{CRO}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{CUB}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{LTU}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{МЛЗ}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{NOR}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |align="left"|{{ROM}} |0 |0 |1 |'''1''' |- |colspan="2"|'''Вкупно''' |'''65''' |'''65''' |'''67''' |'''197''' |} == ФИНА конгрес 2009 == Вообичаено, заедно со Светското Првенство, [[ФИНА]] го одржува двегодишниот '''Генерален Конгрес''' во Рим, за време на настанот, на 24 јули 2009 во 09:00 часот.<ref name="FINAcal">[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_jcalpro&Itemid=136 FINA Calendar: July 2009] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150819003020/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_jcalpro&Itemid=136 |date=2015-08-19 }} j, from the FINA website (www.fina.org) retrieved 2009-07-06.</ref> На собирот ќе се избираат 22 членови на бирото на ФИНА (од извршниот одбор на ИФ) за периодот од 2013 до 2019. ФИНА правилата наложуваат де овие 22 члена на бирото ќе треба да ги изберат Извршните директори (Претседател, Благајник, Секретар и др.) <ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=115 FINA Bureau page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924052725/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=115 |date=2015-09-24 }} from the FINA website (www.fina.org); retrieved 2009-07-06.</ref> Заедно со Генералниот Конгрес ќе се одржат '''Техничките Конгреси'''(ТК) за секоја дисциплина посебно, за да ги претстават правилата во тие дисциплини. Конгресите ќе бидат одржани на:<ref name="FINAcal" /> * 15 јули: ТК за скокови во вода, ТК за пливање на отворено * 16 јули: ТК за симхронизирано пливање, ТК за Ватер поло. * 23 јули: ТК за пливање Забелешка: Техничките конгреси треба да се одржат пред почнувањето на дисциплината на првенството и пред Генералниот Конгрес. <br /> Друга забелешка: Нема да се одржи натпревар во пливање на датата на одржување на Генералниот Конгрес. == Контроверзии околу пливачките костими == Во март 2009 година,<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2192&Itemid=107 PR21 - FINA Bureau Meeting] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427133924/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2192&Itemid=107 |date=2015-04-27 }} published by FINA on 2009-03-14; retrieved 2009-08-12.</ref> поради залагањата на нејзините членови, ФИНА одлучи да постави граници околу конструкцијата на пливачкиот костим, велејќи дека костимот давал повеќе духовна енергија, стабилност брзина и издржливост. Овие напори започнаа по претставувањето на костимот во почетокот на 2008, и тоа доведе до ограничување на костимите,а ФИНА издаде список на одобрени костими за натпреварувањата.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2390&Itemid=107 PR37 - FINA Commission for Swimwear Approval] {{Семарх|url=https://archive.today/20120730045807/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2390&Itemid=107 |date=2012-07-30 }} published by FINA on 2009-05-18; retrieved 2009-08-12.</ref> По ова на произведувачите на костими им беше дадено време да ги прилагодат своите костими, кои првично не беа одобрени. Во јуни 2009 година, ФИНА одлучи да ги врати костимите, кои беа тргнати од употреба во март<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2482&Itemid=107 PR46 - FINA Executive Meeting / Swimsuits] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151009105016/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2482&Itemid=107 |date=2015-10-09 }} published by FINA on 2009-06-22; retrieved 2009-08-12.</ref>(Поради што ФИНА сè уште е тужена од страна на некои производители, како на пример TYR). Ефектот се согледа на Светското Првенство во водени спортови 2009, каде ограничувањата не беа стапени на сила. Исто така ова доведе до промена на правилата од страна на Техничкиот Комитет за пливање (23 јули) и Генералниот Конгрес (24 јули)<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2537&Itemid=107 FINA General Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427132006/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2537&Itemid=107 |date=2015-04-27 }} report issued by [[FINA]], on 2009-07-24; retrieved 2009-08-12.</ref>, каде беа поставени ограничувања на костимите. Сепак овие промени на правилата нема да стапат насила до 2010, а имаше и некои обиди да се одложи ова ограничување (Впечатокот беше дека овие промени ќе стапат насила на 1 јануари 2010; Сепак извршниот директор на ФИНА по неколку дена кажа дека датумот не е одреден, но најверојатно ќе биде април или мај).<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/28/AR2009072802805.html FINA Says Suit Ban Could Be Delayed] by Amy Shipley, The Washington Post. Published 2009-07-29; retrieved 2009-08-12.</ref> Потоа на 31 јули 2009, Бирото на ФИНА (Одборот на организацијата) потрвди дека датумот на спровеувањето ќе биде 1 јануари 2010.<ref>[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2543&Itemid=107 PR59 - FINA BUREAU MEETING] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150915043305/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=2543&Itemid=107 |date=2015-09-15 }} (FINA Press Release 2009-59), published by FINA on 2009-07-31, retrieved 2009-08-12.</ref> Поради предностите од пливачките костими, некои ова првенство го нарекуваа “Пластични Игри“.<ref name="plastic1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/02/AR2009080201983.html|title=More Questions Than Answers at Swimming World Championships|author=Amy Shipley|first=|date=3 август 2009|work=|publisher=The Washington Post|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 август 2009|posted=|accessed=}}</ref><ref name="plastic2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nytimes.com/2009/08/04/sports/04swim.html|title=Redefining Fast at the ‘Plastic Games’|author=CROUSE|first=KAREN|date=3 август 2009|work=|publisher=The New York Times|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 август 2009}}</ref> Овие материјали содржат полиуретен, кој гледано од некоја страна ја подобрува ефикасноста. Ова го поддржувааат и 43 Светски рекорди поставени на ова првенство<ref>[https://web.archive.org/web/20090731153259/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,25849712-952,00.html Swimming's fabric unravels with suit farce] by Jim Tucker for the Courier Mail [Australia]. Published 2009-07-29, retrieved 2009-08-12.</ref> каде беа поставени рекорди на 38 од 40 натпреварувања и само 2 натпреварувања не добија никаков нов рекорд (На минатите Светски Првенства беа подобрени 24 (2007) и 19 (2003) рекорди на првенствата. Поточно, костимот Arena X-Glide, кој беше носен од Германецот Паул Бидерман, му овозможи голема предности и му помогна во соборувањето на рекордот од Ијан Торп на 400м и во победата против Мајкл Фелпс на 200м краул. Тренерот на Мајкл Фелпс, Боб Бауман истакна: „ Ми беа потребни 5 години за Мајкл Фелпс да се подобри од 1:46 на 1:42, а овој човек тоа го направи за само 11 месеци. Тоа е една неверојатна претстава за обука. Би сакал да знам како го направи тоа.“<ref>{{наведени вести|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25854819-2722,00.html|title=Michael Phelps boycott threat over suit war|author=Jeffery|first=Nicole|date=30 јули 2009|work=|accessdate=5 август 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801055744/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C25854819-2722%2C00.html|archive-date=2009-08-01|dead-url=|publisher=The Australian|url-status=dead}}</ref> Минатата година Бидерман беше рангиран како 9-ти на 200м и 21-ви на 400м во светот на слободен стил.<ref name="msnbc">{{Наведена мрежна страница|url=http://cosmiclog.msnbc.msn.com/archive/2009/07/29/2013052.aspx|title=The science behind the swimsuit war|author=Boyle|first=Alan|date=|work=|publisher=29 јули 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731011438/http://cosmiclog.msnbc.msn.com/archive/2009/07/29/2013052.aspx|archive-date=2009-07-31|dead-url=|accessdate=29 јули 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="yahoo">{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/blog/fourth_place_medal/post/Down-goes-Michael-Phelps-beat-in-200m-free-fir?urn=oly,179248|title=Down goes Michael: Phelps beat in 200m free, first loss since '05|author=Chase|first=Chris|date=28 јули 2009|work=|publisher=Yahoo|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804062231/http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/blog/fourth_place_medal/post/Down-goes-Michael-Phelps-beat-in-200m-free-fir?urn=oly,179248|archive-date=2009-08-04|dead-url=|accessdate=29 јули 2009|posted=|accessed=|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.roma2009.com Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101213193514/http://www.roma2009.com/ |date=2010-12-13 }} {{it}} {{en}} [[Категорија:ФИНА Светско првенство во водени спортови]] [[Категорија:Светско првенство во водени спортови 2009]] 8nt6ax9yb4a3rf05vt4f7sxccg0atz3 0 154677 5586974 4875999 2026-07-04T09:53:26Z Gurther 105215 5586974 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox Historic building |name = Тврдина Сердика<br /> |image = Serdica Fortress E1.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Софија]] |location_country = [[Бугарија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Сердика''' е остаток од тврдина кој се наоѓа во градот [[Софија]], [[Бугарија]]. Наоѓалиштето е изграден во периодот од [[177]]-[[180]] година, во времето на римскиот цар [[Марко Аврелиј]] и [[Комод]]. Градот [[Сердика]] е поранешното име на денешната бугарска престолнина. Во неа се влегувало преку четирите градски порти. Овој комплекс се наоѓа во строгиот центар на градското метро. == Историја == [[Податотека:Serdika-1.jpg|мини|Шематски приказ на Сердика]] Сердика била претворена во тврдина од императорот Марко Аурелиј. Тврдината имала кружни и триаголни кули, и четири порти кои биле заштитени со бастион од двојни кули. Се претпоставува дека тврдината најпрво имала четириаголна форма, а од внатрешната страна постоел пат кој бил наречен „интервалум“. Градежниот знак за изградба на ѕидот на тврдината е речиси целосно зачуван. Се наоѓа на западната порта на Сердика и јасно сведочи за времето кога е поставен: ''„Добар ден! Великите и божествени цареви - Марко Аурелиј Антониј Август, победник на Германците и на Сарматите, татко на татковината, големиот свештеник, и Луциј Аурелиј Комодус Август, победник на Германците и на Сарматите, ги изградија ѕидините на Среднополис, кога гувернер на провинцијата Тракија беше Азелиј Емилијан.“'' На површина од околу 16,5-17,5 хектари и заградена со ѕидови, тврдината немала услови за развој, па затоа уште во тоа време многу згради и храмови биле изградени надвор од ѕидините. Првиот ѕид на тврдината бил сериозно оштетен во 3 век од нашата ера, а бил обновен во 4 век со надградбата на делот од ѕидот (таканаречен „опус микстум“), додека аголот на северозападниот дел бил затрупан. Вториот надворешен ѕид со кружни и правоаголни кули од север, бил изграден од императорот [[Константин Велики]] (306-337), на површина од уште 85 хектари. Градските ѕидини биле многу оштетени при опустошување на градот од страна на Готите во 3 век и од страна на Хуните во 5 век. За време на императорот [[Јустинијан I]] (527-565 г.) тврдината Сердика била обновена: направен е појас од тули и триаголни кули, што се потврдува со изјавата на Прокопиј Цесариски за зајакнувањето на Софија. Ѕидот добил потпора, поради што станал уште поголем и длабок речиси два метри, а меѓу старите кружни кули, долги 50 метри крај ѕидот, биле изградени нови триаголни кули. Потоа, во 6 век, бастионите на портите на Сердика станале петаголни. На [[9 април]] [[809]] година – Велигден, граѓаните ги отвориле портите, бидејќи биле под опсада од страна на [[Крум|кнезот Крум]], по што Сердика била припоена кон Бугарија. Се сметало дека кнезот Крум ја урнал тврдината и речиси го истребил населението, но податоците добиени од археолошките ископувања покажуваат дека ова не е точно.<ref>[http://liternet.bg/publish13/p_pavlov/serdika.htm 1200 години од припојувањето на Сердика (Софија) кон бугарската држава, Пламен Павлов]</ref>  Уривањето на ѕидините од тврдината се случило во 14 век, кога Турците ја презеле власта во Софија. Северно од западната порта постои длабока дупка во ѕидот, што се смета дека е од времето кога Турците се пробивале во градот. Во [[1432]] година, францускиот витез Бернтрандон де ла Брокиер враќајќи се од светите места, поминал низ Софија и го опишал градот што го нарекол „најубавиот град во цела Бугарија“, додавајќи дека населението е бугарско и дека чека помош однадвор за да се ослободи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sofia.bg/history.asp?lines=643&nxt=1&update=all |title=Официјално мрежно место на Столична општина |accessdate=2018-09-02 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924103527/http://www.sofia.bg/history.asp?lines=643&nxt=1&update=all |url-status=dead }}</ref> Од неговите записи се потврдува дека ѕидините биле значително оштетени во тоа време. Во 1969 година со изградбата на метрото, била направена првата значителна реставрација и презентација на дел од тврдината. == Особености == [[Податотека:Sofia amphitheatre, part of.jpg|мини|268п|Дел од амфитеатарот]] [[Податотека:Western gate of ancient Serdica E3.jpg|мини|268п|Западната порта на Сердика]] Сердика има три ѕидини, градени во текот на различни периоди. Ископувањата покажуваат дека градот бил многупати разурнуван од Готи, Хуни, Авари, Словени, Бугари и Турци, а поголемиот дел од урнатините не биле поправани. Источниот дел на тврдината се протега од паркот пред хотел „Рила“ до минералниот извор меѓу улиците „Сердика“ и „Искар“. Источното предградие се протегало до местото каде денес е црквата „Св. Софија“, каде се наоѓал антички театар, кој подоцна служел како амфитеатар. Северниот дел од ѕидините е блиску до аголот на улицата „Екзарх Јосиф“ и [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот „Марија Луиза“]], а оттаму минува под трговскиот центар „Хали“. Од северното предградие на Сердика откриени се фрагменти од големи згради. Западниот дел од ѕидините е во насока на улиците „Вашингтон“ и „Лавеле“ и доаѓа до денешната [[Судска палата (Софија)|Судска палата]]. Западната порта може да се види делумно под нивото на улицата „Вашингтон“, во дворот на новата католичка катедрала. При истражувања на западното предградие, пронајдена е голема трикорабна базилика и две римски гробници, а потоа биле откриени уште пет гробници. Се претпоставува дека во Сердика се влегувало низ четири градски порти, и дека на секоја од нив на голем блок стоел натпис на кој биле запишани информации за изградбата. Во метрото е изложен еден од тие блокови, оној од северната порта. Јужниот дел од ѕидините денес се наоѓа под зградите на „Алабин“, а се поврзува со источниот дел кај хотелот „Рила“. Еден од најголемите споменици на јужното предградие е храмот на Серапис, чии фрагменти се чуваат во Националниот историски музеј. Кулите што се наоѓале во внатрешноста на тврдината биле триаголни и кружни, а кај портите биле петаголни. Растојанието меѓу кулите во западниот и јужниот дел е 200 римски фуса (59,20 м), а во источниот се претспоставува дека било околу 44 м. Тврдината била во делот кој денес го обележуваат улиците „Леге“, „Алабин“, „Позитано“, „Вашингтон“, „Екзарх Јосиф“ и „Сердика“. Во 6 век ги имала следните размери: ширината во правец исток-запад била 337,80 м, а во правец север-југ должината била 562,20 м. Откриен е дополнителен внатрешен ѕид кај источната и западната порта. Заради растењето на градот од север бил изграден и трет внатрешен појас. Северниот дел од новиот ѕид минува низ денешните улици „Козлодуј” и „Клокотница“, до североисточниот агол на „Козлодуј” и „Веселец”, а на северозапад до улиците „Козлодуј” и „Охрид”. Од овие места ѕидот продолжува кон југ преку реката, но не се знае како се спојувал со старата тврдина. Датирањето на двата внатрешни ѕида не е потврдено, но се однесува на периодот меѓу владеењето на Константин I Велики и Јустинијан I Велики. Дебелината на ѕидот е 3,80 м, а таму каде што постојат столбови, достига до 6 м.<ref>[http://historicalcities.narod.ru/photo-serdika-krepost-base.html Археолошки материјали и проучувања, т.2, стр. 18-20, 52]</ref> Надвор од тврдината биле откриени различни видови на утврдување: квадрибург во Орландовци, голем доцноантички христијански комплекс во Лозенец над јужниот парк<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reocities.com/arh_art/is64.html |title=Се навршуваат 1660 години од Сердикискиот собор |accessdate=2018-09-02 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121857/http://www.reocities.com/arh_art/is64.html |url-status=dead }}</ref>, римски вили каде што денес се наоѓа Медицинската академија, населбата Стефан Караџа, станицата Искар, населбата Филиповци, Обелја, и во населбата Хаџи Димитар.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sofiamuseum.bg/wp-content/uploads/2012/06/Lozenec.VV_.11.pdf |title=Веселина Вачкова, Одисејата на Лозенскиот и други уникатни софиски свештени комплекси |accessdate=2018-09-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124344/http://sofiamuseum.bg/wp-content/uploads/2012/06/Lozenec.VV_.11.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>Венцислав Дичев, Римски крепости в България и съседните земи, стр. 47,48</ref><ref>[http://villarustica-sofia.blogspot.com/ Римската вила во населбата Хаџи Димитар, ИИИ - БАН.] </ref>. == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Serdica Fortress}} * [http://bulgariancastles.com/bg/node/1951 Сердика - Бугарски тврдини] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180207211158/http://www.bulgariancastles.com/bg/node/1951 |date=2018-02-07 }}  *[http://www.sofia.bg/sofia2.asp Историја на Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160117204123/http://sofia.bg/sofia2.asp |date=2016-01-17 }} *[http://zheleva-martins.com/2010/09/17/%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F-2/ Добрина Желева-Мартинс, Невидливиот град.]  *[http://www.sofia-agk.com/esoft/tyrgove_i_konkursi/2013/Konkurs_Sveta_Nedelq_2013-01-07/prilojenie_1/1-1_grafi4ni_materiali/1-30.pdf Макета на античката Сердика и топографија на централниот дел од Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305041834/http://www.sofia-agk.com/esoft/tyrgove_i_konkursi/2013/Konkurs_Sveta_Nedelq_2013-01-07/prilojenie_1/1-1_grafi4ni_materiali/1-30.pdf |date=2016-03-05 }} *[http://info-sofia.bg/catalog/bg/Drevna_Sofia/Drevna_SofiaBG.pdf Божидар Димитров, Древна Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304103813/http://info-sofia.bg/catalog/bg/Drevna_Sofia/Drevna_SofiaBG.pdf |date=2016-03-04 }} *[http://www.kultura.bg/bg/article/view/16857 Ана Јанева: Под Софија цел еден град е закопан, Култура - Брой 13, 8 април 2010] *[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=1419912 Проект Античка Сердика - проучување и социализација.] == Наводи == {{наводи}} {{Тврдини во Бугарија}} [[Категорија:Тврдини во Бугарија|Сердика]] [[Категорија:Тврдини во Софија]] [[Категорија:Архитектура од 2 век]] sxgbtx861p15f80gcx10v9incfsxhlm 0 157281 5586924 5400180 2026-07-04T06:23:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586924 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател | name = Саво Костадиновски | native_name = | native_name_lang = | image = Savo Kostadinovski.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1950|5|30|df=yes}} | birth_place = [[Горно Ботушје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = | death_place = | occupation = [[поет]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Саво Костадиновски''' (р. {{роден на|30|мај|1950}} во [[Горно Ботушје]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]] и [[Иселување|иселеник]] во [[Германија]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 124 - 125.</ref> == Животопис == Костадиновски завршил oсновно училиште во [[Горно Ботушје|родното село]] и во [[Гостивар]]. На 26 јули 1963, на денот на [[Скопски земјотрес (1963)|Скопскиот земјотрес]], се здобил со повреда на ногата во разурнатата куќа во Гостивар. Bеднаш по катастрофалниот скопски земјотрес започнала неговата „одисеја“, уште од најраната младост. Во 1964 година, тој престојувал во интернат во [[Белград]], стипендиран како дете на татко-првоборец ([[Народноослободителна војска на Македонија|партизан]]). Во 1965 година, тој pаботел во [[Славонски Брод]], продолжил да пишува [[поезија]] со носталгични изливи. Во 1968 година, тој бил повикан да го отслужи воениот рок во [[Карловац]] и [[Загреб]] (до 1970 година). Tој учел во Техничкото дописно училиште во Белград. Почнувајќи од 1970 година, тој заминал на работа во [[Минхен]], во [[Вирцбург]] и во [[Франкфурт на Мајна]]. Во 1973 година, тој pаботел и се школувал во градот [[Келн]], [[Германија]]. Tаму го минал поголемиот дел од својот животен и работен век. Во 1981 година, тој дипломирал три семестра на машинскиот оддел при Вишиот технички универзитет во Келн. За време на неговите студии, почнал да пишува поезија на [[македонски]] и [[германски јазик]]. Во книгата „''Поезијата во животот на поетот''“, писателот Костадиновски напишал: <blockquote>„Поезијата ми е составен дел од животот, таа ми е живот во секојдневието.“</blockquote>Патувал низ [[Евpопa]], по [[Северна Америка]], [[Австралија]], [[Индија]], [[Тибет]], [[НР Кина|Кина]] и [[Афpика]] ([[Сенегал]]). Многу од песните и расказите за деца и за возрасни на Саво Костадиновски како засебни творби се преведени на повеќе странски јазици, додека неговата збирка стихови за возрасни („''Поезија за поезијата''“) досега е печатена двојазично на македонски и [[романски]] (2002 година), на македонски и германски (2012 година) и на [[српски јазик]] (2015 година). За возрасната читателска публика, тој ја објавил и автобиографската романсирана хроника „[[Трите века]]“ (2005 година). Член е на Сојузот на писателите на Германија од 1993 година. Член e на [[Друштвото на писателите на Македонија]] (ДПМ) од 1989 година, на [[Здружението на новинарите на Македонија]] и на Сојузот на книжевните преведувачи на Македонија од 1995 година. Во 1993 година, тој бил добитник на Наградата „Иселеничка грамота“, во рамките на [[Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 124 - 125.</ref> == Библиографија == [[Податотека:Savo Kostadinovski Wolf Oschlies.jpg|мини|260x260пкс|Саво Костадиновски и германскиот славист [[Волф Ошлис]].]] Саво Костадиновски е автор на книгите: '''Поезијата за деца:''' * „Лето во родниот крај“ (Детска радост, 1980) * „Копнежи“ (Дом на културата „Кочо Рацин“, 1989) * „Децата на светот“ (Дом на културата „Кочо Рацин“, 1990) * „Кафез без птици - Од Ботуше до Келн“ („Печалбарски денови“, Вевчани,1990) * „Песни“ (Културно просветна заедница Скопје, 1991) - збирка од десет книги * „Песни од Ботуше“ (Дом на култура „Кочо Рацин“, 1992) - избор * „Песни“ (Културно просветна заедница Скопје, 1993) - збирка од десет книги * „Порече“ (Мисла, 1995) * „Илјада и една носталгија“ (Детска радост, 2001) - избор * „Заедно со Филип“ (Антолог, 2013) * „Разговори со Бети“ (Антолог, 2013) * „Стихувани години“ (Антолог, 2013) * „Вечен глас“ (Антолог, 2014) - избор * „Писма до Филип“ (Антолог, 2014) * „На одмор кај Филип“ (Антолог, 2014) * „Секогаш со Филип“ (Антолог, 2014) * „Филип е прваче“ (Антолог, 2014) * „Како Филип ја научи азбуката“ (Антолог, 2014) * „Бисерчиња за Бисера“ (Антолог, 2014) * „Записи од Америка“ (Антолог, 2015) * „Блиски песни во далечна Австралија“ (Антолог, 2015) * „Европа во стихови“ (Антолог, 2015) * „Порече“ (Антолог, 2015) * „Од Ботуше во Париз“ (Антолог, 2015) * „Без родниот крај“ (Антолог, 2016) * „Келн и јас“ (Антолог, 2016) * „Со Татковината“ (Антолог, 2016) * „Од животот по Европа“ (Антолог, 2016) * „Македонски знаменитости“ (Антолог, 2016) *„Песни за деца“ - собрани дела, (Академски печат, 2018) *„Бети, Филип и Бисера“ (Академски Печат, 2018) *„Домашни и диви животни“ (Академски печат, 2019) *„На Македонија со љубов“ (Академски печат, 2020) *„Сѐ од љубов за Ботуше и ботушани“ (Академски печат, 2020) *„Дедо, зошто ги сакаш децата“ (Академски печат, 2020) *„Од дневникот на самоизолацијата“ (Академски печат, 2020) *„Ботуше во спомени“ (Академски печат, 2020) *„Ботуше со последните селани“ (Академски печат, 2020) *„Со Ботуше до Арктикот“ (Академски печат, 2020) *„Од дневникот на туѓината“ (Академски печат, 2020) *„Времето не е само илузија“ (Академски печат, 2020) *„Од планинска врвица до автопат“ (Академски печат, 2020) *„Со Бродот од Порече“ (Академски печат, 2020) *„Книга за секое дете“ (Академски печат, 2020) *„Цвеќе и поезија“ (Академски печат, 2021) *„Со цвеќето по светот“ (Академски Печат, 2021) *„Порече во творештвото на писателот Саво Костадиновски“ (во соавторство со Бојан Бежоски) - (Академски печат, 2021) *„Вистините за Костадин Комитата - Капиданот“ (во соавторство со Билјана Бибоска) - (Академски печат, 2021) *„Едно лето во Охрид“ (Академски печат, 2022) *„Така растев кај баба“ (Академски печат, 2022) *„Спомени од детството“ (Академски печат, 2022) *„Рајскирхен во сите годишни времиња“ (Академски печат, 2022) *„На Македонија со љубов“ - дополнето издание (Академска мисла, 2023) *„Стихувани години“ - дополнето издание (Академска мисла, 2023) *„Една есен во Лондон“ (Академска мисла, 2023) *„Една зима во Сиднеј“ (Академска мисла, 2023) *„Една пролет во Париз“ (Академска мисла, 2023) *„Волшебниот број 13“ (Академска мисла, 2023) *„Дедовците и внуците“ (Академска мисла, 2023) '''Поезија за возрасни:''' * Поезија за поезијата (двојазично издание на македонски и романски јазик), Букурешт, 2002 * Поезија за поезијата (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2012 * Поезијата во животот на поетот (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2014 * Die Liebe lebt - „Љубовта живее“, заедно со Терезе Ројбер, (на германски јазик), Скопје, 2014 * Живот за Ботуше (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2014 * Песни од Келн (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2014 * Поезија за поезијата, (превод на српски), „Банатски културен центар“ Ново Милошево, 2015 * Историја на војните (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2016 * Човекот и Татковината (двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2017 *„Поезија за возрасни“ ''- с''обрани дела (двојазично издание на,македонски и германски ), Скопје, 2018 *„Песни и Манифести“ (Двојазично издание на македонски и германски), Скопје, 2020 *„Стари и нови песни“ - Скопје, 2020 *„Поет и Воин“ - (циклус песни од Ѓоре Геровски) Скопје, 2021 *„Ние, поетите од Келн“ (избор поезија од поетите во Келн) Скопје, 2021 *„Песни за Порече и поречани“ - Академска мисла, 2023 *„Посветени песни“ - Академска Мисла, 2023 *„Синовите на Македонија“ - Песнопој, 2023 '''Проза:''' * Трите века, биографски – хронолошки роман за возрасни („Македонска реч“, 2005), – Скопје * Трите века, биографски – хронолошки роман за возрасни, во превод на германски („Literatur Atelier“, 2016) – Бон * Роден крај со срце - збирка раскази за млади („Македонска реч“, 2005) – Скопје * Трите века, (второ дополнето издание) биографски – хронолошки роман за возрасни, („Македоника литера“, 2016) - Скопје * Роден крај со срце (во превод на германски („Literatur Atelier“, 2016) – Бон * Бисера и Филип (во превод на германски („Literatur Atelier“, 2016) – Бон * Роден крај со срце (двојазично издание на македонски и германски) („Антолог“, 2016) – Скопје * Бисера и Филип, (двојазично издание на македонски и германски) („Антолог“ 2016) – Скопје * Под Добра Вода - монографија за Горно Ботуше („Антолог“, 2016) - Скопје * Сѐ од љубов за Порече и поречани - монографија („Антолог“, 2017) - Скопје * Сѐ од љубов за Порече и поречани - монографија (второ дополнето издание), („Антолог“, 2017) - Скопје *„Писателот од Порече“ - монографија за Саво Костадиновски, (во соавторство со Наум Попески),(„Академски Печат“, 2018) - Скопје *„Појаснувања“ (Академски печат, 2021) - Скопје == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20090528234453/http://dpmk.org/k.htm К - Друштво на писателите на Македонија], Кратка биографиja Костадиновски, Саво * [http://www.makemigration.com/strani/?type=dynamic&page=savo%20kostadinovski&submenu=67&mainmenu=55&args=&subsubmenu=125&submenu2=-2 Агенција за Иселеништво на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131227022856/http://www.makemigration.com/strani/?type=dynamic&page=savo%20kostadinovski&submenu=67&mainmenu=55&args=&subsubmenu=125&submenu2=-2 |date=2013-12-27 }}: Поезија: Саво Костадиновски - Илјада и една носталгија * [http://reper.net.mk/knigi/zaedno-so-filip-savo-kostadinovski Моите први книги Заедно со Филип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131227000322/http://reper.net.mk/knigi/zaedno-so-filip-savo-kostadinovski |date=2013-12-27 }} Саво Костадиновски – РЕПЕР, Скопје, година VI, број 33/2013, 20 дек 2013 * [http://www.worldcat.org/search?q=kw%3A%22Kostadinovski%2C+Savo++%22&dblist=638&fq=&qt=facet_all_ln%3A Savo Kostadinovski on WorldCat] * [http://daily.mk/forward/1318700/dobro-utro-30ti-maj I like MK, 30 мај Родени: 1950 – Саво Костадиновски, македонски поет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131227061920/http://daily.mk/forward/1318700/dobro-utro-30ti-maj |date=2013-12-27 }} {{Македонска книжевност}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Костадиновски, Саво}} [[Категорија:Луѓе од Горно Ботушје]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Македонци од Германија]] qfyh6je4873mbikl5ivqz9kqvaldjs5 0 168499 5586842 5296994 2026-07-03T21:37:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586842 wikitext text/x-wiki {{Christianity}} '''Раното христијанство''' е поим со кој се означува [[Историја на христијанството|историјата на христијанството]] од смртта на [[Исус Христос]] во околу [[30]] година до [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собир]] во [[Никеја]] во [[325]] година. Раното христијанство постоело како едно верско движење односно се сметало како секта во внатрешноста на [[Јудаизам|јудаизмот]] за да во текот на векот потполно се одвои од таа вера. Седиштето на новата религија во почетокот се наоѓало во [[Ерусалим]], но по неуспехот на [[Симон бар Кохба]] во востанието и [[Опсада на Ерусалим (70)|разрушувањето на храмот]], положбата на христијанската црква во градот се намалила. Во меѓувреме, престолнината на [[Римско Царство|Римското Царство]], градот [[Рим]] станал седиште на христијанството, а римскиот епископ станал најдоминантен помеѓу верниците кој подоцна ја добил титулата [[Папа]]. Во текот на ранохристијанскиот период, христијаните на повеќепати биле прогонувани од страна на римските цареви за да во времето на [[Константин I Велики]] стане официјална религија во империјата, а престолнината била преместена во [[Цариград]]. == Основање == Од побројните народи во империјата, [[Евреи]]те односно нивната вера [[јудаизам]] се издвојувала со [[монотеизам]], односно верување во еден [[Бог]]. Раното христијанство настанало на територијата на денешна [[Палестина]] и [[Израел]] и како таква во тоа време новата вера била сметена како [[секта]] која потекнува од јудаизмот. Првобитната христијанска црква била формирана по смртта на [[Исус]] и истата била формирана од страна на неговите следбеници и [[апостоли]] во [[Ерусалим]]. Според натписите на [[апостол Петар]], голем дел од еврејското население ја прифатиле новата религија и станала христијани. Членовите на новата религија во почетокот се нарекувале Назаретци, а подоцна биле нарекувани христијани. Заедницата на членовите ја сочинувале исклучиво Евреи кои сметале дека Исус е [[Месија]], односно [[Христос]] чие доаѓање произлегувало од еврејската книга [[Танах]]. Во христијанството оваа книга е позната како [[Стар завет]]. Голем дел од јудејските старешини ова ново движење го сметале за [[ерес|еретично]], а членовите на движењето биле исклучувани од еврејската заедница а честопати предавани на римската власт. Во овие околности, голем дел од учените во тоа време христијаните ги сметале како [[Антисемитизам|антисемитисти]]<ref>[http://www.pravoslavni-odgovor.com/Svet_oko_nas/zasto_su_gonili_Hriscane.htm Андреј Курајев, Поради што биле прогонувани Христијаните во паганскиот свет (српски)]</ref> . Раното христијанство во текот на [[1 век]] се оделило од јудаизмот. Така, во средината на [[1 век]], христијанското движење подводство на [[Апостол Петар]] станало претежно нееврејско. Христијаните продолжиле да ја ја почитуваат еврејската [[Библија]] создавајќи го [[Стариот завет]]. Од еврејската Библија биле отстранети некои делови, а спротивно од тоа биле додадени нови кои подоцна (како што е ѝ денес) биле вметнати во [[Нов завет|Новиот завет]]. Следбениците на [[Исус]] и Апостолите при своето проповедање успеале да создадат христијански заедници во [[Палестина]], [[Мала Азија]], [[Сирија]], [[Египет]], [[Северна Африка]] и [[Балкан|Балканскиот Полуостров]]. Јазикот кој бил користен во тоа време од страна на христијаните бил [[грчки јазик|грчкиот]]. Во антиката, религијата обично била поврзана со одреден народ или град. Затоа се смета дека христијаните биле први кои ги промениле старите традиции околу врската помеѓу народите и религиите<ref>-{Robert Wilken, Pagan Criticism of Christianity}-</ref>. == Верување == Христијанството ја проповедела еднаквоста помеѓу луѓето и затоа во почетокот било прифаќано од страна на ниските класи во општеството. [[Апостол Павле]] пишува: “''Нема овде Евреи ниту Грци, нема ниту робови ниту господари, ни машки ни женски родови; бидејќи сите вие сте еднакви пред Христос''<ref>Павлово послание пред Галачаните, 3:28</ref> Во текот на [[1 век]] од новата ера, христијаните се тајно организирале на проповедите и молитвите. Ранохристијанските свети тајни вклучувале [[Свето крстење]], [[помазување]] и [[причестување]]. Верски симболи кои биле користени од раните христијани бил [[ихтис]]от кој бил користен како акроним меѓу христијаните за зборовите: “''Исус Христос, Божји Син, Спасител''“. == Прогонство == Римјаните раните христијани ги нарекувале [[атеизам|атеизти]], безбожници поради нивното одбивање да ги прифатат [[Римски богови|римските богови]]<ref>[http://www.pravoslavni-odgovor.com/Svet_oko_nas/zasto_su_gonili_Hriscane.htm Андреј Курајев, Поради што биле христијаните прогонувани во паганскиот свет (српски)]</ref> Така, честопати христијаните поради својата [[религија]] биле убивани или осудувани на смрт на кое тие одговарале на властите “''Вие можете да не убивате, но нам не можете да ни нанесете зло''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Osnovi/Dijalozi/Dijalozi08.htm |title=Валентин Свенцицки, О промислу и слободи воље |accessdate=2009-10-04 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513163816/http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Osnovi/Dijalozi/Dijalozi08.htm |url-status=dead }}</ref> Првиот поголем прогон на христијаните започнал во времето на римскиот цар [[Нерон]] ([[54]]-[[68]]). Во [[64]] година во [[Рим]] избил голем пожар. Царот за подметнувањето на пожарот ги обвинил христијаните наложувајќи им да го напуштат градот. За време на овој прогон, христијаните биле распнувани на крст, фрлени во [[Тибар]] или предавани на дивите животни во [[Амфитеатар|амфитеатрите]]. Меѓу овие први маченици се наоѓаат и [[Апостол Петар]] и [[Апостол Павле]] кои биле погубени во [[67]] година<ref>[http://pogled.50megs.com/Index/Nauka/Istorija/Pobeda_Hriscanstva.htm Милован Балабан, Победата на христијанството во Римското Царство (српски)]</ref>, како и [[Прокес и Мартинијан]] кои биле пуштени во темница. Прогоните продолжиле во времето на царот [[Диоклецијан]] ([[81]]-[[96]]), во чии прогони животот го загубил [[Тимотеј Ефески]] и [[Антипа Пергамски]]. Во времето на царот [[Трајан]] ([[98]]-[[117]]) пострадиле епископите [[Свети Симон Ерусалимски]] и [[Игнатиј Антиохиски]]. Во времето на [[Антонин Пиј]] ([[138]]-[[161]]) пострадала [[Фелицита Римска]] заедно со нејзините седум синови кои биле погубени. Прогоните продолжиле во времето на [[Марко Аурелиј]] ([[161]]-[[180]]), а најпозната жртва од тоа време бил [[Јустин Филозоф]] кој во [[Рим]] [[165]] година бил погубен. [[Александар Север]] бил првиот римски цар кој покажал благосклонетост кон христијанството. Се кружело вести дека во неговото дворско светилиште покрај статуата на [[Сократ]], ја ставил и онаа на [[Аврам]] и [[Исус]]. Но најголемите прогони на христијаните било во времето на [[Диоклецијан]] (284-311). Најпозната жртва од неговиот прогон бил бискупот [[Свети Дуј]]. == Поделба на црквата == Пред два века христијанската [[Библија]] сѐ уште не била канонизирана како и многу други [[апокриф]]и. Христијанската книга која денеска е позната како [[Нов завет]] била создадена некаде во периодот од [[180]] до [[200]] година. [[Нов завет|Новиот завет]] зборува за важноста и поддршката околу толкувањето и прифаќањето на [[христијанство]]то. Всушност, во раната црква главната задача на епископите им била да ги оттргнат од верниците т.н. лажни пророци кои проповедале низ народот (подоцна наречени [[ерес]]и). Наследниците биле предупредени и од самиот [[Исус]] (Марко 13:21-23). Според [[христијанска апологија|христијанската православна апологија]] и литератот [[Гилберт Кит Честертон]], во раната [[црква]], односно во времето на [[Исус]] и по него немало значителни разногласија околу прифаќањето и толкувањето на верата. Тој пишува дека сите апостоли само ја продолжиле мисијата на [[Исус]]. Тоа било продолжено и од страна на нивните наследници, пред сè [[Игнатиј Антиохиски]], [[Иринеј Лионски]], [[Јустин Филозоф]] и [[Поликарп Смирнски]]. Кон крајот на [[2 век]] христијанските заедници се обидиниле во една заедница чиј поглавар станал римскиот епискот кој подоцна ја добил титулата [[Папа]]. Христијаните кои останале надвор од таа заедница биле прогласени за [[ерес]]и, шизматици и слично до појавата на [[гностицизам|гностицизмот]], [[аријанство]]то и [[манихејство]]то. == Библиски канони == Библиските канони претставуваат збир од христијански книги кои ја сочинуваат христијанската [[Библија]]. Раната црква го користела [[Стар завет|Стариот завет]]<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) pp. 302–303; cf. Justin Martyr, ''[[First Apology]]'' 67.3</ref>. Апостолските творби, посебно [[четири евангелија|четирите евангелија]] се најраните христијански закони<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) pp. 301; cf. Irenaeus, ''[[On the Detection and Overthrow of the So-Called Gnosis|Adversus Haereses]]'' 3.11.8</ref>. Посланијата на [[Апостол Павле]] како канонизирана форма биле прифатени кон крајот на [[1 век]]<ref>Both points taken from Mark A. Noll's ''Turning Points'', (Baker Academic, 1997) pp 36–37</ref>. [[Јустин Филозоф]] се споменува во „мемоарите на апостолите“ во почетокот на [[2 век]]. Ориген кон [[200]] година ги спомнал 27-те книги и покрај тоа што имало многу противоречности помеѓу христијаните и евреите. [[Мураториски фрегмент|Мураторискиот фрегмент]] покажува дека до [[100]] година веќе постоеле голем број на христијански книги, кои подоцна биле вклучени во [[Нов завет|Новиот завет]], заедно со [[четири евангелија|четирите евангелија]]<ref>H. J. De Jonge, "The New Testament Canon", in ''The Biblical Canons''. eds. de Jonge & J. M. Auwers (Leuven University Press, 2003) p. 315</ref>. Како целина, во раната христијанска црква, каноните биле прифатени од скоро сите христијански верници<ref>''The Cambridge History of the Bible'' (volume 1) eds. P. R. Ackroyd and C. F. Evans (Cambridge University Press, 1970) p. 308</ref>. Во искажувањето на [[Атанасиј Александриски]] од [[367]] година, тој напишал список на апсолутно сите книги кои биле вклучени во [[Нов завет|Новиот завет]]<ref name = "Lingberg-2006">{{наведена книга|title=A Brief History of Christianity|first=Carter|last=Lindberg|pages=15|year=2006|publisher=Blackwell Publishing|isbn=1405110783}}</ref>, користејќи го зборот канонизација врз книгите<ref>David Brakke, "Canon Formation and Social Conflict in Fourth Century Egypt: Athanasius of Alexandria's Thirty Ninth Festal Letter", in ''Harvard Theological Review'' 87 (1994) pp. 395–419</ref>. Африканскиот Синод во [[393]] година ги прифатил книгите од [[Нов завет|Новиот завет]]<ref name="McDonald 2002">McDonald & Sanders' ''The Canon Debate'', 2002, Appendix D-2, note 19: "[[Book of Revelation|Revelation]] was added later in 419 at the subsequent synod of Carthage."</ref>. [[Папа Дамас I]] во [[382]] година му дал инструкции на [[Јероним Стридонски]] во започнувањето со преводот на Библијата на [[латински јазик]]<ref name="McDonald 2002"/><ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) p. 320; F. F. Bruce, ''The Canon of Scripture'' (Intervarsity Press, 1988) p. 230; cf. Augustine, ''De Civitate Dei'' 22.8</ref>. Преводот се смета за најдобар на [[латински јазик]] и е познат како [[Вулгата]]. [[Папа Инокентиј I]] во [[382]] година издал библиски [[канон]] идентичен на претходниот.<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) p. 320; Bruce Metzger, ''The Canon of the New Testament: Its Origins, Development, and Significance'' (Oxford: Clarendon, 1987) pp. 237–238; F. F. Bruce, ''The Canon of Scripture'' (Intervarsity Press, 1988) p. 97</ref> == Легализација == [[Податотека:Spread of Christianity to AD 600 - Atlas of World History.png|thumb|right|float|250px| {{легенда|#1F63A7|Ширење на христијанството до 325 година}} {{легенда|#6AB4FF|Ширење на христијанството до 600 година}}]] Ерата на христијанството во доцниот антички период започнува со пренесувањето на престолнината на [[Римско Царство|империјата]] од [[Рим]] во [[Цариград]] (тогашен [[Византион]]) од страна на [[Константин I Велики]] во почетокот на [[4 век]], а периодот завршува со појавата на [[Среден век|средниот век]] (односно станува збор за периодот од шестиот век). Ова се смета дека е еден од најважните моменти од христијанската историја, поради фактот што Константин I за христијанството најпрвин го легализирал, а подоцна го вовел како државна религија. Царот [[Галериј]] во [[311]] година бил еден од последните императори кои извршиле прогон на христијанското население од империјата<ref>Lactantius, [http://www.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/lactant/lactpers.html#XXXIV ''De Mortibus Persecutorum''] ("On the Deaths of the Persecutors") ch. 35–34</ref> . [[Константин I Велики]] и [[Лициниј]] во [[313]] година го издале т.н. [[Милански едикт]], со кое христијанската вера се прогласила за рамноправна религија во империјата. Константин станал првиот христијански император кој лично ја прифатил новата религија. До [[391]] година, во времето на владеење на царот [[Теодосиј I]], христијанството станало најраспространета религија во [[Римско Царство|Римското Царство]]. == Христијански собори == [[Константин I Велики]] по признавањето на христијанството во империјата го свикал [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собор]]. Целта на Соборот била разрешување на несогласувањата кои се појавиле во Александриската Црква околу природата на [[Господ Исус Христос]] во однос на Неговата врска со [[Отецот]], односно попрецизно – дали Господ [[Исус Христос]] има иста или слична природа на [[Бог]] [[Отецот]]. [[Свети Александар]] и [[Свети Атанасиј]] ја зазеле првата позиција (дека Господ Исус Христос има иста природа со Бог Отецот), додека презвитер [[Ариј]] (од кого се развива и подоцнежното еретичко [[Аријанство]]) се залагал за второто тврдење. На овој собор било поддржано првото тврдење со огормно мнозинство (од сите присутни, само двајца гласале во полза на презвитер Ариј). Другото решение кое било донесено на овој Првиот вселеснки собор се однесувало на датумот на славењето на Велгиден (Пасха), најзначајниот празник во христијанскиот календар. На соборот било решено празнувањето да се случува првата недела после првата полна месечина од пролетната рамноденица, независно од библиското хебрејско сметање на времето (квардодециманизам) и дал овластување на Александрискиот Архиепископ секоја година да го соопшти датумот на останатите архиепископи. == Поврзано == * [[Исус Христос]] * [[Историја на христијанството]] * [[Константин I Велики и христијанството]] * [[Апостолски собор]] * [[Прв вселенски собор]] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristians.org/ Рано христијанство] * [http://www.ebionim.org Ebionites] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091213035059/http://ebionim.org/ |date=2009-12-13 }} * [http://www.earlychristianwritings.com/ Ранохристијански писари] * [http://www.ccel.org/ Christian Classics Ethereal Library] * [http://www.earlychurchtexts.com Рани христијански текстови] * [http://www.plough.com/ebooks/earlychristians.html The Early Christians in Their Own Words] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121002100409/http://www.plough.com/ebooks/earlychristians.html |date=2012-10-02 }} (free Ebook - English or Arabic) * [http://www.newadvent.org/fathers/ Catholic Encyclopedia: The Fathers of the Church] * [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/ PBS Frontline: The First Christians] * [http://department.monm.edu/classics/Speel_Festschrift/sundbergJr.htm "The Old Testament of the Early Church" Revisited, Albert C. Sundberg, Jr.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160414002426/http://department.monm.edu/classics/Speel_Festschrift/sundbergJr.htm |date=2016-04-14 }} * [http://www.religiousstudies.uncc.edu/JDTABOR/indexb.html The Jewish Roman World of Jesus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100817164055/http://www.religiousstudies.uncc.edu/JDTABOR/indexb.html |date=2010-08-17 }} * [http://www.sofiatopia.org/equiaeon/jesus1.htm From the Jesus-people to Early Christianity - 30 - 110 AD] * [http://www.josemariaescriva.info/index.php?id_cat=1574&id_scat=1572 First Christians and Rome] * [http://www.bib-arch.org/online-exclusives/oldest-church.asp Cave in Jordan Said to Have Been Used by Early Christians] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107002316/http://www.bib-arch.org/online-exclusives/oldest-church.asp |date=2010-01-07 }} Biblical Archaeology Review * [https://web.archive.org/web/20110520035326/http://sites.google.com/site/obrasdeangelfsanchezescobar/publicaciones/publicaciones-en-el-terreno-de-la-religion/a-history-of-the-early-christian-church Ángel F. Sánchez Escobar: A History of the Early Christian Church] (for the text, click on links at foot of the page) * [http://www.publicchristianity.com/videos/earlychristians.html Professor Edwin Judge on the early Christians from the Centre for Public Christianity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100128100625/http://www.publicchristianity.com/Videos/earlychristians.html |date=2010-01-28 }} == Наводи == {{reflist}} {{Христијанство2}} [[Категорија:Патристика]] [[Категорија:Еврејско-христијански теми]] [[Категорија:Историја на Новиот завет]] [[Категорија:Рано христијанство| ]] [[Категорија:Историја на христијанството]] [[Категорија:Христијанството во 1 век]] [[Категорија:Христијанството во 2 век]] [[Категорија:Христијанството во 3 век]] [[Категорија:Христијанството во 4 век]] 2bk80czin7z8tg1h7jdllwpikwcou9i 10 168981 5586628 5091640 2026-07-03T12:08:59Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586628 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за политика |country=Народна Република Кина |image=中華人民共和國國徽.svg |size=125 |width={{{width|}}} |title=Кина}} |- | align=left | <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">[[Устав на Народна Република Кина|Устав]]</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Уставна историја на Кина|Уставна историја]] * [[Устав на Народна Република Кина од 1954 г.|1954]] * [[Устав на Народна Република Кина од 1975 г.|1975]] * [[Устав на Народна Република Кина од 1978 г.|1978]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">Идеологија</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Список на политички идеологии|Идеологии]] * [[марксизам-ленинизам]] * [[маоизам]] * [[денгизам]] ** „[[Четири основни начела]]“ * „[[Три претстави]]“ * [[научен развој]] * [[кинески сон]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">[[Влада на Народна Република Кина|Влада]]</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Национално народно собрание]] ** [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојан комитет на ННС]] *** [[Претседател на Постојаниот комитет на Националното народно собрание|Претседател на ПК на ННС]]: [[Џанг Деѓанг]] ** [[Претседател на Народна Република Кина|Претседател]]: [[Си Ѓинпинг]] *** [[Потретседател на Народна Република Кина|Потпретседател]]: [[Ли Јуенчао]] ** [[Државен совет на Кина|Државен совет]] ([[Централна народна влада на Народна Република Кина|Централна народна влада]]) *** [[Премиер на Народна Република Кина|Премиер]]: [[Ли Ќанг]] **** [[Вицепремиер на Народна Република Кина|Вицепремиери]] **** [[Државен советник (Кина)|Државен советник]] ** [[Централен воен комитет (Кина)|Централен воен комитет]] ** [[Врховен народен суд на Народна Република Кина|Врховен народен суд]] ** [[Врховно народно правобранителство на Народна Република Кина|Врховно народно правобранителство]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">Право</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Законодавен систем на Народна Република Кина|Законодавен систем]] * [[Комитет за политички и законодавни работи на Централниот комитет на Комунистичката партија на Кина|Централен комитет за политички и законодавни работи]] ** [[Правосуден систем на Народна Република Кина|Правосуден систем]] *** [[Судски систем на Народна Република Кина|Судски систем]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">[[Комунистичка партија на Кина|КПК]]</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Национален конгрес на Комунистичката партија на Кина|Национален конгрес]] ** [[Централен комитет на Комунистичката партија на Кина|Централен комитет (ЦК)]] *** [[Политбиро на Комунистичката партија на Кина|Политбиро]] ([[Постојан комитет на Политбирото на Комунистичката партија на Кина|Постојан комитет]]) **** [[Генерален секретар на Комунистичката партија на Кина|Генерален секретар]] **** [[Секретаријат на Комунистичката партија на Кина|Секретаријат]] *** [[Централен воен комитет (Кина)|Воен ЦК]] ** [[Централен комитет за дисциплинска инспекција на Комунистичката партија на Кина|ЦК за дисциплинска инспекција]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">[[Обединет фронт (Кина)|Обединет фронт]]</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Народно политичко советодавно собрание]] * [[Список на политички партии во Кина|Помали партии]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">[[Војска на Народна Република Кина|Војска]]</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Централен воен комитет (Кина)|Воен ЦК]] ** [[Народна ослободителна армија]] ** [[Народна вооружена полиција]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="border:1px solid #a3b0bf;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;">Други теми</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> * [[Избори во Кина|Избори]] * [[Административна поделба на Кина|Административна поделба]] * [[Човекови права во Кина|Човекови права]] * [[Надворешни односи на Народна Република Кина|Надворешни односи]] ([[Кина и Обединетите Нации|ООН]]) * [[Странска помош]] </div> </div> {{politicsboxend|country=Кина|}}<noinclude> {{clear}} == Поврзано == * {{пв|Политика на Тајван}} — се однесува на [[Република Кина]] [[Категорија:Предлошки за Кина]] [[Категорија:Политика на Кина|Ψ]] </noinclude> 6rrci0mtz94fyfaexn1vlcr8fwf3il1 10 169074 5586631 4727260 2026-07-03T12:10:34Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586631 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name =Државен совет на НР Кина |title = {{знамеикона|Кина}} [[Државен совет на Кина|Државен совет на НР Кина]] |image = [[Податотека:中華人民共和國國徽.svg|60п|Амблем на НР Кина]] |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |above = [[Државен совет на Кина|Општа служба]] |group1 = [[Државен совет на Кина#Главни функционери|Членови на ДС]] ([[кабинет]])<br>(на пленарни седници) |list1 = {{Navbox|child |group1 = [[Централен комитет на Комунистичката партија на Кина|Извршни членови]] |list1 = *[[Премиер на Кина|Премиер]] *[[Вицепремиер]]и *[[Државен совет на Кина|Државни советници]] *[[Државен совет на Кина|Генерален секретар]] }} *[[Министер|Министри]] на [[Државен совет на Кина#Министерства и комисии на Државниот совет|министерствата и комисиите]] *[[Национална ревизорска служба на Кина|Главен ревизор]] |group2 = [[Државен совет на Кина#Министерства и комисии на Државниот совет|Министерства<br>и комисии]] |list2 = *[[Министерство за земјоделство на Кина|Земјоделство]] *[[Министерство за граѓански работи на Кина|Граѓански работи]] *[[Министерство за трговија на Кина|Трговија]] *[[Министерство за култура на Кина|Култура]] *[[Национална комисија за развој и реформи|Развој и реформи]] *[[Министерство за образование на Кина|Образование]] *[[Министерство за заштита на околината на Кина|Заштита на околината]] *[[Државна комисија за малцински работи|Малцински работи]] *[[Министерство за финансии на Кина|Финансии]] *[[Министерство за надворешни работи на Кина|Надворешни работи]] *[[Национална комисија за здравство и планирање на семејството|Здравство и планирање на семејството]] *[[Министерство за домување и урбано-рурален разој на Кина|Домување и урбано-рурален разој]] *[[Министерство за труд на Кина|Труд и социјала]] *[[Министерство за индустрија и информатика на Кина|Индустрија и информатика]] *[[Министерство за правда на Кина|Правда]] *[[Министерство за земјиште и ресурси на Кина|Земјиште и ресурси]] *[[Национална ревизорска служба на Кина|Ревизорска служба]] *[[Министерство за одбрана на Кина|Одбрана]] *[[Народна банка на Кина|Народна банка]] *[[Министерство за јавна безбедност на Кина|Јавна безбедност]] *[[Министерство за наука и технологија на НР Кина|Наука и технологија]] *[[Министерство за државна безбедност на Кина|Државна безбедност]] *[[Министерство за надзор на Кина|Надзор]] *[[Министерство за транспорт на Кина|Транспорт]] *[[Министерство за водостопанство на Кина|Водостопанство]] |group3 = [[Државен совет на Кина#Посебна организација во непосредна надлежност на Државниот совет|Посебна организација]] |list3 = *[[Комисија за надзор и управување со државна сопственост]] |group4 = [[Државен совет на Кина#Организации во непосредна надлежност на Државниот совет|Организации]] |list4 = *[[Национална управа за туризам]] *Советничка служба на Државниот совет *[[Царинска управа на Кина|Општа и царинска управа]] *[[Општа управа за печат и издаваштво]] *[[Општа управа за контрола на квалитетот, инспекција и карантин]] *Управа за владини служби при Државниот совет *[[Национално биро за спречување на корупција]] *[[Национална статистичка служба (Кина)|Национална статистичка служба]] *[[Државна управа за производство и трговија]] *[[Национална управа за верски работи]] *[[Државна управа за радио, филм и телевизија]] *[[Државна даночна управа на Кина|Државна даночна управа]] *[[Државна управа за безбедност при работа]] *[[Државна управа за шумарство на Кина|Државна управа за шумарство]] *[[Државна управа за спорт на Кина|Државна управа за спорт]] *[[Државна служба за интелектуална сопственост на Кина|Државна служба за интелектуална сопственост]] |group5 = [[Државен совет на Кина#Управни служби на Држваниот совет|Управни служби]] |list5 = *[[Служба за хонгконшки и макајски работи|Хонгконшки и макајски работи]] *[[Информативна служба на Државниот совет|Информативна]] *[[Служба за законодавни работи (Кина)|Законодавна]] *[[Служба за дијаспора (Кина)|Дијаспора]] *[[Истражувачка служба на Државниот совет|Истражување]] *[[Служба за тајвански работи|Тајвански работи]] **Здружение за односи со Тајван |group6 = [[Државен совет на Кина#Установи во непосредна надлежност на Државниот совет|Установи]] |list6 = *[[Кинеска академија на инженерството|Академија на инженерството]] *[[Кинеска академија на науките|Академија на науките]] *[[Кинеска академија на општествените науки|Академија на општествените науки]] *[[Регулаторна комисија за банкарството на Кина|Регулаторна комисија за банкарство]] *[[Центар за развојни истражувања на Државниот совет|Центар за развојни истражувања]] *[[Сеизмолошка управа на Кина|Сеизмолошка управа]] *[[Регулаторна комисија за осигурување на Кина|Регулаторна комисија за осигурување]] *[[Метеоролошка управа на Кина|Метеоролошка управа]] *[[Национален совет за социјалниот фонд]] *[[Национален природонаучен фонд на Кина|Национален природонаучен фонд]] *[[Национална улилишна управа на Кина|Национална улилишна управа]] *[[Регулаторна комисија за хартии од вредност на Кина|Регулаторна комисија за хартии од вредност]] *[[Државна архивска управа на Кина|Државна архивска управа]] *[[Регулаторна комисија за електродистрибуција на Кина|Регулаторна комисија за електродистрибуција]] *[[Синхуа|Новинска агенција „Синхуа“]] |group7 = [[Државен совет на Кина#Државни управи и служби во надлежност на министерствата и комисиите|Управи и служби<br>на министерствата<br>и комисиите]] |list7 = *[[Урава за атомска енергетика на Кина|Управа за атомска енергетика]] *[[Управа за цивилно воздухопловство на Кина|Управа за цивилно воздухопловство]] *[[Национална управа за заштита на државни тајни ]] *[[Национална управа за енергетика на Кина|Национална управа за енергетика]] *[[Национална управа за атомска безбедност на Кина|Национална управа за атомска безбедност]] *[[Кинеска национална вселенска управа|Национална вселенска управа]] *[[Државна управа за наука, технологија и воена индустрија]] *Државна управа за безбедност во јагленокопи *[[Државна управа за културно наследство на Кина|Државна управа за културно наследство]] *[[Државна девизна управа на Кина|Државна девизна управа]] *[[Државна управа за странски стручњаци]] *[[:zh:国家粮食局|Државна управа за жито]] *[[Државна управа за традиционална кинеска медицина]] *[[:zh:国家信访局|Државно биро за писма и повици]] *Државно биро за државни службеници *[[Државно биро за земјомер и картографија]] *Државна криптографска управа *[[Државна управа за храна и лекови]] *Државна јазична управа *[[Државна океанска управа]] *[[Државно поштенско биро]] *Државна управа за тутунски монопол **[[:en:China Tobacco|Национално тутунско претпријатие]] |group8 = Други агенции |list8 = *[[Служба за врски со Хонгконг|Служба за врски со САР Хонгконг]] *[[Служба за врски со Макао|Служба за врски со САР Макао]] *[[Национална комисија за енергетика]] *[[Државна комисија за реформи во јавниот сектор]] |below = [[Државен совет на Кина|Државен совет]] = [[Централна народна влада на Кина|Централна народна влада]] (по устав, од 1954 г. наваму) }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за Кина]] [[Категорија:Предлошки за политика]] </noinclude> jvrwxybw4q62osfakdifosmxw8mb9vw 0 173697 5586948 5430707 2026-07-04T08:09:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586948 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Сарбегово |name_local = Δροσερό |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Постол | ширина = | опис = <center>Местоположба на Сарбегово во општината [[Постол (општина)|Постол]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Сарбегово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 49 | ГШ_сек = 22 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 14 | ГД_сек = 53 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 49.22 |lon_deg = 22 |lon_min = 14.53 |elevation_min = |elevation = 15 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постолски]] |prefec = |municipality = [[Постол (општина)|Постол]] |municunit = Александар Велики |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 457 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Сарбегово''' или '''Асарбегово''' ({{langx|el|Δροσερό}}, ''Дросеро''; до 1927&nbsp;г. ''Ασιάρ Βέη'', ''Асјар Веи''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/171416 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ασιάρ Βέη -- Δροσερόν]</ref>) — село во [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Постол (општина)|Постол]] на [[Постол (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Населението брои 457 жители (2011), од кои една третина се [[Македонци]], а останатите — [[Грци|грчки]] дојденци. Сè до 1920-тите било населено со Македонци и Турци, од кои Македонците имале двотретинско мнозинство.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I|страница=63}}</ref> == Географија == Селото е сместено во [[Солунско Поле|Солунското Поле]], 10&nbsp;км северно од [[Кадиново]] и 19&nbsp;км од градот [[Пазар (град)|Пазар]] (Ениџе Вардар).<ref name="НМЕМ" /> == Историја == === Во Отоманското Царство === На почетокот на XX век Сарбегово било село во Ениџевардарската каза. Црквата „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Сарбегово|Св. Ѓорѓи]]“ е изградена во XIX век.<ref name="Αρχαιολογικόν Δελτίον 572">{{наведено списание | last = | first = | authorlink = | coauthors = | year =1999 | month = | title =11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων | journal =Αρχαιολογικόν Δελτίον | volume =Τόμος 49 (1994), Χρονικά Β'2 | issue = | location =Αθήνα | pages =572 | publisher =Υπουργείο Πολιτισμού | doi = | id ={{ISSN|0570-622Χ}} | url =http://dspace.museumshops.gr/jspui/retrieve/43154/638567.pdf | format = | accessdate = | archive-date =2018-05-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20180510051226/http://dspace.museumshops.gr/jspui/retrieve/43154/638567.pdf | url-status =dead }}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Сарбегово броело 300 [[Македонци]] и 100 [[Турци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|146}}</ref> Според цариградскиот деец [[Христо Силјанов]], по [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во 1904 г. селото (''Сар бегово'') потпаднало под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>[http://www.promacedonia.org/obm2/12.html Силянов, Христо. „Освободителните борби на Македония“, том I, София, 1993, стр.126.]</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 г. во Сарбегово (Sarbegovo) имало 360 Македонци под егзархијата.<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 102-103.</ref> Во овој период меѓу Македонците во селото работела [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. Кукушкиот околиски училиштен инспектор Никола Хрлев напишал во 1909 г. за селото: {{цитатник|Сарбегово, 5/III, 1¾&nbsp;ч. од [[Свети Ѓорѓи (Ениџевардарско)|Свети Ѓорѓи]]. Има вкупно 59 куќи: 32 македонски егзархиски и 27 турски. Од македонските, само три куќи се во самостојна сопственост. Се занимаваат со земјоделство. Црквата е затворена. Таа нема никакви имоти. Училиштето е двокатно, една училница, големина 5×3×2½ метри, душеме, таван, добро осветлена.<ref name="БИМ" /><ref name="Извори 83">{{наведена книга |title= Рапорт по ревизията на селските български училища в Ениджевардарската кааза през м. март 1909&nbsp;г. – Во: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство |last= Хърлев |first=Никола |year= 1998 |publisher=Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ |location=София |pages= 83 }}</ref>}} Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]], во периодот пред Балканските војни селото се состоело од 60 македонски и 30 турски куќи.<ref name="НМЕМ" /> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 422 жители, кои во 1920 г. биле 439.<ref name="НМЕМ" /> Во 1920-тите турското население на Сарбегово е иселено во Турција по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на негово место се доведени [[Грци|грчки]] колонисти од село Тајфири (Тајфурќој) во [[Источна Тракија]] и Ираклио, Никомидиско во [[Мала Азија]]. Во 1925 г. дошле и извесен број Власи,<ref>[http://www.dimos-meg-alexandrou.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=19&limit=1&limitstart=1 Сарбегово на порталот на поранешната Општина Александар Велики]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{el}}</ref> а во Бугарија заминале 58 македонски жители.<ref name="НМЕМ" /> Во 1927 г. селото е преименувано во Дросеро, што значи „свежо“. Според [[Тодор Симовски]], во 1928 г. селото имало 636 жители, од кои вкупно 289 грчки доселеници и неколку влашки семејства, а останатите биле Македонци.<ref>Грчкиот попис од истата 1928 г. погрешно го дава Сарбегово како чисто дојденско село до 264 жители (75 семејства). Погл. [https://web.archive.org/web/20121016041444/http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928]</ref> За време на [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] во февруари 1946 г. селото е напуштено. На 3 јули 1947 г. е изгорено целото село, со исклучок на десетина куќи и црквата. Жителите на Сарбегово се вратиле во 1950 г. но следната година не се попишани, веројатно поради сè уште нејасната ситуација. По војните, населението почнало постепено да се смалува во однос на претходно и тој тренд трае до денес.<ref name="НМЕМ" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|779|—|644|622|615|558|496|457}} == Стопанство == Сарбегово е доста богато село. Се одгледуваат [[овошје]], [[жито]] и [[памук]], а делумно се прават и [[сточарство|сточарски]] преработки.<ref name="НМЕМ" /> == Поврзано == * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Сарбегово]] * [[Солунско Поле]] == Наводи == {{наводи}} {{Постол}} [[Категорија:Постол]] q6t1l2u0fhb9d45f8vw8u0f79f64a72 0 176423 5586728 4441274 2026-07-03T15:46:47Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Гремш]] на [[Грамеш (село)]] 4441274 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Гремш | област=[[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ=[[Округ Поличани|Поличани]] | општина=[[Општина Ѓербе|Ѓербе]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Гремш''' — село во јужна [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[област Белград (Албанија)|областа Белград]], [[округ Поличани|округот Поличани]] и [[општина Ѓербе]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] fc2yz2pqlwwga8ydal30jcswtpiit5x 5586730 5586728 2026-07-03T15:47:02Z SpectralWiz 106165 5586730 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Гремш | област=[[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ=[[Округ Поличани|Поличани]] | општина=[[Општина Ѓербе|Ѓербе]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Гремш''' — село во јужна [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[област Белград (Албанија)|областа Белград]], [[округ Поличани|округот Поличани]] и [[општина Ѓербе]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] q69r0e5c6mhvqde68koxgpkzchfns2i 0 176461 5586741 5572526 2026-07-03T16:03:01Z SpectralWiz 106165 5586741 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = v |official_name = Дарда | native_name = Dardhë |image_flag = |image_shield = |image_skyline = Dardha (Korça) – alley.jpg |image_caption = Сокак во селото |image_location = |county = [[Горица (област)|Горичка]] |municipality = [[Горица (Албанија)|Горица]] |municunit = [[Дреново (Горица)|Дреново]] |leader_name = |leader_party = |coordinates = {{coord|41|31|7|N|20|49|37|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} |latd=40|latm=31|lats=7|latNS=N |longd=20|longm=49|longs=37|longEW=E |elevation = 1320 |elevation_min = |elevation_max = |area_total = |population_as_of = 2000 |population_total = 502 |population_unit = |postal_code = |area_code = |car_plates = KO |website = }} '''Дарда''' или '''Круша<ref name="Хрупищко 10">{{Хрупищко|10}}</ref>''' ({{Langx|sq|Dardhë}} или ''Dardha'') — село во општината [[Горица (општина)|Горица]] на [[Горица (област)|истоимената област]], југоисточна [[Албанија]]. Населението брои 502 жители (2000). == Географија == Селото се наоѓа во областа [[Девол]], 20 км јужно од градот [[Горица (Албанија)|Горица]], над левата страна на Синица, високо во југоисточното подножје на планината [[Морава (планина)|Морава]], на надморска височина од 1.320 м.<ref>{{Генщаб}}</ref><ref>[https://www.geonames.org/783394/dardhe.html Дарда (783394)] — GeoNames</ref> == Историја == Селото е младо, основано околу 1600 г. од христијани дојдени од околните села, притиснати од соседното муслиманско население. На ова место, новодојденците нашле засолниште во колиба под една [[круша]], по која селото го добило своето име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dardha.org/sq/histori/117-dardha-albania|title=Dardha Touristic Village|last=Stefani|first=Adriana|date=2 Janar 2018|work=Dardha|accessdate=6 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://shqiptarja.com/lajm/dardha-fshati-turistik-ku-ngrene-br-vila-pushtetare-dhe-biznesmene|title=Dardha, fshati turistik ku ngrenë vila pushtetarë dhe biznesmenë|date=6 Gusht 2013|work=Shqiptarja|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Во 1810 г. во селото е основано првото грчко училиште по иницијатива на Исидоро Иконому. Подоцна биле основани уште женско и средно училиште, кои ги посетувале вкупно 150 ученици во учебната 1901–1902 г.<ref>{{cite web|last=|first=|title=Σχολή Δάρδας.|url=http://www.lib.uoa.gr/katoptron/loadUserSchoolInfo.do?schoolId=180|year=|work=Κάτοπρον Ελληνικής Επιστήμης και Φιλοσοφίας ([[Πανεπιστήμιο Αθηνών]])|language=el|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305184341/http://www.lib.uoa.gr/katoptron/loadUserSchoolInfo.do?schoolId=180|accessdate=6 јуни 2026}}</ref> Првото албанско училиште било основано во 1917 г. од Леонида Чика, а денешното училиште било отворено во 1924 г. со средства од друштвото „Ватра“.<ref name="Cika">{{citation|access-date=6 јуни 2026|url=http://dardha.org/index.php?option=com_content&view=article&id=92:leonidha-vangjel-cika-1883-1933&catid=9&Itemid=560&lang=sq|language=sq|title=Mësuesi i Parë në Shkollën Shqipe në Dardhë 1917|publisher=Dardha.org}}</ref> Епирскиот хроничар [[Панајотис Араванитос]] („Етнографска карта на Епир“) посочува дека жителите на ''Дарда'' (Darda) како Албанци.<ref>{{Арвантинос}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Дарда'' е претставена како чисто македонско село во [[Горичка Каза|Горичката Каза]] на [[Горички Санџак|Горичкиот Санџак]] со 270 куќи.<ref name=":1">{{БИМ}}</ref><ref>{{Битолски вилает|83}}</ref> Кон крајот на XIX век целото население на Дарда било под врховенството на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Во статистиката на грчкиот академик [[Атанасиос Халкиопулос]] („Македонија: Етнографска статистика на Солунскиот и Битолскиот Вилает“), ''Дарда'' (Δάρδα) се води со 1.800 жители „православни Грци“.<ref>{{Наведена книга|url=http://mountain.bajhui.org/pictures/books/%ce%97%20%ce%9c%ce%b1%ce%ba%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%b1%20%ce%b5%ce%b8%ce%bd%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%84%cf%89%ce%bd%20%ce%b2%ce%b9%ce%bb%ce%b1%ce%b5%cf%84%ce%af%cf%89%ce%bd%20%ce%98%ce%b5%cf%83%cf%83%ce%b1%ce%bb%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%b7%cf%82%20%ce%ba%ce%b1%ce%b9%20%ce%9c%ce%bf%ce%bd%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%af%ce%bf%cf%85.pdf?fbclid=IwAR2M85mpu5WEQrGjGT1W6EC0yyE1nam5YiJIO2-aWU3WajFaZ67NJZpUhsM|title=Η Μακεδονία: εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου|last=Χαλκιόπουλος|first=Αθανάσιος|publisher=τυπογραφείου "Νομικής"|year=1910|location=Αθήναι|pages=95}}</ref> Во егзархиската статистика за 1908/09 г. [[Атанас Шопов]] го води ''Дарда'' во списокот на македонските патријаршистички, полупогрчени села во Горичката Каза.<ref name=":2">{{Георгиев Трифонов 12|247}}</ref> Според [[Георги Константинов Бистрицки]] ''Круша'' пред [[Балкански војни|Балканските војни]] се состоела од 400 полуалбанчени македонски куќи.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Бистрицки|14}}</ref> Сè до 2015 г. селото било во состав на [[Дреново (општинска единица)|Општина]] [[Дреново (општинска единица)|Дреново]]. == Културни и природни знаменитости == '''Верски објекти''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Дарда|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква; и * „Св. Петар“ — мал параклис. '''Куќи''' * [[Куќа на Олга Паза]] — прогласена за [[Споменик на културата на Албанија|споменик на културата]]. == Личности == '''Родени во Дарда''' * Костадин Зограф и Атанас Зограф — зографи од XVIII век, претставници на [[Горичка школа|Горичката школа]]; * [[Поликарп Биткукис]] (?–1821) — лариски митрополит; * [[Сотир Печи]] (1873–1932) — политичар и просветен деец; * [[Теодор Лачо]] (1936–2016) — писател и дипломат; * [[Томас Наси]] (1892–1964) — музикант и просветен деец во [[САД]]. == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Горица}} [[Категорија:Села во Албанија]] qej2peiu18r4949uzhg8dysj6i3xbz5 0 176472 5586706 4441295 2026-07-03T15:38:37Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Добрењ]] на [[Добрени]] 4441295 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Добрењ | област=[[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ=[[Округ Поличани|Поличани]] | општина=[[Општина Жепа|Жепа]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Добрењ''' — село во јужна [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[област Белград (Албанија)|областа Белград]], [[округ Поличани|округот Поличани]] и [[општина Жепа]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 6l17ctt7pnlhmsj4y18dzoayvjrfqgl 5586708 5586706 2026-07-03T15:38:54Z SpectralWiz 106165 5586708 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Добрењ | област=[[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ=[[Округ Поличани|Поличани]] | општина=[[Општина Жепа|Жепа]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Добрењ''' — село во јужна [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[област Белград (Албанија)|областа Белград]], [[округ Поличани|округот Поличани]] и [[општина Жепа]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] 3hspe6x9me4kbhyx8recud2uyqvsl6q 0 178361 5586888 5535593 2026-07-04T02:50:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586888 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Strasburg muenster rosette westfassade.jpg|мини|Розетниот прозорец на [[Стразбуршката катедрала]], [[Франција]].]] [[Податотека:Rosace cathedrale strasbourg.jpg|мини|Внатрешноста на розата на Стразбуршката катедрала]] '''Розетен прозорец''' или '''розета''' (се употребува и '''катерински прозорец''') — поим во [[архитектура]]та, кој се објаснува како кружен [[прозорец]], вграден во црквите изградени во [[готска архитектура|готски стил]], кој обично е поделен со [[шпросна|шпросни]] или [[орнамент (архитектура)|орнамент]]. Поимот „розетен прозорец“ не се употребувал пред 17. век, а според Оксфордскиот речник на англискиот јазик, потекнува од англискиот збор ''rose'', со значење [[роза]].<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "rose-window" ([f. ROSE n. + WINDOW n.]).</ref> Поимот „прозорец-тркало“, исто така се употребува, но најчесто за оние прозорци кои се поделени со едноставни пречки, кои се оковани и ротираат во средината на прозорецот, додека пак „розетниот прозорец“ се однесува на оние прозорци, кои имаат посложена градба и кои по својот изглед наликуваат на роза со многу ливчиња. Кружниот прозорец без орнамент, којшто е карактеристичен за многу цркви во [[Италија]] е познат како [[окуларен прозорец]]. Розетните прозорци се делумна одлика на [[готска архитектура|готската архитектура]] и може да се забележат во сите големи катедрали во северна [[Франција]], изградени во готски стил. Се смета дека потеклотона овие видови на прозорци е постаро, па розетните прозорци може да се најдат во различна форма во средновековните градби. Сепак, улогата во христијанските цркви на розите се намалила, но идејата за изградба на цркви со рози повторно оживеала во 19. век, со развојот на [[неоготска архитектура|неоготската архитектура]]. Оттогаш, розите станале популарни и биле вградувани во многу цркви во светот. == Историја == [[Податотека:PantheonOculus.jpg|мини|Окуларниот прозорец на римскиот [[Пантео (Рим)|Пантеон]].]] [[Податотека:Torcello Basilica di S. Maria Assunta.JPG|мини|[[Црквата Торчело]], [[Венеција]].]] === Потекло === Потеклото на розетниот прозорец е во [[римска архитектура|римскиот]] [[окуларен прозорец|окулус]] ([[латински јазик|латински]]: ''oculus''). Ваков кружен отвор имал и римскиот [[Пантеон (Рим)|Пантеон]], а целта за неговото вметнување било создавањето на извор на светлина и свеж воздух во затворената градба. Во [[ранохристијанска уметност|ранохристијанската]] и во [[византиска архитектура|византиската архитектура]], постојат примери на употребата на вакви кружни отвори при изградбата на храмовите. Тие обично биле вградувани околу [[барабан (архитектура)|барабанот]] од градбата, каков што е случајот со [[Базилика на Светиот Гроб|Базиликата на Светиот Гроб]] во [[Ерусалим]] или во [[фронтон]]от како калкански прозорци, што е случај со црквата [[Сант Ањезе фуори ле мура]] во [[Рим]] и со [[Катедрала Санта Марија Асунта|катедралата Санта Марија Асунта]].<ref>Banister Fletcher, ''History of Architecture on the Comparative Method''.</ref> Во еден прозорец, кој се наоѓа во [[Венеција]], а потекнува од 8. век, може да се забележи резба на неколку позадини, кои наликуваат на орнаменти, а врз кои се наоѓаат три окуларни прозорци. Во периодот од 6. до 8. век, познато е и дека постоеле издупчени полукружни прозорци, какви што подоцна биле карактеристични во [[Византија]].<ref name="Banister Fletcher">Banister Fletcher</ref> Малите кружни прозорци, како оние во црквите Санта Ањезе фуори ле мура и Санта Марија Асунта, како и застаклените и украсени вдлабнатини продолжиле да се употребуваат при изградбата на црквите во Италија, со што стекнале голема популарност во идната [[романска архитектура]]. Друг важен фактор за популарноста и развојот на овој архитектонски елемент посочил германскиот историчар на уметност Ото фон Симсон, којшто сметал дека розетните прозорци потекнуваат од шесте припоени осумаголни форми на [[Омејади|омејадската]], изградена во Јордан во периодот на [[740-ти]]те. Според неговата теорија, [[Крстоносни војни|Крстоносците]] го позајмиле дизајнот на прозорецот и со мали измени го вовеле во изградбата на црквите во Европа. Розетните прозорци се наречени и ''Катерински прозорци'', по светата [[Катерина Александриска]], која била осудена на смрт со набодување на тркало со колец. Кога го допрела тркалото, тоа се скршило. [[Податотека:San Miguel de Lillo detail.jpg|мини|десно|Црквата Сан Мигел де Лиљо, [[Овиедо]], [[Шпанија]].]] === Кружни прозорци во Шпанија === Во [[Шпанија]] има неколку цркви на кои е забележливо присуството на некои форми на орнамент. Овие цркви се наоѓаат во близина на градот [[Овиедо]], а биле изградени во 9. и 10. век и се едни од првите градби надвор од територијата на [[Византија]], во кои бил вклучен овој елемент. Обликот наликува на [[мотив (архитектура)|мотивите]], коишто се најдени на визнтиските резби на мермерни [[саркофаг|саркофази]], свештенчки говорници, како и украсите на прозорците на градбите во [[Равена]] и [[Цариград]]. Црквата Сан Педро има правоаголен прозорец и е украсен со два круга кои се пресекуваат. Горниот круг содржи крст, чиишто краци се пресечени од линиите на круговите. Во црквата [[Црква „Сан Мигел де Лиљо“|Сан Мигел де Лиљо]] се наоѓа можеби најраниот пример на окуларен прозорец со орнамент. Црквата има неколку такви прозорци со различна големина, кои се украсени со крст, со што се појавува порабена форма на цвет, што ја најавува појавата на прозорците во облик на тркало, но и оние во облик на роза. === Романски кружни прозорци === [[Податотека:Speyer Dom BW 10.JPG|мини|десно|[[Шпајерска катедрала|Шпајерскатата катедрала]], [[Шпајер]], [[Германија]].]] Кружните прозорци и кружните вдлабнатини станале карактеристични елементи на многу [[романска архитектура|романски]] цркви и архитектури, пред сè изградени во [[Германија]] и [[Италија]], каде што стилот постоел подолг временски период, надминувајќи го развојот на готската архитектура во [[Франција]]. Во Германија, [[Вормски дворец|Вормскиот дворец]] има прозорци со облик на тркало, кои се наоѓаат на краевите од [[брод (архитектура)|бродовите]], како калкански прозорци, нешто слично како ранохристијанската [[базилика]] Санта Ањезе во Рим. Западниот апсиден завршеток има централен прозорец со облик на тркало со помали окуларни прозорци. [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]] има прозорец со облик на тркало, којшто е вграден во квадратен дел од фасадата. Црквата на апостолите во [[Келн]] е украсена со окуларни и издолжени прозорци, кои формираат декорација на фронтонот, а посебно на „ренишкиот шлем“. Осумаголната купола содржи прстен со окуларни прозорци од двете страни.<ref name="Banister Fletcher"/> [[Податотека:Santa Maria Novella.jpg|мини|десно|Црквата Санта Марија Новела, [[Фиренца]], [[Италија]].]] Во [[Тшебич]], [[Чешка]] се наоѓа базиликата Свети Прокопиј, која е изградена во 12. и 13. век. На апсидата од црквата се наоѓаат прозорци, коишто се многу слични на оние од Вормскиот дворец, но во оваа градба, отворите се исполнети со орнамент во готска форма, којшто јасно го означува влијанието на новиот стил. Во Италија, употребата на кружни мотиви во различни форми била неизбежен елемент на фасадите од црквите. Појавата на овие мотиви се појавува на [[ранохристијанска уметност|ранохристијанските уметност]], [[романска архитектура|романските]], [[готска архитектура|готските]], [[ренесансна архитектура|ренесансните]] и [[барокна архитектура|барокните]] цркви. Познат пример се големите кругови на полихромираниот мермер, којшто го дополнува централниот прозорец на фасадата од црквата [[Црква „Санта Марија Новела“|Санта Марија Новела]] во [[Фиренца]].<ref>Joseph Rykwert, ''Leonis Baptiste Alberti, Architectural Design'', изд. 49, бр. 5-6, Holland St, London</ref> Окуларните прозорци, исто така буиле вградувани на барабаните, кои биле градени како помошни елементи на куполите и како светла во осумаголните крстилници, како онаа во [[Кремона]]. Романски фасади со окуларни прозорци имаат црквите: [[Црква „Сан Миниато ал Монте“|Сан Миниато ал Монте]] во [[Фиренца]] (изградена во 11. век), [[Црква „Сан Микеле“ (Павија)|Сан Микеле]] во [[Павија]] (изградена околу 1117) и [[Пистојска катедрала|Пистојската катедрала]] во [[Пистоја]] (изградена околу 1150). Како што големината на прозорците се зголемувала во подоцнежниот романски период, прозорците-тркала станале стандард, кој започнал да се применува. Тоа се потврдува со црквата [[Црква „Сан Цено Маџоре“|Сан Цено Маџоре]] во [[Верона]] и катедралата во [[Монца]].<ref name="Banister Fletcher"/> На романската фасада на [[Катедрала Сполето|катедралата Сполето]] има изобилство од вдлабнати и орнаментни окуларни прозорци, коишто го обиколуваат розетниот прозорец, вметнат на квадратна позадина од мозаик од 1207 година. Во [[Англија]], постојат пет романски тркалезни прозорци, анајпознати се оние во црквите во [[Барфрестон]] и [[дворец Хедингам|дворецот Хедингам]]. === Готика === [[Податотека:Basilique Saint -Denis.jpg|мини|десно|Западната страна на базиликата Сен-Дени, [[Париз]], [[Франција]].]] [[Податотека:20050921CathChartresB.jpg|мини|десно|[[Шартрска катедрала]]]] [[Податотека:NotreDameDeParis.jpg|мини|десно|[[Богородична црква (Париз)|Богородичната црква]] во Париз.]] Преминувањето на романскиот стил во готски, најмногу е проследено во градбите во Франција. Карактеристичен приемр е [[базилика Сен-Дени|базиликата Сен-Дени]] во северен [[Париз]], во чија изградба во периодот од 1130 до 1134, [[Сугериј]] вметнал карактеристични готски елементи, а со тоа навестувајќи го развојот на [[готска архитектура|готскиот архитектонски стил]].<ref>Nikolaus Pevsner, ''An Outline of European Architecture''</ref> Розетниот прозорец, кој Сугериј го вметнал во фасадата на базиликата Сен-Дени, веројатно е навестување на многу други кружни прозорци од градбите, изградени во романски стил, како што се црквите во Англија, базиликата Свети Прокопиј во Требиц, катедралата Сполето и фасадата на [[Шпајерска катедрала]]. Сугериевиот прозорец не бил забележително готски. Тој повеќе ја нема оригиналната форма, а во средината на 19. век, во еден цртеж на [[Ежен Виоле ле Дук]] миоже да се забележи дека прозорецот имал многу голем окуларен простор во центаерот, стаклото било заштитено со железен прстен и обиколено со едноставни полукружни додатоци, кои биле отсечени од камената површина, со примена на техниката, позната како „орнаментна чинија“. Денес, прозорецот содржи готски орнамент, кој веројатно бил додаден од страна на Виоле ле Дук, кој бил загрижен поради отсуството на стабилност на целата фасада и кој ги обнобил кулите, откако една од нив ненадејно паднала. Заедно со едноставните прозорци-тркала од доцниот [[норманска архитектура|нормански период]] во Англија, Германија и Италија, многу од прозорците од доцниот 12. век, сè уште опстојува прозорецот на [[Шартрска катедрала|Шартрската катедрала]]. Овој забележителен елемент содржи големо рондо во центарот, со блескави спици од прозорецот-тркало, обиколен со прстен во техниката „рамен орнамент“ и кој содржи помали светилки и фестонирани граничници. Прозорецот, опишувајќи го [[Страшниот суд]], ја содржи оригиналната шема на застаклување, а од стаклото на прозорецот, голем дел е останато од оригиналното во 1215, иако постоела потенцијална опасност за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>Lawrence Lee, George Seddon, Francis Stephens, ''Stained Glass''</ref> По примерот на западниот прозорец на Шртрската катедрала, биле создадени прозорците на Колегијалната богородична црква во [[Мант]] и фасадата на [[Ланска катедрала|Ланската катедрала]], којашто содржи розетни прозорци на источната страна и на страничните краеви. Овие прозорци содржат големи светилки, распоредени на орнамент во полукружна форма, што наликува на листови кои се пресекуваат. Централниот прозорец на познатата готска фасада на [[Богородична црква (Париз)|Богородичната црква]] во [[Париз]] е во готски стил, со шпросни на обете страни, коишто зрачат со одблесокот од централното рондо, при што секоја оделно ја прекинува соодветната арка. Овој прозорец бил завршен во 1225 година, што претставувало шема за многу други розетни прозорци, вклучувајќи ги и страничните прозорци на базиликата Сен-Дени и џиновските и сложени прозорци на јужната страна од Богородичната црква во Париз.<ref>Wim Swaan</ref> Во [[Шартрска катедрала|Шартрската катедрала]], страничните рози се вметнати во истиот стил, како и оригиналната роза од 12. век, со што се развива темата на контрастни форми. Јужната роза ги соединува тркалото со круговите и полукруговите, додека северната роза воведува квадратни светилки, коишто ротираат околу центарот и се поставени под различни агли, со што создаваат [[калеидоскоп]]ски ефект со голема енергија.<ref>Henry Adams, ''Mont-Saint-Michel and Chartres''</ref> === Понатамошен развој === [[Податотека:Reims Cathedral Jayanta.jpg|мини|десно|[[Ремска катедрала]]]] Големината на розетниот прозорец, започнала постепено да се зголемува во однос на големината на прозорецот на Шартрската катедрала, што било резултат на развојот на разлилните стилови во [[готска архитектура|готската архитектура]]. Во средината на 13. век, розата ги достигнала најголемите димензии. Тоа биле розите вметнато во Базиликата Сен-Дени и Богородичната црква во Париз. Во фасадите на најголемиот број готски цркви во Франција, розата се вметнувала под арката. Таков е случајот со Богородилната црква во Париз, Шартрсдката катедрала, Базиликата Сен-Дени и Колегијалната богородична црква во Мант. Следен чекор во употребата на овој елемент во готскиот стил е неговото вметнување под работ на арката, како што било направено при изградбата на [[Ремска катедрала|Ремската катедрала]] (1230). Оваа форма произлегла од унипштената црква Свети Никајс, која исто така се наоѓала во Ремс. [[Податотека:Milano Italy Duomo-Milan-01.jpg|мини|десно|[[Миланска катедрала]]]] Розетниот прозорец често се вметнувал над цела низа од вертикално поставени светилки, при што неговиот врв и помалите сводови меѓу розата и понискиот ред биле исполнети со помали светилки во форма на роза, што е случај со страничните бродови на Базиликата Сен-Дени и Богородичната црква во Париз. Последен чекор во развојот на готскиот стил било вметнувањето на розата во редот на пониските светилки и надвисувајќи ја со светилки, со што розата го зазела централното место на целиот прозорец, покривајќи го целиот крај на страничните бродови, што е случај со [[Руанска катедрала|Руанската]] и [[Бовска катедрала|Бовската катедрала]]. Распоредот на елементот од овој тип може да се забележи и на источниот крај од [[Миланска катедрала|Миланската катедрала]]. Розетните прозорци започнале да се вметнуваат на квадратни прозорци, а сводовите биле вдлабнати и исполнети со светилки, што е случај со [[Богородична црква (Париз)|Богородичната црква]] во [[Париз]] (вметнато околу 1257). Во Италија, повообичаени биле продолжените сводови, кои образуваат скулптури, како што се она на [[Катедрала Сполето|катедралата Сполето]] и оние на северните странични бродови од [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]] и [[Стразбуршка катедрала|Стразбуршката катедрала]]. == Стил == [[Податотека:Last supper - Stained glass window - Duomo - Siena 2016.jpg|мини|десно|''Oculus'', Сиенска катедрала]] === Окуларни прозорци === {{Главна|Окуларен прозорец}} Окуларните прозорци може да бидат отворени или полузатворени. Може да бидат застаклени или израбиотени од тенок [[алабастер]]. За време на доцниот готски период, многу големи окуларни прозорци биле вообичаени за градбите во [[Италија]]. Овие прозорци биле попрепорачливи од орнаментните и биле исполнети со [[витраж]], кој бил изработуван од страна на најпознатите средновековни и ренесансни уметници, меѓу кои е вбројуваат и [[Дучио]], [[Донатело]], [[Учело]] и [[Гиберти]].{{ref label|А|а|а}}<ref>Wim Swaan, ''The Gothic Cathedral'', Banister Flether</ref> [[Податотека:Beverley Minster rose window.jpg|мини|лево|''Прозорец-тркало''- [[Беверли Минстер]].]] === Прозорци-тркала === {{Главна|Прозорец-тркало}} Прозорците со облик на тркала имале едноставни орнаментни спици, коишто зрачеле со одблесокот од централното рондо. Овој елемент бил популарен во времето на романскиот стил, а во Италија и во времето на готскиот стил. Денес, градби со овој елемент може да се најдат низ цела во Европа, но најбројни се во Германија и Италија.{{ref label|Б|б|б}} Популарноста на прзорците-тркала се зголемила во 19. век, со појавата на неороманската архитектура, па така можно е овој елемент да се забележи во поновите градби, изградени во 19. и 20. век. === Рамен орнамент === [[Податотека:Appleton-le-Moors church rose window2.jpg|мини|десно|Розетен прозорец со ''рамен орнамент'' на црквата во [[Аплетон ле Мур]], [[Франција]]]] Розетните прозорци со вдлабнати отвори, наместо орнаменти се појавиле со напуштањето на романскиот и развојот на новиот готски архитектонски стил. Карактеристични со овој елемент биле градбите во франција, како што е Шартрската катедрала. Овој елемент станал вообичаен и во англиската архитектура од овој период, а карактеристичен пример е прозорецот на северниот страничен брод на [[Врскаолнова катедрала|Врскаолновата катедрала]], познат како „деканско око“. Овие прозорци може да се забележат и во некои градби од 19. век, кога овој елемент за одреден период повторно станал популарен.<ref>[http://www.lincolncathedral.com/xhtml/default.asp?UserLinkID=85866 The Dean's Eye, Lincoln Cathedral] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061029055518/http://www.lincolncathedral.com/xhtml/default.asp?UserLinkID=85866 |date=2006-10-29 }} {{en}}</ref> === Раноготски прозорци === Розетните прозорци со орнаметни сочинуваат пресекувачки арки, кои наликуваат на листови од цвет, кругови и квадрати. Оваа форма се појавила во северна Франција, а е забележителна во познатата [[Ланска катедрала]]. Формата се проширила и била применувана при изградбата на градбии во Англија и Италија. Овој стил на прозорец е каратеристичен за неоготската архитектура поради сличноста на формата со форма на цвет, а при неговото вметнување се обрнувало особено внимание на јубилејот ''[[Нашата господарка на розаријата]]''. [[Податотека:bristol.cathedral.rose.window.arp.jpg|мини|лево|''Радијален готски прозорец''- [[Бристолска катедрала]], [[Англија]].]] === Радијални готски прозорци === Розетните прозорци се поделени на шпросни, кои зрачат со одблесок од централното рондо. Нивниот дизајн е сложен, при што секоја светилка којашто завршува во соодветна арка често е прошарана со со кружен крст или некои други форми. Голем дел од најголемите розетни прозорци во Франција се од овој вид. Познат пример се розетните пророрци на страничните бродови од базиликата Сен-Дени во Париз. Во Англија, најпознат пример претставува [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]. Овој стил е раширен низ готските цркви, а бил применуван и во градбите од неоготската архитектура.{{ref label|В|в|в}} === Благородни готски прозорци === {{Главна|Благородна готика}} [[Податотека:Rose-window_in_Graça_Church_in_Santarém.JPG|мини|десно|''Благороден готски прозорец'' на црквата во Падин де Граса, [[Португалија]]]] Овој стил се одликува со создавање на криви на орнаментот во форма на буквата „Ѕ“, што причинува секоја светилка да свети во „надмен“ облик. Многу прозорци се дизајнирани од прилично правилно обликувани светилки, при што богатството на украсниот дизајн зависи од бројноста на деловите. Познати примери за присуството на овој стил на прозорци се [[Бовска катедрала|Бовската катедрала]] и [[Црква Сент Шапел|црквата Сент Шапел]] во Париз. Некои розетбни прозорци од доцниот готски период се посложени и при нивното вметнување лесто се користат елементи од готскиот стил на неочекуван начин. Одличен пример за тоа е фасадата на [[Амјенска катедрала|Амјенската катедрала]]. Иако дизајот обично е под влијание на централната точка, тој не може да биде симетричен во однос на секоја оска. Ова може да се забележи во [[готска архитектура|надмените украсени готски]] прозорци, наречени „бискупски очи“ на [[Врскаолнова катедрала|Врскаолновата катедрала]], на која дизајнот е во форма на две обетки со жито. === Ренесансен стил === Развојот на [[ренесансна архитектура|ренесансната архитектура]] на правил прекин во готската архитектура и повторно оживување на калсичната. Едноставните окуларни прозорци, повторно започнале да се вметнуваат во градбите во овој стил, како дел од класичниот фронтон<ref>See Madonna di S. Biagio, Montepulciano</ref> или околу куполата на градбата (таков е случајот со [[Капела Паци|капелата Паци]] во [[Фиренца]]).<ref>Giovanni Fanelli, ''Brunelleschi''.</ref> [[Податотека:Catania - Finestra barocca - Foto Giovanni Dall'Orto, gennaio 2006.jpg|мини|лево|''Баркоен стил'' - Катанија<sup>pic. G. Dall'Orto</sup>]] === Барокен стил === Во [[барокна архитектура|барокната архитектура]], забележителна е честата примена на окуларните прозорци, кои секогаш немаат кружен облик, туку понекогаш се со посложен јајчест облик. Овие прозорци биле украсени со шпросни во многу едноставна форма, но често со нив била додавана и резба. Целта на овие прозорци било суптилното осветлување на внатрешниот простор, без прибегнувањето кон големи прозорци, кои овозможуваат поголема надворешна видливост,. Тие ретко претставуваа доминантен елемент на фасадите од градбите, како што се прозорците во готскиот стил.{{ref label|Г|г|г}} И покрај тоа, има познати исклучоци, при што карактеристични се излевањето на големо количество светлина на прозорците. Таков е пример е [[Базилика Свети Петар|Базиликата Свети Петар]] во Рим.<ref>Bannister Fletcher; James Lees-Milne, ''St Peter's''.</ref> === Современ стил === Современите кружни прозорци, кои најчесто се од едноставен окуларен вид содржат голем број на современи елементи, како што се [[апстрактна уметност|апстрактната уметност]], [[илуминатор]]и од брод и незастаклени кружни отвори, карактеристични за ориенталната архитектура. == Конструкција == Во средината на 12. век биле напишани неколку книги, со заедничко име познати како ''Различни уметности''<ref name="Theophilus 1979">Theophilus (John G. Hawthorne and Cyril Stanley Smith, trans.). ''On Divers Arts''. New York: Dover Publications, Inc. 1979. ISBN 0-486-23784-2.</ref>, кои се смета дека се дела на презвитеријанецот [[Теофил]]. Овие книги претставуваат многу значајно дело, во кое се објаснети голем број занаети и вештини, како и нивната практична примена. Втората книга од циклусот ''Различни уметности'', насловена ''Уметноста на изработка на стакло'' содржи приказ на целиот процес на создавање на [[витраж]] на прозорец, вклучувајќи ја изградбата на печките и топилниците. === Изработка на стаклото === Во својата книга, Теофил посочил потреба од три вида на топилници. Топилница за обработка на стаклото, односно топилница во која стаклото едноставно се топи и обработува. Вториот вид на топилница е позната како „исината топилница“, а во неа стаклото е подложно на жарење и третата служи за проширување на големината на стаклото. Стакларите од 12. век се претпоставува дека стаклото го мешале со тоа што додавале 50% [[кварц]] (денес учеството на кварцот е дури 75%).<ref name="Theophilus 1979"/> Важен податок, секако е составот на стаклото. Методот на Теофил ја прикажува, само употребата на песок и пепел од буково дрво. Сепак, Теофил успеал да добие разнобојни стакла, по пат на едноставно менување на времетраењето на обработката на стаклото. Истражувањето покажало дека овие бои се резултат на големата концентрација на [[магнезиум]] во пепелта од буково дрво, заедно со [[железо]]то кое се користело при обработката на стаклото. Тој исто така објаснил како Французите, користејќи ги стаклените садови од „древните пагански градби“ и притоа топејќи ги истите садови со бело стакло, успеале да добијат шарени парчиња стакло. [[Податотека:Cassagnes rosace.JPG|мини|десно|Витраж на розетниот прозорец на црквата во Касањ Бегон, Франција]] Средновековните изработувачи на прозорци бил подучувани да изработуваат рамни дрвени табли, доволно големи за на нив да може да се изработат „две секции од секој прзорец“.<ref name="Theophilus 1979"/> Таблата била попрашена со варовник, навлажнета и гумирана со платно, со цел да се исполнат отворите и да се овозможи создавање на светлобојна позадина. Потоа, секоја секција од прозорецот била насликувана на таблата, директно со шестари со оловни или калајни врвови. Тогаш, конечниот изглед на прозорецот бил составен од црвен или црн пигмент и го означувал слободниот простор (граничниците) потребен за оловните [[кам]]и. Следен чекор била употребата на стаклото. Обично, стаклото со попрашена површина било навлажнувано за да може полесно да се исчисти. Потоа, стаклото било сечено на парчиња во замислениот облик со помош на жежок железен алат. Пигментот бил дел од [[орнамент (архитектура)|орнаментот]] на прозорецот, пред сè, за да се добијат специфични бои и ефекти (како што се сенчањето и светлоста). Записот бил додаван, на тој начин што површината била покривана со нетранспаретниот пигмент, а пишувањето на буквите во пигменто било со помош на рачката од четката. Откако стаклото било насликано, тогаш пигментот се додавал на стаклото, со помош на негово печење.<ref name="Theophilus 1979"/> Испеченото стакло, тогаш се враќало надвор и се продолжувало според планот. Во понатамошната фаза на изработка, големо значење имале оловните ками меѓу парчињата стакло. === Создавање на орнаментите === Иако стаклото ја заштитува бојата и убавината на витражот на прозорецот, рамката на орнаментот на прзорецот исто така е важна. Таа ја заштитва целосната шема и го засилува мотивот, претставен на прозорецот. Орнаментот, се разбира е работа на каменорезецот. == Геометрија == [[Податотека:Розетен прозорец Шартрска шема.png|мини|десно|200п|Геометриски приказ на дизајнот на розетниот прозорец на Шартрската катедрала]] Во средновековната архитектура, [[геометрија]]та и [[пропорција]]та претставувале основа за изградбата на многу цркви. Се сметало дека многу од нив имаат [[метафизика|метафизичка]] важност и [[окултизам|окултистичка]] моќ. Пред сè, од големо значење е бројот на столбови кои ќе ги содржи градбата или односот на нивоата на трифориумот. Како составен елемент на средновеовните градби, особено црквите, розетните прозорци исто така се засноваат на геометријата. Розетните прозорци ја користат геометријата на три нивоа: очевидно, скриено и симболично.<ref name="dragon_azure.tripod.com">[http://dragon_azure.tripod.com/UoA/Med-Arch-Rose-Window.html Medieval Architecture: The Rose Window] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100220102326/http://dragon_azure.tripod.com/UoA/Med-Arch-Rose-Window.html |date=2010-02-20 }} {{en}}</ref> Геометријата на очевидно ниво се изразува преку визуелното влијание на розетниот прозорец. Секој простор е дефиниран со помала геометриска слика (детелина, кружен крст, роза или кружен триаголник). На ова ниво на геометрија се додава и изработката на стаклото. На второто ниво на геометрија, односно на нивото на скриена геометрија се определува точната поставеост на сите елементи, кои се составен дел на розетниот прозорец. Скриената геометрија содржи прецизност во оддалеченоста на блескавите елементи или концентрините кругови од центарот. При дефинирањето на симболичката геометрија, посебно се обрнува внимание на бројчената важност на дванаесет различни геометриски слики, кои обично се јавуваат како опис на ризетните прозорци. Секоја од овие геометриски слики, како и некои кои не се вклучени имаат определена симболика. Во продожение се наведени и објаснети неколку од дванаесетте геометриски слики, кои може да се појават на розетните прозорци: * '''кругот''' како симбол за единството на сите нешта; * '''двојственоста''' и парадоксот на '''спротивностите'''; * '''триаголникот''' како симбол на стабилната возвишена двојственост; * '''квадратот''' како симбол на материјата, елементите, ветровите, годишните времиња, насоките; * '''петоаголникот''' како симбол за човекот, магијата и Исусовите повреди; * '''еквилибриум''' и '''рамнотежа''' на душата (Соломонова душа); * '''мистичниот број''' како симбол за возраста, планетите, доблестите, духовните подароци и слободните уметности; * '''осумаголникот''' како симбол на крштевањето и реинкарнацијата; * '''совршеноста''' како симбол на универзумот, времето, апостолите, знаците на зодијакот, израелските племиња и скапоцените камења при изградбата на Новиот Ерусалим. == Значење == Многу современи автори ги сметаат Јунговата психологија и резтните прозорци за [[мандала]], што претставува „израз на човековите аспирации кон целоста и кохерентноста.“<ref>Cowen, Painton. Rose Windows. San Francisco: Chronicle Books. 1979, стр. 10 ISBN 0-87701-121-4</ref> Мандалите постоеле во источната религија и филозофија со векови и во современите размислувања се смета дека розетниот прозорец служи за истата цел. Рпзетниот прозорец работи на повеќе нивоа: духовно, медитивно и емоционално. Истражувањата на Сугериј истакнале колку длабоко емотивниот и духовниот акорд е осветлен со светлосните зраци, кои продираа низ стаклото. Набљудувајќи ги од наставна гледна точка, розетните прозорци се јасно видливи од страна на субјектите, избрани да ги нагласат цветните листови на прозорецот, кои може да се однесуваат на месеците во календарската година, доблестите и слабостите, светителите итн. На многу сличен начин, како што центарот за источни мандали го опишува светот од „божји“ и доблестен аспект, така и розетниот прозорец го прави истото. Обично, ликот на Исус или ликовите на Исус и Богродица се наоѓаат во централната роза на најголемиот број прзорци. Во источната филозофија има многу начини на коишто може да се достигне божественото и тие се претставени со „портите“ на кардиналските точки на мандала. На ист начин, светците насликани на цветните листови на розетниот прозорец може да се толкуваат како посредници до Христа. Со едноставно следење на шарите, втиснати на розетниот прозорец може да се обезбеди да се биде спокоен, со т.н. медитивно расположение. Медитацијата е многу погодна за молитва. Иако доведувањето во медитативна или молитвена состојба не може да се објасни директно со розетниот прозорец. == Мотиви и симболизам == [[Податотека:St Denis North a.jpg|мини|Северната роза на базиликата Сен-Дени во Париз, го прикажува Бог-создавачот, придружен со деновите на „Создавање“, небесниот ред, претставен со [[зодијак]]от и Земјиниот ред, претставен со [[слики за месеците|сликите за месеците]]. Во аглите се претставени [[Адам и Ева]].]] Често се случувало, мотивите кои биле опишувани со сликите на розетните прозорци да имаат одредена важност. Така, најчести мотиви, кои сликовите биле прикажувани биле годишните времиња, месеците, [[зодијак|знаците на зодијакот]], елементите, доблестите и слабостите, [[Дванаесет апостоли|апостолите]], [[светец|светците]] или [[ангел]]и.<ref name="dragon_azure.tripod.com"/> Некои розетни прозорци биле многу специфични со својот мотив. Така на пример, на северниот страничник на бродот на Богородичната црква во Париз се претставени кралевите и пророците од [[Стар завет|Стариот завет]]. Мотивот на јужниот прозорец од Бовската катедрала, исто така е специфичен, бидејќи го опишува „Создавањето“, односно „Генезата“, како и делумен опис на „Искушението во рајот“ и „Протерувањето од рајот“. Западниот прозорец од Шартската катедрала го опишува „[[Страшниот суд]]“, а истиот мотив е опишан и на розетнито прозорец на Светата капела во Париз. Покрај симболиката на мотивот, опишан на прозорецот, симболика има и вораспоредот на прозорците. Па, така, кога розетните прозорци се вметнати на завршетоците од страничните бродови, тогаш еден од овие прозорци и е посветен на [[Богородица Марија]]. Во современета [[Католицизам|католичка]] мисла, розетниот прозорец често се поврзува со [[Дева Марија]], бидејќи според [[Бернард од Клерво|Светиот Бернард од Клерво]], еден од нејзините наслови бил насловен „[[Нашата господарка на розаријата|Мистична роза]]”. И покрај тоа, специфична врска меѓу Богородица марија и розетниот прозорец не постои во [[Среден век|средниот век]], бидејќи поимот „розетен прозорец“ не постоел, сè до 17. век, време во кое многу малку градби, кои се граделе го содржеле овој елемент. Сепак, во 19. и 20. век, со подемот на [[неоготска архитектура|неоготската архитектура]], витражот станал вообичаен украс на розетниот прозорец и ѝ бил посветен на Дева Марија.{{ref label|Д|д|д}} == Галерија на слики == <center> <gallery> Податотека:SantoDomingo-Roseton.jpg|[[Романска архитектура|Романската]] роза на црквата Санто Доминго во [[Сорија]], Шпанија Податотека:Speyer Dom BW 1.JPG|Прозорецот-тркало на [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]], [[Шпајер]], [[Германија]] Податотека:St.Vitus kathedraal2.jpg|Розетниот прозорец на [[Катедрала „Св. Вид“|катедралата „Св. Вид“]] во [[Прага]], [[Чешка]] Податотека:Rose window - San Rufino - Assisi 2016.jpg|Розата на катедралата во Асиси, украсена со скулптури, [[Италија]] Податотека:Chartres2006 065.jpg|Обновениот антички прозорец на страничниот брод на Шартрската катедрала, [[Франција]] Податотека:Oscar Fredriks kyrka, Göteborg, 3.jpg|Витражот на розата на црквата Оскар Фредикс, [[Шведска]] Податотека:LaSeuRosette 6543.jpg|Розата на источната страна од катедралата [[Катедрала Ла Сеу|Ла Сеу]] во [[Палма де Мајорка]], [[Шпанија]] Податотека:Leuben - Himmelfahrtskirche Rosette.jpg|Сликовит приказ на прозорецот над олтарот во црквата Успение на пресветла Богородица (1901), [[Дрезден]], [[Германија]] </gallery> </center> == Поврзано == * [[Прозорец]] * [[Готска архитектура]] * [[Витраж]] * [[Калеидоскоп]] * [[Мандала]] == Белешки == * {{note label|А|а|а}} Катедралите во [[Фирентинска катедрала|Фиренца]] и во [[Сиенска катедрала|Сиена]] содржат розетни прозорци со витражи, кои се дела на познатите италијански средновековни и ренесансни уметници. * {{note label|Б|б|б}} Меѓу познатите гардби, чиј составен елемент е прозорецот-тркало се вбројуваат: [[Шпајерска катедрала|Шпајерската катедрала]], [[Орвјетска катедрала|Орвјетската катедрала]] и [[Петербуршка катедрала|Петербуршката катедрала]]. * {{note label|В|в|в}} [[Катедрала „Света Марија“ (Сиднеј)|Катедралата Света Марија]] во [[Сиднеј]] претставува пример на неоготска градба со присуство на три розетни прозорци од овој стил. * {{note label|Г|г|г}} Примери, кои го псоочуваат тоа се Карловата црква во [[Виена]], Бревновиот манастир во [[Прага]] и црквата Свети Брајд во [[Лондон]]. * {{note label|Д|д|д}} Одличен пример за посотењето на розетен прозорец, посветен на Дева Марија е оној од катедралата Света Марија во Сиднеј, изградена во 19. век. == Наводи == {{наводи|2}} == Корисна литература == {{refbegin|2}} * Henry Adams, ''Mont-Saint-Michel and Chartres'', Paul Hamlyn, ISBN 0-7296-0204-0 * Sarah Brown, ''Stained Glass- an Illustrated History'', Bracken Books, ISBN 1-85891-157-5 * Painton Cowen, ''The Rose Window'', London and New York, 2005 (offers the most complete overview of the evolution and meaning of the form, accompanied by hundreds of colour illustrations.) * Robert Eberhard, ''Church Stained Glass Windows'' * Giovanni Fanelli, ''Brunelleschi'', 1980, Becocci editore Firenze. ISBN unknown * Sir Banister Fletcher, ''A History of Architecture on the Comparative Method'', first published 1896, current edition 2001, Elsevier Science & Technology ISBN 0-7506-2267-9 * Helen Gardner, ''Art through the Ages'', 5th edition, Harcourt, Brace and World, ISBN 07679933 * John Harvey, ''English Cathedrals'', 1963, Batsford, ISBN * Lawrence Lee, George Seddon, Francis Stephens, ''Stained Glass'', Spring Books, ISBN 0-600-56281-6 * Elizabeth Morris, ''Stained and Decorative Glass'', Doubleday, ISBN 0-86824-324-8 * Anne Mueller von der Haegen, Ruth Strasser, ''Art and Architecture of Tuscany'', 2000, Konemann, ISBN 3-8290-2652-8 * Nikolaus Pevsner, ''An Outline of European Architecture'', Pelican, 1964, ISBN unknown * Joseph Rykwert, ''Leonis Baptiste Alberti, Architectural Design'', Vol 49 No 5–6, Holland St, London * Otto von Simson (1956), ''The Gothic cathedral, Origins of Gothic architecture and the Medieval Concept of Order'', 3rd ed. 1988, Princeton University Press, USA. * John Summerson, ''Architecture in Britain 1530-1830'', 1977 ed., Pelican, ISBN 0-14-056003-3 * Wim Swaan, ''The Gothic Cathedral'', Omega, ISBN 0-907853-48-X * E.J. Beer, ''Die Rose der Kathedrale von Lausanne und der kosmologische Bilderkreis des Mittelalters'', Bern 1952 * H.J. Dow, ''The Rose-Window'', in: ''Journal of the Warburg and Courtauld Institutes'' 20, 1957 * Th. Rieger, ''Roses romanes et roses gothiques dans l'architecture alsacienne'', in: ''Cahiers alsaciennes'' 22, 1979 * R. Suckale, ''Thesen zum Bedeutungswandel der gotischen Fensterrose'', in: ''Bauwerk und Bildwerk im Hochmittelalter. Anschauliche Beiträge zur Kultur- und Sozialgeschichte'', hg. von Karl Clausberg u. a., in: ''Kunstwissenschaftliche Untersuchungen des Ulmer Vereins, Verband für Kunst- und Kulturwissenschaften'' 11, Gießen 1981, S. 259-294 * W. Mersmann, ''Rosenfenster und Himmelskreise'', Mittenwald 1982 * P. Cowen, ''Die Rosenfenster der gotischen Kathedralen'', Freiburg 1984 {{refend}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rose windows}} * [http://www.constructingtheuniverse.com/Chartres%20Window.html Геометриски приказ на розетниот прозорец на Шартрската катедрала] * [http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Sicily%20&%20S%20Italy/Puglia/Puglia_Cathedrals/Rosoni.htm Wagon Wheel Rose Windows of the Фотографии на средновековните нормански катедрали во Пулија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070429183439/http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Sicily%20%26%20S%20Italy/Puglia/Puglia_Cathedrals/Rosoni.htm |date=2007-04-29 }} * [http://dragon_azure.tripod.com/UoA/Med-Arch-Rose-Window.html Medieval Architecture: The Rose Window] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100220102326/http://dragon_azure.tripod.com/UoA/Med-Arch-Rose-Window.html |date=2010-02-20 }} {{en}} * {{CathEncy|wstitle=Rose Window}} {{Избрана}} [[Категорија:Прозорци]] [[Категорија:Црковна архитектура]] [[Категорија:Архитектонски елементи]] ob01c3h7uqtskuyltde69cgecfu5b2t 0 180891 5586724 4441608 2026-07-03T15:44:30Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Флоќа]] на [[Флоќ (Скрапар)]] 4441608 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Флоќа | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Ѓерб|Ѓерб]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Флоќа''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Ѓерв|општината Ѓерб]] == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] mk769n7yzjs3460rte1rhr2gwg6b2of 5586726 5586724 2026-07-03T15:44:38Z SpectralWiz 106165 5586726 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Флоќа | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Ѓерб|Ѓерб]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Флоќа''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Ѓерв|општината Ѓерб]] == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] bg5l1uo2rcaat3u4zc4e6icy9j2n1gw 5586754 5586726 2026-07-03T16:13:09Z SpectralWiz 106165 5586754 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{другиместа3|Флоќ}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Флоќа | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Ѓерб|Ѓерб]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Флоќа''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Ѓерв|општината Ѓерб]] == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] cfokdtehogf40fgefj4ht09bfnkt2kw 0 180951 5586721 4441552 2026-07-03T15:41:40Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Селан]] на [[Селани]] 4441552 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Селан | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Селан''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Комси|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 2liex22vddjpcewvqzvzql553v4ewvm 5586723 5586721 2026-07-03T15:41:50Z SpectralWiz 106165 5586723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Селан | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Селан''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Комси|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] 2cgrcp062e6cvnubhxi38at67i5yv8d 0 181016 5586715 4441487 2026-07-03T15:40:44Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[П’рпаримај]] на [[Перпарим (Скрапар)]] 4441487 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=П’рпаримај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''П’рпаримај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 55yiak5enceiwy3x133uxh9tncxq44c 5586717 5586715 2026-07-03T15:40:53Z SpectralWiz 106165 5586717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=П’рпаримај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''П’рпаримај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] az3jwtbai98nc18qrurt997i7h9rr8v 0 181024 5586718 4441478 2026-07-03T15:41:15Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Новај]] на [[Новани]] 4441478 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Новај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Новај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 5349q1t17al9t6gufndsqnovnoibbm9 5586720 5586718 2026-07-03T15:41:24Z SpectralWiz 106165 5586720 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Новај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Новај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] jzb4jzxgq86wtd914heoen33370e0ye 0 181025 5586709 4441476 2026-07-03T15:39:26Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Нишовај]] на [[Нишово]] 4441476 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Нишовај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Нишовај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 39n4z0qpukbr943rmy6ju6wllpiwjyr 5586711 5586709 2026-07-03T15:39:38Z SpectralWiz 106165 5586711 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Нишовај | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Богово|Богово]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Нишовај''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Богово|општината Богово]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] rzex22ug4mxri23m9w5mqf57yz657xi 0 181138 5586733 4441387 2026-07-03T15:48:22Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Коци]] на [[Куч (Скрапар)]] 4441387 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Коци | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Ѓербес|Ѓербес]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Коци''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Ѓербес|општината Ѓербес]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Албанија]] 5peuuvk0unh0quhbukeod4n60kvdnv0 5586735 5586733 2026-07-03T15:48:33Z SpectralWiz 106165 5586735 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија за село во Албанија| | име=Коци | област= [[Област Белград (Албанија)|Белград]] | округ= | општина= [[Општина Ѓербес|Ѓербес]] | население=? | поштенски код= | повикувачки број= | надморска височина= | географска широчина=| | географска должина=| | мрежно место= }} '''Коци''' — село во [[Албанија]]. Селото се наоѓа во [[Област Белград (Албанија)|областа Белград]] и [[Општина Ѓербес|општината Ѓербес]]. == Географија == == Историја == == Демографија == == Култура == == Личности == == Поврзано == * [[Список на села во Албанија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Албанија-гео-никулец}} {{Скрапар}} [[Категорија:Села во Албанија]] 42nvc1vyi1clswlnl204vinr6zjpj8c 0 181257 5586806 5355187 2026-07-03T20:29:03Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586806 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Louis Chalon Die Wäscherin.jpg|мини|Сексуалното вознемирување на работното место е вид мобинг (виден со окото на уметникот)]] '''Мобинг''' ([[англиски]]: ''mobbing'') е појава на психичко [[малтретирање]] на работното место, кое се повторува низ активности чија цел е деградација на работните услови на работникот, кои може да предизвикаат повреда на човековите права и достоинството, да наштетат на психичкото и телесно [[здравје]] и да ја компромитираат професионалната иднина на жртвата. Во македонската правна терминологија за поимот "мобинг" се употребува изразот "вознемирување на работното место". == Дефиниција == Според [[Шведска|шведскиот]] [[Психологија|психолог]] [[Хајнц Лејман]], кој е автор на поимот "''мобинг''" и најзаслужен за неговото воведување во [[закон]]одавството на [[Европска унија|Европската унија]], мобингот претставува психолошки терор на работното место и вклучува непријателска и неетичка комуникација и малтретирање кои се систематски насочени од еден или повеќе поединци кон друг поединец, кој на тој начин е ставен во беспомошна положба и неможност да се одбрани.<ref>Драгана Јашевиќ и Јане Војчески, "Мобинг - вознемирување на работното место", ''Економија и бизнис'', год. 16, број 180, јули 2013, стр. 68.</ref> Оваа дефиниција е прифатена ширум светот, а најчестата причина е [[психопатологија]]та на оној кој го спроведува мобингот. Според тоа, мобингот е психопатолошка појава каде оној кој го спроведува настојува да ги компензира своите лични недостатоци (емиоционална сатисфакција). Сепак, често, оваа појава добива различна димензија, бидејќи таа може да биде предизвикана од други побуди, на пример, да се обезбеди економска или политичка сатисфакција. == Мобингот во македонската практика == Според спроведените анкети со анонимни испитаници, направени од страна на синдикатите, речиси половината од работниците во [[Македонија]] наведуваат дека се жртва на мобинг. Меѓутоа, во судската практика во Македонија не е забележана ниту една пресуда со која би се утврдило вршењето мобинг. Токму тоа било причината на [[31 мај]] [[2013]] година да се донесе посебен [[Закон за заштита од вознемирување на работното место]], со кој детаљно се пропишани правата, обврските и одговорностите на работодавачите и на работниците во врска со психичкото и половото вознемирување. Претходно, мобингот бил регулиран со [[Закон за работните односи|Законот за работните односи]] во кој мобингот бил дефиниран како "негативно однесување од страна на поединец или група кое често се повторува (најмалку во период од шест месеци), а претставува повреда на достоинството, интегритетот, угледот и честа на вработените лица и предизвикува страв или создава непријателско, понижувачко или навредливо однесување, чија крајна цел може да биде престанок на работниот однос или напуштање на работното место".<ref>Драгана Јашевиќ и Јане Војчески, "Мобинг - вознемирување на работното место", ''Економија и бизнис'', год. 16, број 180, јули 2013, стр. 68-69.</ref> Со Законот за заштита од вознемирување на работното место била пресликана досегашната дефиниција на мобингот, но со одредени измени. Така, бил зголемен опфатот на можните загрозени категории од мобинг (вработените, кандидатите за вработување, волонтерите, лицата ангажирани со договор на дело или со авторски договор итн.). Понатаму, во дефиницијата на мобингот бил изоставен делот со кој се наведувало дека мобингот треба да се повторува најмалку шест месеци. Бидејќи понекогаш не е јасно кое однесување на работодавачот може да се смета за мобинг, во законот се наведени активностите кои не претставуваат вознемирување на работното место, и тоа: * поединечни акти донесени од работодавачот со кои се одлучува за права и обврски на работникот, а против кои вработениот има право на заштита со постапка утврдена со закон, * оневозможување да се користат права утврдени со закон или со [[колективен договор]], чија заштита се остварува во постапка кај работодавачот или пред надлежен суд, * неоправдано постапување или дискриминација на вработениот во врска со кои се обезбедува заштита согласно законите, * повремени разлики во мислењата во врска со прашања и проблеми поврзани со работните задачи, освен ако тие немаат цел да го повредат или намерно да го навредат работникот.<ref>Драгана Јашевиќ и Јане Војчески, "Мобинг - вознемирување на работното место", ''Економија и бизнис'', год. 16, број 180, јули 2013, стр. 69.</ref> Исто така, со Законот за заштита од вознемирување на работното место се пропишани обврски и задолженија за работодавачите и вработените: * преземање превентивни мерки за обезбедување здрава работна средина во која се почитуваат достоинството и здравјето на работникот, * определување посредник, т.е. составување список на лица кои ќе посредуваат меѓу засегнатите страни, * запознавање на вработените со забраната за вознемирување на работното место и начините за заштита на вработените. За неисполнување на обврските пропишани со Законот за заштита од вознемирување на работното место се предвидени прекршочни казни во висина од 5 000 до 6 000 [[еврo|евра]] во денарска противвредност за работодавачот-правно лице, од 3 000 до 4 000 евра за одговорното лице и 1 000 до 2 000 евра за работодавачот-физичко лице.<ref name="ReferenceA">Драгана Јашевиќ и Јане Војчески, "Мобинг - вознемирување на работното место", ''Економија и бизнис'', год. 16, број 180, јули 2013, стр. 70.</ref> Согласно Законот за заштита од вознемирување на работното место, постапката за заштита од вознемирување на работното место поминува низ неколку фази: претходна постапка во која лицето кое се смета за жртва на мобинг треба писмено да се обрати до лицето кое го вознемирува и да му укаже на неприфатливото однесување, постапка за посредување, која е итна и која посредникот треба да ја заврши во рок од 15 дена, со донесување препораки (ако посредувањето било успешно), со писмено известување (ако посредувањето било неуспешно) или пак со заклучок за запирање на постапката (доколку двете страни писмено се иткажат од натамошното водење на постапката), судска заштита во која жртвата на мобингот може да бара утврдување дека претрпела вознемирување на работното место, забрана за вршење однесување кое претставува вознемирување, забрана за повторување на однесувањето, преземање дејствија за отстранување на последиците до вознемирувањето и надомест на материјалната и нематеријалната штета.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == <references/> == Надворешни врски == * [http://www.fes.org.mk/index.php?option=com_jdownloads&Itemid=61&view=finish&cid=86&catid=4&m=0&lang=mk „Мобинг – психички притисок на работното место“, Скопје, 2009.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220926063452/http://www.fes.org.mk/index.php?option=com_jdownloads&Itemid=61&view=finish&cid=86&catid=4&m=0&lang=mk |date=2022-09-26 }} * [http://www.antimobbing-net.org/mk/ Антимобинг советодавна мрежа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111101173831/http://www.antimobbing-net.org/mk/ |date=2011-11-01 }} * [http://www.makmobbing.org/ Македонско мобинг здружение] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091221065941/http://www.makmobbing.org/ |date=2009-12-21 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Меѓучовечки односи]] [[Категорија:Организационална психологија]] [[Категорија:Право]] [[Категорија:Правен систем на Република Македонија]] [[Категорија:Неологизми]] [[Категорија:Англизми]] [[Категорија:Малтретирање]] poppo8eafq4gyuyso3q5acvdzxdp2xl 0 187092 5586909 5503107 2026-07-04T04:57:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586909 wikitext text/x-wiki [[Податотека:AleksandrPushkin.jpg|110px|thumb|upright|десно|[[Александар Сергеевич Пушкин]] (1799–1837), најголемиот руски поет и основач на модерната руска литература. Автор е на ''[[Руслан и Лудмила]]'' и ''[[Евгени Онегин]]''.]] [[Податотека:Dostoevskij 1872.jpg|110px|thumb|upright|[[Фјодор Михајлович Достоевски]] (1821–1881), писател, еден од најголемите психолози вбо светската јавност.<ref>name="BritannicaRussianLit">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-04-11|title=Russian literature|quote=Dostoyevsky, who is generally regarded as one of the supreme psychologists in world literature, sought to demonstrate the compatibility of Christianity with the deepest truths of the psyche.}}</ref> Автор на ''[[Злосторство и казна (Достоевски)|Злосторство и казна]]'' и ''[[Браќа Карамазови (Достоевски)|Браќа Карамазови]]''.]] '''Руската книжевност''' се смета за една од највлијателните и најразвиените во светот, која ги дала едни од најпознатите светски книжевни дела.<ref>Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007.</ref> Руската литературна историја започнува во текот на [[10 век]]. На пример, во својата новела од 1903 година, „[[Тонио Крегер]]“, германскиот писател [[Томас Ман]] вели дека руската книжевност е достојна за обожување, зашто ја прикажува светата книжевност.<ref>Tomas Man, ''Tonio Kreger – Smrt u Veneciji''. Beograd: Rad, 1963, стр. 29.</ref> ==Руската книжевност во 18 век== Во текот на [[XVIII век]], за развој на руската книжевност најмногу придонеле [[Михаил Василевич Ломоносов]] и [[Денис Фонвизин]]. ==Руската книжевност во 19 век== Најголемиот расцвет, руската литература го доживеала во текот на [[XIX век]], кога биле создадени најголемите руски книжевни дела. Овој век е познат како „[[Златен век на руската литература]]“. Тој започнал со [[Александар Сергеевич Пушкин]], кој се смета за основач на модерната руска литература и често се нарекува „Рускиот [[Шекспир]]“.<ref>{{Наведена книга|author=Kelly, C|title=Russian Literature: A Very Short Introduction (Very Short Introductions) (Paperback)|publisher=Oxford Paperbacks|isbn=0192801449|year=2001}}</ref> ===Романтизам=== [[Романтизам|Романтизмот]] е означен како златен век на руската поезија, кога се појавува плејада поети (Жуковски, Батјушков, Бератински, Јазиков, Рилјеев, итн.) кои моќно и автентично го разоткриле [[Лирика|лиризмот]] на руската [[душа]]. Во овој период, рускиот романтизам го достигнал врвот во творештвото на Пушкин, [[Фјодор Тјутчев]] и Михаил Лермонтов, кои се издвојуваат не само како великани на руската, туку и на европската поезија од [[XIX век]].<ref>Ефтим Клетников, „Руско поетско злато: Пушкин, Тјутчев, Лермонтов“, во: Пушкин, Тјутчев, Лермонтов, ''Руско поетско злато''. Скопје, Три, 2016, стр. 225.</ref> ===Реализам=== Златниот век на руската литература продолжил во текот на [[XIX век]], со делата на [[Михаил Јурјевич]] и [[Алексеј Некрасов]], [[Александар Островски]], [[Антон Павлович Чехов]], [[Николај Васиљевич Гогољ]], [[Иван Тургенев]], [[Михаил Лермонтов]], [[Лав Николаевич Толстој]], [[Фјодор Михајлович Достоевски]], [[Иван Александрович Гончаров]], [[Алексеј Феофилактович Писемски]], [[Николај Семјонович Лешков]] и други. Како творец на рускиот реализам се смета [[Пушкин]] кој прв создал уметнички дела напишани со реалистичкиот метод, но како што вели [[Николај Чернишевски|Чернишевски]], сепак, славата на основач на рускиот реализам Пушким мора да ја дели со Гогољ. Имено, иако Гогољ бил помлад од Пушкин, повеќето свои прозни дела ги објавил пред Пушкин. Навистина, Пушкин почнал да пишува проза во 1827 година, т.е. порано од Гогољ кој првите раскази ги напишал во 1829 година, но првиот дел на збирката раскази „Вечери во селото крај Диканка“ Гогољ го обавил во септември 1831 година, т.е. еден месец пред првото прозно дело на Пушкин, „Белкиновите раскази“, објавено во октомври истата година. Подоцна, до 1836 година, Пушкин објавил само уште еден расказ, „Дама пик“ (1834), додека во меѓувреме Гогољ го објавил вториот дел на „Вечерите во селото крај Диканка“ (1832), како и уште две прозни дела. Оттука, руската публика порано го запознала Гогољ во споредба со Пушкиновите прозни дела и токму поради тоа Чернишевски смета дека Гогољ е таткото на рускиот реализам.<ref>Радован Лалић, „Предговор“ во: Николај Васиљевич Гогољ, ''Мртве душе (поема)''. Београд: Просвета, 1966, стр. VIII-IX.</ref> Толстој и Достоевски, од гледна точка на книжевните критичари, се определени како најголемите писатели на векот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-04-11|title=Russian literature; Leo Tolstoy}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=Time Magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep|accessdate=2008-04-10|title=Freaking-Out with Fyodor|author=Otto Friedrich|archive-date=2012-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103141539/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep|url-status=dead}}</ref> Во втората половина на 19 век, руските писатели, а особено [[роман]]описците и раскажувачите, ја освоиле читателската публика ширум светот, а руската книжевност се вброила во редот на големите светски книжевности. Иако пресудна улога за успехот на руската книжевност имале генијалните писатели од типот на Гогољ, Толстој и Достоевски, сепак тие не биле осамени поединци, туку претставници на една сосема нова, свежа и оригинална книжевност. Покрај нив, како носители на новите вредности што ги создала руската книжевност се јавиле и бројни други писатели кои придонеле таа да се формира како квалитетна целина. Притоа, успехот на руската книжевност се должи на две нејзини основни особини: бескомпромисниот [[реализам]] и длабокиот [[хуманизам]]. Ниту во една национална книжевност не е искажана таква осуда на старото општествено уредување и ниту една книжевност не се одликува со толку благородна тенденција како руската. Токму поради тоа, руската книжевност од 19 век родила нова, претходно невидена убавина.<ref>Радован Лалић, „Предговор“ во: Николај Васиљевич Гогољ, ''Мртве душе (поема)''. Београд: Просвета, 1966, стр. VII-VIII.</ref> ==Руската книжевност кон крајот на 19 и почетокот а 20 век== Кон крајот на [[XIX век]], руската литература започнала да се менува: Кратката проза и [[поезија]]та станале доминантни жанрови во следните неколку децении. Овој период од историјата на руската литература е познат и како „[[Сребрен век на руската поезија]]“. За разлика од претходниот период, каде [[реализам|реализмот]] бил главна одлика, во периодот од [[1893]] до [[1913]] година, руската книжевност паднала под силно влијание на [[Симболизам|симболиката]]. Најпознати писатели од тој период се: [[Валериј Брјусов]], [[Андреј Бели]], [[Вјачеслав Иванов]], [[Александар Блок]], [[Николај Гумилев]], [[Дмитриј Мерезковски]], [[Фјодор Сологуб]], [[Ана Ахматова]], [[Осип Мандељштам]], [[Марина Цветаева]], [[Леонид Андреев]], [[Сергеј Есенин]], [[Иван Бунин]] и [[Максим Горки]]. ==Руската книжевност по Октомвриската револуција== По [[Руска револуција|руската револуција]] од [[1917]] година, рускиот културен живот во голем степен се променил. Некои истакнати и познати писатели од тој период, како [[Иван Бунин]] и [[Владимир Набоков]] ја напуштиле земјата, додека пак новата генерација на млади талентирани писатели се приклучиле кон различни организации, со цел создавање на една нова културна книжевност, проследена со новиот режим во склопот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Во текот на [[1920]]-тите, писателите уживале широка толеранција. Во [[1930]]-тите, објавувањето на новите книжевни дела било затегнато со оглед на доаѓањето на власт на [[Јосиф Сталин]] и неговиот режим. Голем број писатели биле затворани и прогонувани во тој период, а по неговата смрт, во 1960-тите и во 1970-тите започнал процесот на рехабилитација на писателите кои биле забранети за време на Сталиновиот режим. Најпознатите писатели по Октомвриската револуција се: [[Евгениј Земјатин]], [[Исак Бабел]], [[Владимир Мајаковски]], [[Илja Петров]], [[Јуриј Олеша]], [[Михаил Булгаков]], [[Борис Пастернак]], [[Михаил Шолохов]], [[Александар Солженицин]], [[Андреј Вознесенски]] и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.sovlit.com Encyclopedia of Soviet Writers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190723234132/http://www.sovlit.com/ |date=2019-07-23 }} * [http://www.lib.ru/ Maxim Moshkov's E-library of Russian literature] (in Russian) * [http://russianpoetsdatabase.blogspot.com Contemporary Russian Poets Database] (in English) * [http://russianpoets.blogspot.com Contemporary Russian Poets in English translation] * [http://www.russiacristiana.org/RussiaCristianaNE.htm La Nuova Europa: international cultural journal about Russia and East of Europe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110111034916/http://www.russiacristiana.org/russiacristianane.htm |date=2011-01-11 }} * [http://www.professorandy.com/RussianLiterature.shtml Information and Critique on Russian Literature] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120312094000/http://www.professorandy.com/RussianLiterature.shtml |date=2012-03-12 }} * [http://russianclassics.blogspot.com Russian Classics Bulletin] by Erik Lindgren (Turgenev, Tolstoy, Dostoyevsky) * [http://russia-ic.com/culture_art/literature/169/ History of Russian literature] Brief summary * [http://www.library.uiuc.edu/spx/webct/SubjectResources/SubSourRus/ruslitbib2.htm Russian Liteary Resources] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081118102409/http://www.library.uiuc.edu/spx/webct/SubjectResources/SubSourRus/ruslitbib2.htm |date=2008-11-18 }} by the Slavic Reference Service * [http://www.bookle.ru/ Search Russian Books] (in Russian) * [http://ruthenia.ru/tiutcheviana/search/en/drevnerus.html Philology in Runet. A special search through the sites devoted to the Old Russian literature.] * [https://web.archive.org/web/20130105232147/http://public-library.narod.ru/ Публичная электронная библиотека Е.Пескина] * {{CathEncy|wstitle=Russian Language and Literature}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Руска книжевност|*]] g98qak4hin8nux32cz8znko6pan8wp4 0 192037 5586786 5502913 2026-07-03T19:11:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586786 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox begins -->{{Инфокутија Населено место |official_name = Пурчена |nickname = |motto = |image_skyline =Purchena 18.jpg |imagesize = |image_caption =Пурчена |image_flag = Bandera de Purchena (Almería).svg |image_seal = Escudo de Purchena (Almería).svg |image_map = |mapsize = |map_caption = |subdivision_type = [[Список на земји|Земја]] |subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] |subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] |subdivision_name = {{знаме|Spain}} |subdivision_name1 = [[Андалусија]] |subdivision_name2 = [[Алмерија (покраина)|Алмерија]] |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 57 |area_total_sq_mi = 22.0 |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2018 |population_note = |population_total = 1,621<ref>Општински регистар на Шпанија 2018 - [[Национален статистички институт (Шпанија)|Национален статистички институт]]</ref> |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = 28.9 |population_density_sq_mi = 74.7 |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |latd=37 |latm=21 |lats= |latNS=N |longd=2 |longm=21 |longs= |longEW=W |elevation_m = 555 |elevation_ft = 1832 |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''Пурчена''' — општина во покраината [[Алмерија (покраина)|Алмерија]], во автономната заедница [[Андалусија]] . ==Демографија== <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ine.es |title=INE (Spain) |publisher= |accessdate=2006-08-09 }}</ref> {{Demography 7col|400px| 1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005| 1,623|1,600|1,602|1,650|1,676|1,629|1,645}} == Наводи == {{наводи}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04076.htm Purchena] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060819151951/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04076.htm |date=2006-08-19 }} - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía {{es}} * [http://i2.dipalme.org/purchena/default.htm Purchena]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080611075313/http://i2.dipalme.org/purchena/default.htm |date=2008-06-11 }} - Diputación Provincial de Almería {{es}} * [http://juegosmoriscos.org Juegos Moriscos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160504161309/http://juegosmoriscos.org/ |date=2016-05-04 }} - Moorish Games official page {{es}} * [http://www.purchena.es Purchena] - City Council official page {{es}} {{Алмерија-гео-никулец}} {{Општини во Алмерија}} [[Категорија:Општини во Алмерија]] p0fa5oiwwrnm44hvk5wu7riw22f5gnk 0 193263 5586899 5312592 2026-07-04T03:46:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586899 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = Рошин Марфи<br />''Róisín Murphy'' | Img = Róisín Murphy, “ARTE Concert”, Ground Control, Paris, France (20-10-2024) · © Danilo Samà.jpg | Img_capt = Рошин Марфи во 2024 | Background = solo_singer | Birth_name = Рошин Мери Марфи | Born = {{роден на|5|јули |1973}} <br />[[Арклоу]], [[Округ Виклоу]], [[Ирска]] | Died = | Genre = електронска музика, денс, поп-музика, диско музика, хаус, трип хоп. | Occupation = [[пејач]], [[текстописец]] | Years_active = 1995–денес | Label = [[Echo Records|Echo]], [[EMI]] | Associated_acts = [[Moloko]] | URL = [http://www.roisinmurphy.com/ www.roisinmurphy.com] }} '''Рошин Мери Марфи''' ([[англиски]] и [[Ирски јазик|ирски]]: ''Róisín Marie Murphy'', {{роден на|5|јули|1973}}) или само како '''Рошин Марфи''' (''Róisín Murphy'') — [[ирска]] [[пејачка]] и [[текстописец]], позната по нејзините стил на [[електронска музика]]. На почетокот, Рошин била забележана како музичарка во музичката група [[Moloko]]. Тогашен нејзин партнер во групата бил нејзиниот поранешен партнер [[Марк Брајдон]]. По крајот на нивната љубов, групата се распаднала и Роашин Марфи ја започната својата соло кариера со издавањето на албумот ''[[Ruby Blue (албум)|Ruby Blue]]''. Нејзиниот втор албум, ''[[Overpowered]]'', бил издаден на [[10 јануари]] [[2008]] година. == Дискографија == === Студиски албуми === * 2005: ''[[Ruby Blue (албум)|Ruby Blue]]'' * 2007: ''[[Overpowered]]'' * 2015: ''Hairless Toys'' * 2016: ''Take Her Up to Monto'' * 2020: ''Róisín Machine'' * 2023: ''Hit Parade'' === Албуми во живо === * 2007: ''[[Live at Ancienne Belgique 19.11.07]]'' == Поврзано == * [[Moloko]] == Надворешни врски == * [http://www.roisinmurphy.com Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050127015403/http://www.roisinmurphy.com/ |date=2005-01-27 }} * [http://www.roisinmurphy.w.of.pl/ Полско мрежно место за Марфи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090621043814/http://www.roisinmurphy.w.of.pl/ |date=2009-06-21 }} * [http://roisinmurphy.blogspot.com Вести за Рошин Марфи] * [http://www.myspace.com/roisinmurphy Мрежно место на MySpace] * [http://www.moloko.co.uk/ Мрежно место на Moloko] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060701054314/http://www.moloko.co.uk/ |date=2006-07-01 }} * [http://www.youtube.com/roisinmurphytv Официјално мрежно место на YouTube] {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Марфи, Рошин}} [[Категорија:Техно музичари]] [[Категорија:Денс музичари]] [[Категорија:Хаус музичари]] [[Категорија:Ирски музичари по инструмент]] [[Категорија:Живи луѓе]] 6j6n8nk4g5omert0nvvh0jae9q65b1k 0 194008 5586672 5551238 2026-07-03T13:22:05Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5586672 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Дејан Лилиќ | портрет =Дејан Лилиќ.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1974|10|26}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Дејан Лилиќ''' (роден на {{роден на|26|октомври|1974}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски, [[Телевизија|телевизиски]] и гласовен [[глумец]], како и телевизиски водител.<ref>{{наведени вести|url=http://www.vecer.com.mk/?ItemID=9AA34499F3FC134997C5338C1EFF4327|title=РАЗГОВОР: ДЕЈАН ЛИЛИЌ - ВРВЕН АКТЕРСКИ МАЈСТОР „Сонот треба да се одработи“|last=Грозданов|first=Борче|date=19 септември 2006|publisher=Вечер|accessdate=2010-04-14}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој бил директор на [[Македонскиот народен театар]]. == Животопис == Лилиќ бил роден на [[26 октомври]] [[1974]] година во [[Скопје]]. Во [[1997]] година, тој дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[УКИМ|Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]. Во [[1998]] година, тој почнал да работи како [[глумец]] во [[Драмски театар Скопје]]. Има остварено голем број главни и споредни улоги во претстави на матичниот театар, но и во проекти од други театарски установи и продукциски куќи. Покрај глумата, вклучен е и во општествениот живот како водител на разни јавни настани. Од [[2007]] до [[2010]] година, тој бил уметнички директор на Драмскиот театар Скопје. Од [[2010]] до [[2015]] година, тој бил директор на [[Македонскиот народен театар]]. Бил водител на неколку емисии на [[Сител|Сител ТВ]], [[А1 ТВ]] и [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]]. Меѓу последните телевизиски проекти како водител се: „Листа за триста” на [[Сител]], „20 секунди” на [[МРТ 1|Македонската телевизија]], "РеТрн" на порталот Трн.мк и "Седмо небо" на [[Канал 5 Телевизија]]. == Поважни театарски улоги == {{hidden|Тетарски претстави| *Фестен, Михаел, од Томас Винтерберг, р. Зоја Бузалковска, ДТС 2018 *Мајсторот и Маргарита, Мајсторот, р. Игор Алексов, МНТ 2015 *Ромео и Јулија, Ромео, од Вилијам Шекспир, р. Дејан Пројковски, „Охридско лето“, ДТС 2012 *Генетика на кучињата, Леоне, од Венко Андоновски, р. Дејан Пројковски, ДТС 2012 *Хамлет - Хамлет, од В. Шекспир, р. Дејан Пројковски, ДТС 2010 *Александар - Александар, р. Љубиша Георгиевски, ДТС 2009 *Томас Мор - Кинегонда во Карлаленд, р. Сашо Миленковски, ДТС 2009 *Фигаро - Фигаро се разведува, р. Куштрим Бектеши, МНТ 2008 *Mr. Blond – Касапски кучиња, р. Бојан Трифуновски, ДТС *Мичо - Комшилук Наопаку, р. Ненни Делместре, ДТС *Иљо – Демонот од Дебармаало, р. Слободан Унковски, ДТС *Помладиот брат – Превртач р. Јовица Павиќ, ДТС *Челик – Купидона, р. Срѓан Јаниќиевиќ, ДТС *Падрајк – Поручникот од Инишимор, р. Зоја Бузалковска, ДТС *Михајло – Лет во место, р. Љупчо Георгиевски, ДТС *Тим – Everyman, р. Деан Дамјановски, ДТС *Лени, Man with Golf Bat – Марисол, р. Владимир Милчин, ДТС *Најдо – Стјуардеси, р. Коле Ангеловски, Истриони (Скопје) *Кралот – Како се станува цар, р. Зоја Бузалковска, ДТС *Петар Николаевич – Магдо, љубов моја, р. Димитар Станковски, МНТ/Универзална сала *Бато – Позитивно мислење, р. Димитар Станковски, ДТС *Капетанот – Есперанца, р. Александар Чамински, ДТС *Чарли – Собрани дела од Вилијам Шекспир,р. Златко Славенски, ДТС *Вториот – Кутрите мали хрчки,р. Иво Лауренчиќ, ДТС / Идеја плус ДДБ *Александар Велики ... - Macedoine-Odyssey 2001, р. Иван Поповски, ДТС/Народен театар Битола *Војдан – Тетовирани души, р. Сашо Миленковски, ДТС *Стефан – Диво месо, р. Александар Поповски, ДТС *Непознатиот – Кандид во земјата на чудата, р. Сашо Миленковски, ДТС *Жан Дестив – Јована Орлеанка, р. Љубиша Георгиевски, ДТС/ „Скопско лето“ *Шереф – Ферхад и Ширин, р. Ертан Јуџел, ДТС *Иван Соловјов – Земјомер, р. Владимир Милчин, ДТС *Креон – Антигона во техноленд, р. Галин Стоев, ДТС/ Berliner Festspiele *Г-дин Алексиев – Македонски Фауст, р. Сашо Миленковски, Театар Бабилон/„Охридско лето“ *Флорино Аретуси – Арлекин, слуга на двајца господари, р. Коле Ангеловски, ДТС/„Скопско лето“ *Керубин – Свадбата на Фигаро, р. Коле Ангеловски, ДТС/„Охридско лето“ *Промотер – 7 против Теба, Млад отворен театар/ Norway Theater Group *Спасе – Fuck you, р. Искра Стојковска, ДТС *Бил - The Lover (Sure Thing), р. Зоја Бузалковска, ДТС *Eternal travel – кореодрама, кореограф Искра Шукарова, МНТ *Кристофер Махон – Заводникот од западниот свет, р. Коле Ангеловски, ДТС *Ојдипус – Ојдипус Тиранос, р. Зоја Бузалковска, ДТС/„Скопско лето“ *Мртвиот глумец – Среќата е нова идеја во Европа, р. Владо Цветановски, ДТС *Брада – Ова не е американски филм, р. Сашо Миленковски, ДТС *Валентин – Фауст, р. Ѓорѓи Јолевски, ДТС/Неформална театарска група – Квартет *Моровов, Свештеникот, ... – Фурка,р. Дритро Касапи, ДТС/ФДУ *Гонзаго и Зигфрид – Дона Хуана, р. Коле Ангеловски, ДТС *Алрекин – Каменот на мудроста, р. Југослав Петровски, МОТ *Стево, Ефто – Часови по лудило, р. Зоја Бузалковска, ФДУ *Томас Мор - Кинегонда од Карлаленд од Венко Андоновски, р. Сашо Миленковски, ДТС, 2008 <br/> }} == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Дејан Лилиќ }}|- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1997 || [[Џипси меџик]] ТВ филм|| UN војник |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2001 || [[Одмазда (филм)|Одмазда]] ТВ филм|| Насте |- | 2001 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || Принцот |- | 2002 || [[Заведени]] ТВ серија|| |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Тренер |- | 2003 || [[Седум приказни за љубовта и свршувањето (телевизиска серија)|Седум приказни за љубовта и свршувањето]] ТВ серија|| Дамјан |- | 2006 || [[Американецот (филм)|Американецот]] ТВ филм|| |- | 2007 || [[Досие-К]] ТВ филм|| Инспектор Диме |- |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Пилот (филм)|Пилот]] ТВ-филм || Дамјан |- | 2011 || [[Трето па машко (телевизиска серија)|Трето па машко]] ТВ филм || Тони |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ филм || |- | 2012 || [[Betrayal]] ТВ филм || |- | 2013 || [[Тиквешко востание (серија)|Тиквешко востание]] ТВ-серија || |- | 2013 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ филм || Николај |- | 2014 || [[Кум (серија)|Кум]] ТВ-серија || Душан |- | 2015 || [[12 мајмуни (ТВ серија)|12 мајмуни]] ТВ филм || Таксист |- | 2015 || [[Лазар (филм)|Лазар]] ТВ филм || Тони |- | 2016 || [[Ослободување на Скопје (филм)|Ослободување на Скопје]] ТВ филм || Милчо |- | 2017 || [[Коливо (филм)|Коливо]] краток филм || Сотир |- | 2017 || [[Фамилијата Марковски (телевизиска серија)|Фамилијата Марковски]] ТВ серија|| др. Горан |- | 2017 || [[На терапија (телевизиска серија)|На терапија]] ТВ серија|| Татко на Ивана |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ серија|| Драган |- | 2017 || [[Допир (филм)|Допир]] краток филм|| |- | 2017 || [[Црно и бело (филм)|Црно и бело]] краток филм|| Татко |- | 2017 || [[Мекедонија (серија)|Македонија]] ТВ-серија || |- | 2018 || [[Сонот на крвта и душата (филм)|Сонот на крвта и душата]] ТВ филм|| Марко |- | 2019 || [[Дедо и внук]] ТВ-филм || Внукот |-style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id ="2020/> |- | 2020 || [[Стела (филм)|Стела]] ТВ-филм || Александар |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020)|Хомо]] ТВ-филм || Дамир |- | 2021 || [[Кино „Љубов“]] ТВ-филм || Коста |- | 2022 || Си беше еднаш еден звук (ВИРТУОСО) ТВ-филм || Дамјан |- | 2022 || [[Кајмак (филм)|Кајмак]] ТВ-филм || Јоаким |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Дамјан |- | 2025 || [[Бунтовната Принцеза]] ТВ-филм || Кезабаор |- | 2026 || [[Симфонија на Скопје]] ТВ-филм || Пензионер |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || Миле Рабит |} == Награди == *2012, Награда за најдобра споредна машка улога „Димче Трајковски“ на МТФ „Војдан Чернодрински“ во Прилеп *2011, Награда „Љубомир Муца Драшкиќ“ за најдобар глумец на вечерта на меѓународниот театарски фестивал „Муцијеви дани“, Театар „Атеље 212“, Белград, Србија, за улогата на Хамлет во претставата „Хамлет“ *2011, Златна награда за најдобро глумечко остварување за улогата на Хамлет во претставата „Хамлет“ р. Дејан Пројковски, на биеналниот Меѓународен театарски фестивал „Глумбал“ во Ниш *2011, Награда за најдобра машка улога на МТФ „Војдан Чернодрински“ Прилеп за улогата на Хамлет во претставата „Хамлет“ *2010 Награда за најдобар глумец за претставата „Хамлет“ на меѓународниот Фестивал за античка драма „Стоби“, 2010 *2010 Награда „Златна маска“ во Светот на успехот - Препознаени и признаени од граѓаните на Р Македонија *2010 Награда „Златна Бубамара на популарноста“ *2009 Награда за најдобар глумец за претставата „Александар“ на меѓународниот Фестивал за античка драма „Стоби“, *2006 Награда „Ристо Шишков“ на Фестивалот за камерен театар „Ристо Шишков“ - Струмица за улогата на Помалиот брат во претставата „Превртувач“ од Ненад Вујадиновиќ, во режија на Јовица Павиќ *2004 Златна Бубамара на популарноста за најпопуларен глумец во годината *2004 Награда за најдобро глумечко остварување на 39-от МТФ „Војдан Чернодрински“ Прилеп за улогата на Човекот со палка и Лени во претставата „Марисол“ од Хосе Ривера, во режија на Владимир Милчин *2001 Награда за најдобро глумечко остварување на 36-от МТФ „Војдан Чернодрински“- Прилеп за улогата на Стево во претставата „Диво месо“ и улогата во претставата „Кандид во земјата на чудата“ *2001 Награда „Златна маска“ на фестивалот „Охридско лето“ за улогата на Александар Македонски во претставата „Мацедоине- Одисеја 2001“ која ја доделува весникот „Вечер“ *2000 Златна Бубамара на популарноста за најпопуларен глумец во годината *1998 Награда за најдобра епизодна улога во претставата „The lover“ од списанието „Екран“ *1997 Прогласен за млад глумец на годината според списанието „Екран“ == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=21 Филмографијата на Лилиќ] * [http://www.maccinema.com.mk/avtor_detali.asp?IDSORABOTNIK=56 Лилиќ на]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} страната на [[Македонскиот информациски филмски центар]] * [http://www.facebook.com/dejan.fans Официјален обожавателски клуб на Дејан Лилиќ] * {{IMDb name|0510222}} {{DEFAULTSORT:Лилиќ, Дејан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски Срби]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] jzd9rda3ed04whdsqujcvy9219wwnki 0 195342 5586633 5575266 2026-07-03T12:12:51Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post |post = [[Претседател]] |body = [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојаниот комитет]] на [[Национално народно собрание|Националното народно собрание]] на [[Народна Република Кина|НР Кина]] |insignia = 中華人民共和國國徽.svg |insigniasize = 150px |insigniacaption = [[Грб на Народна Република Кина]] |image = Zhao in 2023.jpg |incumbent = [[Џао Леѓи]] |incumbentsince = 10 март 2023 |style = |appointer = Гласање на [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојаниот комитет на Националното народно собрание]] |termlength = 5 години, повторливо<br />еднаш едно подруго |formation = 27 септември 1954 |inaugural = [[Лиу Шаоче]] |website = }} '''Претседателот на Постојан комитет на Националното народно собрание''' ([[кин.]] 全国人民代表大会常务委员会委员长, [[пинјин]]: ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì Chángwù Wěiyuánhuì Wěiyuánzhǎng'', [[ВП:ТК|мак. тр.]] „Чиенгуо женмин дајбиао дахуј начгцу вејјуенхуј вејјуенџанг“) епретседател на [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојаниот комитет на Националното народно собрание]] на [[Народна Република Кина]], врховниот законодавен орган во државата. Таа функција моментално ја врши [[Џанг Деѓанг]]. Функцијата е втора по важност во кинеската политичка хиерархија, по онаа на [[Генерален секретар на Комунистичката партија на Кина|Генералниот секретар]] и [[Претседател на Кина|Претседателот]], но поважна од онаа на [[Премиер на Кина|Премиерот]]. Рангирањето е во согласност со квалификациите на функционерот, но не подразбира подеднаква фактичката власт, која варира зависно од самиот функционер. == Надлежности == Оваа функција задржува изесни уставни права според преработката на [[Устав на Кина|Уставот на Кина]] од 1978 г. Според Член 84 од уставот, доколку [[Претседател на Кина|претседателот]] и потпретседателот не се онеспособени да дејствуваат, а Националното народно собрание не може навреме да избере нови, тогаш Претседателот на ННК ја врши должноста на шеф на државата.<ref>[http://www.asianlii.org/cn/legis/const/2004/1.html#S001 Устав на НР Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081120012624/http://www.asianlii.org/cn/legis/const/2004/1.html#S001 |date=2008-11-20 }} {{en}}</ref> Во теорија, за време на [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|протестите на плоштадот „Тјенанмен“ во 1989 г.]], претседателот на ННК, тогаш [[Ван Ли]], имал право да свика вонредна седница на собранието за да го реши проблемот по уставен пат. Меѓутоа слободата на дејствување му била ограничена, па затоа тој немал што да направи во врска со тоа. == Поврзано == * [[Постојан комитет на Политбирото на Комунистичката партија на Кина]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Управување со Кина]] [[Категорија:Кинеско право]] [[Категорија:Кинески политичари]] [[Категорија:Собраниски претседатели]] iefipn3nax1n51f8yjcuvr5i99wmflu 0 199433 5586856 5108003 2026-07-03T22:39:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Рајна Алексова | портрет = | px = | опис = | роден-дата = 25 декември 1882 | роден-место = [[Битола]], [[Битолски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|1959|01|23|1882|12|25}} | починал-место = [[Битола]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | занимање = фармацевт }} '''Рајна Алексова''' ({{родена во|Битола}}, {{родена на|25|декември|1882 }} – {{починала во|Битола}}, {{починала на|23|јануари |1959}}) ― македонски фармацевт. Дипломирала на Фармацевскиот факулет во [[Лозана]], [[Швајцарија]] на [[17 јули]] [[1906]] и со тоа таа е прва жена фармацевт во [[Македонија]]. Работела во семејната аптека сместена на „[[Широк Сокак]]“ во [[Битола]] сè до пензионирањето во [[1944]] година<ref>''П. Бојаџиевски, Здравството во Битола низ вековите, Битола, 1992''</ref>. ==Животопис== Алексова е родена на [[25 декември]] [[1883]] година во [[Битола]]. По завршувањето на француската гимназија во [[Солун]], таа со својот постар брат Ристо Алексов, кој бил трговец и воедно ја имал првата [[аптека]] во Битола, заминала со воз за [[Швајцарија]] каде во 1902 година се запишала на Фармацевскиот факултет во [[Лозана]]. Четири години потоа, дипломирала на 17 јули 1906 година, и станала првата Македонка дипломирана фармацевтка, воедно и прва жена фармацевтка на [[Балкан]]от. Таа со гордост се претставувала дека е [[Македонци|Македонка]]. Во нејзината [[диплома]] издадена во 1906 година од швајцарските универзитетски власти на [[француски јазик]] стои запишано дека Рајна Алексова по националност е Македонка. (Тоа може да се види од копијата на дипломата која е верна на оргиналот со датум од 01.11.2018 гидина, а која ја имаат добиено наследниците по нивно барање, додека оригиналната диплома се наоѓа во Софискиот музеј во Бугарија.)<ref>{{нмс | title=Рајна Алексова | url=http://mn.mk/makedonski-legendi/17085-Rajna-Aleksova | work= | publisher=Македонска нација | date=21 август 2019 | accessdate=1 јули 2021 | archive-date=2021-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181906/http://mn.mk/makedonski-legendi/17085-Rajna-Aleksova | url-status=dead }}</ref> Веднаш по дипломирањето требало да отвори сопствена аптека, со што се судрила со турските закони кои не дозволувале „''жените да обавуваат аптекарска професија''“. Додека чекала одобрение од турските власти, таа се вработила како милосрдна сестра во државната болница во [[Ќустендил]], Бугарија. Во јуни [[1907]] таа била преместена во бугарската болница „''Евл. Георгиев“'' во [[Цариград]], каде работела до февруари [[1908]] година. Потоа ја напуштила болницата и работела како учителка во женската гимназија во [[Едрене]]. Алексова сепак добила дозвола за работа како аптекарка. Така, во [[1909]] година веќе работела во Битола, во аптеката на својот брат [[Ристо Алексов]], трговец. Алексова подоцна ја откупила аптеката од својот брат и работела во неа до нејзиното пензионирање во [[1944]] година. Во нејзината аптека ординирале и препишувале лекови познатите лекари [[Александар Дума]], [[Илија Аждари]] и [[Анастас Христиди]], и тоа било најдобрата реклама за аптеката. Рајна Алексова починала од насилна смрт во [[1959]] година. == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Алексова, Рајна}} [[Категорија:Македонски фармацевти]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] gvycip1l6lur6j80shwaegii40d6kfw 0 741957 5586822 5394069 2026-07-03T20:44:06Z Andrew012p 85224 5586822 wikitext text/x-wiki [[File:Roland Garros 2012 Ballkid.jpg|thumb|Тениски топчиња на [[Отворено првенство на Франција 2012|Отвореното првенство на Франција 2012]]]] '''Тениско топче''' е топче наменето за тенис, со пречник од околу 6,7&nbsp;cm (2,7 инчи) и обично има флуоресцентно светла жолто-зелена боја,<ref>{{Наведена мрежна страница|title=U.S. Open Tennis Ball F.A.Q.|url=http://usta.usopen.org/wilsonlab/flash/scienceLab_BallFAQ.swf}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=ITF Tennis - TECHNICAL|url=http://www.itftennis.com/technical/balls/other/history.aspx|website=[[International Tennis Federation]]|accessdate=4 June 2015|archive-date=2015-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512234217/http://www.itftennis.com/technical/balls/other/history.aspx|url-status=dead}}</ref> а за рекреативни игри може да биде речиси во сите бои. Тениските топчиња се обложени со мек влакнест [[филц]] кој ги определува нивните аеродинамични својства. == Историја == Во 1480 година, [[Луј XI]] од Франција, забранил тениските топчиња да се полнат со креда, песок, струганици или земја и изјавил дека тие треба да бидат направени од квалитетна кожа и наполнети со волна.<ref>Morgan, Roger (1995): ''Tennis, The Development of The European Ball Game'', ISBN 0-9510251-8-X</ref> Други првобитни тениски топчиња биле направени од страна на шкотските [[занаетчија|занаетчии]] од желудник на овца или коза, обвиткан со волна и врзан со јаже. Топчињата пронајдени на дрвениот покрив на [[Вестминстерска палата|Вестминстер Хол]] за време на неодамнешната реставрација, се смета дека биле изработени од мешавина на стакларски кит и човечка коса и дека датираат од периодот на владеењето на [[Хенри VIII]].<ref>http://www.parliament.uk/about/living-heritage/building/palace/westminsterhall/architecture/the-hammer-beam-roof-/</ref> Во шкотските замоци се пронајдени примероци кои датираат од XVI век и во кои се употребени материјали како животинско [[крзно]], јаже направено од животински црева и мускули и чамовина. Во XVIII век волнени ленти од ¾ инчи цврсто се намотувале врз јадро направено со намотување на голем број ленти во мало топче. Потоа топчето од сите страни се заврзувало со конец и врз него се шиело бело платно. Тоа објаснува зошто современите тениски топчиња сѐ уште имаат платно (за време на почетоците на тревниот тенис било многу тешко платното да се прилепи цврсто за гумата). Ваков тип топче со платно и јадро од плута сѐ уште се употребува за првобитниот тенис кој денес се нарекува вистински тенис. Со воведувањето на тревниот тенис во седумдесеттите години на XIX век, вулканизираната гума првпат била употребена за производство на топчиња, кои најчесто биле пакувани во туби по четири, а името на марката не било напишано. == Стандардизација == [[File:Grass court season is here! (18161963964).jpg|мини|десно|300п|Топче од [[Вимблдон 2015]]]] Со цел да бидат одобрени за регуларна игра, тениските топчиња мора да задоволат одредени критериуми за големина, тежина, деформација и отскокнување. [[Меѓународна тениска федерација|Меѓународната тениска федерација]] (ИТФ) одредува официјалниот пречник да биде од 65,41&nbsp;mm до 68,58&nbsp;mm (од 2,575 до 2,7 инчи). Тежината на топчињата мора да биде од 56 g до 59,4 g (од 1,975 до 2,095 [[унца|унци]]). Единствените бои одобрени од Тениската асоцијација на САД и од Интернационалната тениска федерација се жолта и бела. Најголем дел од произведените топчиња се со флуоресцентна жолта боја која првпат е воведена во 1972 година по истражувањето кое покажало дека топчињата со таа боја се повеќе видливи како за играчите, така и за ТВ преноси. Тениските топчиња се наполнети со воздух и се обложени со гума прекриена со филц материјал. Филцот е изработен од волна од новозеландски овци. Истиот претставува надворешен слој кој во себе го задржува воздушниот млаз, го намалува воздушниот отпор и го подобрува движењето на топчето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.princeton.edu/~asmits/Bicycle_web/sportsballs.html|title=Golf Balls, Cricket Balls and Tennis Balls|date=5 October 2005|publisher=Princeton University|accessdate=2009-10-20}}</ref><ref>Dr. Rabi Mehta of NASA-Ames, entitled ''Aerodynamics of sportsballs, Annual Review of Fluid Mechanics'', '''17''':151–189, 1985.</ref> Најчесто, покрај името на марката, топчињата имаат и број на нив. Тоа помага една група топчиња да се разликува од друга група топчиња од истата марка на соседните игралишта.<ref name=Epic>{{Наведена мрежна страница|url=http://tenniscoachsingapore.com/colors-numbers-on-tennis-balls/|title=Colors & Numbers on Tennis Balls|publisher=Epic Tennis Academy|accessdate= 2 September 2015}}</ref> Тениските топчиња ја губат нивната моќ на отскокнување веднаш штом ќе се отвори кутијата на тениското топче и може да се тестираат за да се одреди нивната моќ на отскокнување. Топчето се тестира на тој начин што се пушта да падне на бетон од висина од 100 инчи (2,54 m). Прифатливо е отскокнување помеѓу 53 и 58 инчи (од 1,3462 до 1,4732 m), ако се тестира на просечна надморска височина и температура од 20&nbsp;°C / 68&nbsp;°F. Топчињата од голема висина имаат различни одлики кога се тестирани на просечна надморска височина. Современите тениски топчиња пред да почнат да се употребуваат, се чуваат во конзерви под притисок (приближно две атмосфери). == Топчиња без притисок == Традиционалните топчиња без притисок најчесто се потврди на допир отколку топчињата со притисок и не отскокнуваат толку високо колку сосема новите топчиња со притисок. Но, за разлика од топчињата со притисок, тие не ја губат моќта на отскокнување со текот на времето. Всушност со оштетувањето на надворешната обвивка тие стануваат полесни и повеќе отскокнуваат. Со оштетувањето на надворешната обвивка се менуваат нивните одлики на движење, отскокнување и вртење, во споредба со општите одлики на тениските топчиња. Посовремените топчиња без притисок, како што се TreTorn MicroX, имаат најголеми сличности во допирот и играта со топчињата со притисок и траат многу подолго отколку традиционалните тениски топчиња. Топчето TreTorn Series+ е моментално официјално топче на [[АТП Челинџер серија]]та. == Пакување == До 1925 година, тениските топчиња се завиткувале во хартија и се пакувале во [[картонска кутија|картонски кутии]]. Во 1925 година компанијата за спортска опрема, Вилсон Вестерн, вовела картонски туби. Во 1926 година компанијата за производство на гума од Пенсилванија, лансирала херметички затворена метална туба со притисок во која имало три топчиња и имала отворач на врвот. На почетоккот на осумдесеттите години на XX век почнале да се употребуваат пластични кутии (од рециклиран полиетилен терефтилат (ПЕТ)), со отворач на врвот и пластично капаче, во кои можеле да се сместат три или четири топчиња. Топчињата без притисок најчесто се пакуваат во мрежи или торби (поради тоа што не мора да бидат затворени под притисок). == Производство == Секоја година се произведуваат приближно 300 милиони топчиња и се создава отпад од околу 20.000 тони кој многу тешко биолошки се разложува. Во минатото тениските топчиња не се рециклирале. Луѓето најчесто правеле отвор на топчето и го прицврстувале за ногалките на столчињата во училиштата, во домовите за стари лица, со цел да се заштити подот од стружење и гребење. Топчињата од [[Вимблдон]] се рециклираат и се прават живеалишта за загрозениот вид на глушец.<ref name=mousehome>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1406612.stm ''"New balls, please" for mice homes'']</ref> Постојат организации како на пример reBounces, кои нудат комерцијални услуги за обновување и рециклирање на тениските топчиња. [[Индијан Велс Мастерс|Мастерсот во Индијан Велс]] станал партнер со reBounces и FedEx Ground во 2010 година за да соберат 15.000 топчиња од покровителите на турнири во 25 држави на САД и шест други земји. == Побавни топчиња == Целта на кампањата „Играј и остани“ на ИТФ е да се зголеми бројот на луѓе кои тренираат тенис насекаде низ светот, преку подобрување на начинот на кој почетниците се запознаваат со играта. Кампањата ја промовира употребата на помали игралишта со побавни црвени, портокалови и жолто-зелени топчиња, најчесто наречени топчиња на Сунѓерот Боб, кои им овозможуваат повеќе време на играчите и им даваат поголема контрола за да можат да сервираат, да разменуваат удари и да освојуваат бодови од првиот тренинг. Користејќи побавни топчиња, почетниците имаат повеќе време и поголема контрола за да си ја направат поинтересна играта во почетната фаза. ИТФ препорачува црвено, портокалово и зелено напредување за почетниците. Ова напредување се фокусира на избор на побавни топчиња и различни димензии на тениски терени, за да бидат ефективни почетоците и на децата и на возрасните. Користењето на овие побавни топчиња ќе им помогне на играчите да ја развијат најефикасната техника и да се служат со најразлични тактики за време на натпреварите. Најчесто тоа е тешко да се изведе со користење нормални топчиња на терен со стандардни димензии. ИТФ препорачува сите играчи (освен исклучителните) кои имаат десет години или помалку, да користат побавно црвено, портокалово или зелено топче за време на тренинзите и натпреварите. == Други намени == За други спортови како израелскиот национален спорт сличен на тенис на плажа, спортови во кои се игра со рака наместо со рекет (слични на [[сквош]]), ирскиот фудбал (сличен на хокеј), се користи тениско топче. Исто така популарно се користи во Индискиот Потконтинент и во Карипските Острови за [[крикет]] заради тоа што добро отскокнува. Во Индија непрофесионалниот крикет се игра со тениски топчиња. Се организираат натпревари за крикет со тениско топче на училишно ниво. Постои варијанта на крикет каде се употребува тениско топче завиткано со електрична лента. Во Канада тениските топчиња се користат за играње [[хокеј на трева]]. Голем број државни средни училишта ги користат старите искористени тениски топчиња како заштитен слој на ногалките од столчињата и клупите. Тоа е одличен начин за да се заштитат подовите од гребење и да се продолжи употребливоста на тениското топче. Тениските топчиња исто така може да се употребат за формирање жонглерски клубови. Тениските топчиња се користат и како играчки за кучиња. Меѓутоа, материјалот кој го покрива тениското топче може да ги ослабне кучешките заби и поголемите кучиња може да се задават со тениски топчиња. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тенис]] [[Категорија:Топки]] oed4ywb8dyvxdyqai4m3rvknhy7d3zj 0 746749 5586972 5511610 2026-07-04T09:51:58Z Gurther 105215 5586972 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Лавов мост |image = Lions Bridge (48829677521).jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Софија]] |location_country = [[Бугарија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} [[Податотека:Sofia_-_Bulgaria_-_Lion's_Bridge_and_the_surrounding_area_in_1910.jpg|мини|250п|Мостот во 1910 година]] '''Лавовиот мост''' претставува едно од најфрекфентните места во централниот дел на [[Софија]], [[Бугарија]]. Мостот бил изграден во текот на [[1889]] година. Пред истиот да биде изграден, на истото место се наоѓал стариот т.н. ''Шарен мост''. Патот од мостот води кон [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот Марија Луиза]] и Сливница, кои ги поврзува [[Автобуска станица (Софија)|автобуската станица]] на градот. Под мостот минува Владајска река. Мостот е долг 26 метри и широк 18 метри. На него се наоѓаат четири бронзени фигури на лавови, од каде доаѓа и името на мостот. Тие биле изработени од страна на виенската фирма „''Вагнер Биро''“. Во периодот од 1999 до 2007 година, мостот се наоѓал на [[Бугарски лев|бугарската банкнота]] од 20 лева.<ref>[http://www.bnb.bg Bulgarian National Bank]. Notes and Coins in Circulation: [http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/5DC1FB5769DFC025C2256B51003606EC?OpenDocument&EN 20 levs] (1999 issue) & [http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/1326ECFF423D7CB3C225738E00339D35?OpenDocument&EN 20 levs] (2007 issue). – Посетено на 26 March 2009.</ref> Во текот на [[2012]] година, се очекува плоштадот да биде поврзан со [[Софиско метро|Софиското метро]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://stara-sofia.com/marialuiza.html Историски фотографии од мостот] * [http://flash.bg360.net/sofia/lavov-most.php Панорама од мостот] [[Категорија:Згради и градби во Софија]] [[Категорија:Сообраќајот во Софија]] [[Категорија:Мостови во Бугарија]] 9owndxmsp16vf9qhwntvaiattua8iui 0 747106 5586756 5219780 2026-07-03T16:20:17Z Rfeijor0930932dcn 134682 5586756 wikitext text/x-wiki {{coord|42|42|37|N|23|19|24|E|region:BG|display=title}} '''Главната автобуска станица''' или централната се наоѓа во [[Софија]], [[Бугарија]]. Објектот бил изграден во [[2004]] година и зафаќа површина од 7.173 км. Автобуската станица има капацитет да во исто време тргнат 50 автобуси од 50 сектори во земјата и странство. Автобуската станица се наоѓа во близина на [[Лвов мост (Софија)|Лавовиот мост]], и минува низ булеварот Марија Лујза. [[Податотека:Central Bus Station Sofia 22.jpg|мини|2026]] ==Надворешни врски== * [http://www.centralnaavtogara.bg/ Официјална страна] * [http://www.pbase.com/ngruev/busstation Фотографии] [[Категорија:Архитектурата во 2004 година]] [[Категорија:Згради и градби во Софија]] [[Категорија:Сообраќајот во Софија]] {{Бугарија-никулец}} nzs9bmmb4ff6521b30hu0icmag9arl0 5586970 5586756 2026-07-04T09:50:33Z Gurther 105215 5586970 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Central Bus Station Sofia 22.jpg|мини|2026]]{{coord|42|42|37|N|23|19|24|E|region:BG|display=title}} '''Главната автобуска станица''' или централната се наоѓа во [[Софија]], [[Бугарија]]. Објектот бил изграден во [[2004]] година и зафаќа површина од 7.173 км. Автобуската станица има капацитет да во исто време тргнат 50 автобуси од 50 сектори во земјата и странство. Автобуската станица се наоѓа во близина на [[Лвов мост (Софија)|Лавовиот мост]], и минува низ [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот Марија Луиза]]. ==Надворешни врски== * [http://www.centralnaavtogara.bg/ Официјална страна] * [http://www.pbase.com/ngruev/busstation Фотографии] [[Категорија:Архитектурата во 2004 година]] [[Категорија:Згради и градби во Софија]] [[Категорија:Сообраќајот во Софија]] {{Бугарија-никулец}} 30u6dkbs323bg1ajutud2wl5d39vzdm 5586971 5586970 2026-07-04T09:51:18Z Gurther 105215 5586971 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Central Bus Station Sofia 22.jpg|мини|2026]]{{coord|42|42|37|N|23|19|24|E|region:BG|display=title}} '''Главната автобуска станица''' или централната се наоѓа во [[Софија]], [[Бугарија]]. Објектот бил изграден во [[2004]] година и зафаќа површина од 7.173 км. Автобуската станица има капацитет да во исто време тргнат 50 автобуси од 50 сектори во земјата и странство. Автобуската станица се наоѓа во близина на [[Лавов мост (Софија)|Лавовиот мост]], и минува низ [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот Марија Луиза]]. ==Надворешни врски== * [http://www.centralnaavtogara.bg/ Официјална страна] * [http://www.pbase.com/ngruev/busstation Фотографии] [[Категорија:Архитектурата во 2004 година]] [[Категорија:Згради и градби во Софија]] [[Категорија:Сообраќајот во Софија]] {{Бугарија-никулец}} 834k15hwm7d1eofi910yh5ebqsrk7gu 0 753614 5586796 5103177 2026-07-03T20:09:44Z EUPBR 119386 /* Галерија */ 5586796 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> |official_name = Сански Мост<br>''Sanski Most'' |settlement_type = град |coordinates_region = BA |subdivision_type = Држава |subdivision_name = {{BIH}} |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |map_caption =Метсоположба на Сански Мост. |timezone_DST=[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST=+2 |latNS=N |longEW=E |leader_title=Mayor| image_shield =| |leader_name = Сањин Халимовиќ |area_total_km2 =781 |population_total = 60307 |population_footnotes= |population_as_of=1991 |population_density_km2 = |pushpin_map =Bosnia and Herzegovina |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption =Местоположба на Сански Мост. |pushpin_mapsize = |latd = 44 |latm= 46 |longd= 16 |longm= 40 |area_code = +387 37 |parts_type=Subdivisons |parts = 75 |website = http://www.sanskimost.gov.ba| }} [[Податотека:Masinski most - panoramio.jpg|мини]] '''Сански Мост''' ([[босански]], [[српски]], [[хрватски]]: ''Sanski Most'') — град и општина во [[Босна и Херцеговина]]. Градот се наоѓа на [[Сана (река)|реката Сана]] во географскиот регион [[Босанска краина]] во западна [[Босна (регион)|Босна]]. Административно, Сански Мост е дел од [[Унско-сански кантон|Унско-санскиот кантон]] во [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата Босна и Херцеговина]]. ==Население== {|border="2" cellspacing="0" cellpadding="4" rules="all" width="50%" style="clear:all; margin:6px 0 0em 0em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse:collapse; font-size:85%; empty-cells:show" |colspan="14" align=center style="background:#778899; color:white"|'''Население''' |- |- bgcolor="#FFEBCD" !година !Срби !&nbsp;% !Муслимани !&nbsp;% !Хрвати !&nbsp;% !Југословени !&nbsp;% !други !&nbsp;% !Вкупно |- bgcolor="#fffaf0" |1961 || 19,156|| 48.52%|| 12,350|| 31.28%|| 4,844|| 12.27%|| 3,014|| 7.63%|| || %|| 39,483 |- bgcolor="#f5f5f5" |1971 || 30,422|| 48,98%|| 24,839|| 39,99%|| 6,307|| 10,15%|| 195 || 0,31%|| 339|| 0,57%|| 62,102 |- bgcolor="#fffaf0" |1981 || 26,619|| 42.61%|| 27,083|| 43.36%|| 5,314|| 8.51%|| 2,936|| 4.70%|| || %|| 62,467 |- bgcolor="#f5f5f5" |1991 || 25,363|| 42.05%|| 28,136|| 46.65%|| 4,322|| 7.16%|| 1,247 || 2.06%|| 1,239|| 2.08%|| 60,307 |- |colspan="14" align=center style="background:#dcdcdc;"|<small></small>''' |} Самиот град имал население од 17,144 жители во 1991. *7,831 [[Срби]] (45.67%) *7,245 [[Бошњаци]] (42.25%) *901 [[Југословени]] (5.25%) *646 [[Хрвати]] (3.76%) *521 други (3.03%) ==Галерија== <gallery> Image:Sana River - Sanski Most (cropped).jpg|Реката Сана Image:Sanski_Most3.JPG|Хамзибејска џамија Image:Sanski_Most4.JPG|Хамзибејска џамија Image:Sanski Most - Pravoslavna crkva.jpg|Православна црква Image:Sanski_Most5.JPG|Супермаркет во Сански Мост. </gallery> ==Поврзано== *[[Унско-сански кантон]] *[[Федерација Босна и Херцеговина]] *[[Градови во Босна и Херцеговина]] ==Надворешни врски== {{Ризница-врска|Sanski Most}} * [http://www.sanskimost.gov.ba/ Официјално мрежно место] * [http://www.sanskimost-x.com/ Вести од Сански Мост] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110111045759/http://sanskimost-x.com/ |date=2011-01-11 }} {{БиХ-никулец}} {{Општини во Босна и Херцеговина}} [[Категорија:Градови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Унско-сански кантон]] nlirekz3bqiko0rl9lgsg9f3bmsxg9f 0 758204 5586731 5579681 2026-07-03T15:47:45Z ГП 23995 /* 2026 година */ дополнување 5586731 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Тенисер | име на играчот = Новак Ѓоковиќ | слика = [[Податотека:Novak Djokovic Eastbourne tennis 2017-12-2 (35456277672) (cropped).jpg|250px]] | прекар = Ноле, Џокер | земја = {{SRB}} | место на живеење = [[Монте Карло]], [[Монако]] | дата на раѓање = [[22 мај]] [[1987]] | место на раѓање = [[Белград]], [[СФР Југославија]] | висина = 1.88м | тежина = 80 кг | професионалец = 2003 | игра со = десна рака | заработено пари = [[Долар|$]] 164.691.308 * <small>&nbsp;[[Open Era tennis records – men's singles#Prize money|најмногу во историјата на тенисот]]</small> | синглови = 1031–206 (83,3%) | титули во синглови = 93 | место во синглови = Бр. '''1''' (4 јули 2011 година) | моментен ранг = Бр. '''1''' (30 јануари 2023 година) | Австралијан Опен = '''П''' (2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019, 2020, 2021, 2023) | Ролан Гарос = '''П''' (2016, 2021, 2023) | Вимблдон = '''П''' (2011, 2014, 2015, 2018, 2019, 2021, 2022) | УС Опен = '''П''' (2011, 2015, 2018, 2023) | Финални турнири = '''П''' (2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022) | Олимписки игри = бронзен медал (2008) | двојки = 62–76 (44,9%) | титули во двојки = 1 | место во двојки = Бр. 114 (30 ноември 2009 година) | моментен ранг = Бр. '''219''' | екипни настапи = '''П''' (Дејвис куп, 2010) | надоградено на = 11 септември 2023 }} {{MedalTableTop|}} {{MedalSport|Тенис во машка конкуренција}} {{MedalCountry|{{SRB}}}} {{MedalCompetition|[[Олимписки игри]]}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 2024|2024 Париз]]|[[Тенис на Летните олимписки игри 2024 – мажи поединечно|Синглови]]}} {{MedalBronze|[[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]]|[[Тенис на Летните олимписки игри 2008 – мажи поединечно|Синглови]]}} {{MedalBottom}} '''Новак Ѓоковиќ''' ({{langx|sr|Новак Ђоковић}}; {{роден на|22|мај|1987}} во {{роден во|Белград}}) — [[Србија|српски]] професионален [[тенисер]]. Ѓоковиќ бил првиот српски тенисер кој победил на „гренд-слем“ турнир во поединечна категорија и најмладиот играч кој стигнал до полуфиналето на еден „гренд-слем“ тунир.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Roger Federer vs. Novak Ðoković Australian Open Preview|url = http://www.tennis-x.com/story/2008–01–24/h.php|accessdate = 2011-10-24}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој е еден од четирите играчи (заедно со [[Давид Налбандијан]], [[Давид Ферер]] и [[Рафаел Надал]]) кој го победил [[Роџер Федерер]] трипати во една календарска година; еден од трите играчи (заедно со Налбандијан и [[Николај Давиденко]]) кој ги победил и Федерер и Надал во еден ист турнир; најмладиот играч од поновата ера кој ги победил трите најдобри [[тенис]]ери еден по друг, кога во [[Роџерс-куп]]от во 2007 година ги победил третиот, вториот и првиот тенисер во светот ([[Енди Родик]], [[Рафаел Надал]] и [[Роџер Федерер]], соодветно) итн. Ѓоковиќ освоил бронзен медал претставувајќи ја [[Србија]] на [[Летни олимписки игри 2008|Олимписките игри во 2008 година]], а во 2010 година ја предводел [[Србија]] до победата во [[Дејвис купот]]. Ѓоковиќ завршувал на третото место на табелата на АТП во четири последователни години, од 2007 до 2010 година. Од финалето во Дејвис купот во 2010 година до „мастерсот“ во Рим во 2011 година, Ѓоковиќ направил низа од 36 последователни победи, вклучувајќи ги титулите на [[Австралијан Опен]], [[Дубаи]], „мастерсот“ во Индијан Велс, Србија Опен и „мастерсот“ во Мадрид. Подоцна, тој победил на 41 последователни натпревари од почетокот на 2011 година, што е втора најдолга низа од 1980 година (зад [[Џон Мекинро]] кој имал 42 последователни победи во 1984 година). Ѓоковиќ е двоен добитник на наградата најдобар спортист во Србија и најдобар спортист според [[Олимпискиот Комитет на Србија]] и се смета за најдобриот машки тенисер кој произлегол од [[Србија]] и од поранешната [[Југославија]]. Исто така, Ѓоковиќ е носител на [[Орденот на Св. Сава]], најголемиот орден на [[СПЦ]]. == Животопис == Новак Ѓоковиќ е роден во [[Белград]], [[СФР Југославија]] на [[22 мај]] [[1987]] година, од родителите Срѓан Ѓоковиќ и Дијана Жагар. Неговиот татко е [[Срби]]н со [[Косовски Срби|косовско]] и [[:sr:Срби у Црној Гори|црногорско]] потекло, а мајка му е [[Хрвати|Хрватка]]. Неговите двајца помлади браќа Ѓорѓе и Марко, исто така, се тенисери со професионални аспирации. Новак е оженет со Јелена Ристиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zimbio.com/Jelena+Ristic/articles/Ol59RXZuV3l/Novak+Djokovic+Girlfriend+Jelena+Ristic+Watches |title=Novak Djokovic's Girlfriend Jelena Ristic Watches Him Win 1st US Open Title – Jelena Ristic |publisher=Zimbio |date=12 September 2011 |accessdate=2011-10-29}}</ref> Тој започнал да игра тенис на четиригодишна ворзаст, а на осумгодишна возраст бил забележан од југословенската [[тенис]]ка легенда [[Јелена Генчиќ]], која за него изјавила: „Ова е најголемиот талент кој сум го видела од [[Моника Селеш]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=3243000|title=Behind every good man is an even better woman coach|last=Drucker|first=Joel|publisher=ESPN|date=14 February 2008|accessdate=2011-7-8}}</ref><ref name="djokovic.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novakdjokovic.rs/bio_profile.php?jezik=2 |title=Novak Djokovic's Official Website |publisher=Novakdjokovic.rs |accessdate=2011-10-29 |archive-date=2013-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621023432/http://novakdjokovic.com/en/ |url-status=dead }}</ref> На возраст од 12 години, Новак поминал три месеци во тениската академија на [[Никола Пилиќ]] во [[Минхен]], [[Германија]], а на возраст од 14 години, започнала неговата меѓународна тениска кариера, победувајќи на европското првенство во поединечна, дубл и тимска конкуренција. Тој живее во [[Монте Карло]], [[Монако]]. Ѓоковиќ е, исто така, познат по неговите хумористични имитации на неговите пријатели помеѓу играчите надвор од теренот. Така, по неговата победа во [[2007]] година на [[УС Оупен]] во четвртфиналето над [[Карлос Моја]], тој ја забавувал публиката, имитирајќи ги [[Рафаел Надал]] и [[Марија Шарапова]]. Подоцна, тој направил и имитација на тенискиот великан [[Џон Мекинро]], на УС Опен во [[2009]] година, кога одиграл краток натпревар со Мекинро, на големо задоволството на публиката. Поради неговиот добродушен карактер, тој го заработил прекарот „Џокер“, врз основа на неговото презиме и зборот „шегаџија“ (Joker). == Тениска кариера == === Рана кариера === Во [[2001]] година, како член на репрезентацијата на [[СР Југославија]], Ѓоковиќ стигнал до финалето на Јуниорскиот Дејвис Куп за возраст до 14 години, каде што го загубил мечот во поединечна категорија. На почетокот на неговата професионална кариера, Ѓоковиќ главно играл во групната фаза на турнирите, освојувајќи по три од секој од нив од [[2003]] до [[2005]] година. Неговиот прв турнир за пласман бил во [[Умаг]] во [[2004]] година, каде што се соочил со [[Фелипо Воландри]], при што загубил со 6-7 и 1-6. За првпат, тој заиграл на некој [[Гренд слем]] турнир во 2006 година, кога се квалификувал на [[Отворено првенство на Австралија|Отвореното првенство на Австралија]]. Таму, во првото коло тој се сретнал со [[Марат Сафин]] (кој таа година гоосвоил турнирот) и загубил убедливо во три сета (0-6, 2-6 и 1-6). === 2006 година === Во 2006 година вниманието на јавноста го привлекле гласовите дека неговото семејство може да се пресели од [[Србија]] во [[Британија]], но тие гласини не влијаеле врз играта на Ѓоковиќ. Така, тој набргу стигнал до 40-тото место на светската ранг-листа поради пласманот во четврфиналето на [[Ролан Гарос]] и пласманот во четвртото коло на [[Вимблдон]]. Три недели по Вимблдон, Ѓоковиќ ја освоил својата прва титула на Холандското отворено првенство во [[Амстердам]], и тоа без да загуби ниту еден сет, победувајќи го [[Николас Масу]] во финалето. Својата втора титула во кариерата Ѓоковиќ ја освоил на турнирот во [[Мец]], со што за првпат во кариерата успеал да се пласира меѓу најдобрите 20 тенисери во светот. === 2007 година === Ѓоковиќ ја започнал годината победувајќи на турнирот во [[Аделаид]], победувајќи го Австралиецот [[Крис Гучионе]] во финалето, за потоа да изгуби во четвртата рунда на [[Австралијаn Опен]] од подоцнежниот шампион [[Роџер Федерер]] во два сета. Неговите успеси на турнирите во [[Индијан Велс]] и [[Ки Бискејн]], каде бил вицешампион и шампион последователно, му овозможиле да влезе меѓу десетте најдобри тенисери во светот. Ѓоковиќ го загубил финалето во Индијан Велс од [[Рафаел Надал]], но потоа го победил Надал во четвртфиналето во Ки Бискејн, пред да го победи [[Гиљермо Кањас]] во финалето. Веднаш по неговата прва титула во „Мастерс“-серијата тој се вратил дома за да ѝ помогне на својата земја да стигне до светската група во [[Дејвис Куп]]от. [[Србија]] се соочила со [[Грузија]] и Ѓоковиќ донел бод со победата над [[Џорџ Чантуриа]]. Потоа, Ѓоковиќ играл и на „мастерсот“ во [[Монте Карло]], каде што бил поразен од [[Давид Ферер]] во третото коло, а на [[Есторил Опен]] го победил [[Ричард Гаске]] во финалето. Потоа, тој стигнал до четвртфиналињата на двете Интернационал д Италија во Рим и на „мастерсот“ во [[Хамбург]], каде претрпел порази од Надал и од [[Карлос Моја]], последователно. На [[Ролан Гарос]], Ѓоковиќ стигнал до своето прво [[Гренд Слем]] полуфинале каде што загубил од подоцнежниот шампион Надал. На турнирот во [[Вимблдон]], Ѓоковиќ победил во петчасовен меч со [[Маркос Багдатис]] со 7-6, 7-6, 6-7, 4-6, 7-5. Во неговиот прв полуфинален меч со Надал тој морал да се откаже поради проблеми со стапалото и со грбот. Сепак, Ѓоковиќ продолжил со успесите, освојувајќи го Роџерс Купот во [[Монтреал]]. Таму, тој го победил третиот тенисер во светот [[Енди Родик]] во четврфиналето, вториот тенисер во светот Надал во полуфиналето, и првопласираниот тенисер во светот Федерер во финалето. Од 1994 година, кога [[Борис Бекер]] направил таков успех, тоа било првпат некој играч да ги победи прворангираните три тенисери во светот на еден турнир. Исто така, Ѓоковиќ бил вториот играч, пос [[Томаш Бердих]], кој ги победил Федерер и Надал откога тие станале двајцата најдобри тенисери во светот. По овој турнир, [[Бјорн Борг]] изјавил дека Ѓоковиќ е „дефинитивно кандидат за освојување на „гренд слем“ турнир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blackrocktourofchampions.com/5/news/2007/borg_djokovic.asp|title=Borg: 'Djokovic can win a Grand Slam'|publisher=BlackRock Tour of Champions|date=13 August 2007|accessdate=13 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929132024/http://www.blackrocktourofchampions.com/5/news/2007/borg_djokovic.asp|archivedate=2007-09-29|url-status=dead}}</ref> Меѓутоа, на турнирот во [[Синсинати]], Ѓоковиќ изгубил уште во второто коло од Моја, во два сета. Сепак, тој стигнал до финалето на „[[УС Опен]]“ каде, иако имал пет сет-топки во првиот и две сет-топки во вториот сет, сепак го загубил финалето од прворангираниот Федерер, во два сета. [[Податотека:Novak Djokovic 2007 US Open.jpg|thumb|right|Djokovic at 2007 US Open (tennis)|2007 УС Опен]] За време на турнирите во 2007 година Ѓоковиќ се појавил како фаворит на публиката, благодарение на неговите имитации на другите играчи на теренот, вклучувајќи ги [[Рафаел Надал]], [[Енди Родик]] и [[Марија Шарапова]]. Ѓоковиќ ја освоил петтата титула во таа година на тенискиот трофеј во [[Виена]], победувајќи го [[Станислас Вавринка]] во финалето. Неговиот следен настап бил на „Мутуа Мадрилеина Мастерс“ во [[Мадрид]], каде што загубил од [[Давид Налбандијан]] во полуфиналето со 6-4, 7-6. Така, Ѓоковиќ ја завршил годината како третопласиран во светот, со што се квалификувал за завршницата на тенискиот Мастерс-куп, но не ги поминал мечевите во групната фаза. Таа година, Ѓоковиќ добил „златен беџ“, награда за најдобар спортист на Србија, а исто така и [[Олимписки комитет на Србија|Олимпискиот Комитет на Србија]] го прогласил за најдобар спортист. === 2008 година === [[Податотека:Djokovic.jpg|thumb|left|upright|Ѓоковиќ на Род Лавер Арена за време на Австралија Оупен во 2008 година]] Ѓоковиќ ја започнал годината играјќи во [[Хопман купот]], заедно со неговата пријателка Србинката [[Јелена Јанковиќ]] која била третопласирана во светот. Тој ги добил сите натпревари во мечевите за својот тим, стигнувајќи во финалето, каде загубиле од американскиот тим кој се состоел од [[Серена Вилијамс]] и [[Марди Фиш]]. На отвореното првенство на Австралија, Ѓоковиќ стигнал до финалето без ниту еден изгубен сет, вклучувајќи ја и победата на двојниот бранител на овој турнир [[Роџер Федерер]] во полуфиналето. Така тој се пласирал во своето второ [[гренд слем]] финале по ред, а со пласманот во полуфиналето, Ѓоковиќ станал најмладиот играч кој стигнал до полуфиналињата на сите четири гренд слем турнири. Во финалето, Ѓоковиќ го победил [[Французин]]от [[Џо-Вилфред Цонга]] во четири сета (4-6, 6-4, 6-3, 7-6) и ја освоил првата титула на еден „гренд слем“ турнир во поединечна конкуренција.<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/australianopen/2290167/Novak-Djokovic-wins-Australian-Open.html|location=London|work=The Daily Telegraph|title=Novak Djokovic wins Australian Open|first=Mark|last=Hodgkinson|date=2008-1-27}}</ref> Следниот настап на Ѓоковиќ му билна Тениското првенство во [[Дубаи]], каде што загубил во полуфиналето од [[Енди Родик]]. [[Податотека:Novak Djokovic Volley 01.jpg|thumb|right|Ѓоковиќ на Пацифик Лајф Опен во 2008 година]] На „мастерсот“ во Индијан Велс, Ѓоковиќ ја освоил својата деветта титула во кариерата во поединечна конкуренција, победувајќи го во финалето [[Американец]]от Марди Фиш, во три сета. Ѓоковиќ ја освоил десеттата титула во кариерата во поединечна конкуренција и четвртата „мастерс“ титула на турнирот во [[Рим]]. Следната недела, на „мастерсот“ во Хамбург, Ѓоковиќ загубил од Надал во полуфиналето. На [[Ролан Гарос]] во [[Париз]], Ѓоковиќ бил трет носител, зад Федерер и Надал. На овој турнир, Ѓоковиќ повторно загубил од Надал во полуфиналето, во два сета. Ѓоковиќ уште еднаш се соочил со Надал, но овој пат во финалето во Квинс клубот, во [[Лондон]], каде пак загубил во два сета (6-7, 5-7). [[Податотека:Novak Djokovic during the 2008 Tennis Masters Cup final3.jpg|thumb|left|upright|Кога го освои Мастерс купот]] На [[Вимблдон]], Ѓоковиќ бил трет носител, меѓутоа загубил во второто коло од [[Марат Сафин]] и со тоа била прекината серијата од пет последователни „гренд слем“ турнири каде стигнувал барем до полуфиналето. Потоа, Ѓоковиќ не успеал да ја одбрани неговата титула од 2007 година во поединечна конкуренција на [[Роџерс купот во Торонто]], каде бил елиминиран во четвртфиналето од [[Енди Мареј]] со 3-6, 6-7. Следната недела, на „мастерсот“ во Синсинати, Ѓоковиќ се пласирал во финалето, победувајќи го Надал, а во финалето повторно загубил од Мареј, во два сета. Неговиот следен турнир била [[Олимписки игри 2008|Олимпијадата во Пекинг]], неговата прва летна Олимпијада. Тој и [[Ненад Жимониќ]] биле втори носители во двојките за мажи, но биле елиминирани во првото коло од чешкиот пар [[Мартин Даманд]] и [[Павел Вишнер]]. Како трет носител во поединечна конкуренција, Ѓоковиќ загубил во полуфиналето од Надал со 4-6, 6-1, 4-6, а потоа, во борбата за бронзениот медал, го победил [[Џејмс Блејк (тенисер)|Џејмс Блејк]], во два сета (6-3, 7-6). По Олимпијадата, Ѓоковиќ настапил на [[УС Опен]] како трет носител. Тој заработил неколку повреди за време на натпреварите на турнирот, поттикнувајќи досетка од [[Енди Родик]] дека Србинот има „16 повреди“, вклучувајќи [[САРС]], [[птичји грип]] и вообичаена настинка. Ѓоковиќ го победил Родик во четвртфиналето, а во интервју по мечот изразил неодобрување на коментарите на Родик, зголемувајќи ја поддршката од публиката во [[Њујорк]]. Неговиот настап на [[УС Опен]] завршил со поразот во полуфиналето од [[Роџер Федерер]]. По УС Опен, Ѓоковиќ настапил на уште четири турнири: тој загубил во финалето на [[Тајланд Опен]] од [[Џо-Вилфред Цонга]], во два сета; во ноември бил втор носител на последниот тениски „мастерс“ во [[Шангај]], бидејќи Надал не можел да учествува. Во првиот меч од групата на турнирот, тој го победил [[Хуан Мартин Дел Потро]] во два сета. Потоа го победил [[Николај Давиденко]] во три сета, но го загубил последниот меч во групата против [[Цонга]] со 6-1, 5-6, 1-6. Сепак, и покрај овој пораз, Ѓоковиќ се пласирал во полуфиналето, победувајќи го [[Жиле Симон]] (4-6, 6-3, 7-5), а во финалето го победил Давиденко, со што ја освоил првата титула на тенискиот „Мастерс-куп“. === 2009 година === Ѓоковиќ ја започна годината на Бризбејн Интернешнл во [[Бризбејн]], каде што беше изненаден од [[Ернест Губи]] во првата рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Djokovic Upset In First Round Match At Brisbane|publisher=The Sports Network. Canadian Press|date=6 January 2009|url=http://www.tsn.ca/canadian_hockey/story/?id=262117|accessdate=2011-9-17}}</ref> На Медибанк Интернешнл во [[Сиднеј]] тој загуби од [[Јарко Ниеминен]] во полуфиналето. Ѓоковиќ ќе беше број 2 во светот доколку го победеше овој меч. Како бранител на титулата на Австралијан Опен, Ѓоковиќ се повлече од неговиот четвртфинален меч со поранешниот број 1 во светот [[Енди Родик]] додека губеше во четвртиот сет со 6-7, 6-4, 6-2, 2-1 поради исцрпеност од жештината, грчеви во мускулите и болка. Неговото повлекување навлече критики од неколкуте играчи кои останаа на турнирот, вклучувајќи го и [[Роџер Федерер]]. Откако загуби во полуфиналето на Оупен 13 турнирот во [[Марсеј]] од [[Џо-Вилфред Цонга]], Ѓоковиќ ја освои титулата во поединечна конкуренција на тениското првенство во [[Дубаи]], победувајќи го [[Давид Ферер]] за да ја освои својата дванаесетта титула во кариерата. Наредната недела Ѓоковиќ беше шампионот кој ја брани титулата во [[БиЕнПи Парибас Опен]] во Индијан Велс, [[Калифорнија]], илјадитиот настан на светската АТП Мастерс турнеја, но загуби од Родик во четвртфиналето со 6-3, 6-2. На Сони Ериксон Опен во Ки Бискејн, Флорида, уште еден илјадити светски АТП Мастерс турнир Ѓоковиќ го победи Федерер во полуфиналето 3-6, 6-2, 6-3 пред да загуби од [[Енди Мареј]] во финалето. [[Податотека:Novak Djokovic - 2009 US Open.jpg|thumb|right|Ѓоковиќ за време на УС Опен во 2009 година]] Ѓоковиќ стигна до финалето на наредниот светски АТП Мастерс 1000 турнир, на Ролекс Мастерс во [[Монте Карло]] на песок, каде загуби од [[Рафаел Надал]] во финалето. На Интернационал ДиЕнБи д Италија во [[Рим]], уште еден турнир од Светската АТП Мастерс турнеја, Ѓоковиќ беше бранител на трофејот, но уште еднаш загуби во финалето од [[Роџер Федерер]]. Ова предизвика Ѓоковиќ да се симне до четвртото место на АТП списокот на 11 мај, завршувајќи 81 последователна недела како трет во светот. Ѓоковиќ беше прв носител на турнирот во неговиот роден град на Србија-Оупен во [[Белград]]. Тој го победи финалистот по првпат, [[Лукаш Кубот]] за да ја освои својата втора титула во таа година. Како трет носител на [[Мутуа Мадриеина Мадрид Опен]], Ѓоковиќ се пласираше во финалето без изгубен сет. Таму се соочи со Надал за третпат во пет недели и, покрај трите меч топки изгуби со 3-6, 7-6, 7-6. Натпреварот, со 4 часа и 2 минути, беше најдолгиот меч во три сета во поединечна конкуренција на светската АТП турнеја во поновата ера. На Ролан Гарос тој загуби од Германецот [[Филип Колшраибер]] во третата рунда со 6-4, 6-4,6-4. Ѓоковиќ ја започна сезоната на трева на [[Гери Вебер Опен]], каде после повлекувањето на Федерер, тој се натпреваруваше како прв носител. Тој се пласира во финалето, каде што загуби од Германецот [[Томи Хас]]. Ѓоковиќ исто така згуби од Хас и во четвртфиналето на [[Вимблдон]] со 7-6, 7-6, 4-6, 6-3. За време на Ју Ес отворените серии, Ѓоковиќ стигна до четвртфиналето во Роџерс купот во Монтреал пред да загуби од [[Енди Родик]] со 6-4, 7-6. Ова беше негов трет пораз од Родик таа година. На Мастерсот на Западната и Јужната Финансиска група во Синсинати, Ѓоковиќ го победи третиот во светот [[Рафаел Надал]] во полуфиналето со 6-1, 6-4 за да стигне до своето второ едноподруго финале на ова натпреварување. Тој загуби во финалето од светскиот рекет број 1 [[Роџер Федерер]] со 6-1, 7-5. На [[УС Опен]] во 2009 година, Ѓоковиќ стигна до полуфиналето притоа губејќи само два сета, победувајќи ги таквите како [[Иван Љубичиќ]], 15 носител [[Радек Штепанек]] и 10 носител [[Фернандо Вердаско]] на патот до полуфиналето. Сепак тој загуби од Федерер во полуфиналето во тешка и тврда средба со 7-6, 7-5, 7-5. Ѓоковиќ потоа учествуваше во Чајна Опен во [[Пекинг]]. Тој го победи [[Виктор Ханеску]], [[Виктор Троицки]], [[Фернандо Вердаско]] и [[Робин Содерлинг]] на патот до финалето, каде го победи [[Мартин Чилиќ]] во два сета 6-2, 7-6 освојувајќи ја третата титула таа година. Ѓоковиќ го достигна 3-тото место во светот на 19 октомври, како резултат на неговата изведба на овој турнир.и повлекувањето на [[Енди Мареј]] од Шангај Мастерс во 2009 година. На воведот во Шангај АТП Мастерс 1000 Ѓоковиќ загуби во полуфиналето од шестиот носител и подоцнежен шампион [[Николај Давиденко]] со 6-4, 4-6, 6-7 во меч од 3 часа. На Давидоф Свис Индорс во [[Базел]], Ѓоковиќ го доби првиот меч во кариерата неречен дупли ѓеврек победувајќи го [[Јан Хенрих]] со 6-0, 6-0 за пласман во четврт-финалето. Таму се врати од дефицит од еден сет и еден брејк до победа против [[Станислас Вавринка]] во четврт-финалето, 3-6, 7-6, 6-2. Во полуфиналето тој спаси три меч топки за да дојде до победа против [[Радек Штепанек]], 6-7, 7-5, 6-2. Во финалето тој го победи домашниот фавотит и бранителот на три титули во ова натпреварување [[Роџер Федерер]] со 6-4, 4-6, 6-2 за да ја освои четвртата титула таа година. Со таа победа Ѓоковиќ го задржа совршениот резултат од 15-0 на Светските АТП 500 турнири во 2009 година. На последниот Мастерс 1000 настан во годината БиЕнПи Парибас Мастерс во [[Париз]], Ѓоковиќ конечно ја освои својата прва титула во Мастерс 1000 таа година. Го победи [[Рафаел Надал]] со 6-2, 6-3 во полуфиналето во 77 минути удурајќи 31 винер на пат кон победата. Во финалето Ѓоковиќ издржа неколку враќања во мечот од страна на [[Гаел Монфис]] конечно преовладувајќи, 6-2, 5-7, 7-6. Ближејќи се кон крајот на годината, финалето на АТП светската турнеја во [[Лондон]] бранителот на титулата Ѓоковиќ го победи [[Николај Давиденко]] во неговиот прв натпревар во групата 3-6, 6-4, 7-5, зголемувајќи ја својата победничка серија на 11 мечеви. Неговата серија беше сепак прекината во вториот меч, каде Ѓоковиќ кој изгледаше уморно изгуби за првпат во неговиот шести меч во кариерата против [[Робин Содерлинг]], 7-6, 6-1. И покрај победата против [[Рафаел Надал]], 7-6, 6-3 во финалниот меч Ѓоковиќ не успеа да се пласира во полуфиналето поради процентот на добиени сетови кој беше инфериорен со оној на Давиденко во нерешениот резултат помеѓу Содерлинг, Давиденко и Ѓоковиќ (сите тројца ја завршија оваа фаза со учинок од 2-1). Ѓоковиќ ја заврши годината како трет во Светот, трета година по ред. Ѓоковиќ одигра 97 натпревари за време на целата година повеќе од било кој играч на АТП светската турнеја со резултат 78-19 победи наспрема порази. Во продолжение како предводник на АТП светската турнеја во победи во мечевите, тој ги достигна најдобрите во кариерата 10 финалиња, освојувајќи 5 титули. === 2010 година === Ѓоковиќ ја започна годината играјќи во Којонг Класик, егзибиционистички настан. Во неговиот прв натпревар тој го победи [[Томи Хас]], но изгуби од [[Фернандо Вердаско]] во вториот. Ѓоковиќ учествуваше во егзибиционен натпревар против Австралиецот [[Бернард Томиќ]] кој е 291 во светот и загуби. На [[Австралијан Опен]], Ѓоковиќ бил елиминиран во четврт-финалето од [[Џо-Вилфред Цонга]] во пет сета 6-7, 7-6, 6-1, 3-6, 1-6 борејки се со болката од почетокот на мечот и од четвртиот сет па натаму.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://au.sports.yahoo.com/tennis/news/article/-/6730661/djokovic-blames-illness|title=Djokovic blames illness|accessdate=2010-1-28|date=2010-1-28|archive-date=2010-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129064031/http://au.sports.yahoo.com/tennis/news/article/-/6730661/djokovic-blames-illness|url-status=dead}}</ref> И покрај поразот Ѓоковиќ го достигна највисокото место во кариерата број 2 во светот. [[Податотека:Rogers Cup 2010 Djokovic Federer108 crop.jpg|thumb|175px|left|Ѓоковиќ на Роџерс купот во 2010 година]] Тој стигна до полуфиналето на Светскиот Турнир ЕЈБиЕн АМРО во [[Ротердам]], каде загуби од [[Михаил Јужни]] 6-7, 6-7, и покрај тоа што имаше сет топка во вториот сет каде се играше тај брејк. На тениското првенство во Дубаи во О.А.Е., Ѓоковиќ стигна до неговото второ последователно финале на овој турнир откако ги победи своите противници во 3 сета од првата рунда па натаму. Во финалето тој го победи Русинот [[Михаил Јужни]] 7-5, 5-7, 6-3 со што ја освои првата титула таа година. Ова беше првпат во неговата кариера да одбрани една титула. Тој потоа учествуваше во Дејвис купот за Србија во пресметката против [[САД]] на песок во Белград. Тој и помогна на Србија да стигне до своето прво четврт-финале во еден [[Дејвис куп]] со победата од 3-2, победувајќи го [[Сем Кереј]] во четири сета, и [[Џон Ишнер]] во пет сета. Ѓоковиќ потоа учествуваше во првиот Мастерс 1000 настан таа година во Јужна Америка. На БиЕнПи Парибас во Индијан Велс, тој загуби во четвртата рунда од подоцнежниот шампион Иван Љубичиќ 5-7, 3-6. На Сони Ериксон Оупен во Мајами, тој претрпе шокантен пораз, губејќи го својот прв меч од [[Оливие Рохус]] 2-6, 7-6, 4-6. Ова беше неговиот прв пораз уште во првата рунда од поразот од [[Фабрик Санторо]] на БиЕнПи Парибас Мастерс во 2007 година. Ѓоковиќ тогаш објави дека престанал да работи со Тод Мартин како негов тренер. Тој призна дека Мартин направил обид да го смени неговото движење при сервисот, мала промена во техниката што предизвикало тој да направи голем број на дупли грешки за време на неговите мечеви и значително да ја намали заканата при сервирањето. Во неговиот прв турнир на песок таа година Ролекс Мастерсот во Монте Карло топ носителот Ѓоковиќ стигна до полуфиналето со победата над Станислас Вавринка и Давид Налбандијан кој се наоѓаше во одлична форма. Во полуфиналето тој загуби за првпат во неговите пет средби со [[Фернандо Вердаско]] 2-6, 2-6. Ѓоковиќ повторно загуби од Вердаско на Интернационал БиЕнЕл д Италија во Рим, овој пат во четврт-финалето 6-7, 6-3, 4-6. Ѓоковиќ подоцна рече дека неговата моментална форма е ограничена од алергиите кои ги има во последните два месеци. Како шампион бранител на турнирот во неговиот роден град, Србија Опен во [[Белград]], тој се повлече во четврт-финалето додека губеше од 330 во Светот [[Филип Краијновиќ]] со 4-6. Тој подоцна најави и повлекување од Мутуа Мадрилеина Опен во Мадрид поради болест. Ѓоковиќ настапи на Ролан Гарос како трет носител. Тој ги победи [[Евгениј Корољов]], [[Кеи Нишикори]], [[Виктор Ханеску]] и [[Роби Гинепри]] на патот до четврт-финалето каде загуби од [[Јурген Мецер]] во пет сета 3-6, 2-6, 6-2, 7-6, 6-4. Кога Мецер сервираше за победа во мечот при 5-4 во петтиот сет, Ѓоковиќ удри форхенд дијагонала што би му донела предност од 0-30. Подоцнежната одлука утврдена од судијата [[Карлос Бернандез]] беше аут, одлука на која Ѓоковиќ негодуваше. Ѓоковиќ го загуби бодот и мечот. Подоцнежното испитување соколово око покажа дека Ѓоковиќ бил во право и дека топчето навистина било внатре; тоа беше првпат Ѓоковиќ да загуби еден [[Гренд Слем]] натпревар во поединечна конкуренција откако ги добил првите два сета. Ѓоковиќ уште еднаш влезе на првенството во [[Вимблдон]] како трет носител, го победи [[Оливие Рохус]], [[Тејлор Дент]], [[Алберто Монтанес]], [[Лејтон Хјуит]], [[Јен Хсу Лу]] на патот до полуфиналето, каде загуби од [[Томаш Бердих]] во три сета 6-3, 7-6, 6-3. Ѓоковиќ потоа се натпреваруваше на Роџерс купот во [[Торонто]] каде што се соочи со [[Роџер Федерер]] во полуфиналето и загуби 6-1, 3-6, 7-5. Ѓоковиќ исто така се натпреваруваше во дубл со [[Рафаел Надал]] во своевремено, високопрофилно партнерство. Ова беше првпат после 1976 година Кога [[Џими Конорс]] и [[Артур Аше]] како број еден и број два се споија правејќи дубл дрим тим. Меѓутоа, тие изгубија во првата рунда од Канаѓаните [[Милош Раонич]] и [[Васек Пописил]]. Ѓоковиќ загуби во четврт-финалето на Мастерсот на Западната и Јужна Финансиска Група во Синсинати од [[Енди Родик]]. [[Податотека:Nole servira.jpg|thumb|150px|right|Ѓоковиќ за време на меч од Дејвис купот против Чешка]] [[Податотека:Novak Đoković at the 2010 US Open 02.jpg|thumb|300px|left|Ѓоковиќ на УС Опен 2010 година]] Како трет носител на УС Опен, Ѓоковиќ беше многу блиску до пораз во првата рунда, кога заостануваше два сета и уште еден му требаше за да изгуби, брејк во четвртиот сет и неколку брејк бодови кои би го оставиле пократок за два брејка во четвртиот сет за да го победи својот сонародник [[Виктор Троицки]] во средината на екстремната жештина. Ѓоковиќ на крајот победи 6-3, 3-6, 2-6, 7-5, 6-3. Потоа тој ќе ги победи [[Филип Печнер]], Американците [[Џејмс Блејк]] и [[Марди Фиш]] и 17 носител [[Гаел Монфис]] сите во три сета за да стигне до полуфиналето на [[УС Опен]] четврта година по ред. Во полуфиналето тој се соочи со [[Роџер Федерер]], од кого изгуби во финалето во 2007 и 2008 година и во полуфиналето во 2009 година. Многу блиску до пораз, Ѓоковиќ се врати до победа 5-7, 6-1, 5-7, 6-2, 7-5, спасувајќи две меч топки при 5-4 на негов сервис во последниот сет. Со победата ја прекина низата од четири последователни порази во [[Гренд Слем]] полуфиналињата. Ова исто така беше првата победа на Ѓоковиќ над Федерер на УС Опен во четвртиот обид, и негова прва победа над Федерер во еден [[Гренд Слем]] од [[Австралија Опен]] во 2008 година. Ова исто така го направи еден од двата играчи кои го победиле Федерер повеќе од еднаш на Гренд Слем турнирите од кога Федерер стана број 1 (другиот е Надал). Ѓоковиќ изгуби од Надал во финалето со 4-6, 7-5, 4-6, 2-6, во меч во кој Надал ја комплетираше својата кариера во освоени Гренд Слем титули. Откако и помогна на Србија да ја победи Чешка со 3-2 за да стигне до финалето на [[Дејвис купот]], Ѓоковиќ се натпреваруваше на Чајна Опен како прв носител и шампион бранител на титулата. Тој ја освои титулата втора година по ред по победата над [[Маоксин Гонг]], [[Марди Фиш]] (Американецот се повлече па оваа победа се сметаше за “заминување”), [[Жиле Симон]] и Џон Ишнер на патот до финалето. Ѓоковиќ таму го победи осумнаесеттиот носител Шпанецот [[Давид Ферер]] со 6-2, 6-4. На Мастерсот во [[Шангај]]Ѓоковиќ стигна до полуфиналето каде изгуби од [[Роџер Федерер]] со 4-6, 5-7. Ѓоковиќ го одигра својот последен турнир таа година во Финалето на Барклајс АТП Светската Турнеја во [[Лондон]]. Ѓоковиќ се наоѓаше во групата А заедно со [[Рафаел Надал]], [[Томаш Бердих]] и [[Енди Родик]]. Ѓоковиќ го доби неговиот прв меч од групата против Бердих 6-3, 6-3. Потоа се соочи со Надал каде загуби во два сета со 5-7, 2-6. Ѓоковиќ изјави после мечот дека едвај гледал со неговото десно око и дека при 4-4 во првиот сет Ѓоковиќ морал да ги смени контактните леќи. Низ мечот, Ѓоковиќ сменил три вида на контактни леќи во обид да го реши проблемот. Тој го победи Родик со 6-3, 6-2 во последниот меч во групата и беше со сигурност во полуфиналната фаза, завршувајчи втор во својата група за да се намести за вкусна пресметка со [[Роџер Федерер]]. Тој загуби од подоцнежниот шампион Федерер со 1-6, 4-6. Ѓоковиќ ја заврши годината на третото место во светот четврта година по ред на оваа позиција. Тој беше награден со титулата “Српски спортист на годината“од страна Олимпискиот Комитет на Србија и “Српски атлет на годината” од страна на Ди Ес Ел спорт. === 2011 година === {{multiple image |align = |direction = vertical |header = Шампион на Австралија Опен 2011 |header_align = center |header_background = |footer = |footer_align = center |footer_background = |width = 200 |image1 = Novak Djokovic at the 2011 Australian Open6.jpg |width1 = 180 |image2 = Novak Djokovic at the 2011 Australian Open1.jpg |width2 = 180 |image3 = Novak Djokovic at the 2011 Australian Open5.jpg |width3 = 180 }} [[Податотека:Novak Djokovic AO win 2011.jpg|thumb|left|upright|Ѓоковиќ како го држи трофејот на Австралија Опен за 2011 година]] Ѓоковиќ ја започнал годината на австралискиот егзибициски [[Хопман куп]], каде што не загубил ниту еден меч. На првиот [[Гренд Слем]] турнир таа година ([[Отворено првенство на Австралија (2011)|Отвореното првенство на Австралија]]), Ѓоковиќ бил трет носител, зад [[Рафаел Надал]] и бранителот на титулата [[Роџер Федерер]]. Притоа, тој бил подобар од [[Марсел Гранолес]] во првото коло (6-1, 6-3, 6-1), а потоа и од [[Иван Дродиг]], победувајќи го во четири сета (7-5, 6-7, 6-0, 6-2). Неговиот колега и близок пријател [[Виктор Троицки]] се откажал во третата рунда, поради повреда, при водство на Ѓоковиќ од 6-2. Во четвртото коло, Ѓоковиќ го победил [[Николас Алмагро]], во три сета (6-3, 6-4, 6-0), додека во четвртфиналето бил подобар од [[Томаш Бердих]], во три сета (6-1, 7-6, 6-1). Потоа, во полуфиналето го победил бранителот на титулата [[Роџер Федерер]] во три сета (7-6, 7-5, 6-4), а во финалето го победил [[Енди Мареј]] (6-4, 6-2 и 6-3), освојувајќи ја втората титула на овој турнир и втората гренд-слем титула во кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heraldsun.com.au/ipad/djokovic-wins-in-straight-sets/story-fn6bn7je-1225997095404|title=Novak Djokovic wins in straight sets|publisher=''The Herald and Weekly Times''|work=heraldsun.com.au|last=Schlink|first=Leo|date=30 January 2011|accessdate=2011-9-30}}</ref> <br /> Следниот турнир на Ѓоковиќ беше на Тениското првенство во Дубаи, каде што бил втор носител. На патот до финалето, најпрвин го победил [[Микаел Лодра]] со 6-3, 6-3, по што бил подобар и од Лопес, Маер и Бердих. Во финалето, Ѓоковиќ бил подобар од Федерер, во два сета (6-3, 6-3), со што ја освоил третата едноподруго титула на овој турнир. Во продолжение, Ѓоковиќ играал на турнирот во Индијан Велс, каде настапил како трет носител. Таму, тој бил подобар од Федерер во полуфиналето (6-3, 3-6, 6-2) и во финалето играл со првопласираниот тенисер на светот, [[Рафаел Надал]], кого го победил со резултат 4-6, 6-3 и 6-2, остварувајќи серија од 20 последователни победи. Притоа, веќе по победата над Федерер во полуфиналето, на [[21 март]] [[2011]] година, Ѓоковиќ стигнал до второто место на табелата на АТП. <br /> Благодарение на тоа, Ѓоковиќ бил втор носител на „мастерсот“ во Мајами, каде стигнал до финалето, губејќи само 14 гема на патот до него. Притоа, тој успеал да ги победи [[Денис Истомин]] (6-0, 6-1), [[Џејмс Блејк]] (6-2, 6-0), [[Виктор Троицки]] (6-3, 6-2), [[Кевин Андерсон]] (6-4, 6-2) и [[Марди Фиш]] (6-3, 6-1). Во финалето, Ѓоковиќ го победил Надал , во три сета (4-6, 6-3, 7-6)), играјќи 3 часа и 21 минута. Со оваа победа, Ѓоковиќ ја зголемил својата победничка серија на 26 последователни победи и немал пораз во таа сезона. Истовремено, тој станал првиот тенисер кој победил на турнирите во [[Мелбурн]], [[Индијан Велс]] и Мајами од 2006 година, кога тоа му успеало на [[Роџер Федерер]]. <br /> На „мастерсот“ во Монте Карло, Ѓоковиќ се откажал поради повреда на [[колено]]то, но подоцна настапил на [[Отворено првенство на Србија|Отвореното првенство на Србија]], одржано во [[Белград]]. Како прв носител, тој директно се пласирал во втората рунда, каде го победил [[Адријан Унгур]] со резултат 6-2, 6-3, а во четврт-финалето го победил [[Блаж Кавчич]], во два сета (6-3, 6-2), со што стигнал до својата 28. победа во низа. Со повлекувањето на [[Јанко Типсаревиќ]] во полуфиналето, Ѓоковиќ стигнал до своето петто последователно финале во сезоната, каде го победил [[Фелицијано Лопес]], во два сета (7-6), 6-2), остварувајќи ја 29. последователна победа (27 од почетокот на сезоната). <br /> Неговиот следен турнир бил четвртиот „мастерс“ во годината, во [[Мадрид]]. Како втор носител, тој директно се пласирал во втората рунда, каде го победил [[Кевин Андерсон]], во два сета (6-3, 6-4). Во третата рунда, тој го победил [[Гуљелмо Гарсија Лопес]] (6-1, 6-2) добивајќи ги сите бодови на негов сервис. Во четврт-финалето, Ѓоковиќ го победил [[Давид Ферер]] од [[Шпанија]] (6-4, 4-6, 6-3) и со тоа го надминал рекордот на [[Иван Лендл]] од 29 последователни победи од почетокот на сезоната. Во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Томаш Белучи]] (4-6, 6-4, 6-1) и во финалето го победил светскиот рекет број 1 - Рафаел Надал (7-5, 6-4), зголемувајќи ја победничката серија на 34 последователни победи (32 победи од почетокот на сезоната). === 2012 година === [[Податотека:Novak Djokovic Miami 2012.jpg|мини|Ѓоковиќ на турнирот во Мајами]] На почетокот на сезоната Ѓоковиќ ја одбранил титулата на [[Отворено првенство на Австралија (2012)|Отвореното првенство на Австралија]], каде во полуфиналето го совладал [[Енди Мареј]] во измачувачки натпревар што траел 4 часа и 50 [[Минута|минути]]. Во финалето се сретнал со Надал во натпревар што траел неверојатни 5 часа и 53 минути, што претставува најдолгото финале во историјата на гренд-слем турнирите. На следните два турнира, на кои ја бранел титулата, во [[Дубаи]] и во [[Индијан Велс 2012|Индијан Велс]], Ѓоковиќ испаднал во полуфиналето, губејќи од Мареј и од [[Џон Изнер]], соодветно. Затоа пак успеал да ја одбрни титулата на турнирот во Мајами, и тоа без ниту еден изгубен сет. Во продолжение, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Монте Карло]], каде изгубил во финалето од Надал, кој така ја прекинал серијата од седум последователни порази во двобоите со Ѓоковиќ. На Отвореното првенство во [[Мадрид]], Ѓоковиќ изгубил од [[Јанко Типсаревиќ]], додека на турнирот во [[Рим]], каде што ја бранел титулата, повторно претрпел пораз во финалето од Надал. На [[Отворено првенство на Франција 2012|Отвореното првенство на Франција]] ([[Ролан Гарос]]) Ѓоковиќ бил подобар во полуфиналето од Федерер со 3:0 во сетови, но во финалето повторно изгубил од Надал со 1:3 во сетови. На гренд-слем турнирот во [[Вимблдон]], Ѓоковиќ изгубил во финалето од [[Роџер Федерер]] и така го загубил првото место на табелата на АТП. На [[Олимписки игри 2012|Олимписките игри во Лондон]], Ѓоковиќ стигнал до полуфиналето, каде загубил од Мареј. Подоцна, тој играл во финалињата на сите три турнири во [[Северна Америка]], но успеал да го освои само турнирот во [[Торонто]], додека на турнирите во [[Синсинати]] и [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]] изгубил од Федерер и Мари, соодветно. Сепак, Ѓоковиќ бил поуспешен во [[Кина]], каде победил на турнирите во [[Пекинг]] и [[Шангај]], а финалето на „мастерсот“ во Шангај, каде спасил пет меч-топки против Мареј, било прогласено за најдобар натпревар во 2012. година. Потоа, Ѓоковиќ испаднал рано на „мастерсот“ во [[Париз]], но затоа пак успеал да победи на завршниот турнир на „мастерс“-серијата, и тоа без ниту еден пораз. Притоа, во финалето го победил Федерер со 2:0 во сетови и така на [[5 ноември|5 ноември]] повторно го зазел првото место на табелата на АТП. === 2013 година === [[Податотека:Novak Đoković - Roland-Garros 2013 - 015.jpg|мини|Новак Ѓоковиќ на Ролан Гарос]] Ѓоковиќ ја започнал сезоната на егзибициониот турнир во [[Абу Даби]], којшто траел од [[27 декември|27]] до [[29 декември]] [[2012]] година, но се води како дел од тениската сезона во [[2013]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2012&mm=12&dd=28&nav_id=673062 |title = Новак протутњао поред Ферера |accessdate = 16 јануари 2013}}</ref> Притоа, тој бил слободен во четвртфиналето, а во полуфиналето го поразил [[Давид Ферер]], во два сета (6:0, 6:3). Во финалето играл против Алмагро и победил во три одиграни сета, со што ја одбранил титулата од претходната година. Потоа, заедно се [[Ана Ивановиќ]] учествувал на „Хопман купот“, каде што во финалето играле против [[Шпанија]]. Иако Ѓоковиќ го победил Вердаско, Ивановиќ изгубила од [[Анабел Медина Гаригес]], а двајцата изгубиле во играта на мешани парови.<ref>[https://www.rts.rs/page/sport/ci/story/33/%D0%A2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81/1242156/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%82+%D1%83%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE%3A+%D0%A8%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0+%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D0%A5%D0%BE%D0%BF%D0%BC%D0%B0%D0%BD+%D0%BA%D1%83%D0%BF.html РТС (пристапено на 16 јануари 2013)]</ref> <br /> На Отвореното првенство на Австралија Ѓоковиќ дошол како двократен бранител на титулата. Во првите три кола ги победил Пол-Анри Матје, Рајан Харисон и Радек Штјепанек без изгубен сет, но во четвртото коло одиграл маратонски меч од 5 часа и 2 минути против [[Станислас Вавринка]] во кој победил со резултат 1:6, 7:5, 6:4, 6:7(5), 12:10.<ref>[http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php? B92, „Novak kroz pakao do Berdiha“ (пристапено на 27 јануари 2013)]</ref> Потоа, во четвртфиналето го совладал [[Томаш Бердих]] во четири сета, а во полуфиналето остварил брза победа над [[Давид Ферер]] (6:2, 6:2, 6:1)<ref>[http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php? B92, „Đoković "počistio" Ferera za finale“ (пристапено на 27 јануари 2013)]</ref> Во третото последователно финале на овој турнир противник му бил [[Енди Мари]] кого го победил со резултат 6:7(2), 7:6(3), 6:3, 6:2 и така го освоил својот шести „гренд слем“ трофеј.<ref>[http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php? B92, „Novak piše istoriju Melburna!“ (пристапено на 27 јануари 2013)]</ref> На тој начин, Ѓоковиќ станал единствениот тенисер кој во Опен-ерата трипати по ред го освоил Отвореното првенство на Австралија. Исто така, тој го изедначил рекордот на [[Андре Агаси]] и Федерер по бројот на победите на овој турнир (четири), а истовремено, за првпат освоил некој турнир повеќе од трипати. <br /> Вториот турнир на кој настапил Ѓоковиќ во сезоната бил турнирот во [[Дубаи]], каде победил без ниту еден изгубен сет, а во финалето бил подобар од Бердих. На овој турнир се натпреварувал и во конкуренција на парови (настапил со брат му, [[Марко Ѓоковиќ]], но тие биле елиминари уште во првото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = 2013 Doubles Activity |url = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx?t=pa&y=2013&m=d&e=0#|accessdate =23 ноември 2013}}</ref> Потоа, Ѓоковиќ настапил на егзибиционите мечеви во [[Лос Ангелес]], каде во појединачна конкуренција го совладал [[Марди Фиш]], додека во конкуренција на парови играл заедно со својот идол од детството, [[Пит Сампрас]], играјќи против браќата Боб и Мајк Брајан од кои претрпеле пораз.<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2013&mm=03&dd=05&nav_id=692300|title=Nole dobio Fiša, izgubio od Brajana|date = 5 март 2013|publisher=b92|accessdate = 6 март 2013}}</ref> <br /> На првиот „мастерс“ во сезоната, во [[Индијан Велс 2013|Индијан Велс]], Ѓоковиќ стигнал до полуфиналето, каде изгубил од Дел Потро, претрпувајќи го првиот пораз во сезоната. Малку подоцна, на „мастерсот“ во Мајами, Ѓоковиќ бил елиминиран во четвртото коло од [[Томи Хас]]. На „мастерсот“ во [[Монте Карло]], во четвртфиналето и во полуфиналето ги победил Јарко Нијеминен и Фабио Фонини, соодветно, совладувајќи ги двајцата во два сета. Во финалето се сретнал со Надал кого го победил во два сета (6:2, 7:6) и тако станал првиот тенисер кој победил на осум од девет турнири на „мастерс“-серијата. Меѓутоа, на следниот „мастерс“, одигран во Мадрид, бил поразен уште во второто коло од бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]], во три сета, додека на „мастерсот“ во Рим стигнал до четвртфиналето, каде изгубил од Бердих во три сета, иако првиот сет го добил убедливо (6-2), а во вториот сет имал голема предност (5-2). <br /> Вториот гренд-слем во сезоната, Ролан Гарос, Ѓоковиќ го започнал со победа против Давида Гофан, во три неизвесни сета, додека во второто коло убедливо го победил Гвидо Пеља (6-2, 6-0, 6-2), а во третото коло го победил и Григор Димитров. Во четвртото коло бил подобар од Филип Колшрајбер (4-6, 6-3, 6-4, 6-4), стигнувајќи до своето 16. гренд-слем четвртфинале во низа. Таму, без изгубен сет го победил Томиј Хас, а во полуфиналето изгубил од Надал (4-6, 6-3, 1-6, 7-6, 7-9). Пред настапот на Вимблдон, Ѓоковиќ играл егзибициони мечеви на „Будлс челинџ“, заедно со уште неколку тенисери: [[Јанко Типсаревиќ]], [[Марин Чилиќ]], Григор Димитров, [[Томаш Бердих]], [[Хуан Мартин дел Потро]], [[Ришар Гаске]] итн.<ref>{{наведени вести|url=http://sport.blic.rs/Tenis/235193/Sou-Noleta-i-Dimitrova-u-predgradju-Londona-Djokovic-Grigoru-imitirao-Masu|title=Šou Noleta i Dimitrova u predgrađu Londona, Đoković Grigoru imitirao Mašu! |date = 19 јуни 2013|publisher=Blic|accessdate = 19 јуни 2013}}</ref> <br /> [[Податотека:Novak congratulates Andy.jpg|мини|десно|Ѓоковиќ и Мари на турнирот во Вимблдон]] На [[Вимблдон 2013]], во првото коло Ѓоковиќ го победил Флоријан Маер со 3:0 во сетови, а потоа, до полуфиналето победувал без ниту еден изгубен сет, совладувајќи ги [[Боби Рејнолдс]], [[Жереми Шарди]], Томи Хас и Томаш Бердих. Во полуфиналето го победил дел Потро (7-5, 4-6, 7-6, 6-7, 6-3), но во своето второ финале на Вимблдон изгубил од Енди Мари без освоен ниту еден сет. <br /> На американската серија Ѓоковиќ немал успех, бидејќи не успеал да освои ниедна титула. На „Роџерс купот“ во [[Монтреал]], во третата рунда бил подобар од [[Денис Истомин]] (2-6, 6-4, 6-4), во четвртфиналето лесно го савладал Ришар Гаске (кого претходната година го победил во финалето), а во полуфиналето изгубил од [[Рафаел Надал]] (4:6, 6:3, 6:7). „Мастерсот“ во [[Синсинати]] Ѓоковиќ го започнал со победите против [[Хуан Монако]] и [[Давид Гофан]], но во четвртфиналето изгубил од [[Џон Изнер]]. <br /> На последниот „гренд-слем“ турнир во сезоната, [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]], Ѓоковиќ стигнал до четвртфиналето без изгубен сет, а во четврфиналето го победил [[Михаил Јужни]] со 3:1 во сетови. Во полуфиналето, во пет сета, Ѓоковиќ бил подобар од [[Станислас Вавринка]] (2-6, 7-6, 3-6, 6-3, 6-4), додека во своето четврто последователно финале на овој турнир се сретнал со Рафаел Надал. Тоа бил нивниот 37. двобој, со што го собориле рекордот што го држеле [[Иван Лендл]] и [[Џон Мекинро]] по бројот на меѓусебни мечеви.<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&mm=09&dd=08&nav_id=751194|title=Đoković i Nadal ulaze u istoriju |date = 8 септември 2013|publisher=B92|accessdate = 19 октомври 2013}}</ref> Откако изгубил во првиот сет, Ѓоковиќ најпрвин изедначил, но Надал се опоравил и успеал да победи. <br /> На [[6 октомври]] [[2013]] година, Ѓоковиќ победил на турнирот во [[Пекинг]], победувајќи го во финалето Надал, во два сета. Но, и покрај победата, тој паднал на второто место на АТП листата, додека на врвот се искачил Надал. Само една недела подоцна, на [[13 октомври]] [[2013]] година, Ѓоковиќ го освоил 39. трофеј во кариерата, со победата над [[Хуан Мартин дел Потро]] во финалето на Мастерс-турнирот во [[Шангај]], со 6-1, 3-6 и 7-6(3) и на тој начин ја одбранил титулата освоена претходната година. Претходно, во полуфиналето, Ѓоковиќ бил поуспешен од [[Цонга]], со 6-2 и 7-5.<ref>„Ѓоковиќ го одбрани Шангај“, ''Дневник'', број 5289, година XVII, понеделник, 14 октомври 2013, стр. 27.</ref> Инаку, на турнирот во Пекинг, Ѓоковиќ се натпреварувал и во конкуренција на парови (заедно со Вавринка). Притоа, во првото коло, тие направиле изненадување, победувајќи ги вторите носители, Линштед и Бупати (6-3, 6-3), во второто коло биле подобри од Хас и Маер, но морале да го предадат полуфиналниот меч поради повредата на Вавринка.<ref>{{Наведена мрежна страница |title = Official site of China open |url = http://www.chinaopen.com.cn/en/atp_mdd.html |accessdate = 27 октомври 2013 |archive-date = 2013-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131014120214/http://www.chinaopen.com.cn/en/atp_mdd.html |url-status = dead }}</ref> <br /> Својата јубилејна четириесетта титула, а шеснаесетта во серијата „мастерс 1000“, Ѓоковиќ ја освојио на турнирот во Париз, каде ги победил Ербер, Изнер и Вавринка, а во полуфиналето се сретнал со Федерер, победувајќи го со 2:1 во сетови. Потоа, во финалето го победил Давид Ферер (7-5, 7-5). На завршниот турнир на „мастерс“-серијата Ѓоковиќ бил втор носител и ја бранел титулата. Во групата Б бил првопласиран, победувајќи на сите три меча (против Федерер, дел Потро и Гаске). Во полуфиналето се сретнал со Вавринка, кого го победил во два сета (6-3, 6-3), додека во финалето го савладал Надал и така ја одбранил титулата од претходната година, освојувајќи го своето трето Завршно првенство. <br /> Така, Ѓоковиќ ја завршил сезоната на второто месту на табелата на АТП при што остварил 74 победи наспроти 9 порази,<ref>{{Наведена мрежна страница|title = 2013 Singles Activity |url = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx?t=pa|accessdate =23 ноември 2013}}</ref> освојувајќи седум турнири: Отвореното првенство на Австралија, Завршниот мастерс, мастерсите во Монте Карло, Шангај и Париз, како и два турнири од серијата 500 (Дубаи и Пекинг). Посебно бил успешен во [[есен]]скиот дел на сезоната, со освоени четири турнири по ред, со низа од 24 победи, од кои 13 пати против првите 10 тенисери. <br /> На крајот од сезоната, Ѓоковиќ отпатувал во Чиле, каде одиграл неколку егзибициони мечеви со Надал по повод „пензионирањето“ на тенисерите [[Николас Масу]] и [[Давид Налбандијан]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2013&mm=11&dd=21&nav_id=780093|title=Đoković baš voli da pobeđuje Nadala |date = 21 ноември 2013|publisher=B92|accessdate = 23 ноември 2013}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2013&mm=11&dd=23&nav_id=780889|title=Novak i Nadal ispred glečera |date = 23 ноември 2013|publisher=B92|accessdate = 23 ноември 2013}}</ref> Притоа, Ѓоковиќ и Надал одиграле и еден егзибиционен меч на ледникот [[Перито Морено]], под покровителство на Националниот институт за туристичка промоција на [[Аргентина]].<ref>{{наведени вести|url=http://sport.blic.rs/Tenis/243524/Sad-se-moze-reci-da-su-svuda-igrali-Novak-i-Rafa-se-nadmetali-i-na-gleceru|title=Sad se može reći da su svuda igrali: Novak i Rafa se nadmetali i na glečeru! |date = 23 ноември 2013|publisher=Blic|accessdate = 23 ноември 2013}}</ref> === 2014 година === Ѓоковиќ ја започнал сезоната на егзибициониот турнир во Абу Даби, каде третпат последователно ја освојил титулата. Притоа, во полуфиналето го победил [[Жо-Вилфрид Цонга]], а во финалето бил подобар од [[Давид Ферер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Treća titula za Noleta u Abu Dabiju! |url = http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/treca-titula-za-noleta-u-abu-dabiju/|accessdate =3 април 2014}}</ref> На овој турнир, за првпат на чело на штабот на Ѓоковиќ се наоѓал новиот главен тренер, легендарниот германски тенисер [[Борис Бекер]]. Потоа, Ѓоковиќ играл на уште еден егзибиционен натпревар, против [[Хуан Монако]] на турнирот „Којонг класик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Nole savladao Monaka u egzibicionom meču na turniru “Kojong klasik” |url = http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-savladao-monaka-u-egzibicionom-mecu-na-turniru-kojong-klasik/|accessdate =3 април 2014}}</ref> <br /> На Отвореното првенство на Австралија Ѓоковиќ ги поминал првите четири кола без изгубен сет, со победите против [[Лукаш Лацко]], [[Леонардо Маер]], [[Денис Истомин]] и [[Фабио Фонини]], но во четвртфиналето изгубил од [[Станислас Вавринка]], во пет сета (6:2, 4:6, 2:6, 6:3, 7:9)<ref>{{Наведена мрежна страница|title = WAWRINKA EDGES DJOKOVIC IN CLASSIC|url = http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2014/01/4/Australian-Open-2014-Day-9-Quarterfinals-Djokovic-Wawrinka.aspx|accessdate =3 април 2014}}</ref> и со тоа била прекината неговата низа од 14 последователни гренд-слем полуфиналиња (почнувајќи од Вимблдона 2010).<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Novak Djokovic loses to Stanislas Wawrinka in Aussie Open quarterfinals |url = http://tennis.si.com/2014/01/21/novak-djokovic-loses-to-stanislas-wawrinka-australian-open-quarterfinals/|accessdate =3 април 2014}}</ref>. <br /> На крајот на февруари, Ѓоковиќ ја бранел титулата на Тениското првенство на Дубаи, каде во четвртфиналето без борба го победил [[Михаил Јужни]], но во полуфиналето изгубил од [[Роџер Федерер]]. Малку подоцна, по повод светскиот ден на тенисот, на [[3 март|3 март]] [[2014]] година Ѓоковиќ одиграл егзибиционен натпревар со [[Енди Мари]] во „[[Медисон сквер гарден]]“ во [[Њујорк]].<ref>{{наведени вести|url=http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/svetski-dan-tenisa-nole-zabavio-publiku-i-savladao-mareja/|title=Svetski dan tenisa: Nole zabavio publiku i savladao Mareja |date = 4 март 2014|publisher=|accessdate = 3 април 2014}}</ref> [[Податотека:Nole Forehand.jpg|мини|Ѓоковиќ на турнирот во Индијан Велс во 2014 година]] На турнирот во Индијан Велс, Ѓоковиќ започнал со нестабилна игра, особено во осминафиналето против [[Марин Чилиќ]], во кое убедливо го загубил првиот сет со 1-6. Во четвртфиналето прикажал посигурна игра и победил над [[Жилиен Бенето]], а во полуфиналето го победил [[Џон Изнер]] во три сета. Најпосле, во финалето бил подобар од Федерер (3-6, 6-3, 7-6).<ref>{{Наведена мрежна страница|title = DJOKOVIC DENIES FEDERER TO WIN THIRD BNP PARIBAS OPEN TITLE |url =http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2014/03/11/Indian-Wells-Final-Djokovic-Federer.aspx|accessdate =3 април 2014}}</ref> <br /> На „мастерсот“ во Мајами, во четвртфиналето го победил Енди Мари (7-5, 6-3), во полуфиналето без борба го победил Нишикори,<ref>{{Наведена мрежна страница|title =Berdych Withdraws; Nadal to Face n Final|url =http://origin-www.miamiopen.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|accessdate =3 април 2014|archive-date =2016-03-11|archive-url =https://web.archive.org/web/20160311011908/http://origin-www.miamiopen.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|url-status =dead}}</ref> додека во финалето го совладал Надал (6-3, 6-3)<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/masters/teme.php?yyyy=2014&mm=03&dd=31&nav_id=830582|title=Novak u Majamiju, verzija iz 2011. |date = 4 март 2014|publisher=|accessdate = 3 април 2014}}</ref> и така станал вториот тенисер кој двапати во истата година ги освоил „мастерсите“ во Индијан Велс и во Мајами.<ref>{{Наведена мрежна страница|title =Djokovic Wins Fourth Sony Open|url =http://origin-www.miamiopen.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|accessdate =3 април 2014|archive-date =2016-03-11|archive-url =https://web.archive.org/web/20160311022117/http://origin-www.miamiopen.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|url-status =dead}}</ref> <br /> На „мастерсот“ во Монте Карло Ѓоковиќ ја бранел титулата. Првите два кола ги поминал лесно, со по еден изгубен гем, победувајќи ги [[Алберт Монтањес]] и [[Пабло Карењо Буста]]. Во четвртфиналето го победил [[Гуљелмо Гарсија-Лопес]] во три сета, но во полуфиналето изгубил од Роџером Федерером (5-7, 2-6).<ref>{{наведени вести|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2014&mm=04&dd=19&nav_id=838540|title=Đoković: Svaki udarac je bio bolan |date = 19 април 2014|publisher=|accessdate = 30 април 2014}}</ref> Поради повредата на зглобот Ѓоковиќ го отказал учеството на „мастерсот“ во Мадрид,<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Novak neće igrati na turniru u Madridu|url =http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-nece-igrati-na-turniru-u-madridu/|accessdate =18 мај 2014}}</ref> но по три недели се вратил на терените, и тоа на „мастерсот“ во [[Рим]], каде ја освоил третата титула, победувајќи ги Ферер во четвртфиналето, [[Милош Раониќ]] во полуфиналето и Надал во финалето, при што сите натпревари ги добил со резултат 2:1 во сетови. Тоа била четвртата негова победа против Надал на земјените терени. <br /> На вториот „гренд-слем“ во сезоната ([[Ролан Гарос]]), Ѓоковиќ дошол како втор носител. Првите две кола ги поминал без изгубен сета, во третото коло го победил [[Марин Чилиќ]] (во четири сета), а во осминафиналето бил подобар од [[Жо-Вилфрид Цонга]] (6-1, 6-4, 6-1). Во четвртфиналето го победил [[Милош Раониќ]] (во три сета), а во полуфиналето го победил Летонецот [[Ернестс Гулбис]] (6-3, 6-3, 3-6, 6-3). Најпосле, во финалето бил запрен од Рафаел Надал (6-3, 5-7, 2-6, 4-6), кој така ја освоил деветтата титула во Париз. <br /> [[Податотека:2014 US Open Tennis (15083619975).jpg|мини|десно|Ѓоковиќ на Отвореното првенство на САД во 2014 година]] Наспроти второто место на табелата на АТП, Ѓоковиќ дошол на „Вимблдон“ како прв носител.<ref>{{наведени вести|url=http://www.smh.com.au/sport/tennis/novak-djokovic-is-named-wimbledon-top-seed-20140619-zse4o.html|title=Novak Djokovic is named Wimbledon top seed|date = 19 јуни 2014|publisher=The Sydney Morning Herald|accessdate = 6 јули 2014}}</ref> Најпрвин, тој ги победил [[Радек Штјепанек]], [[Жил Симон]] и Цонга, а во четвртфиналето го победил хрватскиот тенисер [[Марин Чилиќ]] (6-1, 3-6, 6-7, 6-2, 6-2),<ref>„Ѓоковиќ во полуфиналето на „Вимблдон“ против Димитров“, ''Дневник'', година XVIII, број 5507, 4 јули 2014, стр. 26.</ref> Во полуфиналето бил подобар од [[Григор Димитров]] (во четири сета), така што во финалето се сретнал со Роџер Федерер, во нивниот 35. меѓусебен натпревар. Во извонредна игра, Ѓоковиќ победил во пет сета (6-7, 6-4, 7-6, 5-7, 6-4) и така го спречил Федерер да стане најуспешниот тенисер во историјата на „Вимблдон“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Novak pobedio sebe i Federera! |url =http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2014&mm=07&dd=06&nav_id=873236|accessdate =6 јули 2014}}</ref> Со оваа победа Ѓоковиќ ја освоил својата седма титула на „гренд слем“ турнирите (вторпат во Вимблдон), како и првото место на табелата на АТП. Истовремено, тоа била неговата прва победа против Федерер во некое „гренд слем“ финале одиграно на [[трева]]. <br /> На [[Отворено првенство на Канада во тенис|Отвореното првенство на Канада]] во [[Торонто]], Ѓоковиќ неочекувано изгубил од Цонга во третото коло (2-6, 2-6). Тој се натпреварувал и во конкуренцијата на парови (заедно со Вавринка), но бил елиминиран во второто коло од [[Даниел Нестор]] и [[Ненад Зимоњиќ]]. Слично поминал и на „мастерспт“ во Синсинати, каде бил поразен во третото коло од [[Томи Робредо]]. <br /> На четвртиот „гренд слем“ во сезоната ([[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]]) Ѓоковиќ ги поминал лесно првите четири кола, без изгубен сет. Во четвртфиналето го победил Енди Мари и така стигнал до своето осмо последователно полуфинале на овој турнир,<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Novak u polufinalu Njujorka! |url =http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/Tenis/1688085/Novak+u+polufinalu+Njujorka%21.html|accessdate =7 септември 2014}}</ref> каде изгубил од Нишикори.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Men's Grand Slam Singles Champions & Winners |url =http://www.tennis-x.com/stats/mens-grandslam-winners.php|accessdate =17 ноември 2014}}</ref>. <br /> Потоа, Ѓоковиќ настапил на [[Отворено првенство на Кина во тенис|Отвореното првенство на Кина]] во [[Пекинг]], каде ја бранел титулата од претходните две години (2012 и 2013). Таму, во четвртфиналето го победил [[Григор Димитров]] (6-2, 6-4), во полуфиналето бил подобар од Енди Мари (6-3, 6-4), а во финалето го совладал [[Томаш Бердих]] (6-0, 6-2), освојувајќи ја третата титула во низа. Сепак, неговата серија од 28 победи на турнирите во [[Кина]] била прекината со поразот од Федерер (4-6, 4-6), во полуфиналето на „мастерсот“ во Шангај, каде Ѓоковиќ ја бранел титулата. Претходно, во четвртфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од Давид Ферер. <br /> Ѓоковиќ го освоил и последниот „мастерс“ во сезоната (турнирот во [[Париз]]) без ниту еден изгубен сет, победувајќи ги [[Филип Колшрајбер]], [[Гаел Монфис]], Мари, Нишикори и Раониќ. Така, тој станал првиот тенисер кој ја одбранил титулата на овој турнир<ref>{{Наведена мрежна страница|title = BNP Paribas Masters|url =http://www.atpworldtour.com/Tennis/Tournaments/Paris.aspx|accessdate =17 ноември 2014}}</ref> и третиот тенисер во историјата кој освоил 20 титули на турнирите од серијата „мастерс 1000“. <br /> [[Податотека:2014-11-12 2014 ATP World Tour Finals Novak Djokiov checking racket by Michael Frey.jpg|мини|Ѓоковиќ на завршниот турнир на сезоната]] Во [[ноември]], Ѓоковиќ по осми пат последователно се квалификувал на Завршниот турнир на сезоната, каде бил распореден во група „А“, заедно со [[Марин Чилиќ]], [[Станислас Вавринка]] и [[Томаш Бердих]]. Во првото коло, одиграно на [[10 ноември]] [[2014]] година, Ѓоковиќ убедливо го победил Чилиќ (6-1, 6-1),<ref name="google.com">[https://www.google.com/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=masters%20cup Google, Barclay's ATP World Tour Finals (пристапено на 16 ноември 2014)]</ref> а во второто коло, одиграно на [[12 ноември]], остварил уште една убедлива победа, овојпат против [[Станислас Вавринка]], исто така, во два сета (6-3, 6-0).<ref>„Ѓоковиќ лесно против Вавринка“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 25.</ref> Најпосле, одличната игра ја продолжил и во третото коло, победувајќи го [[Томаж Бердих]] со 2:0 (6-2, 6-2).<ref>[http://www.bbc.com/sport/0/tennis/30058443 BBC, „World Tour Finals: Novak Djokovic & Stan Wawrinka into semi-finals“ (пристапено на 16 ноември 2014)]</ref> Така, тој поставил нов рекорд по бројот на изгубен гемова во групната фаза на „мастерс-купот“ — само девет.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = DJOKOVIC, FEDERER MEET IN FINALE TITLE MATCH|url =http://www.barclaysatpworldtourfinals.com/en/news-and-media/tennis/finals-2014-final-preview-djokovic-federer|accessdate =17 ноември 2014}}</ref> Подоцна, во полуфиналето одиграно на [[15 ноември]] [[2014 година]], Ѓоковиќ го победил Нишикори (6-1, 3-6, 6-0). Најпосле, во финалето, Ѓоковиќ требало да се сретне со Федерер, но тој го откажал натпреварот поради повреда. Со тоа, Ѓоковиќ повторно го освоил Мастерс-купот и ја завршил годината на првото место на табелата на АТП.<ref name="google.com"/><ref>{{Наведена мрежна страница|title = Federer odustao, Novaku titula!|url =http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2014&mm=11&dd=16&nav_id=924548|accessdate =17 ноември 2014}}</ref> <br /> Така, Ѓоковиќ ја завршил сезоната со еден освоен „гренд слем“ турниром (Вимблдон), со одбранета титула на Завршниот куп на АТП, со освоени четири „мастерс“ турнири (Индијан Велс, Мајами, Рим и Париз) и со еден турнир од серијата „АТП 500“ (Пекинг). На тој начин, по третпат во период од четири години, Ѓоковиќ ја завршил сезоната на чело на табелата на АТП. Како потврда на добрата сезона, Спортската академија на [[САД]] го прогласила Ѓоковиќ за најдобар спортист на светот во 2014 година.<ref>„Ѓоковиќ и Шарапова - спортисти на годината според спортската академија на САД“, ''Дневник'', број 5652, година XVIII, петок, 26 декември 2014, стр. 26</ref> === 2015 година === Ѓоковиќ ја започнал годината со победа на тенискиот турнир „[[Австралиан Опен|Аустралиан опен]]“ во [[Мелбурн]], [[Австралија]], на тој начин освојувајќи ја својата осма гренд-слем титула. Во финалето, тој го совладал Енди Мареј во четири сета (7-6, 6-7, 6-3, 6-0). Тоа била третата победа на Ѓоковиќ над Мареј во финалето на овој турнир. Со оваа победа, Ѓоковиќ влегол во историјата, така што станал единствениот тенисер со освоени пет титули на овој турнир во „отворената“ ерата.<ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/01/4/Australian-Open-Sunday-Final-Djokovic-Murray.aspx ATP, „DJOKOVIC MAKES HISTORY AT AUSTRALIAN OPEN“ (пристапено на 7 април 2015)]</ref> <br /> На тенискиот турнир во [[Дубаи]] од серијата „[[АТП 500]]“, Ѓоковиќ се пласирал во финалето, каде загубил од [[Роже Федерер|Федерер]] во два сета (3-6, 5-7). Тоа бил дваесеттиот пораз на Ѓоковиќ од Федерер во меѓусебните двобои. Во вториот сет, Ѓоковиќ имал две сет-топки да го израмни резултатот, но не успеал да ги искористи.<ref>„Федерер го надигра Ѓоковиќ во Дубаи“, ''Утрински весник'', година XVI, број 4723, понеделник, 2 март 2015, стр. 20.</ref> <br /> Сепак, веќе во следната прилика, Ѓоковиќ му се одмаздил на Федерер. На [[22 март]] [[2015]] година, тие двајца повторно се сретнале во финалето на турнирот во [[Тениски турнир во Индијан Велс|Индијан Велс]] (''Indian Wells''). Притоа, во натпреварот што траел 2 часа и 17 [[Минута|минути]], Ѓоковиќ остварил победа во три сета (6-3, 6-7, 6-2). Со тоа, Ѓоковиќ ја остварил својата педесетта титула во кариерата и четвртата титула на овој турнир, а станал шести тенисер во историјата кој успеал да ја одбрани титулата на овој турнир.<ref>[http://www.bbc.com/sport/0/tennis/32011960 BBC, „Novak Djokovic beats Roger Federer in Indian Wells final“ (пристапено на 24 март 2015)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/Tennis/Tournaments/Indian-Wells.aspx ATP, „Djokovic Retains Title“ (пристапено на 7 април 2015)]</ref> Претходно, во полуфиналето, одиграно на [[21 март]], Ѓоковиќ го совладал [[Енди Мареј]] во два сета (6-2, 6-3). <br /> Малку подоцна, Ѓоковиќ постигнал уште еден голем успех, освојувајќи го турнирот во [[Тениски турнир во Мајами|Мајами]]. Таму, во финалето, одиграно на [[5 април]] [[2015]] година, тој го победил Енди Мареј во три сета (7-6, 4-6, 6-0). Тоа било седмата последователна победа на Ѓоковиќ над Мареј. Претходно, во полуфиналето, одиграно на [[3 април]], тој го совладал Иснер во два сета (7-6, 6-2), а во четвртфиналето, одиграно на [[2 април]], бил подобар од [[Давид Ферер]], исто така, во два сета (7-5, 7-5). Со триумфот, Ѓоковиќ поставил рекорд, со освоени пет титули на овој турнир. Исто така, тој станал првиот тенисер во историјата кој трипати ги освоил турнирите во Индијан Велс и Мајами и го израмнил рекордот на Федерер, победувајќи две години последователно на двата турнира.<ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/03/13/Miami-Sunday-Final-Djokovic-Murray.aspx ATP, „DJOKOVIC MAKES HISTORY WITH FIFTH MIAMI TITLE“ (пристапено на 7 април 2015)]</ref><ref>„Петта титула за Ѓоковиќ во Мајами“, ''Утрински весник'', година XVI, број 4754, вторник, 7 април 2015, број, стр. 19.</ref><ref>„Ѓоковиќ со триумфот во Мајами се зацврсти на првата АТП-позиција“, ''Дневник'', година XIX, број 5736, вторник, 7 април 2015, број, стр. 23.</ref> <br /> Истиот месец, Ѓоковиќ го освоил и турнирот во [[Тениски турнир во Монте Карло|Монте Карло]], каде во полуфиналето, одиграно на [[18 април]] [[2015]], го победил својот голем противник Надал, во два сета (6-3, 6-3). Потоа, во финалето, одиграно на [[19 април]], Ѓоковиќ го победил [[Томаш Бердих]], во три сета (7-5, 4-6, 6-3). На тој начин, Ѓоковиќ станал првиот тенисер кој успеал да победи на првите три „мастерс 1000“ турнири на АТП во текот на една сезона. Истовремено, ова била неговата 23. победа на „мастерс 1000“ турнирите, со што се изедначил со Федерер на второто место на списокот на најуспешните тенисери на турнирите од серијата „мастерс 1000“.<ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/04/15/Monte-Carlo-Final-Djokovic-Berdych.aspx ATP, „Djokovic continues Masters 1000 surge with Monte-Carlo title“ (пристапено на 21 април 2015)]</ref> <br /> Како признание на добрата игра во текот на 2014 година, во [[април]] [[2015]] година, Ѓоковиќ по вторпат бил прогласен за најдобар спортист на светот до страна на спортската фондација „[[Лауреус]]“. Претходно, тој го добил ова признание во [[2012]] година.<ref>„Ѓоковиќ и Дибаба најдобри спортисти на светот“, ''Дневник'', година XIX, број 5743, петок, 17 април 2015, стр. 24.</ref> <br /> Успесите на Ѓоковиќ продолжиле и во [[мај]] 2015 година, кога тој победил на турнирот во [[Рим]], што претставувала негова петта победа во сезоната и четврта победа на турнирите од серијата „Мастерс 1000“, а вкупно дваесет и четврта титула на турнирите од серијата „Мастерс 1000“. Истовремено, тоа било четвртата победа на Ѓоковиќ на турнирот во Рим. Во финалето, одиграно на [[17 мај]] [[2015]] година, Ѓоковиќ го победил Федерер во два сета (6-4, 6-3). Претходно, во полуфиналето го совладал Давид Ферер, исто така, во два сета (6-4, 6-4).<ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/05/19/Rome-Final-Djokovic-Federer.aspx „DJOKOVIC WINS FOURTH ROME CROWN; FOURTH MASTERS 1000 TITLE OF 2015“ (пристапено на 19 мај 2015)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/05/19/Rome-Final-Set-By-Set-Djokovic-Federer.aspx „HOW THE ROME FINAL WAS WON: DOMINANT DJOKOVIC“ (пристапено на 19 мај 2015)]</ref> <br /> Во [[јуни]], Ѓоковиќ настапил на турнирот „[[Ролан Гарос]]“, каде во 4. коло го победил Гаске во три сета (6-1, 6-2, 6-3), додека во четвртфиналето бил подобар од најуспешниот тенисер на овој турнир Надал кого, исто така, го совладал во три сета (7-5, 6-3, 6-1). Во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Енди Мареј]] (6-3, 6-3, 5-7, 5-7, 6-1), а во големото финале се сретнал со [[Станислас Вавринка]].<ref>[http://www.bbc.com/sport/0/tennis/33034999 Piers Newbery, „French Open: Novak Djokovic beats Andy Murray to reach final“, BBC (пристапено на 6 јуни 2015)]</ref> И покрај добриот почеток, Ѓоковиќ немал сила да му се спротивстави на доминантниот Вавринка и го загубил натпреварот во четири сета (6-4, 4-6, 3-6, 4-6), со што повторно не се остварила неговата желба за прв триумф на Ролан Гарос.<ref>[http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2015/06/22/Roland-Garros-Final-Set-By-Set.aspx ATP, „STAN THE MAN: HOW THE ROLAND GARROS FINAL WAS WON“ (пристапено на 7 јуни 2015)]</ref> <br /> Истиот месец, Ѓоковиќ настапил на „гренд-слем“ турнирот во [[Вимблдон]], каде во четвртфиналето го победил [[Марин Чилиќ]] во три сета (6-4, 6-4, 6-4), а во полуфиналето бил подобар од францускиот тенисер Гаске, победувајќи, исто така, во три сета (7-6, 6-4, 6-4). Најпосле, во финалето, Ѓоковиќ го совладал големиот соперник, Федерер, остварувајќи победа во четири одиграни сета (7-6, 6-7, 6-4, 6-3).<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/wimbledon/article-3143192/WIMBLEDON-2015-results-Men-s-women-s-singles-England-Club.html Daily Mail, „WIMBLEDON 2015 results: Men's and women's singles at the All England Club“ (пристапено на 23 септември 2015)]</ref> <br /> На турнирот во [[Монтреал]], одигран од [[10 август|10]] до [[16 август]] [[2015]] година, во четврфиналето, Ѓоковиќ го победил [[Ернестс Гулбис]] со 5-7, 7-6 и 6-1, а во полуфиналето бил подобар од францускиот тенисер [[Жереми Шарди]], со 6:4, 6:4. Меѓутоа, во финалето изгубил од [[Енди Мареј]], со 4-6, 6-4 и 3-6.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/montreal/421/2015/results ATP (пристапено на 23 септември 2015)]</ref> Истиот месец, Ѓоковиќ настапил и на турнирот во [[Синсинати]], кој се одржал од [[16 август|16]] до [[23 август]] [[2015]] година. Во четврфиналето, Ѓоковиќ лесно го победил Вавринка со резултат 6-4, 6-1, а во полуфиналето бил подобар од украинскиот тенисер [[Алекандар Долгополов]], играјќи три сета (4-6, 7-6, 6-2). Најпосле, во финалето, Ѓоковиќ се сретнал со Федерер и претрпел пораз во два сета (6-7, 3-6).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/cincinnati/422/2015/results? ATP (пристапено на 23 септември 2015)]</ref> <br /> Успесите на Ѓоковиќ продолжиле и на [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]], одиграно од [[31 август]] до [[13 септември]] [[2015]] година. Притоа, во четвртфиналето тој бил подобар од шпанскиот тенисер Лопес, со резултат 6-1, 3-6, 6-3, 7-6, а во полуфиналето остварил убедлива победа на Чилиќ во три сета (6-0, 6-1, 6-2). Во големото финале, Ѓоковиќ повторно го поразил Федерер, остварувајќи победа во четири сета (6-4, 5-7, 6-4, 6-4).<ref>[http://www.usopen.org/en_US/players/overview/atpd643.html US Open (пристапено на 23 септември 2015)]</ref><ref>[http://www.usopen.org/index.html US Open (пристапено на 23 септември 2015)]</ref> <br /> Во [[октомври]], Ѓоковиќ остварил голема победа на турнирот во [[Пекинг]]. Притоа, во четврфиналето, одиграно на [[9 октомври]], тој го победил [[Џон Иснер]] во два сета (6-2, 6-2), во полуфиналето бил подобар од [[Давид Ферер]] во два сета (6-2, 6-3), а во финалето, одиграно на [[11 октомври]] [[2015]] година, остварил убедлива победа над Надал (6-2, 6-2).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/beijing/747/2015/results? ATP (пристапено на 13 октомври 2015)]</ref> Тоа била седма победа над Надал во последните осум меѓусебни натпревари. На тој начин, Ѓоковиќ ја остварил шестата победа на турнирот во Пекинг, остварувајќи фантастичен резултат од вкупно 29 победи на турнирот и 27 последователни добиени сета.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chinaopen.com.cn/en/news/2015-10-12/0026900.shtml |title=Официјално мрежно место на „China Open“, „Djokovic dazzles to complete stellar week“ (пристапено на 13 октомври 2015) |accessdate=2015-10-13 |archive-date=2015-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014231748/http://www.chinaopen.com.cn/en/news/2015-10-12/0026900.shtml |url-status=dead }}</ref> <br /> Веднаш потоа, Ѓоковиќ победил и на „мастерсот“ во [[Шангај]] (негова трета титула од [[2012]] година). Таму, во полуфиналето, одиграно на [[17 октомври]], тој го победил Мареј во два сета (6-1, 6-3), а утредента, во финалниот натпревар бил подобар од [[Џо Цонга]], исто така, во два сета (6-2, 6-4). На тој начин, Ѓоковиќ ја освоил деветтата титула во сезоната и 25. титула на турнирите од серијата „мастерс 1000“, со што се доближил до рекордот на Надал кој има освоено 27 „мастерс“-титули. Вкупно, оваа победа го означила 57. освоен турнир во кариерата на Ѓоковиќ.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/shanghai-2015-djokovic-defeats-tsonga-for-third-title ATP, „Djokovic Completes Shanghai Treble, Secures 25th Masters 1000 Title“ (пристапено на 13 октомври 2015)]</ref> <br /> Во [[ноември]], Ѓоковиќ ја одбранил титулата на „Мастерсот 1000“ во [[Париз]]. Таму, најпрвин во четвртфиналето го совладал Бердих во два сета (7-6, 7-6); во полуфиналето, одиграно на [[7 ноември]], тој го победил Вавринка во три сета (6-3, 3-6, 6-0), а утредента, во финалниот натпревар бил подобар од Мареј, во два сета (6-2, 6-4). На тој начин, Ѓоковиќ влегол во историјата како прв тенисер кој во текот на една година победил на шест турнири од серијата „Мастерс 1000“ и како прв тенисер кој победил четири пати на „мастерсот“ во Париз. Истовремено, тоа била неговата 22. последователна победа во оваа сезона, 26. титула во серијата „Мастерс 1000“ и вкупно 58. титула во кариерата, со што се изедначил со [[Илие Настасе]] на десеттото место на списокот на победниците во ерата на отворените турнири. Со победата на овој турнир, Ѓоковиќ ја потврдил супериорноста во однос на своите конкуренти: тоа била неговата десетта победа против Мареј во поледните 11 настапи (вкупно, 21. победа во 30 одиграни натпреваи), а во текот на сезоната, неговиот резултат против десетте најдобри тенисери изнесувал неверојатни 27:4.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-battles-murray-for-paris-2015-title AТP, „Djokovic Claims Slice Of Masters 1000 History With Paris Crown“ (пристапено на 8 ноември 2015)]</ref> <br /> Најуспешната сезона во кариерата Ѓоковиќ ја крунисал во ноември, со победата на финалниот турнир на серијата „мастерс“, одигран во [[Лондон]]. Притоа, во групната фаза, на [[15 ноември]], тој го победил Нишикори со 6-1 и 6-1, но два дена подоцна изгубил од Федерер со 5-7 и 2-6 (првиот пораз во сала од 2012 година). Најпосле, на [[19 ноември]], Ѓоковиќ го победил Бердих во два сета (6-3, 7-5). Потоа, во полуфиналето, тој бил подобар од Надал, победувајќи го во два сета (6-3, 6-3), а на 22 ноември, во финалето го победил Федерер, исто така, во два сета (6-3, 6-4). Со тоа, Ѓоковиќ ја остварил петтата победа на овој турнир и истовремено станал првиот тенисер во историјата кој четирипати едноподруго победил на финалниот турнир од серијата „мастерс“. Инаку, со победата над Федерер, Ѓоковиќ се изедначил во бројот на победите во меѓусебните игри (22:22).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/34895649 BBC, „Novak Djokovic beats Roger Federer to win ATP World Tour title“ (пристапено на 23 ноември 2015)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-victory-lap-2015-london AТP, „Djokovic Celebrates Barclays ATP World Tour Title“ (пристапено на 23 ноември 2015)]</ref> ===2016 година=== И оваа година Ѓоковиќ ја започнал со победа на тенискиот турнир во [[Доха]], [[Катар]]. Таму, тој најпрвин го победил германскиот тенисер [[Дастин Браун]], во два сета (6-2, 6-2), а потоа и шпанскиот тенисер [[Фернандо Вердаско]], исто така, во два сета (6-2, 6-2). Во четвртфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Аргентина|аргентинецот]] [[Леонардо Мајер|Леонардо Маер]] (6-3, 7-5), додека во полуфиналето го совладал Бердих (6-3, 7-6). Најпосле, во финалето, одиграно на [[10 јануари]], Ѓоковиќ бил подобар од Надал, остварувајќи убедлива победа во два сета (6-1, 6-2).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/doha/451/2016/results? ATP, Doha results (пристапено на 6 февруари 2016)]</ref> <br /> Во [[јануари]], Ѓоковиќ повторно го освоил турнирот „Австралијан опен“ во [[Мелбурн]]. Притоа, на [[26 јануари]], во четврфиналето го поразил Нишикори во три сета (6-3, 6-2 и 6-4); а на [[28 јануари]], во полуфиналето го совладал големиот противник Федерер, во четири сета (6-1, 6-2, 3-6 и 6-3); најпосле, на [[31 јануари]], во финалето остварил убедлива победа над Мареј, во три сета (6-1, 7-5 и 7-6). На тој начин, Ѓоковиќ ја остварил шестата победа на овој турнир (изедначувајќи се со [[Рој Емерсон]]) и својата 11 титула на гренд-слем турнирите (изедначувајќи се со [[Бјорн Борг]] и [[Род Лејвер]]). Со оваа победа, вкупниот резултат на Ѓоковиќ на турнирот во Мелбурн достигнал 57 победи наспроти 6 порази.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ausopen.com/en_AU/news/match_reports/2016-01-31/novaks_aussie_sixpack.html |title=Australian Open, „Novak’s Aussie six-pack“ (пристапено на 1 февруари 2016) |accessdate=2016-01-31 |archive-date=2016-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201100703/http://www.ausopen.com/en_AU/news/match_reports/2016-01-31/novaks_aussie_sixpack.html }}</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-murray-2016-australian-open-final ATP, „Djokovic Beats Murray For Sixth Australian Open Crown“ (пристапено на 1 февруари 2016)]</ref> <br /> Во [[март]], Ѓоковиќ настапил на турнурот во Индијан Велс, каде во четврфиналето, одиграно на [[18 март]], го совладал Цонга во два сета (7-6, 7-6).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-sees-off-tsonga-indian-wells-2016-qf ATP, „Djokovic Sees Off Tsonga“ (пристапено на 19 март 2016)]</ref>. На [[19 март]], во полуфиналето се сретнал со Надал (нивна четврта средба на овој турнир) кого, исто така, го победил во два сета (7-6, 6-2). Најпосле, во финалето, одиграно на [[20 март]], Ѓоковиќ остварил лесна победа над [[Милош Раониќ]], победувајќи го во два сета (6-2, 6-0), со што стигнал до својата петта победа на овој турнир (трета последователна). Истовремено, тој ја освоил 27. титула на турнирите од серијата „Мастерс 1000“, на тој начин израмнувајќи се со Надал.<ref>[http://www.theguardian.com/sport/live/2016/mar/20/novak-djokovic-milos-raonic-indian-wells-mens-final-latest-score The Guardian, „Novak Djokovic v Milos Raonic: Indian Wells men's final – as it happened“ (пристапено на 21 март 2016)]</ref> <br /> Веднаш потоа, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Мајами]] од серијата „Мастерс 1000“. Таму, во четврт-финалето го совладал [[Томаш Бердих]] во два сета (6-3, 6-3), а во полуфиналето бил подобар од Давид Гофан, исто така, во два сета (7-6, 6-4). Најпосле, во финалето, одиграно на [[3 април]], тој го победил јапонскиот тенисер [[Кеи Нишикори]] во два сета (6-3, 6-3), освојувајќи на својата шеста титула на овој турнир (трета по ред) во седмото одиграно финале. На тој начин, Ѓоковиќ остварил неколку големи успеси, и тоа: се изедначил со [[Андре Агаси]] според бројот на титулите и според бројот на настапи во финалето на овој турнир; стигнал до својата 28. победа на турнирите од серијата „Мастерс 1000“, со што станал најуспешниот тенисер во историјата на оваа серија; го надминал [[Борис Бекер]], станувајќи 11. најдобар тенисер во историјата, според бројот на остварените победи (714. победа во кариерата); го надминал Федерер на списокот на најмногу заработени пари на турнирите; успеал да победи трипати на седум различни турнири; станал првиот тенисер кој четири пати победил на турнирите во Мајами и Индијан Велс во иста сезона; станал рекордер со 11 последователни финалиња на турнирите од „Мастерс 1000“, со рекордна низа од 56-2.<ref>[http://www.theguardian.com/sport/live/2016/apr/03/miami-open-novak-djokovic-kei-nishikori-live The Guardian, „Novak Djokovic beats Kei Nishikori to clinch 28th ATP Masters title – as it happened“ (пристапено на 4 април 2016)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/miami-2016-final-set-by-set-djokovic-nishikori ATP, „How The Final Was Won: Djokovic Masters Miami“ (пристапено на 4 април 2016)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-wins-sixth-miami-title-2016 ATP, „Djokovic Wins Record 28th Masters 1000 Crown In Miami“ (пристапено на 4 април 2016)]</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/current/miami/403/draws ATP, (пристапено на 4 април 2016)]</ref> <br /> Сепак, успешната низа на Ѓоковиќ била прекината на турнирот од серијата „Мастерс 1000“ во [[Монте Карло]], каде што изгубил во вториот круг од 55. тенисер на светот, [[Чех]]от [[Јиржи Весели]], во три сета (4-6, 6-2, 4-6). Така, Ѓоковиќ го претрпел вториот пораз во 2016 година, а тоа било неговото најрано испаѓање од некој турнир во последните три години и прв пораз од тенисер кој не е рангиран во првите 50 од 2010 година наваму.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-vesely-monte-carlo-2016-wednesday ATP, „Vesely Shocks Djokovic In Monte-Carlo“ (пристапено на 13 април 2016)]</ref> <br /> По неуспехот во Монте Карло, Ѓоковиќ се вратил триумфално на турнирот од серијата „Мастерс 1000“ во [[Мадрид]]. Таму, во четврфиналето, одиграно на [[6 мај]], го победил Раониќ во два сета (6-3, 6-4), а утредента во полуфиналето го совладал Нишикори, исто така, во два сета (6-3, 7-6). Најпосле, во финалето, одиграно на 8 мај, Ѓоковиќ бил подобар од Мари (6-2, 3-6, 6-3). Така, Ѓоковиќ го освоил рекордниот 29. турнир од серијата „мастерс 1000“. Симболично, овој натпревар го одбележал десетгодишното соперништво меѓу двајцата тенисери, кои за првпат играле меѓу себе токму на овој турнир во [[2006]] година. Тогаш, Ѓоковиќ бил на 17. а Мари на 19. место на табелата на АТП.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-proud-of-murray-rivalry-madrid-2016 ATP, „Теn Years Later, Djokovic Proud Of Murray Rivalry“ (пристапено на 10 мај 2016)]</ref> <br /> Една недела подоцна, Ѓоковиќ и Мари се сретнале повторно, овојпат во финалето на „мастерсот“ во [[Рим]]. Како прв носител на турнирот и бранител на титулата, Ѓоковиќ започнал да игра во второто коло, со победа над Стефан Робер (7-5, 7-5). На [[12 мај]], во рамките на третото коло го победил бразилскиот тенисер Белучи, во три сета (0-6, 6-3, 6-2), иако настапот го започнал изненадувачки лошо, без да освои ниту еден гем во првиот сет. Утредента, во четвртфиналето Ѓоковиќ бил подобар од Надал (7-5, 7-6), додека во полуфиналето, одиграно на [[14 мај]], го победил Нишикори (2-6, 6-4, 7-6). Сепак, утредента тој бил поразен во финалниот натпревар од Енди Мари, во два сета (3-6, 3-6).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-reaction-rome-2016-final ATP, „Djokovic: Andy Deserved To Win“ (пристапено на 18 мај 2016)]</ref> <br /> На [[5 јуни]] [[2016]] година, Ѓоковиќ конечно го остварил својот сон - победил на турнирот „[[Ролан Гарос]]“, единствениот „гренд слем“ кој му недостигал. Во финалето, тој бил подобар од Мари, во четири сета (3-6, 6-1, 6-2, 6-4), а претходно, во полуфиналето го совладал [[Доминик Тим]], во три сета (6-2, 6-1, 6-4) додека во четврфиналето го победил Бердих, исто така, во три сета (6-3, 7-5,6-3). На тој начин, Ѓоковиќ влегол во тениската историја како осмиот тенисер кој успеал да ги освои сите „гренд слем“ титули и третиот тенисер кој бил актуелен шампион на овие турнири. Притоа, со неговата 12. „гренд слем“ титула, тој се изедначил со [[Рој Емерсон]], на четвртото место на списокот на тенисерите со најмногу победи на „гренд слем“ турнирите. Успехот на Ѓоковиќ е уште поголем, ако се знае дека тој е првиот тенисер по [[1992]] година кој успеал да победи на двата „гренд слем“ турнири (Австралија и Ролан Гарос) во текот на една година. Инаку, со победата на „Ролан Гарос“, Ѓоковиќ ја освоил својата 65. титула на турнирите (шести најуспешен тенисер во историјата на „отворената ера“) и својата 46. „голема титула“, заостанувајќи само зад Федерер, кој има 47. „големи“ титули („гренд слем“, „мастерс 1000“ и „АТП финалиња“). Најпосле, Ѓоковиќ станал првиот тенисер кој заработил повеќе од 100 милиони [[долар]]и.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/roland-garros-final-2016-djokovic-murray ATP, „Djokovic Outlasts Murray For Historic Roland Garros Crown“ (пристапено на 5 јуни 2016)]</ref> <br /> Надежите на Ѓоковиќ за победа на сите гренд-слем турнири во текот на една календарска година биле прекинати во третото коло од турнирот во Вимблдон, каде што тој неочекувано изгубил од американецот Сем Кјури (Sam Querrey), во четири сета (6-7, 1-6, 6-3, 6-7).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/36691155 Piers Newbery, „Novak Djokovic loses to Sam Querrey at Wimbledon 2016“, BBC, 2 јули 2016 (пристапено на 4 септември 2016)]</ref> Сепак, на крајот на јули, Ѓоковиќ успеал да го освои „мастерсот“ во Торонто, победувајќи го Нишикори во финалето, во два сета (6-3, 7-5). Во полуфиналето тој го победил францускиот тенисер Монфилс, исто така, во два сета (6-3, 6-2), во четвртфиналето го совладал Бердих (7-6, 5-4), а претходно бил подобар од Степанек (6-2, 6-4) и од Милер (7-5, 7-6). На тој начин, Ѓоковиќ стигнал до рекордната 30. победа на турнирите од серијата „мастерс 1000“.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/toronto/421/2016/results? ATP (пристапено на 4 септември 2016)]</ref> <br /> Меѓутоа, неуспесите на Ѓоковиќ продолжиле и на [[Олимписки игри 2016|Олимписките игри]] во [[Рио де Жанеиро]], каде изгубил уште во првото коло од [[Хуан Мартин дел Потро]], во два сета (6-7, 6-7). По поразот, тој го напуштил теренот со солзи во [[очи]]те.<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37007510 BBC, „Rio Olympics 2016: Novak Djokovic beaten by Juan Martin del Potro in first round“ (пристапено на 4 септември 2016)]</ref> <br /> На Отвореното првенство на САД, во првото коло, одиграно на [[29 август]], Ѓоковиќ остварил победа над Јанович, во четири сета (6-3, 5-7, 6-2, 6-1), а во второто коло победил без борба, зашто [[Јиржи Весели]] го предал натпреварот. На [[3 септември]], во рамките на третото коло, Ѓоковиќ се сретнал со [[Михаил Јужни]], кој се повлекол во првиот сет, при резултат од 4-2 за Ѓоковиќ.<ref>http://www.foxsports.com/tennis/results?organizationID=2 Fox Sports, 2016 Men's US Open Singles Results (пристапено на 4 септември 2016)</ref> Во четвртото коло, тој се сретнал со младиот британски тенисер [[Кајл Едмунд]] кого го победил во три сета (6-2, 6-1, 6-4).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37268846 BBC, „US Open 2016: Novak Djokovic beats Kyle Edmund in fourth round“ (пристапено на 7 септември 2016)]</ref> Во четврфиналето, одиграно на [[7 септември]], Ѓоковиќ се сретнал со Цонга, кој се откажал по одиграните два сета, кои ги добил Ѓоковиќ (6-3, 6-2).<ref>[http://www.telegraph.co.uk/tennis/2016/09/07/novak-djokovic-powers-on-at-us-open-with-luck-on-his-side/ The Telegraph, „Novak Djokovic powers on at US Open with luck on his side“ (пристапено на 10 септември 2016)]</ref> Потоа, во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од францускиот тенисер [[Гаел Монфилс]], остварувајќи победа во четири сета (6-3, 6-2, 3-6, 6-2).<ref>[http://www.usatoday.com/story/sports/tennis/open/2016/09/09/novak-djokovic-gael-monfils-us-open-semifinals/90146116/ USA Today, „Novak Djokovic beats Gael Monfils in bizarre U.S. Open semifinal“ (пристапено на 10 септември 2016)]</ref> Најпосле, во финалето, одиграно на [[11 септември]], Ѓоковиќ бил поразен од третиот носител на турнирот, Вавринка, во четири сета (7-6, 4-6, 5-7, 3-6) и така пропаднал неговиот обид да ја одбрани минатогодишната титула и да го освои 13. „гренд слем“ во кариерата.<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37335593 BBC, „US Open 2016: Stan Wawrinka stuns Novak Djokovic to win final“ (пристапено на 12 септември 2016)]</ref> <br /> На „мастерсот 1000“ во Шангај, Ѓоковиќ стигнал до полуфиналето, каде неочекувано загубил од шпанскиот тенисер [[Роберто Баутиста Агут]], и тоа во два сета (4-6, 4-6). Претходно, во четвртфиналето, Ѓоковиќ го победил [[Миша Зверев]], во три сета (3-6, 7-6, 6-3), а претходно бил подобар од канадскиот тенисер [[Васек Поспишил]] (6-4, 6-4) и од Италијанецот [[Фабио Фоњини]] (6-3, 6-3).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/shanghai/5014/2016/results Официјално мрежно место на ATP (пристапено на 21 октомври 2016)]</ref> Неуспесите на Ѓоковиќ продолжиле и на следниот „мастерс“, одржан во [[Париз]]. Таму, тој го победил Димитров во третото коло (4-6, 6-2, 6-3), но во чевтрфиналето изгубил од [[Марин Чилиќ]] (4-6, 6-7).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/current/paris/352/results Официјално мрежно место на ATP (пристапено на 6 ноември 2016)]</ref> На тој начин, по 122 недели, Ѓоковиќ го загубил првото место на списокот на АТП на најдобри тенисери при што неговото место го зазел [[Енди Мари]].<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37882467 BBC, „Andy Murray becomes world number one after Raonic withdraws from Paris Masters“ (пристапено на 6 ноември 2016)]</ref> <br /> На финалниот турнир на АТП, одигран во [[Лондон]], Ѓоковиќ настапил во групата „[[Иван Лендл]]“. Притоа, во првиот натпревар, тој го победил австрискиот тенисер [[Доминик Тим]], во три сета (6-7, 6-0, 6-2),<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37968310 BBC, Piers Newbery, „ATP World Tour Finals: Novak Djokovic beats Dominic Thiem in London“ (пристапено на 14 ноември 2016)]</ref> а во вториот натпревар, одигран на [[15 ноември]], бил подобар од [[Милош Раониќ]] (7-6, 7-6).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/37990534 BBC, Piers Newbery, „Novak Djokovic beats Milos Raonic to make ATP World Tour Finals semi-finals“ (пристапено на 19 ноември 2016)]</ref> Поради повредата на [[Гаел Монфилс]], во третото коло, Ѓоковиќ играл против белгискиот тенисер [[Давид Гофен]], остварувајќи победа во два сета (6-1, 6-2).<ref>[http://www.express.co.uk/sport/tennis/733125/Gael-Monfils-ATP-World-Tour-Finals-Novak-Djokovic-David-Goffin EXPRESS, James Gray, „Gael Monfils quits ATP World Tour Finals: Novak Djokovic hammers replacement David Goffin“ (пристапено на 19 ноември 2016)]</ref> Потоа, во полуфиналето, тој бил подобар од Нишикори, кого го совладал убедливо во два сета (6-1, 6-1).<ref>[https://www.theguardian.com/sport/live/2016/nov/19/novak-djokovic-v-kei-nishikori-atp-world-tour-finals-live The Guardian, „Novak Djokovic v Kei Nishikori: ATP World Tour Finals – as it happened“ (пристапено на 19 ноември 2016)]</ref> Сепак, во финалето, одиграно на 20 ноември, Ѓоковиќ изгубил од Мареј во два сета (3-6, 4-6), со што ја завршил годината на второто место на табелата на АТП, со вкупно 11.780 бодови.<ref>[http://www.mirror.co.uk/sport/tennis/andy-murray-novak-djokovic-live-9297929 JACOB MURTAGH, „Andy Murray beats Novak Djokovic to win ATP World Tour Finals and end season as world No.1“ (посетено на 20 ноември 2016)]</ref><ref>„Мари е новиот тениски крал“, ''Утрински весник'', година XVII, број 5239, вторник, 22 ноември 2016, стр. 17.</ref> Како последица на послабите резултати, на почетокот на [[декември]], Ѓоковиќ ја прекинал тригодишната соработка со тренерот [[Борис Бекер]].<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2016/dec/06/novak-djokovic-splits-with-coach-boris-becker-after-three-years Kevin Mitchell, „Novak Djokovic splits with coach Boris Becker after three years“, The Guardian, 6 декември 2016 (пристапено на 7 декември 2016)]</ref> ===2017 година=== На почетокот на годината, Ѓоковиќ настапил на тенискиот турнир во [[Доха]], [[Катар]]. Најпрвин, во второто коло, тој го победил аргентинскиот тенисер Зебалос (6-3, 6-40, а потоа, во четвртфиналето бил подобар од чешкиот тенисер [[Радек Штепанек]] (6-3, 6-3). На [[6 јануари]], во полуфиналето, Ѓоковиќ го совладал шпанскиот тенисер [[Фернандо Вердаско]] (4-6, 7-6, 6-3),<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2017/jan/06/novak-djokovic-beats-fernando-verdasco-qatar-open-final The Guardian, „Novak Djokovic beats Fernando Verdasco to reach Qatar Open final“ (пристапено на 8 јануари 2017)]</ref> а утредента, во финалето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Енди Мари]], во три сета (6-3, 5-7, 6-4).<ref>[https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jan/07/andy-murray-novak-djokovic-qatar-open-final-live The Guardian, „Novak Djokovic beats Andy Murray to win the Qatar Open – as it happened“ (пристапено на 8 јануари 2017)]</ref> <br /> На 17 јануари 2017 година, Ѓоковиќ ја започнал борбата за седмата титула на Отвореното првенство на Австралија, победувајќи го во првото коло Фернандо Вердаско во три сета (6-1, 7-6, 6-2).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-verdasco-australian-open-2017-tuesday ATP, „Djokovic Opens Bid For Seventh Crown In Melbourne“ (пристапено на 21 јануари 2017)]</ref> Но, веќе во второто коло, во натпреварот што траел 4 часа и 48 [[Минута|минути]], неочекувано загубил од узбекистанскиот тенисер [[Денис Истомин]], во пет сета (6-7, 7-5, 6-2, 6-7, 4-6). Поразот претставувал големо изненадување, зашто Истомин се наоѓал на 117. место на табелата на најдобрите тенисери според АТП.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-istomin-australian-open-2017-thursday ATP, „Istomin Records Biggest Win, Edges Djokovic In Melbourne“ (пристапено на 21 јануари 2017)]</ref> <br /> По неуспехот на Отвореното првенство на Австралија, Ѓоковиќ настапил на [[Отворено првенство на Мексико во тенис|Отвореното првенство на Мексико]], што било негов прв настап на овој турнир. Во првото коло, тој го совладал словачкиот тенисер Мартин Клижан, во два сета (6-3, 7-6),<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/tournaments/acapulco/807/overview ATP, Acapulco Overview (пристапено на 1 март 2017)]</ref> а потоа бил подобар и од [[Хуан Мартин дел Потро]], во три сета (4-6, 6-4, 6-4).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/del-potro-djokovic-acapulco-2017-wednesday ATP, „Djokovic Holds His Nerve To Beat del Potro In Acapulco“ (пристапено на 4 март 2017)]</ref> Сепак, во четвртфиналето, Ѓоковиќ неочекувано загубил од австралискиот тенисер [[Ник Кирјос]], во два сета (6-7, 5-7) и така продолжиле неговите неуспеси на почетокот на 2017 година.<ref>[http://www.independent.co.uk/sport/tennis/nick-kyrgios-vs-novak-djokovic-result-beats-defeat-acapulco-poor-start-2017-a7608836.html Independent, „Nick Kyrgios shocks Novak Djokovic as Serbian's poor start to 2017 continues in Acapulco exit“ (пристапено на 4 март 2017)]</ref> <br /> Во март, како бранител на титулата, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Индијан Велс, каде во второто коло го победил британскиот тенисер Кајл Едмунд, во два сета (6-4, 7-6).<ref>[http://www.telegraph.co.uk/tennis/2017/03/13/novak-djokovic-battles-past-britains-kyle-edmund-reach-indian/ The Telegraph, „Novak Djokovic battles past Britain's Kyle Edmund to reach Indian Wells third round“ (пристапено на 13 март 2017)]</ref> Потоа,Ѓоковиќ бил подобар од дел Потро, во три сета (7-5, 4-6, 6-1), со што ја остварил својата 300. победа на турнирите од серијата „Мастерс 1000“, но во четвртото коло повторно загубил од Ник Кирјос, во два сета (4-6, 6-7).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-kyrgios-indian-wells-2017-wednesday ATP, „Kyrgios Snaps Djokovic's Indian Wells Win Streak“ (пристапено на 17 март 2017)]</ref> <br /> На „мастерсот“ во [[Монте Карло]], Ѓоковиќ започнал со тесна победа над францускиот тенисер [[Жил Симон]], во три сета (6-3, 3-6, 7-5).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/39624822 BBC, „Monte Carlo Masters: Novak Djokovic wins on return to tour against Gilles Simon“ (пристапено на 20 април 2017)]</ref>, а потоа, во третото коло го совладал шпанскиот тенисер [[Пабло Карења Буста]], исто така, во три сета (6-2, 4-6, 6-4).<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.296.html:661459-DjOKOVIC-PREZIVEO-BUSTU-Novo-mucenje-Novaka-i-plasman-u-cetvrtfinale-Monte-Karla Вечерње Новости, „ĐOKOVIĆ PREŽIVEO BUSTU: Novo mučenje Novaka i plasman u četvrtfinale Monte Karla“ (пристапено на 20 април 2017)]</ref> Меѓутоа, веќе во четврфиналето, Ѓоковиќ изгубил од белгискиот тенисер [[Давид Гофан]], во три сета (2-6, 6-3, 5-7), со што ги продолжил слабите игри во оваа сезона.<ref>[http://www.sportske.net/vest/tenis/gofan-prvi-put-pobedio-novaka-srpski-as-ispao-u-monte-karlu-298374.html ALEKSANDAR OBRENOVIĆ, „Gofan prvi put pobedio Novaka, srpski as ispao u Monte Karlu!“ (пристапено на 23 април 2017)]</ref> <br /> Како последица од лошите игри, непосредно пред турнирот во Мадрид, Ѓоковиќ го отпуштил целиот свој тим. Притоа, во второто коло, одиграно на 10 мај, Ѓоковиќ бил подобар од шпанскиот тенисер Николас Алмагро (6-1, 4-6, 7-5), а утредента победил уште еден шпански тенсисер, Фелицијано Лопес (6-4, 7-5). На 12 мај, во четврфиналето се сретнал со Нишикори, кој се откажал иако убедливо го освоил првиот сет. Така, Ѓоковиќ без борба се пласирал во полуфиналето,<ref>[http://www.madrid-open.com/en/mmo17-en/results/ Mutua Madrid Open, All Results (пристапено на 14 мај 2017)]</ref> каде бил поразен од Надал, во два сета (2-6, 4-6), а тоа бил неговиот прв пораз од Надал во последните три години.<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/39909240 BBC, „Rafael Nadal beats Novak Djokovic to reach Madrid Open final“ (пристапено на 14 мај 2017)]</ref> <br /> „Мастерсот 1000“ во Рим, Ѓоковиќ го започнал со победата против Британецот ''Aljaz Bedene'', во два сета (7-6, 6-2), а потоа го победил и шпанецот Роберто Баутиста Агут (6-4, 6-4).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/current/rome/416/results ATP - Официјално мрежно место (пристапено на 19 мај 2017)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ се сретнал со дел Потро против кого извојувал лесна победа (6-1, 6-4),<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-del-potro-rome-2017-saturday ATP, „Djokovic Takes Perfect Record Into Rome SF“ (пристапено на 20 мај 2017)]</ref> а во полуфиналето, за само 59 минути, убедливо го совладал [[Доминик Тим]], во два сета (6-1, 6-0).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-thiem-rome-2017-saturday ATP, „Djokovic Ruthless In Reaching Rome Final“ (пристапено на 21 мај 2017)]</ref> Сепак, во финалето, одиграно на 21 мај, Ѓоковиќ загубил од германскот тенисер [[Александар Зверев]] (4-6, 3-6).<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/current/rome/416/daily-schedule ATP - Официјално мрежно место (пристапено на 21 мај 2017)]</ref> Непосредно по завршувањето на турнирот, Ѓоковиќ го ангажирал славниот американски тенисер [[Андре Агаси]] за свој нов тренер.<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-roland-garros-2017-preview ATP, „Djokovic All Smiles With Agassi On Board“ (пристапено на 29 мај 2017)]</ref> <br /> Соработката меѓу Ѓоковиќ и Агаси започнала на „Ролан Гарос“, каде Ѓоковиќ го започнал турнирот на 29 мај, со победата против шпанскиот тенисер [[Марсел Гранолерс]] (6-3, 6-4, 6-2),<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tennis.com/pro-game/2017/05/djokovic-muguruza-start-title-defenses-at-french-open/66370/ |title=„HIGHLIGHTS: DJOKOVIC, NADAL MAKE QUICK WORK IN ROLAND GARROS OPENERS“ (пристапено на 30 мај 2017) |accessdate=2017-05-30 |archive-date=2017-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601003310/http://www.tennis.com/pro-game/2017/05/djokovic-muguruza-start-title-defenses-at-french-open/66370/ }}</ref> два дена подоцна бил подобар од португалскиот тенисер [[Жоао Соуза]] (6-1, 6-4, 6-3),<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-sousa-roland-garros-2017-wednesday1 ATP, „Djokovic Passes Sousa Challenge In Paris“ (пристапено на 4 јуни 2017)]</ref> а на 2 јуни го победил аргентинскиот тенисер [[Диего Шварцман]] (5-7, 6-3, 3-6, 6-1, 6-1). На 4 јуни, Ѓоковиќ бил подобар од шпанскиот тенисер [[Алберт Рамос-Вињолас]] (7-6, 6-1, 6-3) и така се пласирал во четврт-финалето, каде се сретнал со Доминик Тим<ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/current/ ATP - Официјално мрежно место (пристапено на 4 јуни 2017)]</ref> при што загубил лесно, во три сета (6-7, 3-6, 0-6).<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/40190581 Piers Newbery, „French Open 2017: Novak Djokovic questioned by John McEnroe after Dominic Thiem defeat“ (пристапено на 7 јуни 2017)]</ref> Со овој пораз, Ѓоковиќ паднал на четвртото место на списокот на најдобри тенисери во светот. <br /> Пред почетокот на турнирот во Вимблдон, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Истбурн, каде во финалето го победил [[Гаел Монфилс]], во два сета (6-3, 6-4), со што го освоил својот втор турнир во 2017 година, освојувајќи 250 бода. Истовремено, тој ја освоил својата прва победа на овој турнир. Претходно, во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Данил Медведев]] (6-4, 6-4), во четврфиналето го победил [[Доналд Јанг]] (6-2, 7-6), а во второто коло го победил Васек Писпишил (6-4, 6-3).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-monfils-eastbourne-2017-final |title=ATP, „Djokovic Beats Monfils For Eastbourne Title“ (пристапено на 3 јули 2017) |accessdate=2017-07-03 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705044530/http://www.atpworldtour.com/en/news/djokovic-monfils-eastbourne-2017-final }}</ref><ref>[http://www.atpworldtour.com/en/scores/archive/eastbourne/741/2017/results www.atpworldtour.com (пристапено на 3 јули 2017)]</ref> <br /> Настапот на Вимблдон, Ѓоковиќ го почнал со победата против словачкиот тенисер [[Мартин Клижан]], кој во вториот сет го предал натпреварот поради повреда;<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/40497862 Piers Newbery, „Wimbledon 2017: Roger Federer & Novak Djokovic through after opponents quit“, ВВС Sport (пристапено на 4 јули 2017)]</ref> во второто коло лесно го совладал чешкиот тенисер [[Адам Павлашек]] (6-2, 6-2, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ekspresno-do-treceg-kola-vimbldona/ Официјално мрежно место на Новак Ѓоковиќ,„Nole ekspresno do trećeg kola Vimbldona“ (пристапено на 6 јули 2017)]</ref>, во третото коло бил подобар од естонскиот тенисер [[Ернестс Гулбис]] (6-4, 6-1, 7-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/vimbldon-novak-prejak-za-gulbisa-u-cetvrtom-kolu-protiv-manarina/ Официјално мрежно место на Новак Ѓоковиќ,„Vimbldon: Novak prejak za Gulbisa, u četvrtom kolu protiv Manarina“ (пристапено на 9 јули 2017)]</ref> додека во четвртото коло го совладал и францускиот тенисер [[Адријан Манарино]], исто така во три сета (6-2, 7-6, 6-4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Новак Ѓоковиќ,„Nole u četvrtfinalu Vimbldona!“ (пристапено на 11 јули 2017)]</ref> На тој начин, без ниту еден изгубен сет, Ѓоковиќ се пласирал во своето деветто четврт-финале на Вимблдон, каде играл против чешкиот тенисер Бердих. Откако го загубил првиот сет со резултат 6-7, Ѓоковиќ го предал натпреварот поради повреда, при водство на Бердих од 2-0 и така ја завршил сезоната.<ref>[http://www.bbc.com/sport/tennis/40588823 „Wimbledon 2017: Novak Djokovic out after retiring injured against Tomas Berdych“ (пристапено на 5 октомври 2017)]</ref> ===2018 година=== Ѓоковиќ ја започнал сезоната на [[Отворено првенство на Австралија|Отвореното првенство на Австралија]], каде во првото коло го победил американскиот тенисер Доналд Јанг, во три сета (6-1, 6-2, 6-4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/prva-zvanicna-pobeda-novaka-u-2018-godini-i-to-na-kakav-nacin/ http://novakdjokovic.com, „Prva zvanična pobeda Novaka u 2018. godini, i to na kakav način“ (пристапено на 29 јануари 2018)]</ref> Потоа, во второто коло бил подобар од францускиот тенисер [[Гаел Монфис]], во четири сета (4-6, 6-3, 6-1, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-savladao-monfisa-i-39c-u-drugom-kolu-australijen-opena/ http://novakdjokovic.com, „Nole savladao Monfisa i 39C u drugom kolu Australijen Opena!“ (пристапено на 29 јануари 2018)]</ref> а во третото коло го победил Рамос Вињолас (6-2, 6-3, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-prejak-za-ramosa-vinjolasa-u-osmini-finala-protiv-cunga/ http://novakdjokovic.com, „Novak prejak za Ramosa Vinjolasa, u osmini finala protiv Čunga“ (пристапено на 29 јануари 2018)]</ref> Сепак, неговото учество на турнирот завршило во осминафиналето, со поразот од [[Хјеон Чунг]] од [[Јужна Кореја]], во три сета (6-7, 5-7, 6-7).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/kraj-australijen-opena-za-novaka-2/ http://novakdjokovic.com, „Kraj Australijen Opena za Novaka“ (пристапено на 29 јануари 2018)]</ref> На тој начин, по завршувањето на турнирот, Ѓоковиќ се наоѓал на 14. место на списокот на најдобрите светски тенисери, со освоени вкупно 2.335 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com Официјално мрежно место на Ѓоковиќ (пристапено на 29 јануари 2018)]</ref> По едномесечната пауза поради операцијата на лактот, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Индијан Велс, каде како десетти носител бил слободен во првото коло,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-vraca-na-teren-u-indijen-velsu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Taro Daniel Novakov protivnik na startu Indijen Velsa“ (пристапено на 12 март 2018)]</ref> но веќе во второто коло загубил од јапонскиот тенисер [[Таро Даниел]] со резултат: 6-7, 6-4, 1-6.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-drugom-kolu-bnp-paribas-open-a/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u drugom kolu „BNP Paribas Open“-a“ (пристапено на 12 март 2018)]</ref> Неуспесите на Ѓоковиќ продолжиле и на следниот турнир во [[Мајами]] каде, како деветти носител, настапил во второто коло. Притоа, тој бил поразен од францускиот тенисер [[Беноа Пер]], во два сета (3-6, 4-6). По натпреварот, Ѓоковиќ изјавил: „Разочаран сум, уште еден пораз, не сум ни близу до нивото на кое би сакал да бидам, ни физички, ни играчки.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-zavrsio-takmicenje-na-turniru-u-majamiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak završio takmičenje na turniru u Majamiju“ (пристапено на 25 март 2018)]</ref> По овој неуспех, Ѓоковиќ ја прекинал десетмесечната соработка со неговиот тренер [[Андре Агаси]],<ref>[https://www.telegraph.co.uk/tennis/2018/03/31/andre-agassi-parts-ways-novak-djokovic-ivan-lendl-could-return/ www.telegraph.co.uk, „Andre Agassi parts ways with Novak Djokovic while Ivan Lendl could return to coaching set-up in new role“ (пристапено на 31 март 2018)]</ref> а ја прекинал соработката и со тренерот Радек Штепанек.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/saopstenje-04042018/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Saopštenje“ (пристапено на 16 април 2018)]</ref> Во април, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Монте Карло]], каде во првото коло го победил српскиот тенисер Душан Лајовиќ, во два сета (6:0, 6:1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rutinska-pobeda-noleta-u-prvom-kolu-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rutinska pobeda Noleta u prvom kolu Monte Karla“ (пристапено на 16 април 2018)]</ref> во второто коло бил подобар од хрватскиот тенисер [[Борна Ќориќ]] (7:6, 7:5),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-slavio-protiv-corica-i-plasirao-se-u-osminu-finala-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak slavio protiv Ćorića i plasirao se u osminu finala Monte Karla“ (пристапено на 18 април 2018)]</ref> но во осминафиналето загубил од [[Доминик Тим]] во три сета (7:6, 2:6, 3:6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-velike-borbe-ostao-bez-cetvrtfinala-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle velike borbe ostao bez četvrtfinala Monte Karla“ (пристапено на 21 април 2018)]</ref> Во текот на април, Ѓоковиќ учествувал и на турнирот во [[Барселона]], каде настапил по пауза од 12 години. Како шести носител на турнирот, тој бил слободен во првото коло, но веќе во второто коло загубил од словачкиот тенисер [[Мартин Клижан]] (2-6, 6-1, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-drugom-kolu-turnira-u-barseloni/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u drugom kolu turnira u Barseloni“ (пристапено на 1 мај 2018)]</ref> На почетокот на мај 2018 година, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Мадрид, каде во првото коло го победил јапонскиот тенисер [[Кеи Нишикори]], во два сета (7-6, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/noletu-pripao-derbi-prvog-kola-madrida-protiv-nisikorija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Noletu pripao derbi prvog kola Madrida protiv Nišikorija“ (пристапено на 9 мај 2018)]</ref> но во второто коло бил поразен од британскиот тенисер [[Кајл Едмунд]] (3-6, 6-2, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-zavrsio-takmicenje-na-turniru-u-madridu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak završio takmičenje na turniru u Madridu“ (пристапено на 11 мај 2018)]</ref> По овој неуспех. Ѓоковиќ паднал на 18. место на списокот на АТП, со вкупно освоени 1.905 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com Официјално мрежно место на Ѓоковиќ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> Следниот турнир на кој настапил Ѓоковиќ бил „мастерсот“ во Рим каде бил 18. носител на турнирот. Во првото коло, тој бил подобар од украинскиот тенисер [[Александар Долгополов]] (6-1, 6-3);<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/eskpresan-start-novaka-na-mastersu-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Ekspresan start Novaka na Mastersu u Rimu“ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> во второто коло го победил грузискиот тенисер Базилашвили (6-4, 6-2);<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/druga-pobeda-noleta-u-rimu-sledeci-rival-ramos-vinjolas/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Druga pobeda Noleta u Rimu, sledeći rival Ramos Vinjolas“ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> додека во третото коло го совладал шпанскиот тенисер Алберто Рамос Вињолас (6-1, 7-5).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-fantasticnom-igrom-do-cetvrtfinala-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak fantastičnom igrom do četvrtfinala Mastersa u Rimu“ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ по вторпат во сезоната го победил Нишикори (2-6, 6-1, 6-3) и во полуфиналето се сретнал со Рафаел Надал<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/magican-preokret-noleta-za-polufinalni-okrsaj-sa-rafom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Magičan preokret Noleta za polufinalni okršaj sa Rafom!“ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> при што загубил во два сета (6-7, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/lavovska-borba-vecitih-rivala-pripala-nadalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Lavovska borba večitih rivala pripala Nadalu“ (пристапено на 19 мај 2018)]</ref> По завршувањето на овој турнир, Ѓоковиќ паднал на 22. место на списокот на најдобрите тенисери во светот, со освоени 1.665 бода. На крајот на мај, Ѓоковиќ настапил и на „[[Ролан Гарос]]“, каде во првото коло го совладал бразилскиот тенисер Рожерио Дутра Силва, со резултат 6:3, 6:4, 6:4,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-izgubljenog-seta-do-2-kola-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez izgubljenog seta do drugog kola Rolan Garosa“ (пристапено на 28 мај 2018)]</ref> а во второто коло бил подобар од шпанскиот тенисер Џауме Мунар (7-6, 6-4, 6-4), забележувајќи ја својата шеесетта победа на „Ролан Гарос“.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-otvorenog-prvenstva-francuske-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 31 мај 2018)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ го совладал шпанскиот тенисер Роберто Баутиста Агут, во пет сета (6-4, 6-7, 7-6, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rolan-garos-novak-uspesno-izasao-na-kraj-sa-prvim-velikim-izazovom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rolan Garos: Novak uspešno izašao na kraj sa prvim velikim izazovom“ (пристапено на 3 јуни 2018)]</ref> додека во четвртото коло победил уште еден шпански тенисер, [[Фернандо Вердаско]] (6-3, 6-4, 6-2). На тој начин, тој ја постигнал својата 200. победа на земјените терени во кариерата и деветта година по ред се пласирал меѓу осумте најдобри на „Роланд Гарос“.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-rolan-garosa-posle-trijumfa-nad-verdaskom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u četvrtfinalu Rolan Garosa posle trijumfa nad Verdaskom“ (пристапено на 3 јуни 2018)]</ref> Сепак, во четврфиналето, Ѓоковиќ бил поразен од италијанскиот тенисер Марко Чекинато (3-6, 6-7, 6-1, 6-7).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-cetvrtfinalu-rolan-garosa-posle-drame/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka posle drame u četvrtfinalu Rolan Garosa“ (пристапено на 6 јуни 2018)]</ref> Подготвувајќи се за „гренд-слемот“ во Вимблдон, Ѓоковиќ настапил на турнирот „Квинс“ во [[Лондон]], каде во првото коло го победил Џон Милман (6-2, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-odlican-u-svom-uvodnom-mecu-u-kvinsu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak odličan u svom uvodnom meču u Kvinsu“ (пристапено на 22 јуни 2018)]</ref> а во второто коло бил подобар од бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]] (6-4, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-srusio-dimitrova-i-plasirao-se-u-cetvrtfinale-kvinsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole srušio Dimitrova i plasirao se u četvrtfinale Kvinsa!“ (пристапено на 22 јуни 2018)]</ref> а во четвртфиналето го победил Адријан Манарино (7-5, 6-1), остварувајќи ја 800. победа во професионалната кариера, со што станал десеттиот тенисер во историјата кој постигнал ваков успех.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/800-pobeda-u-karijeri-i-polufinale-kvinsa-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „800. pobeda u karijeri i polufinale Kvinsa za Novaka!“ (пристапено на 23 јуни 2018)]</ref> Во полуфиналето, тој бил подобар од францускиот тенисер Жереми Шарди (7-6, 6-4)<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-se-plasirao-u-prvo-finale-u-2018-godini/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole se plasirao u prvo finale u 2018. godini!“ (пристапено на 24 јуни 2018)]</ref> и така се пласирал во своето прво финале во 2018 година, каде претрпел пораз од [[Марин Чилиќ]] (7-5, 6-7, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-propustio-mec-loptu-i-izgubio-u-finalu-kvinsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak propustio meč loptu i izgubio u finalu Kvinsa“ (пристапено на 24 јуни 2018)]</ref> На својот 14. настап на „[[Вимблдон]]“, во првото коло, Ѓоковиќ го победил Тенис Сандгрен (6-3, 6-1, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-prejak-za-sandgrena-u-uvodnom-mecu-na-vimbldonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prejak za Sandgrena u uvodnom meču na Vimbldonu“ (пристапено на 7 јули 2018)]</ref> во второто коло бил подобар од Орасио Себалјос (6-1, 6-2, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nova-rutinska-pobeda-i-trece-kolo-vimbldona-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nova rutinska pobeda i treće kolo Vimbldona za Novaka“ (пристапено на 7 јули 2018)]</ref> а во третото коло го победил британскиот тенисер [[Кајл Едмунд]] (4-6, 6-3, 6-2, 6-4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtom-kolu-vimbldona-posle-seta-zaostatka/u Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtom kolu Vimbldona posle seta zaostatka“ (пристапено на 10 јули 2018)]</ref> Во четвртото коло, Ѓоковиќ бил подобар од рускиот тенисер Карен Качанов (6-4, 6-2, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-fantasticnom-igrom-do-cetvrtfinala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole fantastičnom igrom do četvrtfinala Vimbldona!“ (пристапено на 13 јули 2018)]</ref> остварувајќи го своето 41. учество во четврфиналињата на „гренд слем“ турнирите, со што се изедначил со [[Џими Конорс]].<ref>[http://novakdjokovic.com/da-li-znate/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Da li znate?“ (пристапено на 9 август 2018)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ го победил Нишикори (6-3, 3-6, 6-2, 6-2) и така по осми пат во кариерата се пласирал во полуфиналето на „Вимблдон“, со што се изедначил со [[Пит Сампрас]] и со [[Џон Менинро]].<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-nad-nisikorijem-za-polufinale-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak protiv Nadala u polufinalu Vimbldona!“ (пристапено на 13 јули 2018)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го победил Надал, во пет сета (6-4, 3-6, 7-6, 3-6, 10:8), а натпреварот се играл во два дена (13 и 14 јуни). Со оваа победа, тој ја зголемил предноста во меѓусебните двобои со Надал на 27:25 и истовремено се изборил за своето петто финале на Вимблдон.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-titanske-borbe-srusio-rafu-i-plasirao-se-u-finale-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle titanske borbe srušio Rafu i plasirao se u finale Vimbldona!“ (пристапено на 14 јули 2018)]</ref> Во финалниот натпревар, одигран на 15 јули, Ѓоковиќ го победил јужноафриканскиот тенисер [[Кевин Андерсон]] во три сета (6-2, 6-2, 7-6) и така ја освоил четвртата титула на „Вимблдон“, 13 „гренд-слем“ титула и вкупно 69. титула на тениските турнири.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/kralj-se-vratio-nole-je-sampion-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Kralj se vratio! Nole je šampion Vimbldona!“ (пристапено на 15 јули 2018)]</ref> По овој успех, тој направил голем напредок на списокот на најдобрите тенисери, доаѓајќи на 10. место, со вкупно 3.355 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, (пристапено на 15 јули 2018)]</ref> На 7 август, Ѓоковиќ го започнал своето учество на „[[Роџерс куп]]от“ во [[Торонто]], победувајќи го Мирза Башиќ (6:3, 7:6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-savladao-basica-sledeci-protivnik-piter-polanski/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak savladao Bašića, sledeći protivnik Piter Polanski“ (пристапено на 9 август 2018)]</ref> а во второто коло бил подобар од Питер Полански (6:3, 6:4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nova-pobeda-i-osmina-finala-toronta-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nova pobeda i osmina finala Toronta za Novaka“ (пристапено на 9 август 2018)]</ref> Меѓутоа, во осминафиналето тој бил елиминиран од [[Стефанос Циципас]] (3-6, 7-6, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/cicipas-zaustavio-novaka-u-osmini-finala-toronta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u singlu, plasman u četvrtfinale dubla“ (пристапено на 10 август 2018)]</ref> Во првото коло на турнирот во [[Синсинати]] (единствениот „мастерс“ на кој не успеал да победи), Ѓоковиќ бил подобар од американскиот тенисер Стив Џонсон (6-4, 7-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-uspesan-na-startu-turnira-u-sinsinatiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak uspešan na startu turnira u Sinsinatiju“ (пристапено на 16 август 2018)]</ref> а во второто коло го победил францускиот тенисер Адријан Манарино (4-6, 6-2, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-mastersa-u-sinsinatiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Mastersa u Sinsinatiju“ (пристапено на 16 август 2018)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од петтиот носител на турнирот и бранителот на титулата, [[Григор Димитров]] (2-6, 6-3, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preokrenuo-protiv-dimitrova-i-izborio-cetvrtfinale-sinsinatija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preokrenuo protiv Dimitrova i izborio četvrtfinale Sinsinatija“ (пристапено на 18 август 2018)]</ref> а истиот ден, во четврфиналето го победил и [[Милош Раониќ]] (7-5, 4-6, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dve-pobede-novaka-u-jednom-danu-za-polufinale-sinsinatija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dve pobede Novaka u jednom danu za polufinale Sinsinatija!“ (пристапено на 18 август 2018)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Марин Чилиќ]] (6-4, 3-6, 6-3) и така се пласирал во своето шесто финале на овој турнир,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-na-korak-od-teniske-istorije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak na korak od teniske istorije“ (пристапено на 18 август 2018)]</ref> каде го победил Федерер (6-4, 6-4), остварувајќи ја 24. победа во двобоите со него. Така, по пет неуспешни обиди, тој конечно успеал да победи на „мастерсот“ во Синсинати, со што станал првиот тенисер во историјата кој успеал да победи на сите девет „мастерс“-турнири и да го освои т.н. „Златен мастерс“. Истовремено, со оваа титула, Ѓоковиќ се искачил на шестото место на списокот на најдобрите светски тенисери, со вкупно 4.445 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-osvojio-zlatni-masters-i-usao-u-tenisku-istoriju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole osvojio Zlatni Masters i ušao u tenisku istoriju!“ (пристапено на 20 август 2018)]</ref> Кон крајот на август, Ѓоковиќ настапил на [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]] (''US Open''), каде во првото коло го победил унгарскиот тенисер Мартон Фучович (6-3, 3-6, 6-4, 6-0),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-pobedio-vrucinu-i-plasirao-se-u-drugo-kolo-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak pobedio vrućinu i plasirao se u drugo kolo US Opena“ (пристапено на 29 август 2018)]</ref> а во второто коло бил подобар од американскиот тенисер Тенис Сандгрен (6-1, 6-3, 6-7, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-protiv-sandgrena-u-drugom-kolu-otvorenog-prvenstva-sad/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumf Novaka protiv Sandgrena u drugom kolu Otvorenog prvenstva SAD“ (пристапено на 31 август 2018)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ бил подобар од францускиот тенисер [[Ришар Гаске]] (6-2, 6-3, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-gaskea-do-osmine-finala-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Gaskea do osmine finala US Opena“ (пристапено на 3 септември 2018)]</ref> а во осминафиналето го победил португалскиот тенисер [[Жоао Соуза]] (6-3, 6-4, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-protiv-milmana-u-cetvrtfinalu-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole protiv Milmana u četvrtfinalu US Opena“ (пристапено на 4 септември 2018)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ го победил австралискиот тенисер [[Џон Милман]] (6-3, 6-4, 6-4) и така се пласирал во своето 11. полуфинале на овој турнир,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu Otvorenog prvenstva SAD“ (пристапено на 6 септември 2018)]</ref> каде бил подобар од Кеи Нишикори (6-3,6-4, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-na-korak-od-osvajanja-trece-titule-na-us-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole na korak od osvajanja treće titule na US Openu“ (пристапено на 8 септември 2018)]</ref> Со тоа, Ѓоковиќ се пласирал во своето осмо финале на овој турнир, каде го победил [[Хуан Мартин дел Потро]] (6-3, 7-6, 6-3) и така ја освоил третата титула на Отвореното првенство во САД. Истовремено, тој ја освоил 71. победа на тениските турнири и 14. „гренд слем“ титула во кариерата, со што се изедначил со [[Пит Сампрас]]. Со оваа победа, тој се пласирал на третото место на списокот на најдобрите тенисери во светот, со 6.445 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-trostruki-sampion-us-opena-i-treci-teniser-sveta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je trostruki šampion US Opena i treći teniser sveta!“ (пристапено на 10 септември 2018)]</ref> По учеството на „[[Куп Лејвер|Купот Лејвер]]“ во [[Чикаго]], во октомври, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во [[Шангај]], каде во второто коло го победил [[Жереми Шарди]] во два сета (6-3, 7-5),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siguran-start-novaka-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siguran start Novaka u Šangaju“ (пристапено на 10 октомври 2018)]</ref> а во третото коло бил подобар од [[Марко Чекинато]] (6-4, 6-0).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-prejak-za-cekinata/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prejak za Čekinata, u četvrtfinalu protiv Andersona“ (пристапено на 11 октомври 2018)]</ref> Во чевртфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од [[Кевин Андерсон]],<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-fenomenalnom-igrom-do-polufinala-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole fenomenalnom igrom do polufinala Šangaja!“ (пристапено на 13 октомври 2018)]</ref> победувајќи го во два сета (7-6, 6-3), а потоа во полуфиналето убедливо го победил [[Александер Зверев]], исто така, во два сета (6-2, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-zvereva-do-finala-sangaja-i-drugog-mesta-na-atp-listi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Maestralni Novak preko Zvereva do finala Šangaja i drugog mesta na ATP listi“ (пристапено на 13 октомври 2018)]</ref> Во финалето, тој го совладал хрватскиот тенисер [[Борна Чориќ]], во два сета (6-3, 6-4) и така, без ниту еден изгубен сет, ја освоил чевртата титула на овој турнир. Истовремено, тој ја освоил својата 32. титула на „мастерсите“ и вкупно, 72. титула во кариерата. Со оваа победа, Ѓоковиќ стигнал до 7.445 бода и со тоа се искачил на второто место на списокот на најдобрите светски тенисери.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-je-pobednik-masters-turnira-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole je pobednik Masters turnira u Šangaju!“ (пристапено на 14 октомври 2018)]</ref> Следниот турнир на којшто учествувал Ѓоковиќ бил „мастерсот“ во Париз, каде во првото коло бил слободен, а во второто коло го победил португалскиот тенисер Жоао Соуза (7-5, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Pariza, od ponedeljka ponovo BROJ 1!“ (пристапено на 3 ноември 2018)]</ref> Потоа, во третото коло бил подобар од босанскиот тенисер Дамир Џумхур, кој се откажал во вториот сет,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/predaja-dzumhura-nole-u-cetvrtfinalu-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Predaja Džumhura, Nole u četvrtfinalu Pariza!“ (пристапено на 3 ноември 2018)]</ref> а во четвртфиналето го победил хрватскиот тенисер [[Марин Чилиќ]], во три сета (4-6, 6-2, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-srusio-cilica-za-plasman-u-polufinale-mastersa-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak srušio Čilića, u polufinalu Pariza protiv Federera“ (пристапено на 3 ноември 2018)]</ref> Во полуфиналето, одиграно на 3 ноември, Ѓоковиќ бил подобар од Федерер, исто така, во три сета (7-6, 5-7, 7-6), со што го зголемил водството во меѓусебните двобои на 25:22. Истовремено, Ѓоковиќ ја постигнал својата 22. победа по ред во 2018 година.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/posle-strasne-borbe-pao-i-federer-novak-u-finalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Federer pao posle strašne borbe, Novak u finalu!“ (пристапено на 3 ноември 2018)]</ref> Утредента, во финалето, Ѓоковиќ бил поразен од рускиот тенисер [[Карен Хачанов]] (5-7, 4-6), но и покрај поразот, тој се вратил на првото место на списокот на најдобрите тенисери на светот, со вкупно 8.045 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/umor-jaci-od-novaka-u-finalu-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Umor jači od Novaka u finalu Pariza“ (пристапено на 4 ноември 2018)]</ref>. По „мастерсот“ во Париз, Ѓоковиќ настапил на завршниот турнир во [[Лондон]], но претходно ја добил наградата на АТП за повратник на сезоната, бидејќи во текот на 2018 година успеал од 22. место (во јуни) да се искачи на првото место (во ноември) на списокот на најдобрите тенисери во светот. Истовремено, неговиот тренер [[Марјан Вајда]] (со кого Ѓоковиќ ја обновил соработката во април 2018 година) бил прогласен за тренер на годината.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/atp-world-tour-nagrade-2018-novak-povratnik-godine-vajda-najbolji-trener/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP World Tour nagrade: Novak „povratnik godine“, Vajda najbolji trener“ (пристапено на 11 ноември 2018)]</ref> Својот настап на завршниот турнир во Лондон, Ѓоковиќ го почнал со победата против [[Џон Изнер]], во два сета (6:4, 6:3), забележувајќи ја својата 50. победа во 2018 година. Потоа, во второто коло, Ѓоковиќ го победил Зверев, исто така, во два сета (6-4, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novakova-dominacija-i-u-drugom-mecu-na-zavrsnom-turniru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novakova dominacija i u drugom meču na završnom turniru“ (пристапено на 14 ноември 2018)]</ref> додека во третиот натпревар бил подобар и од Чилиќ (7-6, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-prvi-u-grupi-guga-kuerten-u-polufinalu-protiv-andersona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole prvi u grupi „Guga Kuerten“, u polufinalu protiv Andersona“ (пристапено на 16 ноември 2018)]</ref> Како првопласиран во неговата група, во полуфиналето, Ѓоковиќ убелдиво го победил Андерсон, во два сета (6-2, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-prejak-za-andersona-protiv-zvereva-za-titulu-na-zavrsnom-turniru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prejak za Andersona, protiv Zvereva za titulu na završnom turniru“ (пристапено на 17 ноември 2018)]</ref> а во финалето повторно се сретнал со Зверев, но овојпат бил поразен во два сета (4-6, 3-6). И покрај поразот, Ѓоковиќ ја завршил сезоната како најдобар тенисер на светот, со освоени 9.045 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/zverev-bolji-od-novaka-u-finalu-zavrsnog-turnira-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Zverev bolji od Novaka u finalu završnog turnira u Londonu“ (пристапено на 19 ноември 2018)]</ref> Ѓоковиќ ја завршил сезоната со настапот на егзибициониот турнир „Mubadala World Tennis Championship“ во [[Абу Даби]], каде веќе победувал во 2011, 2012 и 2013 година. Таму, во полуфиналето, одиграно на 28 декември, бил подобар од Карен Хачанов, во два сета (6-4, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/nole-u-finalu-egzibicije-u-abu-dabiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u finalu egzibicije u Abu Dabiju“ (пристапено на 29 декември 2018)]</ref> а утредента, во финалето го совладал и [[Кевин Андерсон]] (4-6, 7-5, 7-5) и на тој начин ја освоил својата четврта титула на овој турнир.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/cetvrta-titula-za-novaka-u-abu-dabiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Četvrta titula za Novaka u Abu Dabiju!“ (пристапено на 29 декември 2018)]</ref> Како резултат на одличните игри во текот на сезоната, [[Меѓународна тениска федерација|Меѓународната тениска федерација]] (''International Tennis Federation'') го прогласила Ѓоковиќ за најдобар тенисер во 2018 година, со што тој по шести пат го освоил ова признание.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/nole-je-sesti-put-u-karijeri-itf-sampion/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole je šesti put u karijeri ITF šampion!“ (пристапено на 29 декември 2018)]</ref> Исто така, тој бил избран за најдобар европски спортист во 2018 година од страна на Полската новинска агенција.<ref>[https://www.tennisworldusa.org/tennis/news/Novak_Djokovic/64255/novak-djokovic-voted-as-the-european-sportsman-of-the-year/ Luigi Gatto, „Novak Djokovic voted as the European Sportsman of the Year“ (пристапено на 29 декември 2018)]</ref> Најпосле, по четврти пат во кариерата, тој ја освоил наградата „[[Лауреус]]“ за најдобар спортист на годината.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/noletu-cetvrti-put-laureus-nagrada-za-sportistu-godine/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Noletu četvrti put „Laureus“ nagrada za sportistu godine“ (пристапено на 19 февруари 2019)]</ref> ===2019 година=== Ѓоковиќ ја започнал сезоната на турнирот во [[Доха]], каде бил прв носител на турнирот. Во првото коло, тој бил подобар од [[Дамир Џумхур]] (6-1, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/furiozan-start-novaka-u-dohi-prvog-dana-2019-godine/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Furiozan start Novaka u Dohi prvog dana 2019. godine“ (пристапено на 5 јануари 2019)]</ref> а во второто коло го победил унгарскиот тенисер [[Мартон Фучович]] (4-6, 6-4, 6-1).<ref name="novakdjokovic.com">[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preokretom-do-cetvrtfinala-u-kataru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu singla i polufinalu dubla u Kataru“ (пристапено на 5 јануари 2019)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ го победил грузискиот тенисер [[Николос Базилашвили]] (4-6, 6-3, 6-4),<ref name="Dohe 2019">[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-posle-velike-borbe-u-polufinalu-dohe/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole posle velike borbe u polufinalu Dohe“ (пристапено на 5 јануари 2019)]</ref> но во полуфиналето загубил од Баутиста Агут (6-3, 6-7, 4-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-finala-na-turniru-u-dohi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez finala na turniru u Dohi“ (пристапено на 5 јануари 2019)]</ref> Исто така, Ѓоковиќ се натпреварувал и во двојки, играјќи заедно со брат му [[Марко Ѓоковиќ|Марко]]. Во осминафиналето, тие ја победиле двојката Чем Илкел/Мубарак Шанан Заид (6-3, 3-6, 10-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/doha-novak-protiv-damira-dzumhura-u-1-mecu-sezone/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP Doha: Nole i Marko uspešni u dublu, 1. kolo singla protiv Džumhura“ (пристапено на 5 јануари 2019)]</ref> во четвртфиналето биле подобри од [[Душан Лајовиќ]]/[[Дамир Џумхур]] (7-5, 3-6, 10-7).<ref name="novakdjokovic.com"/> а во полуфиналето загубиле од [[Давид Гофан]]/Пјер Угу Ербер (1-6, 6-3, 13-15).<ref name="Dohe 2019"/> На 15 јануари 2019 година, Ѓоковиќ го започнал својот настап на Отвореното првенство на Австралија. Во првото коло, тој бил подобар од американскиот тенисер [[Мичел Кругер]] (6-3, 6-2, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-uspesno-otvorio-svoj-15-australijen-open/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak uspešno otvorio svoj 15. Australijen Open“ (пристапено на 15 јануари 2019)]</ref> во второто коло го победил францускиот тенисер [[Жо-Вилфрид Цонга|Жо Вилфред Цонга]], во три сета (6-3, 7-5, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-noleta-nad-congom-za-trece-kolo-otvorenog-prvenstva-australije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Noleta nad Congom za treće kolo Otvorenog prvenstva Australije“ (пристапено на 18 јануари 2019)]</ref> а во третото коло бил подобар од канадскиот тенисер [[Денис Шаповалов]] (6-3, 6-4, 4-6, 6-0).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Australijen Opena“ (пристапено на 19 јануари 2019)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ го совладал рускиот тенисер [[Данил Медведев]] (6-4, 6-7, 6-2, 6-3) и така се пласирал во своето десетто четвртфинале на овој турнир,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-medju-osam-najboljih-u-melburnu-protiv-nisikorija-za-polufinale/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole među osam najboljih u Melburnu, sledi duel sa Nišikorijem“ (пристапено на 23 јануари 2019)]</ref> каде се сретнал со јапонскиот тенисер Нишикори. Откако Ѓоковиќ убедливо го освоил првиот сет со резултат 6-1, а во вториот сет водел со резултат 4-1, Нишикори се откажал поради повреда.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-ao-nisikori-predao-mec-u-drugom-setu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu AO, Nišikori predao meč u drugom setu“ (пристапено на 23 јануари 2019)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ лесно го победил францускиот тенисер [[Лука Пуј]], во три сета (6-0, 6-2, 6-2) и така се пласирал во своето седмо финале на овој турнир,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/ao-ekspresna-pobeda-novaka-u-polufinalu-protiv-rafe-za-sedmu-titulu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „AO: Ekspresna pobeda Novaka u polufinalu, protiv Rafe za sedmu titulu“ (пристапено на 25 јануари 2019)]</ref> каде го победил Рафаел Надал, исто така, во три сета (6-3, 6-2, 6-3). На тој начин, по седми пат победил на овој турнир и станал рекордер по бројот на титулите на Отвореното првенство на Австралија, надминувајќи ги Федерер и [[Рој Емерсон]] кои имаат по шест титули. Со оваа победа, Ѓоковиќ стигнал до својата 73. титула на тениските турнири на АТП, како и до својата 15. титула на „гренд-слем“ турнирите. По овој турнир, во меѓусебните натпревари со Надал, Ѓоковиќ го зголемил водството на 28-25. Исто така, тој се задржал на првото место на списокот на најдобрите тенисери на светот, со 10 955 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-silni-osvojio-istorijsku-sedmu-titulu-na-australijen-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole SILNI osvojio istorijsku sedmu titulu na Australijen Openu!“ (пристапено на 28 јануари 2019)]</ref> Во март, Ѓоковиќ учествувал на „мастерсот“ во Индијан Велс каде, како прв носител, настапил од второто коло во кое го победил квалификантот Бјорн Фратанџело, во два сета (7-6, 6-2),<ref name="Indijen Velsu 2019">[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-indijen-velsa-4/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu singla i četvrtfinalu dubla u Indijen Velsu“ (пристапено на 11 март 2019)]</ref> но веќе во третото коло неочекувано загубил од германскиот тенисер [[Филип Колшрајбер]] (4-6, 4-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/neocekivani-poraz-novaka-od-kolsrajbera-u-3-kolu-indijen-velsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Neočekivani poraz Novaka od Kolšrajbera u 3. kolu Indijen Velsa“ (пристапено на 13 март 2019)]</ref> Истовремено, Ѓоковиќ играл и во двојки, заедно со [[Фабио Фоњини]]. Во првото коло, оваа двојка била подобра од Жереми Шарди и [[Милош Раониќ]] (7-6, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/organizatori-turnira-u-indijen-velsu-objavili-parove-glavnog-zreba/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „IW: Novak protiv Fratanđela u 2. kolu singla, pobeda na startu u dublu“ (пристапено на 10 март 2019)]</ref> а во осминафиналето ја победила двојката Роан Бопан/Денис Шаповалов во три сета (6-4, 1-6, 10-8).<ref name="Indijen Velsu 2019"/> Во четврфиналето, Фоњини и Ѓоковиќ ја победиле двојката Жан-Жилиен Рожер/Орија Текау (7-6, 2-6, 10-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-i-fonjini-u-polufinalu-indijen-velsa-u-dublu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole i Fonjini u polufinalu Indijen Velsa u dublu“ (пристапено на 13 март 2019)]</ref> но во полуфиналето биле поразени од двојката Лукаш Кубот/Марсело Мело (6-7, 6-2, 6-10).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/srpsko-italijanski-dubl-zaustavljen-u-polufinalu-indijen-velsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srpsko-italijanski dubl zaustavljen u polufinalu Indijen Velsa“ (пристапено на 23 март 2019)]</ref> Истиот месец, Ѓоковиќ настапил и на „мастерсот“ во Мајами, каде во второто коло го победил австралискиот тенисер [[Бернад Томиќ]] (7-6, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-miami-open-a/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu „Miami Open“-a“ (пристапено на 23 март 2019)]</ref> а во третото коло бил подобар од аргентинскиот тенисер [[Федерико Делбонис]] (7-5, 4-6, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-majamija-posle-dvocasovne-borbe/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Majamija posle dvočasovne borbe“ (пристапено на 25 март 2019)]</ref> Меѓутоа, во осминафиналето, Ѓоковиќ бил поразен од [[Роберто Баутиста Агут]], во три сета (6-1, 5-7, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-cetvrtom-kolu-majamija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u četvrtom kolu Majamija“ (пристапено на 27 март 2019)]</ref> И на „мастерсот“ во [[Монте Карло]], Ѓоковиќ бил прв носител и затоа настапот го почнал од второто коло, каде бил подобар од германскиот тенисер [[Филип Колшрајбер]], во три сета (6-3, 4-6, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-uspesno-zapoceo-nastup-u-monte-karlu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak uspešno započeo nastup u Monte Karlu“ (пристапено на 16 април 2019)]</ref> а во третото коло го победил американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (6-3, 6-0).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/druga-pobeda-novaka-u-monaku-protiv-medvedeva-u-cetvrtfinalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Druga pobeda Novaka u Monaku, protiv Medvedeva u četvrtfinalu“ (пристапено на 18 април 2019)]</ref> Сепак, во четврфиналето, тој бил поразен од рускиот тенисер [[Данил Медведев]] во три сета (3-6, 6-4, 2-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-bez-svesrpskog-polufinala-u-monte-karlu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka, bez svesrpskog polufinala u Monte Karlu“ (пристапено на 21 април 2019)]</ref> Во мај, Ѓоковиќ го започнал своето учество на „мастерсот“ во [[Мадрид]] и истовремено ја почнал својата 250. недела на врвот на списокот на најдобрите тенисери на светот. Во тој миг, само четворица тенисери во историјата имале повеќе недели на првото место на табелата на АТП, и тоа: [[Џими Конорс]], [[Иван Лендл]], [[Пит Сампрас]] и [[Роже Федерер]]. И на овој турнир, Ѓоковиќ настапил директно во второто коло при што го победил американскиот тенисер Тејлор Фриц (6-4, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/uspesan-start-novaka-u-madridu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Uspešan start Novaka u Madridu“ (пристапено на 9 мај 2019)]</ref> а во третото коло бил подобар од францускиот тенисер [[Жереми Шарди]] (6-1, 7-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-sardija-do-cetvrtfinala-mastersa-u-madridu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Šardija do četvrtfinala Mastersa u Madridu“ (пристапено на 9 мај 2019)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ требало да игра против [[Марин Чилиќ]], но мечот не се одиграл поради труењето на Чилиќ со храна,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-borbe-u-polufinalu-madrida/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez borbe u polufinalu Madrida“ (пристапено на 10 мај 2019)]</ref> а во полуфиналето бил подобар од [[Доминик Тим]] (7-6, 7-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-finalu-madrida-posle-velike-borbe-sa-timom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u finalu Madrida posle velike borbe i pobede nad Timom“ (пристапено на 13 мај 2019)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ го победил грчкиот тенисер [[Стефанос Циципас]] (6-3, 6-4) и така ја освоил својата трета титула на овој турнир, 33. титула на „мастерсите“ и вкупно 74. титула во кариерата.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/treca-titula-za-noleta-na-mastersu-u-madridu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Treća titula za Noleta na Mastersu u Madridu“ (пристапено на 13 мај 2019)]</ref> По настапот во Мадрид, Ѓоковиќ го задржал првото место на табелата на најдобрите светски тенисери, со освоени 12 115 бода, а веднаш потоа, како прв носител, настапил на „мастерсот“ во Рим. На 16 мај, Ѓоковиќ одиграл два меча: најпрвин, во второто коло, го победил канадскиот тенисер [[Денис Шаповалов]] (6-1, 6-3), а вечерта го одиграл и третото коло во кое го победил германскиот тенисер [[Филип Колшрајбер]] (6-3, 6-0).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rim-dve-pobede-noleta-u-jednom-danu-rival-u-cetvrtfinalu-del-potro/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rim: Dve pobede Noleta u jednom danu, rival u četvrtfinalu del Potro“ (пристапено на 17 мај 2019)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ го победил [[Хуан Мартин дел Потро]] (4-6, 7-6, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-spasio-dve-mec-lopte-i-plasirao-se-u-polufinale-rima-posle-maratona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole spasio dve meč lopte i plasirao se u polufinale Rima posle maratona“ (пристапено на 19 мај 2019)]</ref> а во полуфиналето бил подобар од уште еден аргентински тенисер, [[Диего Шварцман]] (6-3, 6-7, 6-3), со што ја остварил својата 50. победа на турнирот во Рим.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pao-jos-jedan-argentinac-novak-na-korak-od-titule-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pao još jedan Argentinac, Novak na korak od titule u Rimu“ (пристапено на 19 мај 2019)]</ref> Меѓутоа, во финалето, Ѓоковиќ загубил од [[Рафаел Надал]] во три сета (0-6, 6-4, 1-6), претрпувајќи го 26. пораз од Надал во меѓусебните средби.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nadal-bolji-od-novaka-u-finalu-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nadal bolji od Novaka u finalu Mastersa u Rimu“ (пристапено на 19 мај 2019)]</ref> На 27 мај, Ѓоковиќ настапил на „[[Ролан Гарос]]“, каде во првото коло го победил полскиот тенисер [[Хуберт Хуркач]] со резултат 3:0 (6-4, 6-2, 6-2),<ref>[hhttp://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-lagano-do-drugog-kola-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak lagano do drugog kola Rolan Garosa“ (пристапено на 28 мај 2019)]</ref> во второто коло бил подобар од швајцарскиот тенисер [[Хенри Лаксонен]] (6-1, 6-4, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-plasirao-u-trece-kolo-otvorenog-prvenstva-francuske/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak se plasirao u treće kolo Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 30 мај 2019)]</ref> а во третото коло го совладал италијанскиот тенисер [[Салваторе Карузо]] (6-3, 6-3, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-karuza-do-osmine-finala-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Karuza do osmine finala Rolan Garosa“ (пристапено на 2 јуни 2019)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ го победил [[Јан Ленард Штруф]] (6-3, 6-2, 6-2), забележувајќи ја 67. победа на „Ролан Гарос“ и се пласирал во своето 13. четвртфинале на овој турнир.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-rolan-garosa-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u četvrtfinalu Rolan Garosa“ (пристапено на 3 јуни 2019)]</ref> Таму, тој бил подобар од [[Александар Зверев]] во три сета (7-5, 6-2, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rg-novak-izbacio-zvereva-protiv-tima-za-finale/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „RG: Novak izbacio Zvereva, protiv Tima za finale“ (пристапено на 6 јуни 2019)]</ref> но во полуфиналето загубил од [[Доминик Тим]] во пет сета (2-6, 6-3, 5-7, 7-5, 5-7).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-polufinalu-rolan-garosa-posle-cetvorocasovne-borbe/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u polufinalu Rolan Garosa posle četvoročasovne borbe“ (пристапено на 8 јуни 2019)]</ref> На 25 јуни 2019, Ѓоковиќ настапил на егзибициониот турнир „[[Будлс]]“ во [[Лондон]], каде во првиот настап бил подобар од [[Кристијан Гарин]] (6-2, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-garinom-u-prvom-mecu-na-budlsu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka nad Garinom u prvom meču na Budlsu“ (пристапено на 3 јули 2019)]</ref> а утредента изгубил од [[Денис Шаповалов]] (6-7, 4-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sapovalov-bolji-od-novaka-u-drugom-mecu-na-egzibiciji-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Šapovalov bolji od Novaka u drugom meču na egzibiciji u Londonu“ (пристапено на 3 јули 2019)]</ref> На 1 јули, како прв носител, Ѓоковиќ го започнал својот петнаесетти настап на „Вимблдон“, при што во првото коло бил подобар од [[Филип Колшрајбер]] (6-3, 7-5, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-drugog-kola-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do drugog kola Vimbldona“ (пристапено на 3 јули 2019)]</ref> а во второто коло го победил [[Денис Кудла]] (6-3, 6-2, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nova-sigurna-pobeda-novaka-za-plasman-u-trece-kolo-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nova sigurna pobeda Novaka za plasman u treće kolo Vimbldona“ (пристапено на 3 јули 2019)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ бил подобар од [[Хуберт Хуркач]] (7-5, 6-7, 6-1, 6-4) и така се пласирал во осминафиналето,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u osmini finala Vimbldona“ (пристапено на 6 јули 2019)]</ref> каде лесно го победил францускиот тенисер [[Уго Умбер]] (6-3, 6-2, 6-3) и така остварил пласман во своето 45. чевртфинале на „гренд-слем“ турнирите во кариерата.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rutinska-pobeda-novaka-nad-amberom-rival-u-cetvrtfinalu-gofan/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rutinska pobeda Novaka nad Amberom, rival u četvrtfinalu Gofan“ (пристапено на 9 јули 2019)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ бил убедливо подобар од белгискиот тенисер [[Давид Гофан]] (6-4, 6-0, 6-2) и така ја остварил својата 70. победа на Вимблдон и се пласирал во своето деветто полуфинале овој турнир (36. полуфинале на „гренд слем“ туририте).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-fantasticnom-igrom-do-polufinala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole fantastičnom igrom do polufinala Vimbldona!“ (пристапено на 11 јули 2019)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го победил шпанскиот тенисер [[Роберто Баутиста Агут]] (6-2, 4-6, 6-3, 6-2) и се пласирал во своето 25. „грен-слем“ финале,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-u-nedelju-bori-za-petu-titulu-na-vimbldonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak se u nedelju protiv Federera bori za petu titulu na Vimbldonu!“ (пристапено на 12 јули 2019)]</ref> каде по тешка и исцрпувачка борба која траела дури 4 часа и 57 минути (најдолгото финале во историјата на „Вимблдон“) го победил [[Роже Федерер]], во пет сета (7-6, 1-6, 4-6, 13-12) и така ја освоил својата петта титула на овој турнир, 16. титула на „гренд-слем“ турнирите и вкупно 75. титула во кариерата. Исто така, Ѓоковиќ станал вториот тенисер по [[Боб Фалкенбург]] во 1948 година, кој успеал да спаси меч-топка и потоа да победи на „Вимблдон“. По победата на овој турнир, Ѓоковиќ го задржал првото место на табелата на АТП, со вкупно 12 415 бода, обезбедувајќи предност од речиси 5 000 бода во однос на Надал и Федерер.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-petostruki-vladar-vimbldona-posle-najduzeg-finala-u-istoriji/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je petostruki vladar Vimbldona posle najdužeg finala u istoriji!“ (пристапено на 15 јули 2019)]</ref> На 13 август, Ѓоковиќ го започнал настапот на „мастерсот“ во Синсинати, каде во второто коло го победил американскиот тенисер [[Сем Квери]] (7-5, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-pobedom-zapoceo-odbranu-titule-u-sinsinatiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak pobedom započeo odbranu titule u Sinsinatiju“ (пристапено на 14 август 2019)]</ref> во третото коло бил подобар од шпанскиот тенисер [[Пабло Карења Буста]] (6-3, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novi-trijumf-i-cetvrtfinale-sinsinatija-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novi trijumf i četvrtfinale Sinsinatija za Novaka“ (пристапено на 17 август 2019)]</ref> а во четвртфиналето го совладал францускиот тенисер [[Лука Пуј]] (7-6, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-savladao-puja-za-mesto-u-polufinalu-sinsinatija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak savladao Puja za mesto u polufinalu Sinsinatija“ (пристапено на 17 август 2019)]</ref> Меѓутоа, во полуфиналето, тој бил поразен од [[Данил Медведев]] (6-3, 3-6, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-polufinalu-sinsinatija-posle-preokreta-medvedeva/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u polufinalu Sinsinatija posle preokreta Medvedeva“ (пристапено на 18 август 2019)]</ref> Две недели подоцна, на 26 август, Ѓоковиќ настапил во првото коло на [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]] во кое го победил шпанскиот тенисер [[Роберто Карбалјес Баена]] (6-4, 6-1, 6-4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-uspesno-startovao-svoj-cetrnaesti-us-open/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak uspešno startovao svoj četrnaesti US Open“ (пристапено на 27 август 2019)]</ref> Во второто коло се сретнал со аргентинскиот тенисер [[Хуан Игнасио Лондеро]] (6-4, 7-6, 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-londerom-u-drugom-kolu-otvorenog-prvenstva-sad/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka nad Londerom u drugom kolu Otvorenog prvenstva SAD“ (пристапено на 29 август 2019)]</ref> а во третото коло бил подобар од американскиот тенисер [[Денис Кугла]] (6-3, 6-4, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-kudle-do-osmine-finala-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Kudle do osmine finala US Opena“ (пристапено на 1 септември 2019)]</ref> Меѓутоа, во осминафиналето, тој бил принуден да го предаде мечот против [[Станислас Вавринка]] поради повреда, при резултат 4-6, 5-7, 1-2.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/us-open-povreda-jaca-od-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „US Open: Povreda jača od Novaka“ (пристапено на 2 септември 2019)]</ref> На 1 октомври, Ѓоковиќ го започнал настапот на турнирот во [[Токио]], каде во првото коло го совладал австралискиот тенисер [[Алексеј Попирин]] (6-4, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-atp-turnira-u-japanu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu ATP turnira u Japanu“ (пристапено на 2 октомври 2019)]</ref> а во второто коло го победил јапонскиот тенисер [[Го Соеда]] (6-3, 7-5).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-tokija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Tokija“ (пристапено на 2 октомври 2019)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од францускиот тенисер [[Лука Пуј]] (6-1, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-impresivnom-igrom-do-pobede-nad-pujom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole impresivnom igrom do pobede nad Pujom“ (пристапено на 4 октомври 2019)]</ref> а во полуфиналето го совладал белгискиот тенисер [[Давид Гофан]] (6-3, 6-4).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-finalu-turnira-u-tokiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u finalu turnira u Tokiju!“ (пристапено на 5 октомври 2019)]</ref> Најпосле, во финалето, тој бил подобар од австралискиот тенисер [[Џон Милман]] (6-3, 6-2) и така победил на своето прво учество на овој турнир, и тоа без ниту еден изгубен сет. Овој натпревар бил 110. финале во неговата кариера, а истовремено тој ја освоил својата 76. шампионска титула. Со оваа победа, тој се заврстил на првото место на списокот на најдобрите светски тенисери, со освоени 10 365 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-je-sampion-atp-turnira-u-tokiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak je šampion ATP turnira u Tokiju!“ (пристапено на 5 октомври 2019)]</ref> Веднаш потоа, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Шангај, каде ја бранел титулата. Во второто коло, тој го победил [[Денис Шаповалов]] (6-3, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-pobedom-poceo-odbranu-titule-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak pobedom počeo odbranu titule u Šangaju“ (пристапено на 14 октомври 2019)]</ref> во осминафиналето бил подобар од американскиот тенисер Џон Изнер (7-5, 6-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ukrotio-servise-iznera-i-plasirao-se-u-cetvrtfinale/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole ukrotio servise Iznera i plasirao se u četvrtfinale“ (пристапено на 14 октомври 2019)]</ref> но во четвртфиналето претрпел пораз од [[Стефанос Циципас]] (6-3, 5-7, 3-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-cetvrtfinalu-sangaja-posle-preokreta-cicipasa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u četvrtfinalu Šangaja posle preokreta Cicipasa“ (пристапено на 14 октомври 2019)]</ref> Истовремено, Ѓоковиќ настапил и во играта во двојки, заедно со [[Филип Крајиновиќ]]. Во првото коло, тие биле подобри од [[Кевин Кравиц]] и [[Андреас Мис]] (6-3, 3-6, 10-3),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-i-filipa-u-prvom-kolu-dubla-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka i Filipa u prvom kolu dubla u Šangaju“ (пристапено на 14 октомври 2019)]</ref> но во второто коло биле поразени од [[Џејми Мареј]] и [[Наел Скупски]] (3-6, 2-6).<ref>[https://www.flashscore.com/tennis/atp-doubles/shanghai/ Flash Score.com (пристапено на 14 октомври 2019)]</ref> И покрај неуспехот да ја одбрани титулата, Ѓоковиќ го задржал првото место на табелата на најдобрите тенисери со освоени 9 545 бодови. Притоа, со 272 непрекинати седмици на првото место го надминал [[Иван Лендл]] (кој бил најдобар тенисер во текот на 270 последователни недели) на третото место на тенисерите според бројот на неделите поминати на првото место на списокот на АТП.<ref>[http://novakdjokovic.com/da-li-znate/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ (пристапено на 17 октомври 2019)]</ref> На 30 октомври, Ѓоковиќ го започнал настапот на „мастерсот“ во Париз (''Rolex Paris Masters''), каде во првото коло бил слободен, а во второто коло го победил францускиот тенисер [[Корентан Муте]] (7-6, 6-4),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-slavio-protiv-mutea-u-drugom-kolu-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak slavio protiv Mutea u drugom kolu Pariza“ (пристапено на 31 октомври 2019)]</ref> а во осминафиналето бил подобар од британскиот тенисер [[Кајл Едмунд]] (7-6, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-se-plasirao-u-cetvrtfinale-mastersa-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole se plasirao u četvrtfinale Mastersa u Parizu“ (пристапено на 31 октомври 2019)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ лесно го совладал [[Стефанос Циципас]] (6-1, 6-2)<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/ekspresna-pobeda-novaka-nad-cicipasom-za-polufinale-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Ekspresna pobeda Novaka nad Cicipasom za polufinale Pariza“ (пристапено на 1 ноември 2019)]</ref> и така се пласирал во своето шесто полуфинале на овој турнир, каде го победил бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]] (7-6, 6-4). На тој начин, Ѓоковиќ стигнал до своето шесто финале на овој турнир и 50. финале на „мастерсите“.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-50-masters-finalu-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak protiv Šapovalova u 50. Masters finalu u karijeri!“ (пристапено на 2 ноември 2019)]</ref> Во финалето, тој го совладал [[Денис Шаповалов]] (6-3, 6-4) и така ја освоил петтата титула на овој турнир, како и својата 34. титула на „мастерсите“ и вкупно 77. титула во кариерата. Сепак, и покрај победата на овој турнир, Ѓоковиќ го загубил првото место на списокот на најдобрите светски тенисери, на кое се наоѓал од 5 ноември 2018 година.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/peti-trofej-noleta-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Peti trofej Noleta u Parizu!“ (пристапено на 3 ноември 2019)]</ref> На 10 ноември 2019 година, Ѓоковиќ го започнал настапот на завршниот турнир во сезоната, одигран во [[Лондон]]. Притоа, тој бил носител на групата „Бјорн Борг“,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/objavljen-je-zreb-za-zavrsni-turnir-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Objavljen je žreb za završni turnir u Londonu“ (пристапено на 10 ноември 2019)]</ref> каде во првото коло го совладал италијанскиот тенисер [[Матео Беретини]] (6-2, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/furiozan-start-novaka-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Furiozan start Novaka u Londonu“ (пристапено на 10 ноември 2019)]</ref> Во вториот настап, Ѓоковиќ бил поразен од [[Доминик Тим]], во три сета (7-6, 3-6, 6-7),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-od-tima-posle-trocasovne-drame/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka od Tima posle tročasovne drame“ (пристапено на 13 ноември 2019)]</ref> а потоа претрпел пораз и од Федерер (4-6, 3-6) поради што не успеал да се пласира во полуфиналето.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-polufinala-na-zavrsnom-turniru-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez polufinala na završnom turniru u Londonu“ (пристапено на 15 ноември 2019)]</ref> Така, Ѓоковиќ ја завршил сезоната на второто место на списокот на најдобрите тенисери.<ref>[http://novakdjokovic.com/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ (пристапено на 31 декември 2019)]</ref> На крајот од сезоната, Ѓоковиќ учествувал на егзибициониот турнир „Мубадала“ во [[Абу Даби]], каде веќе освоил четири титули: во 2011, 2012, 2013 и 2018 година.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-20-i-21-decembra-brani-titulu-na-egzibiciji-u-abu-dabiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak 20. i 21. decembra brani titulu na egzibiciji u Abu Dabiju“ (пристапено на 21 декември 2019)]</ref> На 20 декември, тој загубил во полуфиналето од Стефанос Циципас (6-3, 6-7, 4-6),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/cicipas-bolji-od-novaka-u-polufinalu-egzibicije-u-abu-dabiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Cicipas bolji od Novaka u polufinalu egzibicije u Abu Dabiju“ (пристапено на 21 декември 2019)]</ref> а утредента, во борбата за третото место, бил подобар од [[Карен Качанов]] (7-5, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/trece-mesto-za-novaka-u-abu-dabiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Treće mesto za Novaka u Abu Dabiju“ (пристапено на 21 декември 2019)]</ref> ===2020 година=== На 20 јануари 2010 година, Ѓоковиќ го почнал настапот на Отвореното првенство на Австралија каде во првото коло го победил германскиот тенисер [[Жан-Ленард Штруф]] (7-6, 6-2, 2-6, 6-1) и така ја остварил 900, победа во кариерата, како шести тенисер во отворената ера кој постигнал ваков подвиг.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/900-pobeda-noleta-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „900. pobeda Noleta u karijeri!“ (пристапено на 23 јануари 2020)]</ref> Потоа, во второто и во третото коло ги совладал јапонските тенисери [[Тацумо Ито]] (6-1, 6-4, 6-2)<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-treceg-kola-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do trećeg kola Australijen Opena“ (пристапено на 23 јануари 2020)]</ref> и [[Јошихито Нишиока]] (6-3, 6-2, 6-2).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-otvorenog-prvenstva-australije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Otvorenog prvenstva Australije“ (пристапено на 24 јануари 2020)]</ref> Во осминафиналето, тој бил подобар од аргентинскиот тенисер [[Диего Шварцман]] (6-3, 6-4, 6-4) и така се пласирал во своето 11. четврфинале на овој турнир,<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-medju-osam-najboljih-u-melburnu-sledi-duel-sa-raonicem/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole među osam najboljih u Melburnu, sledi duel sa Raonićem“ (пристапено на 26 јануари 2020)]</ref> каде го совладал канадскиот тенисер [[Милош Раониќ]] (6-4, 6-3, 7-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preko-raonica-zakazao-polufinale-sa-federerom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preko Raonića zakazao polufinale sa Federerom“ (пристапено на 28 јануари 2020)]</ref> Така, тој се пласирал во своето осмо полуфинале на Отвореното првенство на Австралија каде, во нивната 50. меѓусебна средба, го победил Федерер (7-6, 6-4, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-srusio-federera-za-finale-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak srušio Federera za finale Australijen Opena!“ (пристапено на 1 февруари 2020)]</ref> Во финалето, одиграно на 2 февруари, Ѓоковиќ се сретнал со Доминик Тим. Првиот сет му припаднал на Ѓоковиќ, во следните два бил подобар Тим, но потоа Ѓоковиќ направил пресврт и победил во пет сета (6-4, 4-6, 2-6, 6-3, 6-4). На тој начин, тој ја освоил осмата титула на Отвореното првенство на Австралија, 17. „гренд слем“ титула и вкупно 78. титула во кариерата. Благодарение на ппобедата на овој турнир, по тримесечна пауза, Ѓоковиќ повторно станал најдобар тенисер на светот, со освоени 9 720 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preokretom-do-osmog-australijen-opena-i-prvog-mesta-na-svetu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preokretom do osmog Australijen Opena i prvog mesta na svetu!“ (пристапено на 2 февруари 2020)]</ref> Од 24 до 29 февруари, Ѓоковиќ играл на турнирот во [[Дубаи]] (Dubai Duty Free Tennis Championships). Притоа, во првото коло, тој бил подобар од тунискиот тенисер Малек Џазири (6-1, 6-2), а истовремено настапил и во играта на двојки (заедно со [[Марин Чилиќ]]). Сепак, тие биле поразени уште во првото коло од [[Раџив Рам]] и [[Џо Салзбери]] (2-6, 2-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-drugog-kola-dubaija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do drugog kola Dubaija“ (пристапено на 28 февруари 2020)]</ref> Во второто коло, Ѓоковиќ го совладал германскиот тенисер [[Филип Колшрајбер]] (6-3. 6-1),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-kolsrajberom-za-cetvrtfinale-dubaija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka nad Kolšrajberom za četvrtfinale Dubaija“ (пристапено на 28 февруари 2020)]</ref> во четвртфиналето бил подобар од [[Карен Качанов]] (6-2, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ispratio-i-kacanova-sa-turnira-u-dubaiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ispratio i Kačanova sa turnira u Dubaiju, na redu je Monfis“ (пристапено на 28 февруари 2020)]</ref> а во полуфиналето го победил францускиот тенисер [[Гаел Монфис]] (2-6, 7-6, 6-1).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-posle-drame-i-preokreta-do-finala-dubaija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole posle drame i preokreta do finala Dubaija“ (пристапено на 28 февруари 2020)]</ref> Најпосле, во финалето, Ѓоковиќ го победил [[Стефанос Циципас]] (6-3, 6-4) и ја освоил петтата титула на овој турнир (вкупно 79. титула во кариерата), остварувајќи ја својата 18. победа во низа во 2020 година. Со оваа победа, Ѓоковиќ се заврстил на првото место на списокот на најдобрите светски тенисери, со вкупно 10 220 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-sampion-turnira-u-dubaiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je šampion turnira u Dubaiju!“ (пристапено на 29.2.2020)]</ref> Поради епидемијата на вирусот [[COVID-19]], тениските турнири закажани за пролетта и летото биле откажани. На 20 јуни 2020 година, Ѓоковиќ го започнал учеството на хуманитарниот турнир „Adria Tour“ во [[Задар]], организиран од него и од неговиот татко. Во првиот натпревар од групата А, тој го победил српскиот тенисер [[Пеѓа Крстин]] (4-3, 4-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/prva-pobeda-novaka-u-zadru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Prva pobeda Novaka u Zadru“ (пристапено на 5 јули 2020)]</ref> потоа бил подобар и од [[Борна Ќориќ]] (4-1, 4-3), во третиот настап го победил хрватскиот тенисер [[Нино Сердарушиќ]] (4-1, 4-3). Така, тој се пласирал во финалето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/novak-je-prvi-finalista-adria-tour-a-u-zadru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak i Rubljov za trofej u Zadru“ (пристапено на 5 јули 2020)]</ref> каде требало да игра против [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]], но натпреварот бил откажан откако било соопштено дека бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]] бил заразен со вирусот.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/otkazano-je-finale-adria-tour-a-u-zadru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Otkazano je finale Adria Tour-a u Zadru“ (пристапено на 5 јули 2020)]</ref> Набрзо, по враќањето во [[Белград]], Ѓоковиќ соопштил дека и тој и неговата сопруга се позитивни на вирусот COVID-19 при што им се извинил на сите заразени.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/saopstenje-novaka-djokovica/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Saopštenje Novaka Đokovića“ (пристапено на 5 јули 2020)]</ref> По овој настан, Ѓоковиќ бил мета на бројни напади ширум светот, а во знак на поддршка, на почетокот од јули, на тенискиот терен на клубот „Ѓукиќ“, белградскиот архитект и уличен уметник Андреј Јосифовски го изработил најголемиот портрет на Ѓоковиќ на светот, долг 24 метри, широк 11 метри и со површина од 264 квадратни метри.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/najveci-portret-novaka-djokovica-na-svetu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Najveći portret Novaka Đokovića na svetu“ (пристапено на 5 јули 2020)]</ref> На крајот од август, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Синсинати (овојпат одржан во [[Њујорк]]), каде во првото коло го победил литванскиот тенисер Рикардес Беранкис (7-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novakova-prva-pobeda-posle-24-nedelje/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novakova prva pobeda posle 24 nedelje“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> во осминафиналето го совладал американскиот тенисер [[Тенис Сандгрен]] (6-2, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-rutinski-do-cetvrtfinala-sinsinati-mastersa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole rutinski do četvrtfinala Sinsinati Mastersa“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> во четвртфиналето бил подобар од германскиот тенисер [[Јан-Ленард Штруф]] (6-3, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/ekspresna-pobeda-novaka-za-plasman-u-67-masters-polufinale/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Ekspresna pobeda Novaka za plasman u 67. Masters polufinale“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> а во полуфиналето го совладал [[Роберто Баутиста Агут]] (4-6, 6-4, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-finalu-posle-seta-zaostatka-i-drame-u-zavrsnici/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u finalu posle seta zaostatka i drame u završnici“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ го совладал [[Милош Раониќ]] (1-6, 6-3, 6-4) и така ја освоил втората титула на овој турнир, четвртата титула во 2020 година, 35. титула на „мастерсите“ (со што го изедначил рекордот на Надал) и 80. титула во кариерата. Со оваа победа, Ѓоковиќ станал првиот тенисер во историјата кој го освоил секој „мастерс“ турнир барем двапати.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/druga-titula-za-novaka-na-sinsinati-mastersu-80-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Druga titula za Novaka na Sinsinati Mastersu, 80. u karijeri i novi rekord!“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> На 1 септември 2020 година, Ѓоковиќ настапил на [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]] каде во првото коло го победил босанскиот тенисер [[Дамир Џумхур]] (6-1, 6-4, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siguran-start-novaka-na-us-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siguran start Novaka na US Openu“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> а во второто коло бил подобар од британскиот тенисер [[Кајл Едмунд]] (6-7, 6-3, 6-4, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preokrenuo-protiv-edmunda-i-plasirao-se-u-trece-kolo-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preokrenuo protiv Edmunda i plasirao se u treće kolo US Opena“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ го совладал Јан-Ленард Штруф (6-3, 6-3, 6-1) и така ја продолжил низата од 26 последователни победи во 2020 година.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/fenomenalna-pobeda-novaka-u-trecem-kolu-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Fenomenalna pobeda Novaka u trećem kolu US Opena“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> Меѓутоа, во напреварот од четврото коло против [[Пабло Карењо Буста]], тој бил дисквалификуван од турнирот, откако во првиот сет го погодил линискиот судија со топката во вратот.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/kraj-us-opena-za-novaka-posle-neverovatne-diskvalifikacije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Kraj US Opena za Novaka posle diskvalifikacije“ (пристапено на 6.9.2020)]</ref> На 16 септември, Ѓоковиќ го почнал настапот на „мастерсот“ во Рим, каде во второто коло го победил италијанскиот тенисер [[Салваторе Карузо]] (6-3, 6-2). Два дена претходно, Ѓоковиќ ја започнал 286. недела на првото место на списокот на АТП, со што се изедначил со [[Пит Сампрас]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/ubedljiva-pobeda-novaka-u-drugom-kolu-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Ubedljiva pobeda Novaka u drugom kolu Mastersa u Rimu“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> Во осминафиналето, тој бил подобар од сонародникот [[Филип Крајиновиќ]] (7-6, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-rima-posle-strasnog-srpskog-derbija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Rima posle strašnog srpskog derbija!“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> во четвртфиналето го победил германскиот тенисер [[Доминик Кепфер]] (6-3, 4-6, 6-3) и така се пласирал во своето 11. полуфинале на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rim-novak-bolji-od-kepfera-rival-u-polufinalu-rud/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rim: Novak bolji od Kepfera, rival u polufinalu Rud“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> Таму бил подобар од норвешкиот тенисер [[Каспер Руд]] (7-5, 6-3) и се пласирал во своето десетто финале на турнирот и 52. финале на „мастерсите“,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-52-masters-finalu-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u 52. Masters finalu u karijeri, za titulu sa Švarcmanom!“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> каде го совладал аргентинскиот тенисер [[Диего Шварцман]] (7-5, 6-3) и така ја освоил својата петта титула во Рим и 36. титула на „мастерсите“, со што поставил нов рекорд - тенисер со најмногу победи на „мастерсите“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/peta-kruna-za-novaka-u-rimu-i-novi-rekord/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Peta kruna za Novaka u Rimu i novi rekord!“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> На 29 септември, Ѓоковиќ го започнал својот 16. настап на „[[Ролан Гарос]]“, каде во првото коло го совладал шведскиот тенисер [[Микаел Имер]] (6-0, 6-2, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-drugog-kola-otvorenog-prvenstva-francuske/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do drugog kola Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 21.9.2020)]</ref> во второто коло бил подобар од литванскиот тенисер [[Рикардас Беранкис]] (6-1, 6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rg-rutinska-pobeda-novaka-protiv-berankisa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „RG: Rutinska pobeda Novaka protiv Berankisa“ (пристапено на 4.10.2020)]</ref> а во третото коло го победил колумбискиот тенисер [[Даниел Галан]] (6-0, 6-3, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-rolan-garosa-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u osmini finala Rolan Garosa“ (пристапено на 4.10.2020)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ го совладал [[Карен Хачанов]] (6-4, 6-3, 6-3) и така по 11 пат во низа се пласирал во четвртфиналото на „Ролан Гарос“, како првиот тенисер во отворената ера кому му успеало тоа.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-nad-hacanovim-za-cetvrtfinale-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumf Novaka nad Hačanovim za novi rekord i četvrtfinale Rolan Garosa“ (пристапено на 6.10.2020)]</ref> На 7 октомври, Ѓоковиќ го совладал шпанскиот тенисер [[Пабло Карењо Буста]] (4-6, 6-2, 6-3, 6-4) и со тоа се пласирал во своето десетто полуфинале на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rg-nole-bolji-od-karenja-buste-u-cetvrtfinalu-cicipas-rival-u-polufinalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „RG: Nole bolji od Karenja Buste, Cicipas rival u polufinalu“ (пристапено на 8.10.2020)]</ref> Во полуфиналниот натпревар, тој бил подобар од грчкиот тенисер [[Стефанос Циципас]] (6-3, 6-2, 5-7, 4-6, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-velikom-finalu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle velike borbe u finalu Rolan Garosa, sledi duel sa Rafom!“ (пристапено на 12.10.2020)]</ref> но во финалето бил поразен од Рафаел Надал во три сета (0-6, 2-6, 5-7) (неговиот прв пораз по 11 месеци).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-finalu-rolan-garosa-2020/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u finalu Rolan Garosa“ (пристапено на 12.10.2020)]</ref> На 27 октомври, Ѓоковиќ го започнал настапот на турнирот „Erste Bank Open“ во [[Виена]], каде во првото коло го победил сонародникот [[Филип Крајиновиќ]] (7-6, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-u-srpskom-derbiju-na-startu-beca/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „rijumf Novaka u srpskom derbiju na startu Beča“ (пристапено на 29.10.2020)]</ref><ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-u-srpskom-derbiju-na-startu-beca/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumf Novaka u srpskom derbiju na startu Beča“ (пристапено на 29.10.2020)]</ref> а во второто коло го совладал хрватскиот тенисер [[Борна Ќориќ]] (7-6, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-corica-do-cetvrtfinala-turnira-u-becu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Ćorića do četvrtfinala turnira u Beču“ (пристапено на 29.10.2020)]</ref> Меѓутоа, во четврфиналето, тој бил поразен од италијанскиот тенисер [[Лоренцо Сонего]] (2-6, 1-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-cetvrtfinalu-beca/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u četvrtfinalu Beča“ (пристапено на 31.10.2020)]</ref> Сепак, и покрај неуспехот на овој турнир, Ѓоковиќ го обезбедил првото место на списокот на АТП на најдобрите тенисери. На тој начин, по шести пат во кариерата ја завршил годината како најдобар тенисер на светот, со што го изедначил рекордот на [[Пит Сампрас]]. Притоа, со своите 33 години, тој станал најстариот тенисер кој годината ја завршил на првото место на табелата на АТП.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/novak-sesti-put-godinu-zavrsava-na-vrhu-atp-liste/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak šesti put godinu završava na vrhu ATP liste!“ (пристапено на 31.10.2020)]</ref> Во ноември 2020 година, Ѓоковиќ настапил по 13. пат на завршниот турнир на АТП, каде бил носител на групата „Токио 1970“, заедно со [[Данил Медведев]], [[Александер Зверев]] и [[Диего Шварцман]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/zavrsni-turnir-novak-u-grupi-sa-medvedevim-zverevim-i-svarcmanom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Završni turnir: Novak u grupi sa Medvedevim, Zverevim i Švarcmanom“ (пристапено на 16.11.2020)]</ref> Во првото коло, тој го победил Шварцман (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/prva-pobeda-novaka-na-atp-finalu-u-londonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Prva pobeda Novaka na ATP Finalu u Londonu“ (пристапено на 16.11.2020)]</ref> во второто коло претрпел пораз од Медведев (3-6, 3-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-od-medvedeva-petak-dan-odluke/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka od Medvedeva, petak dan odluke“ (пристапено на 18.11.2020)]</ref> но во третото коло го совладал Зверев (6-3, 7-6) и така се пласирал во своето деветто полуфинале на завршниот турнир, а таму бил поразен од [[Доминик Тим]] (5-7. 7-6, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/tezak-poraz-novaka-u-polufinalu-nitto-atp-finala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Težak poraz Novaka u polufinalu Nitto ATP Finala“ (пристапено на 21.11.2020)]</ref> На 21 декември, Ѓоковиќ ја започнал 300. седмица по ред како најдобар тенисер на светот и така станал вториот тенисер во светот (по Федерер) кој достигнал 300 седмици на врвот на табелата на АТП.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/novak-zapoceo-300-sedmicu-na-prvom-mestu-atp-liste/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak započeo 300. sedmicu na prvom mestu ATP liste“ (пристапено на 12.1.2021)]</ref> ===2021 година=== На 8 февруари, Ѓоковиќ го започнал својот настап на Отвореното првенство на Австралија каде бил прв носител. Во првото коло, тој го победил францускиот тенисер [[Жереми Шарди]] (6-3, 6-1, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-drugog-kola-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do drugog kola Australijen Opena“ (пристапено на 11 февруари 2021)]</ref> во второто коло бил подобар од американскиот тенисер [[Френсис Тијафо]] (6-3, 6-7, 7-6, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-posle-tri-i-po-casa-borbe-savladao-tiafoa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole posle tri i po časa borbe savladao Tiafoa“ (пристапено на 11 февруари 2021)]</ref> во третото коло го совладал американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (7-6, 6-4, 3-6, 4-6, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-jaci-od-povrede-i-frica-medju-16-najboljih-u-melburnu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole jači od povrede i Frica, među 16 najboljih u Melburnu!“ (пристапено на 14 февруари 2021)]</ref> а во осминафиналето, Ѓоковиќ го победил Милош Раониќ (7-6, 4-6, 6-1, 6-4) и така ја остварил својата 300. победа на „гренд-слем“ турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/300-gren-slem-pobeda-novaka-u-karijeri-za-cetvrtfinale-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „300. gren slem pobeda Novaka u karijeri za četvrtfinale AUS Opena!“ (пристапено на 14 февруари 2021)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ го совладал Александар Зверев (6-7, 6-2, 6-4, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-srusio-zvereva-rival-u-polufinalu-senzacija-turnira-karacev/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak srušio Zvereva, rival u polufinalu senzacija turnira Karacev“ (пристапено на 16 февруари 2021)]</ref> а во полуфиналето бил подобар од рускиот тенисер [[Аслан Карацев]] (6-3, 6-4, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/maestralna-igra-noleta-za-finale-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Maestralna igra Noleta za finale Australijen Opena!“ (пристапено на 18 февруари 2021)]</ref> Во своето деветто финале на Отвореното првенство на Австралија, тој бил подобар од рускиот тенисер [[Данил Медведев]] (7-5, 6-2, 6-2) и така по деветти пат победил на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nezaustavljivi-novak-deveti-put-sampion-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nezaustavljivi Novak je deveti put šampion Australijen Opena!“ (пристапено на 21 февруари 2021)]</ref> На 8 март 2021 година, Ѓоковиќ ја започнал својата 311. недела како најдобар тенисер на светот и така го соборил дотогашниот рекорд на Федерер за најмногу недели на врвот на табелата на АТП. Во таа прилика, АТП му подарила торта во обликот на бројот еден, обоена како знамето на Србија (црвено, сино и бело). Во својата кариера, Ѓоковиќ застанал петпати на првото место на списокот на АТП, а шест сезони завршила на првото место.<ref>[https://news.yahoo.com/djokovic-breaks-federers-record-most-180036402.html Yahoo! news, „Djokovic breaks Federer's record for most weeks as ATP No. 1“ (пристапено на 8 март 2021)]</ref><ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/311-nedelja-na-prvom-mestu-atp-liste-i-noletov-novi-rekord/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „311. nedelja na prvom mestu ATP liste i Noletov novi rekord!“ (пристапено на 8 март 2021)]</ref> На 14 април, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Монте Карло, каде во второто коло го победил италијанскиот тенисер [[Јаник Синер]] (6-4, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siguran-start-novaka-na-mastersu-u-monte-karlu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siguran start Novaka na Mastersu u Monte Karlu“ (пристапено на 15 април 2021)]</ref> но во осминафиналето бил поразен од британскиот тенисер [[Даниел Еванс]] (4-6, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/evans-iznenadio-novaka-u-osmini-finala-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Evans iznenadio Novaka u osmini finala Monte Karla“ (пристапено на 16 април 2021)]</ref> На 21 април, Ѓоковиќ го започнал настапот на турнирот „Serbia Open“, каде во второто коло го победил јужнокорејскиот тенисер [[Сунву Квон]] (6-1, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-cetvrtfinala-serbia-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do četvrtfinala Serbia Opena“ (пристапено на 29 април 2021)]</ref> во четврфиналето бил подобар од сонародникот [[Миомир Кецмановиќ]] (6-1, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-noleta-u-srpskom-cetvrtfinalnom-derbiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Noleta u srpskom četvrtfinalnom derbiju“ (пристапено на 29 април 2021)]</ref> но во полуфиналето бил поразен од рускиот тенисер [[Аслан Карацев]] (5-7, 6-4, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/serbia-open-novak-bez-finala-posle-drame/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Serbia Open: Novak bez finala posle drame“ (пристапено на 29 април 2021)]</ref> На „мастерсот“ во Рим, како прв носител, Ѓоковиќ настапил од второто коло во кое го победил американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (6-3, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Rima“ (пристапено на 12 мај 2021)]</ref> а во третото коло бил подобар од шпанскиот тенисер [[Алехандро Давидович Фокина]] (6-2, 6-1) и така се пласирал во 15. четвртфинале на овој турнир,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ekspresno-do-cetvrtfinala-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole ekspresno do četvrtfinala Mastersa u Rimu“ (пристапено на 13 мај 2021)]</ref> каде, по неколку прекини поради лошото време, го совладал [[Стефанос Циципас]] (4-6, 7-5, 7-5).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-neverovatnim-preokretom-protiv-cicipasa-do-polufinala-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak neverovatnim preokretom protiv Cicipasa do polufinala Rima!“ (пристапено на 15 мај 2021)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од италијанскиот тенисер [[Лоренцо Сонего]] (6-3, 6-7, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/uncategorized/fenomenalni-novak-zakazao-finale-rima-sa-rafom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Fenomenalni Novak zakazao finale Rima sa Rafom!“ (пристапено на 16 мај 2021)]</ref> но во финалето загубил од [[Рафаел Надал]] (5-7, 6-1, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-titule-u-rimu-posle-velike-borbe-u-finalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez titule u Rimu posle velike borbe u finalu“ (пристапено на 17 мај 2021)]</ref> Потоа, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Белград]] (''Belgrade Open''), каде во второто коло бил подобар од германскиот тенисер Матс Морајн (6-2, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-drugom-kolu-atp-turnira-u-beogradu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u 2. kolu ATP turnira u Beogradu“ (пристапено на 26 мај 2021)]</ref> а во четвртфиналето го совладал аргентинскиот тенисер [[Федерико Корија]] (6-1, 6-0).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ekspresno-do-polufinala-belgrade-open-a/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole ekspresno do polufinala Belgrade Open-a“ (пристапено на 28 мај 2021)]</ref> Во полуфиналето, тој го победил словачкиот тенисер [[Андреј Мартин]] (6-1, 4-6, 6-0) и така се пласирал во финалето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-finalu-turnira-u-beogradu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u finalu turnira u Beogradu!“ (пристапено на 28 мај 2021)]</ref> каде го совладал словачкиот тенисер Алекс Молчан (6-4, 6-3) и така ја освоил 83. титула во својата кариера.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-je-sampion-belgrade-open-a/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole je šampion turnira u Beogradu!“ (пристапено на 29 мај 2021)]</ref> На 1 јуни, Ѓоковиќ го почнал настапот на „[[Ролан Гарос]]“, каде во првото коло го совладал американскиот тенисер [[Тенис Сангрен]] (6-2, 6-4, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-problema-na-startu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez problema na startu Rolan Garosa“ (пристапено на 2 јуни 2021)]</ref> Во второто коло, тој бил подобар од уругвајскиот тенисер [[Пабло Куевас]] (6-3, 6-2, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-kuevasom-u-2-kolu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka nad Kuevasom u drugom kolu Rolan Garosa“ (пристапено на 4 јуни 2021)]</ref> а во третото коло го совладал литванскиот тенисер [[Рикардас Бранкис]] (6-1, 6-4, 6-1) и така ја остварил својата 77. победа на „Ролан Гарос“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-otvorenog-prvenstva-francuske/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 5 јуни 2021)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ се сретнал со италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]]. Откако ги загубил првите два сета (6-7, 6-7), Ѓоковиќ победил во другите два сета (6-1, 6-0), а Музети се предал во петтиот сет при водство на Ѓоковиќ (4-0).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/strasan-preokret-novaka-i-predaja-muzetija-za-cetvrtfinale-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Strašan preokret Noleta i predaja Muzetija za četvrtfinale RG-a!“ (пристапено на 8 јуни 2021)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од италијанскиот тенисер [[Матео Беретини]] (6-3, 6-2, 6-7, 7-5),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-zakazao-polufinale-rolan-garosa-sa-rafom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole zakazao polufinale Rolan Garosa sa Rafom!“ (пристапено на 10 јуни 2021)]</ref> а во своето 11. полуфинале на „Ролан Гарос“ го совладал Рафаел Надал (3-6, 6-3, 7-6, 6-2) и така ја зголемил својата предност во натпреварите против Надал на 30-28.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-srusio-rafu-u-epskom-polufinalu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole srušio Rafu u epskom polufinalu Rolan Garosa!“ (пристапено на 11 јуни 2021)]</ref> Во своето 29. „гренд слем“ финале, Ѓоковиќ го победил Стефанос Циципас (6-7, 2-6, 6-3, 6-2, 6-4) и така ја освоил втората тирула на „Ролан Гарос“, 19. титула на „гренд слем“ турнирите и 84. титула во кариерата. Притоа, тој станал првиот тенисер во историјата која успеал барем двапати да ги освои сите четири „гренд слем“ турнири. Исто така, Ѓоковиќ за првпат победил во финалето на некој „гренд слем“ турнир откако претходно губел со резултат 0-2 во сетови, а истовремено, тој станал првиот тенисер по 2004 година кој победил во финалето на „Ролан Гарос“ откако претходно губел со резултат 0-2 во сетови.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/preokret-bajka-drugi-rolan-garos-u-noletovim-rukama-i-istorija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Preokret, bajka, drugi Rolan Garos u Noletovim rukama i istorija!“ (пристапено на 14 јуни 2021)]</ref> Како подготовка за „Вимблдон“, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Мајорка]] каде се натпреварувал во двојки, заедно со шпанскиот тенисер [[Карлос Гомес Херера]] при што двајцата добиле специјални покани од организаторот на турнирот. Во првиот натпревар, тие биле подобри од двојката [[Никола Ќаќиќ]] / [[Томислав Бркиќ]] (5-7, 6-4, 13-11),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-dubla-u-majorki-posle-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu dubla u Majorki posle preokreta“ (пристапено на 24 јуни 2021)]</ref> во четвртфиналето ги победиле првите носители на турнирот, [[Марсел Гранољес]] и [[Хорасио Себаљос]](4-6, 7-6, 10-8),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pali-i-prvi-nosioci-nole-u-polufinalu-dubla-u-majorki/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pali i prvi nosioci, Nole u polufinalu dubla u Majorki!“ (пристапено на 24 јуни 2021)]</ref> а во полуфиналето ја совладале двојката [[Оливер Мараха]] / [[Ајсам Ул Хак Куреши]] (6-3, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-i-gomez-herera-u-finalu-majorke/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak i Gomez Herera u finalu Majorke!“ (пристапено на 24 јуни 2021)]</ref> На тој начин, тие се пласирале во финалето, но не настапиле во него, зашто Гомес Херера се откажал поради повреда.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-i-gomez-herera-u-finalu-majorke/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Karlos se povukao, Novak neće igrati finale dubla u Majorki“ (пристапено на 24 јуни 2021)]</ref> На 28 јуни, Ѓоковиќ го започнал својот настап на „Вимблдон“ каде во првото коло го совладал британскиот тенисер [[Џек Дрејпер]] (4-6, 6-1, 6-2, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Vimbldona“ (пристапено на 29 јуни 2021)]</ref> Во второто коло, тој бил подобар од јужноафриканскиот тенисер [[Кевин Андерсон]] (6-3, 6-3, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bolji-od-andersona-u-drugom-kolu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bolji od Andersona u drugom kolu Vimbldona“ (пристапено на 30 јуни 2021)]</ref> а во третото коло го совладал [[Денис Кудла]] (6-4, 6-3, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-izgubljenog-seta-protiv-kudle-garin-rival-u-osmini-finala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez izgubljenog seta protiv Kudle, Garin rival u osmini finala“ (пристапено на 3 јули 2021)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од чилеанскиот тенисер [[Кристијан Гарин]] (6-2, 6-4, 6-2) и така се пласирал во своето 12. четвртфинале на „Вимблдон“ и 50. четвртфинале на „гренд слем“ турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajna-pobeda-novaka-za-cetvrtfinale-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajna pobeda Novaka za četvrtfinale Vimbldona!“ (пристапено на 5 јули 2021)]</ref> Потоа, тој го совладал унгарскиот тенисер [[Мартон Фучович]] (6-3, 6-4, 6-4) и се пласирал во своето десетто полуфинале на овој турнир,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-desetom-polufinalu-vimbldona-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u desetom polufinalu Vimbldona u karijeri!“ (пристапено на 7 јули 2021)]</ref> каде бил подобар од канадскиот тенисер [[Денис Шаповалов]] (7-6, 7-5, 7-5).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-na-korak-od-titule-na-vimbldonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak na korak od titule na Vimbldonu!“ (пристапено на 9 јули 2021)]</ref> Во своето 30. „гренд слем“ финале, Ѓоковиќ го совладал италијанскиот тенисер [[Матео Беретини]] (6-7, 6-4, 6-4, 6-3) и така ја освоил шестата титула на Вимблдон, 85. титула во кариерата и 20. „гренд слем“ титула, со што се изедначил со Федерер и со Надал. Истовремено, Ѓоковиќ станал првиот тенисер по 1969 година кој успеал да победи на првите три „гренд слем“ турнири.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sesta-titula-novaka-na-vimbldonu-i-nova-stranica-teniske-istorije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „GOAT: Šesta titula Novaka na Vimbldonu i nova stranica teniske istorije!“ (пристапено на 11 јули 2021)]</ref> Со победата на Вимблдон, Ѓоковиќ станал првиот тенисер во историјата кој заработил повеќе од 150 милиони [[долар]]и од наградите на тениските турнири.<ref>[https://www.tennis.com/news/articles/novak-djokovic-tennis-first-150-million-dollar-man www.tennis.com, „NOVAK DJOKOVIC: TENNIS’ FIRST 150 MILLION DOLLAR MAN“ (пристапено на 15 јули 2021)]</ref> По Олимписките игри, Ѓоковиќ настапил на [[Отворено првенство на САД|Отвореното првенство на САД]]. Во првото коло, тој го победил младиот дански тенисер Холгер Витус Нодсков Руне (6-1, 6-7, 6-2, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-uvodnom-mecu-na-us-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u uvodnom meču na US Openu“ (пристапено на 1 септември 2021)]</ref> во второто коло бил подобар од холандскиот тенисер Талон Грикспор (6-2, 6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-lagano-do-treceg-kola-otvorenog-prvenstva-sad/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak lagano do trećeg kola Otvorenog prvenstva SAD“ (пристапено на 4 септември 2021)]</ref> а во третото коло го победил Нишикори (6-7, 6-3, 6-2, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-us-opena-posle-preokreta-nad-nisikorijem/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u osmini finala US Opena posle preokreta nad Nišikorijem“ (пристапено на 5 септември 2021)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од американскиот тенисер [[Џенсон Бруксби]] (1-6, 6-3, 6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-nadigrao-20-godisnjeg-bruksbija-za-cetvrtfinale-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak nadigrao 20-godišnjeg Bruksbija za četvrtfinale US Opena!“ (пристапено на 7 септември 2021)]</ref> а во четвртфиналето го совладал Матео Беретини (5-7, 6-2, 6-2, 6-3) и така се пласирал во своето 12. полуфинале на овој турнир. Притоа, на овој натпревар, Ѓоковиќ соборил уште еден рекорд во историјата на тенисот со тоа што ја забележал својата 224. победа над тенисерите кои се рангирани меѓу најдобрите десет, надминувајќи го дотогашниот рекорд на Федерер.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novo-cudo-i-polufinale-us-opena-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novo čudo, rekord i polufinale US Opena za Novaka!“ (пристапено на 10 септември 2021)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го победил Александар Зверев (4-6, 6-2, 6-4, 4-6, 6-2) и се пласирал во деветтото финале на Отвореното првенство на САД при што поставил нов рекорд постанувајќи тенисер со најмногу одиграни финалиња на овој турнир, претекнувајќи ги [[Иван Лендл]] и [[Пит Сампрас]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/kakav-mec-nole-u-finalu-us-opena-na-korak-od-nove-istorije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Kakav meč! Nole u finalu US Opena, na korak od nove istorije!“ (пристапено на 11 септември 2021)]</ref> Меѓутоа, во финалето, тој загубил од [[Данил Медведев]] (4-6, 4-6, 4-6) и така ја пропуштил можноста да го освои календарскиот „гренд слем“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/medvedev-bolji-od-novaka-u-finalu-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Medvedev bolji od Novaka u finalu US Opena“ (пристапено на 13 септември 2021)]</ref> На 30 октомври, Ѓоковиќ го започнал настапот на турнирот во Париз, каде во игрите на двојки, тој и Филип Крајиновиќ биле подобри од австралискиот пар Лук Савил/Алекс де Минор со резултат 4-6, 6-4, 10-7,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-na-terenu-posle-mesec-i-po-dana-poznat-zreb-za-pariz/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak protiv Fučoviča u 2. kolu Pariza, siguran start u dublu“ (пристапено на 3 ноември 2021)]</ref> но во второто коло тие биле поразени од Филип Поласек и Џон Пирс (6-7, 4-6). Поединечните настапи Ѓоковиќ ги почнал од второт коло при што го совладал унгарскиот тениср [[Мартон Фучович]] (6-2, 4-6, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-uvodnom-mecu-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u uvodnom meču u Parizu“ (пристапено на 3 ноември 2021)]</ref> Откако неговиот противник во третото коло се повлекол, Ѓоковиќ се пласирал во четврфиналето без борба, а таму го совладал американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (6-4, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-polufinalu-mastersa-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u polufinalu Mastersa u Parizu!“ (пристапено на 6 ноември 2021)]</ref> Во своето седмо полуфинале на овој турнир, тој бил подобар од полскиот тенисер [[Хуберт Хуркач]] (3-6, 6-0, 7-6) и на тој начин го обезбедил првото место на табелата на АТП до крајот на година. Со тоа, Ѓоковиќ постигнал уште еден рекорд, станувајќи првиот тенисер кој седум календарски години бил најдобар тенисер на светот (претходно, тој го делел рекордот со Пит Сампрас).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-drame-u-finalu-pariza-osigurana-pozicija-broj-1-na-kraju-sezone/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle drame u finalu Pariza, osigurana pozicija #1 na kraju sezone!“ (пристапено на 6 ноември 2021)]</ref> Утредента, во финалето, Ѓоковиќ бил подобар од Данил Медведев (4-6, 6-3, 6-3) и така ја освоил шестата титула на овој турнир и поставил нов рекорд — освоени 37 „мастерс“ титули.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/preokret-sesta-titula-u-parizu-i-novi-rekord-noleta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Preokret, šesta titula u Parizu i novi rekord Noleta!“ (пристапено на 7 ноември 2021)]</ref> На завршниот турнир на АТП, одржан во [[Торино]], Ѓоковиќ ја предводел зелената група во која се наоѓале уште Стефанос Циципас (кој подоцна се повлекол поради поведа и бил заменет со британскиот тенисер [[Камерон Нори]]), [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]] и [[Каспер Руд]]. Во првиот свој настап, тој го совладал Руд (7-6, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-nitto-atp-finala-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Nitto ATP Finala u Torinu“ (пристапено на 16 ноември 2021)]</ref> а потоа го совладал и Рубљов (6-3, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-zavrsnog-turnira-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu završnog turnira u Torinu!“ (пристапено на 17 ноември 2021)]</ref> Во третиот нстап во групната фаза, Ѓоковиќ бил подобар од Нори (6-2, 6-1)<ref>[https://novakdjokovic.com/uncategorized/torino-novak-bez-poraza-zavrsio-grupnu-fazu-u-polufinalu-protiv-zvereva/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Torino: Novak bez poraza završio grupnu fazu, u polufinalu protiv Zvereva“ (пристапено на 20 ноември 2021)]</ref> и така се пласирал во полуфиналето каде бил поразен од Зверев (6-7, 6-4, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-polufinalu-zavrsnog-turnira-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u polufinalu završnog turnira u Torinu“ (пристапено на 20 ноември 2021)]</ref> ===2022 година=== На 5 јануари, Ѓоковиќ отпатувал во Австралија за да настапи на Отвореното првенство на Австралија, каде бил пријавен како прв носител. Меѓутоа, и покрај тоа што имал влезна виза, тој бил задржан на [[аеродром]]от и не му било дозволен влез во земјата поради тоа што не бил вакциниран против [[КОВИД-19]]. Откако австралиската влада му ја поништила визата, Ѓоковиќ вложил жалба и судот пресудил во негова корист, но владата повторно не му дозволила влез во земјата. На повтореното судење, одржано ден пред почетокот на турнирот, судот ја потврдил одлуката на владата и така Ѓоковиќ бил принуден да ја напушти [[Австралија]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-60025236 BBC News, „Djokovic back in Serbia after Australia deportation over visa row“ (пристапено на 19 јануари 2022)]</ref> Во февруари 2022 година, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Дубаи, каде во првото коло го совладал италијанскиот тенисер Лоренцо Музети (6-3, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-dubaija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Dubaija“ (пристапено на 25 февруари 2022)]</ref> Во второто коло, тој бил подобар од Карен Хачанов (6-3, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-atp-turnira-u-dubaiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u četvrtfinalu ATP turnira u Dubaiju“ (пристапено на 25 февруари 2022)]</ref> но потоа, во четврфиналето загубил од чешкиот тенисер [[Јиржи Весели]] (4-6, 6-7). Со тој пораз, Ѓоковиќ паднал на второто место на списокот на најдобрите светски тенисери, откако непрекинато бил првопласиран во текот на 361 недела.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/veseli-zaustavio-novaka-u-cetvrtfinalu-dubaija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Veseli zaustavio Novaka u četvrtfinalu Dubaija“ (пристапено на 25 февруари 2022)]</ref> Веднаш по завршувањето на турнирот во Дубаи, на почетокот на март, Ѓоковиќ и неговиот тренер [[Марјан Вајда]] ја прекинале нивната 15-годишна соработка.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/mediji/kraj-saradnje-novaka-i-vajde/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Kraj saradnje Novaka i Vajde“ (пристапено на 5 март 2022)]</ref> Потоа, Ѓоковиќ објавил дека нема да настапи на турнирите во Индијан Велс и во Мајами поради неможноста да добие виза за влез во САД.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/09/tennis/novak-djokovic-indian-wells-covid-spt-intl/index.html Issy Ronald, „Novak Djokovic won't play at Indian Wells or Miami Open due to his vaccination status“ (пристапено на 16 март 2022)]</ref> Во април, Ѓоковиќ настапил на мастерсот во Монте Карло, каде уште во второто коло (во првото бил слободен) претрпел пораз од шпанскиот тенисер [[Алехандро Давидович Фокина]] (3-6, 7-6, 1-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-zaustavljen-u-drugom-kolu-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak zaustavljen u drugom kolu Monte Karla“ (пристапено на 12 април 2022)]</ref> Истиот месец, тој учествувал на турнирот во Белград, каде најпрвин го совладал [[Ласло Ѓере]] (2-6, 7-6, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-turnira-u-beogradu-posle-maratona-i-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u četvrtfinalu turnira u Beogradu posle maratona i preokreta!“ (пристапено на 22 април 2022)]</ref> а во четвртфиналето бил подобар од сонародникот [[Миомир Кецмановиќ]] (4-6, 6-3, 6-3)<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtfinalu-turnira-u-beogradu-posle-maratona-i-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novi preokret Novaka za plasman u polufinale Serbia Opena!“ (пристапено на 22 април 2022)]</ref> и така се пласирал во полуфиналето, каде го совладал рускиот тенисер [[Карен Хачанов]] (4-6, 6-1, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/jos-jedna-magija-i-finale-serbia-opena-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Još jedna magija i finale Serbia Opena za Novaka!“ (пристапено на 27 април 2022)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ се сретнал со рускиот тенисер [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]], но бил поразен (2-6, 7-6, 0-6) и не успеал да ја освои третата титула на овој турнир. Инаку, посебна одлика на финалниот натпревар било тоа што одлуката за тоа кој прв ќе сервира не била донесена со фрлање паричка, како што е вообичаено, туку со кршење на [[велигденски јајца]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-cetvrtog-preokreta-i-titule-na-serbia-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez četvrtog preokreta i titule na Serbia Openu“ (пристапено на 27 април 2022)]</ref> На почетокот од мај, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Мадрид, каде во второто коло го совладал францускиот тенисер [[Гаел Монфис|Гаел Монфилс]] (6-3, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-uvodnom-mecu-u-madridu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u uvodnom meču u Madridu“ (пристапено на 4 мај 2022)]</ref> Со оваа победа, Ѓоковиќ ја обезбедил 369. недела како најдобар тенисер на светот, а поставил уште еден рекорд станувајќи првиот тенисер во отворената ера кој имал резултат 18-0 во натпреварите со некој противник.<ref>[https://www.atptour.com/en/news/djokovic-monfils-madrid-2022-tuesday ATP, „Djokovic Sets Record With Monfils Win“ (пристапено на 4 мај 2022)]</ref> Во осминафиналето требало да се сретнат Ѓоковиќ и Енди Мареј, но откако Мареј се повлекол поради болест непосредно пред натпреварот, Ѓоковиќ се пласирал во четвртфиналето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/marej-se-povukao-novak-bez-borbe-u-cetvrtfinalu-madrida/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Marej se povukao, Novak bez borbe u četvrtfinalu Madrida“ (пристапено на 5 мај 2022)]</ref> каде го совладал полскиот тенисер [[Хуберт Хуркач]] (6-3, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-lagano-do-polufinala-madrida/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak lagano do polufinala Madrida“ (пристапено на 7 мај 2022)]</ref> но во полуфиналето претрпел пораз од шпанскиот тенисер [[Карлос Алкарас]] (7-6, 5-7, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-polufinalu-madrida-posle-trilera/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u polufinalu Madrida posle trilera“ (пристапено на 7 мај 2022)]</ref> На 10 мај Ѓоковиќ го започнал учеството на „мастерсот“ во Рим, каде во второто коло (во првото бил слободен) го победил рускиот тенисер [[Аслан Карацев]] (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-osmine-finala-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do osmine finala Rima“ (пристапено на 10 мај 2022)]</ref> а во осминафиналето бил подобар од [[Станислас Вавринка]] (6-2, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-vavrinkom-za-plasman-u-cetvrtfinale-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka nad Vavrinkom za plasman u četvrtfinale Rima“ (пристапено на 12 мај 2022)]</ref> Во четвртфиналето, го победил канадскиот тенисер [[Феликс Ожер-Алијасим]] (7-5, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-medju-cetiri-najbolja-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak među četiri najbolja u Rimu“ (пристапено на 15 мај 2022)]</ref>, а во полуфиналето бил подобар од норвешкиот тенисер [[Каспер Руд]] (6-4, 6-3) и така ја остварил илјадитата победа во професионалната кариера.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/1000-pobeda-noleta-u-karijeri-za-plasman-u-finale-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „1000. pobeda Noleta u karijeri za plasman u finale Mastersa u Rimu!“ (пристапено на 15 мај 2022)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ го совладал Стефанос Циципас (6-0, 7-6) и така ја освоил шестата титула на овој турнир, 38. титула на „мастерсите“ и 87. титула во кариерата. Истовремено, тој станал најстариот победник во историјата на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-silni-je-sampion-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole silni je šampion Mastersa u Rimu!“ (пристапено на 16 мај 2022)]</ref> На 23 мај, во рамките на првото коло на турнирот „Ролан Гарос“, Ѓоковиќ го совладал [[Јошихито Нишиока]] (6-3, 6-1, 6-0),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-problema-do-2-kola-otvorenog-prvenstva-francuske/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez problema do 2. kola Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 25 мај 2022)]</ref> а во второто коло бил подобар од [[Алекс Молчан]] (6-2, 6-3, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-siguran-protiv-molcana/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak siguran protiv Molčana“ (пристапено на 26 мај 2022)]</ref> Во третото коло Ѓоковиќ го совладал Аљаж Бедене (6-3, 6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rolan-garos-novak-u-osmini-finala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rolan Garos: Novak u osmini finala“ (пристапено на 29 мај 2022)]</ref> а во осминафиналето бил подобар од [[Диего Шварцман]] (6-1, 6-3, 6-3), со што се пласирал во своето 16. четвртфинале на „Ролан Гарос“<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-svarcmana-do-cetvrtfinala-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Švarcmana do četvrtfinala Rolan Garosa“ (пристапено на 29 мај 2022)]</ref> каде бил поразен од Рафаел Надал (2-6, 6-4, 2-6, 6-7). По оваа средба, резултатот од нивните меѓусебни борби изнесувал 30 победи за Ѓоковиќ наспроти 29 победи за Надал.<ref>[https://novakdjokovic.com/uncategorized/poraz-novaka-posle-drame-u-cetvrtfinalu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka posle drame u četvrtfinalu Rolan Garosa“ (пристапено на 2 јуни 2022)]</ref> Подготвувајќи се за турнирот „Вимблдон“, Ѓоковиќ настапил на егзибициониот турнир во Хурлингем каде на 24 јуни го совладал канадскиот тенисер Феликс Оже Алијасим (6-2, 6-1).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/novak-upisao-prvi-trijumf-na-travi-na-egzibiciji-u-hurlingemu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak upisao prvi trijumf na travi na egzibiciji u Hurlingemu“ (пристапено на 1 јули 2022)]</ref> Три дена подоцна, во рамките на првото коло на „Вимблдон“, тој бил подобар од корејскиот тенисер Сунву Квон (6-3, 3-6, 6-3, 6-4) и така ја остварил 80. победа на овој турнир, со што поставил нов рекорд: првиот тенисер во историјата кој на секој „гренд слем“ остварил најмалку 80 победи.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-prvom-kolu-vimbldona-i-novi-rekord/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u prvom kolu Vimbldona i novi rekord“ (пристапено на 1 јули 2022)]</ref> Потоа, во второто коло, Ѓоковиќ го победил австралискиот тенисер Танасиј Кокинакис (6-1, 6-4, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/vimbldon-novak-perfektan-protiv-kokinakisa-sledi-srpski-derbi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Vimbldon: Novak perfektan protiv Kokinakisa, sledi srpski derbi“ (пристапено на 1 јули 2022)]</ref> а во третото коло бил подобар од сонародникот [[Миомир Кецмановиќ]] (6-0, 6-3, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bolji-od-kecmanovica-u-trecem-kolu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bolji od Kecmanovića u trećem kolu Vimbldona“ (пристапено на 3 јули 2022)]</ref> Во осминафиналето, тој го совладал холандскиот тенисер Тим ван Рајтховен (6-2, 4-6, 6-1, 6-2) и се пласирал во своето 13. четвртфинале на Вимблдон,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-u-cetvrtfinalu-vimbldona-sledeci-rival-siner/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak u četvrtfinalu Vimbldona, sledeći rival Siner“ (пристапено на 4 јули 2022)]</ref> а потоа бил подобар и од италијанскиот тенисер [[Јаник Синер]] (5-7, 2-6, 6-3, 6-2, 6-2) со што се пласирал во своето 11. полуфинале на овој турнир и 42. полуфинале на „гренд слем“ турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-od-02-do-velikog-preokreta-i-polufinala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak od 0:2 do velikog preokreta i polufinala Vimbldona!“ (пристапено на 7 јули 2022)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го победил британскиот тенисер [[Камерон Нори]] (2-6, 6-3, 6-2, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-finalu-vimbldona-za-titulu-protiv-kiriosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u finalu Vimbldona, za titulu protiv Kiriosa!“ (пристапено на 8 јули 2022)]</ref> а во финалето го совладал [[Ник Кирјос]] (4-6, 6-3, 6-4, 7-6). На тој начин, Ѓоковиќ ја забележал својата 28. последователна победа на Вимблдон, ја освоил седмата титула на овој турнир, 21. титула на „гренд слем“ турнирите и 88. титула во кариерата. Меѓутоа, и покрај победата на Вимблдон, Ѓоковиќ паднал од третото на седмото место на списокот на АТП на најдобрите тенисери.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sedmi-vimbldon-i-21-gren-slem-titula-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sedmi Vimbldon i 21. gren slem titula za Novaka!“ (пристапено на 14 јули 2022)]</ref> Поради тоа што не бил вакциниран против КОВИД-19, на Ѓоковиќ не му било дозволено да настапи на тенискиет турнири во САД, вклучувајќи го и Отвореното првенство на САД.<ref>[ttps://www.cbssports.com/tennis/news/us-open-2022-novak-djokovic-will-miss-tournament-due-to-his-covid-19-vaccine-status/ US Open 2022: Novak Djokovic will miss tournament due to his COVID-19 vaccine status (пристапено на 4 септември 2022)]</ref> Поради отсуството од неколку турнири, на крајот до август 2022 година, тој паднал на шестото место на списокот на најдобрите тенисери, со освоени 4 770 бодови.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ (пристапено на 4 септември 2022)]</ref> Во септември, Ѓоковиќ настапил на [[Леверов куп|Леверовиот куп]] (''Lever Cup''), одржан во Лондон, како дел на тимот на Европа (неговото второ учество на овој куп). Притоа, тој го совладал Френсис Тиафо (6-1, 6-3), а потоа, во играта во двојки, тој и Матео Беретини биле подобри од двојката [[Алекс де Минoр]] / [[Џек Сок]] (7-6, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-back-to-tour-with-a-win-over-tiafoe-teams-up-with-berrettini-in-doubles/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak back to Tour with two wins for Team Europe at Laver Cup“ (пристапено на 3 октомври 2022)]</ref> Утредента, Ѓоковиќ бил поразен од канадскиот тенисер Феликс Огер-Алијасиме (3-6, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/laver-cup-2022-live/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Laver Cup 2022 (Live): Team Europe – Team World 8:13“ (пристапено на 3 октомври 2022)]</ref> На 29 септември, Ѓоковиќ го започнал настапот во [[Тел Авив]] (неговото прво учество на овој турнир), каде во осминафиналето го совладал Пабло Андухар (6-0, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-defeats-andujar-in-tel-aviv-opener/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak defeats Andujar in Tel Aviv opener, reaches last 8“ (пристапено на 2 октомври 2022)]</ref> во четвртфиналето бил подобар од канадскиот тенисер [[Васек Поспишил]] (7-6, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/tel-aviv-open-novak-advances-to-semi-finals/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Tel Aviv Watergen Open: Novak advances to semi-finals“ (пристапено на 2 октомври 2022)]</ref> а во полуфиналето го победил рускиот тенисер [[Роман Сафијулин]] (6-1, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-powers-into-tel-aviv-open-final/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak powers into Tel Aviv Open Final“ (пристапено на 2 октомври 2022)]</ref> Најпосле, во финалето одиграно на 2 октомври, Ѓоковиќ бил подобар од хрватскиот тенисер [[Марин Чилиќ]] (6-3, 6-4) и така ја освоил 89. титула во кариерата.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/nole-completes-debut-in-tel-aviv-with-89th-career-title/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole completes debut in Tel Aviv with 89th career title!“ (пристапено на 3 октомври 2022)]</ref> На почетокот на октомври, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Астана]], каде бил четврти носител. Во првото коло, тој бил подобар од чилеанскиот тенисер Христијан Гарин (6-1, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-starts-with-an-easy-win-in-astana/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak starts strong in Astana“ (пристапено на 7 октомври 2022)]</ref> во второто коло го совладал холандскиот тенисер Ботик ван де Зандшулп (6-3, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/astana-open-novak-beats-zandschulp-to-reach-quarter-finals-at-atp-500-event/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Astana Open: Novak beats Zandschulp to reach quarter-finals at ATP 500 event“ (пристапено на 7 октомври 2022)]</ref> а во четвртфиналето бил подобар од рускиот тенисер Карен Хачанов (6-4, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-advances-to-astana-semi-finals/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak advances to Astana semi-finals“ (пристапено на 7 октомври 2022)]</ref> Во полуфиналето, тој одиграл само два сета против Данил Медведев (4-6, 7-6), кој се откажал поради повреда.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-advances-to-astana-final-after-medvedev-retires/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak advances to Astana final after Medvedev retires“ (пристапено на 8 октомври 2022)]</ref> Така, Ѓоковиќ се пласирал во финалето, каде го совладал Стефанос Циципас (6-3, 6-4) и ја освоил 90. титула во кариерата.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/nole-wins-astana-open-final-for-90th-career-title/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole wins Astana Open final for 90th career title!“ (пристапено на 9 октомври 2022)]</ref> На почетокот од ноември, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Париз, каде во првото коло го совладал американскиот тенисер [[Максим Крејси]] (7-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-turnira-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu turnira u Parizu“ (пристапено на 3 ноември 2022)]</ref> а во второто коло бил подобар од Карен Хачанов (6-4, 6-1).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-cetvrtfinala-mastersa-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do četvrtfinala Mastersa u Parizu“ (пристапено на 3 ноември 2022)]</ref> Во четвртфиналето, го совладал италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]] (6-0, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/djokovic-u-polufinalu-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Đoković u polufinalu Pariza!“ (пристапено на 7 ноември 2022)]</ref> а потоа, во полуфиналето бил подобар од Стефанос Циципас (6-2, 3-6, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-se-u-nedelju-bori-za-rekordnu-39-masters-titulu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole se u nedelju bori za rekordnu 39. Masters titulu!“ (пристапено на 7 ноември 2022)]</ref> Меѓутоа, во финалето, тој бил поразен од данскиот тенисер [[Холгер Руне]] (6-3, 3-6, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-finalu-pariza-posle-drame/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u finalu Pariza posle drame“ (пристапено на 7 ноември 2022)]</ref> Во средината на ноември, Ѓоковиќ настапил на завршниот турнир на АТП во Торино, каде се натпреварувал во црвената група, заедно со Циципас, Медведев и Рубљов.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/atp-finale-2022-zreb/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP Finale: Novak, Cicipas, Medvedev i Rubljov u Crvenoj grupi“ (пристапено на 15 ноември 2022)]</ref> Во првото коло, тој бил подобар од Циципас (6-4, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/fenomenalan-start-novaka-na-atp-finalu-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Fenomenalan start Novaka na ATP Finalu u Torinu“ (пристапено на 15 ноември 2022)]</ref> а потоа ги совладал Рубљов (6-4, 6-1) и<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-polufinalu-zavrsnog-turnira-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u polufinalu završnog turnira u Torinu“ (пристапено на 16 ноември 2022)]</ref> Медведев (6-3, 6-7, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-maratona-srusio-medvedeva-u-polufinalu-torina-protiv-frica/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle maratona srušio Medvedeva, u polufinalu Torina protiv Frica“ (пристапено на 20 ноември 2022)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го совладал американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (7-6, 7-6) и така по осми пат во кариерата се пласирал во финалето на завршниот турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/kakva-pobeda-novaka-za-finale-zavrsnog-mastersa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Kakva pobeda Novaka za finale završnog Mastersa!“ (пристапено на 20 ноември 2022)]</ref> Во финалето, тој бил подобар од норвешкиот тенисер [[Каспер Руд]] (7-5, 6-3) и така ја освоил шестата титула на завршниот турнир на АТП, изедначувајќи се со Федерер, како и 91. шампионска титула во кариерата. Со оваа победа, тој се искачил на петтото место на списокот на најдобрите тенисери, со вкупно 4 820 бодови.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sesta-titula-za-novaka-na-zavrsnom-turniru/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Šesta titula za Novaka na završnom turniru!“ (пристапено на 20 ноември 2022)]</ref> На крајот од сезоната, два натпревара во кои учествувал Ѓоковиќ се нашле на списокот на АТП на најдобрите натпревари во 2022 година, и тоа: неговиот дуел со Пабло Алкараз во полуфиналето мастерсот во Мадрид бил прогласен за натпревар на годината, додека неговиот полуфинален настап на мастерсот во Париз, исто така, се нашол во групата на пет најдобри натпревари во 2022 година.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/ostalo/dva-novakova-medju-pet-najboljih-u-2022-godini/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dva Novakova meča među pet najboljih u 2022. godini“ (пристапено на 25 декември 2022)]</ref> По завршувањето на официјалната сезона, Ѓоковиќ настапил на егзибициониот турнир што се одржал во Дубаи од 19 до 24 декември, насловен „Светска тениска лига“. Притоа, Ѓоковиќ бил дел од тимот „Соколи“ (''Falcons''), заедно со Димитров, Бадоса и Сабаленка.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-na-svetskoj-teniskoj-ligi-u-dubaiju-zagreva-za-adelajd-i-melburn/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak se na „Svetskoj teniskoj ligi“ u Dubaiju zagreva za Adelajd i Melburn“ (пристапено на 25 декември 2022)]</ref> Притоа, во првиот настап, тој бил поразен од Зверев (3-6, 4-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-uvodnom-mecu-svetske-teniske-lige/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u uvodnom meču Svetske teniske lige“ (пристапено на 25 декември 2022)]</ref> а во следниот настап, иако го совладал австрискиот тенисер [[Себастијан Офнер]] (6-7, 6-0, 10-7), неговата екипа не успеала да се пласира во финалето.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/pobeda-novaka-tim-sokolova-bez-finala-svetske-teniske-lige/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka, tim „Sokolova“ bez finala Svetske teniske lige“ (пристапено на 25 декември 2022)]</ref> ===2023 година=== На почетокот на јануари, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Аделаида]], каде во првото коло го совладал францускиот тенисер Констан Лесјен (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siguran-start-novaka-u-adelajdu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siguran start Novaka u Adelajdu“ (пристапено на 8 јануари 2023)]</ref> а во второто коло бил подобар од уште еден француски тенисер, Квентин Халис (7-6, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-prevails-against-halys-to-reach-quarter-finals-in-adelaide/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prevails against Halys to reach quarter-finals in Adelaide“ (пристапено на 8 јануари 2023)]</ref> Потоа, во четвртфиналето го совладал [[Денис Шаповалов]] (6-3, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/adelajd-novak-bolji-od-sapovalova-u-polufinalu-protiv-medvedeva/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Adelajd: Novak bolji od Šapovalova, u polufinalu protiv Medvedeva“ (пристапено на 8 јануари 2023)]</ref> додека во полуфиналето (неговиот 348. натпревар против некој од најдобрите десет тенисери) бил подобар од Данил Медведев (6-3, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/bozicna-pobeda-novaka-nad-medvedevim-za-finale-adelajda/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Božićna pobeda Novaka nad Medvedevim za finale Adelajda!“ (пристапено на 8 јануари 2023)]</ref> Најпосле, во 131. финале во кариерата, тој бил подобар од американскиот тенисер [[Себастијан Корда]] (6-7, 7-6, 6-4) и така го освоил својот 92. турнир во кариерата, израмнувајќи се со Надал на списокот на тенисерите со најмногу триумфи на турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/nole-begins-the-new-season-with-a-triumph-in-adelaide/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole begins the new season with a triumph in Adelaide!“ (пристапено на 8 јануари 2023)]</ref> На 17 јануари, Ѓоковиќ го започнал својот настап на Отвореното првенство на Австралија каде во првото коло го совладал шпанскиот тенисер Роберто Карбаљес Баена (6-3, 6-4, 6-0),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-otvorenog-prvenstva-australije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Otvorenog prvenstva Australije“ (пристапено на 21 јануари 2023)]</ref> во второто коло бил подобар од францускиот тенисер Ензо Квако (6-1, 6-7, 6-2, 6-0),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bolji-od-kvakoa-u-drugom-kolu-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bolji od Kvakoa u drugom kolu Australijen Opena“ (пристапено на 21 јануари 2023)]</ref> а во третото коло го победил бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]] (7-6, 6-3, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-jaci-od-povrede-i-dimitrova-za-osminu-finala-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak jači od povrede i Dimitrova za osminu finala Australijen Opena!“ (пристапено на 21 јануари 2023)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од австралискиот тенисер [[Алекс де Минор]] (6-2, 6-1, 6-2) и така се пласирал во своето 54. четвртфинале на грен-слем турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ekspresno-do-cetvrtfinala-otvorenog-prvenstva-australije/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole ekspresno do četvrtfinala Otvorenog prvenstva Australije“ (пристапено на 23 јануари 2023)]</ref> Со победата над рускиот тенисер [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]] (6-1, 6-2, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/fantasticni-novak-gazi-u-melburnu-jos-dve-prepreke-do-titule/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Fantastični Novak „gazi“ u Melburnu, još dve prepreke do titule“ (пристапено на 25 јануари 2023)]</ref> тој ја остварил 26. последователна победа на Отвореното првенство на Австралија со што го изедначил рекордот на [[Андре Агаси]]. На тој начин, тој се пласирал во своето 44. полуфинале на гренд слем турнирите,<ref>[https://infocentar.ba/2023/01/25/novak-djokovic-je-u-polufinalu-australijan-opena/ infocentar.ba, „Новак Ђоковић је у полуфиналу Аустралијан опена“ (пристапено на 26 јануари 2023)]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> каде бил подобар од американскиот тенисер [[Томи Пол]] (7-5, 6-1, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-protiv-cicipasa-za-10-titulu-na-australijen-openu-i-povratak-na-broj-1/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole protiv Cicipasa za 10. titulu na AUS Openu i povratak na broj 1!“ (пристапено на 27 јануари 2023)]</ref> Во своето десетто финале на Отвореното првенство на Австралија, Ѓоковиќ го совладал Стефанос Циципас (6-3, 7-6, 7-6) остварувајќи ја 28. последователна победа на овој турнир и така ја освоил десеттата титула на Отвореното првенство на Австралија, 93. титула во кариерата и 22. титула на „гренд слем“ турнирите. Притоа, тој повторно се вратил на првото место на списокот на најдобрите тенисери, со освоени 7 070 бодови.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-desetostruki-sampion-australijen-opena-i-svetski-broj-1/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je desetostruki šampion Australijen Opena i svetski broj jedan!“ (пристапено на 30 јануари 2023)]</ref> На 27 февруари 2023 година, Ѓоковиќ ја започнал 378. недела на првото место на списокот на најдобрите тенисери, соборувајќи го рекордот што дотогаш го држела германската тенисерка [[Штефи Граф]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/nole-je-i-zvanicno-ispred-svih-rekordna-378-nedelja-na-vrhu-sveta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole je i zvanično ispred svih, rekordna 378. nedelja na vrhu sveta!“ (пристапено на 1 март 2023)]</ref> Утредента, тој го започнал настапот на турнирот во Дубаи, каде во првото коло го совладал чешкиот тенисер Томас Махач (6-3, 3-6, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dubai-prvo-kolo/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u prvom kolu Dubaija“ (пристапено на 1 март 2023)]</ref> а во второто коло бил подобар од холандскиот тенисер [[Талон Грикспор]] (6-2, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dubai-drugo-kolo/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumf Novaka nad Griksporom za četvrtfinale Dubaija“ (пристапено на 1 март 2023)]</ref> Во четвртфиналето, тој го совладал полскиот тенисер [[Хуберт Хуркач]] (6-3, 7-5) и така ја остварил 14. последователна победа од почетокот на годината,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-medju-cetiri-najbolja-u-dubaiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole među četiri najbolja u Dubaiju“ (пристапено на 3 март 2023)]</ref> но во полуфиналето бил поразен од Данил Медведев (4-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/uncategorized/greske-kostale-novaka-finala-atp-turnira-u-dubaiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Greške koštale Novaka finala turnira u Dubaiju“ (пристапено на 3 март 2023)]</ref> Во април, Ѓоковиќ учествувал на турнирот во Монте Карло, каде во второто коло го совладал рускиот тенисер [[Иван Гахов]] (7-6, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-osmini-finala-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Monte Karla“ (пристапено на 14 април 2023)]</ref> но потоа бил поразен во осминафиналето од италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]] (6-4, 5-7, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-cetvrtfinala-monte-karla-sledi-nastup-u-banja-luci/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez četvrtfinala Monte Karla, sledi nastup u Banja Luci“ (пристапено на 14 април 2023)]</ref> Потоа, тој настапил на турнирот „Srpska Open“ во [[Бања Лука]], каде во второто коло го совладал францускиот тенисер Лука ван Аше (6-7, 6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-srpska-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Srpska Opena“ (пристапено на 24 април 2023)]</ref> но во четвртфиналето загубил од сонародникот [[Душан Лајовиќ]] (4-6, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/lajovic-bolji-od-novaka-u-cetvrtfinalu-banjaluke/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Lajović bolji od Novaka u četvrtfinalu Banjaluke“ (пристапено на 24 април 2023)]</ref> На 12 мај, Ѓоковиќ го започнал својот настап на турнирот во Рим, каде во второто коло го совладал аргентинскиот тенисер Томас Мартин Ечеверија (7-6, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-uvodnom-mecu-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u uvodnom meču u Rimu“ (пристапено на 16 мај 2023)]</ref> а во следното коло бил подобар од [[Григор Димитров]] (6-3, 4-6, 6-1).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-mastersa-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u osmini finala Mastersa u Rimu“ (пристапено на 16 мај 2023)]</ref> Во осминафиналето, тој го победил британскиот тенисер [[Камерон Нори]] (6-3, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-medju-osam-najboljih-u-rimu-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak među osam najboljih u Rimu“ (пристапено на 16 мај 2023)]</ref> но во четвртфиналето бил поразен од данскиот тенисер [[Холгер Руне]] (2-6, 6-4, 2-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-cetvrtfinalu-rima-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u četvrtfinalu Rima“ (пристапено на 18 мај 2023)]</ref> Во своето 19. учество на „Ролан Гарос“, Ѓоковиќ во првото коло го победил американскиот тенисер Александар Ковачевиќ (6-3, 6-2, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-drugog-kola-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do drugog kola Rolan Garosa“ (пристапено на 3 јуни 2023)]</ref> Во второто коло, го совладал [[Мартон Фучович]] (7-6, 6-0, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bolji-od-fucovica-za-trece-kolo-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bolji od Fučoviča za treće kolo Rolan Garosa“ (пристапено на 3 јуни 2023)]</ref> додека во третото коло бил подобар од шпанскиот тенисер [[Алехандро Давидович Фокина]] (7-6, 7-6, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-cetvrtom-kolu-rg-posle-velikog-izazova/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u četvrtom kolu RG posle velikog izazova“ (пристапено на 3 јуни 2023)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ го победил шпанскиот тенисер Хуан Пабло Вариљас (6-3, 6-2, 6-2) и така се пласирал во своето 14. последователно а вкупно 17. четвртфинале на овој турнир, постигнувајќи нов рекорд.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-14-uzastopnog-cetvrtfinala-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do 14. uzastopnog četvrtfinala Rolan Garosa!“ (пристапено на 4 јуни 2023)]</ref> Откако во четвртфиналето го совладал рускиот тенисер Карен Хачанов (4-6, 7-6, 6-2, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajan-preokret-novaka-za-polufinale-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajan preokret Novaka za polufinale Rolan Garosa protiv Alkaraza!“ (пристапено на 8 јуни 2023)]</ref> во полуфиналето бил подобар од [[Пабло Алкарас]] (6-3, 5-7, 6-1, 6-1) и така се пласирал во своето седмо финале на Ролан Гарос и 34. финале на „гренд-слем“ турнирите со што го изедначил рекордот на [[Крис Еверт]].<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-savladao-alkaraza-i-plasirao-se-u-finale-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak savladao Alkaraza i plasirao se u finale Rolan Garosa!“ (пристапено на 10 јуни 2023)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ го совладал норвешкиот тенисер [[Каспер Руд]] (7-6, 6-3, 7-5) и така ја освоил третата титула на Ролан Гарос и рекордната 23. „гренд слем“ титула. Истовремено, тој постигнал уште неколку рекорди: единствениот тенисер во историјата кој играл во најмалку седум финалиња на „гренд слем“ турнирите, првиот тенисер во историјата кој секој „гренд слем“ го освојувал барем трипати и најстариот тенисер кој победил на Ролан Гарос. Со оваа титула (94. во кариерата), Ѓоковиќ повторно се вратил на првото место на списокот на најдобрите тенисери во светот со 7 595 бодови.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/goat-noletova-rekordna-23-gren-slem-titula-treci-rg-i-povratak-na-broj-1/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „GOAT: Noletova rekordna 23. gren slem titula, 3. RG i povratak na vrh!“ (пристапено на 11 јуни 2023)]</ref> На 3 јули, во првото коло на „Вимблдон“, Ѓоковиќ го победил аргентинскиот тенисер Педро Качино (6-3, 6-3, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novaka-siguran-u-1-kolu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novaka siguran u 1. kolu Vimbldona“ (пристапено на 11 јули 2023)]</ref> а во второто коло бил подобар од австралискиот тенисер Џордан Томпсон (6-3, 7-6, 7-5), остварувајќи ја 350. победа на гренд-слем турнирите во својата кариера.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-nad-tompsonom-za-trece-kolo-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novakova 350. gren slem pobeda i plasman u treće kolo Vimbldona“ (пристапено на 11 јули 2023)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ го совладал швајцарскиот тенисер [[Стен Вавринка]] (6-3, 6-1, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preko-vavrinke-do-osmine-finala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preko Vavrinke do osmine finala Vimbldona“ (пристапено на 11 јули 2023)]</ref> а во осминафиналето, кое се играло во текот на два дена, го победил полскиот тенисер [[Хуберт Хуркач]] (7-6, 7-6, 5-7, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Vimbldona posle dvodnevne borbe“ (пристапено на 11 јули 2023)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ го совладал рускиот тенисер [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]] (4-6, 6-1, 6-4, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preokretom-do-polufinala-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preokretom do polufinala Vimbldona!“ (пристапено на 16 јули 2023)]</ref> а во полуфиналето бил подобар од италијанскиот тенисер Јаник Синер (6-3, 6-4, 7-6) и по деветти пат во кариерата се пласирал во финалето на овој турнир, поставувајќи нов рекорд, како тенисер со најмногу финалиња на „гренд слем“ турнирите (35).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-devetom-finalu-vimbldona-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u devetom finalu Vimbldona u karijeri!“ (пристапено на 16 јули 2023)]</ref> Во финалето, Ѓоковиќ бил поразен од шпанскиот тенисер Карлос Алкарас (6-1, 6-7, 1-6, 6-3, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, (пристапено на 16 јули 2023)]</ref> Во август, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Синсинати, каде во второто коло се сретнал со Алехандро Давидович Фокина. По првиот сет, кој го добил со резултат 6-4, Фокина го предал натпреварот и така Ѓоковиќ се пласирал во осминафиналето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/predaja-fokine-novak-u-osmini-finala-sinsinatija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Predaja Fokine, Novak u osmini finala Sinsinatija“ (пристапено на 22 август 2023)]</ref> каде го совладал Гаел Монфис (6-3, 6-2) остварувајќи ја 19. победа против овој тенисер, со што поставил нов рекорд постанувајќи тенисер со најмногу победи против еден противник.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-do-19-0-protiv-monfisa-rival-u-cetvrtfinalu-fric/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole do 19-0 protiv Monfisa, rival u četvrtfinalu Fric“ (пристапено на 22 август 2023)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ бил подобар од Тејлор Фриц (6-0, 6-4) и така се пласирал во 135. полуфинале во кариерата,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-polufinala-mastersa-u-sinsinatiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do polufinala Mastersa u Sinsinatiju“ (пристапено на 22 август 2023)]</ref> каде го совладал Александер Зверев (7-6, 7-5).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-finalu-sinsinatija-alkaraz-poslednja-prepreka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u finalu Sinsinatija, Alkaraz poslednja prepreka“ (пристапено на 22 август 2023)]</ref> Најпосле, во финалето, кое траело 3 часа и 49 минути (најдолгото финале во историјата на овој турнир), тој бил подобар од Карлос Алкарас (5-7, 7-6, 7-6), освојувајќи ја третата титула во Синсинати, 39. титула на мастерсите и 95. титула во кариерата. Истовремено, со оваа победа, Ѓоковиќ станал најстариот шампион на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-magicnim-preokretom-do-trece-titule-u-sinsinatiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole magičnim preokretom protiv Alkaraza do treće titule u Sinsinatiju!“ (пристапено на 22 август 2023)]</ref> На 29 август, Ѓоковиќ го започнал настапот на Отвореното првенство на САД, каде во првото коло го совладал францускиот тенисер Александер Мулер (6-0, 6-2, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/uso-novak-makes-fast-start-breezes-into-the-second-round-in-new-york/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „USO: Novak makes fast start, breezes into the second round in New York“ (пристапено на 5 септември 2023)]</ref> во второто коло бил подобар од шпанскиот тенисер Бернабе Запата Миралес (6-4, 6-1, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/nole-advances-into-us-open-third-round/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole advances into US Open third round“ (пристапено на 5 септември 2023)]</ref> а во третото коло остварил победа против сонародникот [[Ласло Ѓере]] (4-6, 4-6, 6-1, 6-3, 6-3)<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-makes-remarkable-comeback-to-reach-the-last-16/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak makes remarkable comeback to reach the last 16“ (пристапено на 5 септември 2023)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ го совладал хрватскиот тенисер [[Борна Гојо]] (6-2, 7-5, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-fires-into-us-open-quarter-finals/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak fires into US Open quarter-finals!“ (пристапено на 5 септември 2023)]</ref> а во своето 13. четврфинале на овој турнир го совладал американскиот тенисер Тејлор Фриц (6-1, 6-4, 6-4) и така се пласирал во 47. полуфинале на „гренд-слем“ турнирите, со што поставил нов рекорд, надминувајќи го Федерер.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-rekordnom-47-gren-slem-polufinalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u rekordnom 47. gren slem polufinalu!“ (пристапено на 7 септември 2023)]</ref> Во полуфиналето го совладал американскиот тенисер [[Бен Шелтон]] (6-3, 6-2, 7-6) и така се пласирал во своето 36. финале на „гренд-слем“ турнирите,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preko-seltona-do-finala-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preko Šeltona do finala US Opena protiv Medvedeva!“ (пристапено на 9 септември 2023)]</ref> каде бил подобар од рускиот тенисер Данил Медведев (6-3, 7-6, 6-3) со што ја освоил четвртата титула на овој турнир, 24. титула на „гренд-слем“ турнирите и вкупно 96. титула во кариерата. Истовремено, тој станал најстариот победник на Отвореното првенство на САД и третиот тенисер во историјата кој во истата година победил на Отвореното првенство на Австралија, на Ролан Гарос и на Отвореното првенство на САД. Со оваа победа, Ѓоковиќ ја започнал 390. недела на првото место на табелата на најдобрите тенисери на АТП.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/cetvrti-us-open-i-24-gren-slem-titula-za-magicnog-noleta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Četvrti US Open i 24. gren slem titula za magičnog Noleta!“ (пристапено на 11 септември 2023)]</ref> Во ноември, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во Париз. Притоа, во второто коло, тој бил подобар од аргентинскиот тенисер Томас Мартин Ечеверија (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-drugom-kolu-pariza-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u drugom kolu Pariza“ (пристапено на 3 ноември 2023)]</ref> а во третото коло го совладал холандксиот тенисер Талон Грикспор (4-6, 7-6, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-mastersa-u-parizu-posle-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Mastersa u Parizu posle preokreta“ (пристапено на 3 ноември 2023)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ го победил данскиот тенисер [[Холгер Руне]] (7-5, 6-7, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-noleta-nad-runeom-za-polufinale-pariza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Noleta nad Runeom za polufinale Pariza!“ (пристапено на 3 ноември 2023)]</ref> а во полуфиналето бил подобар од рускиот тенисер [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]] (5-7, 7-6, 7-5).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/cudesan-preokret-i-finale-pariza-za-noleta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Čudesan preokret i finale Pariza za Noleta!“ (пристапено на 4 ноември 2023)]</ref> Најпосле, во финалето го совладал бугарскиот тенисер [[Григор Димитров]] (6-4, 6-3) и така ја освоил седмата титула на овој турнир, 40. титула на „мастерсите“ и вкупно 97. титула во кариерата.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rekordna-sedma-titula-za-novaka-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rekordna sedma titula za Novaka u Parizu!“ (пристапено на 5 ноември 2023)]</ref> Истиот месец, тој настапил на завршниот турнир во Торино, како дел од Зелената група, заедно со Синер, Руне и Циципас (кој поради повреда бил заменет со Хуркач).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/atp-finale-2023-zreb/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP Finale: Novak, Siner, Cicipas i Rune u Zelenoj grupi“ (пристапено на 15 ноември 2023)]</ref> Притоа, со победата над Руне (7-6, 6-7, 6-3) го обезбедил првото место на списокот на АТП и така поставил нов рекорд, како првиот тенисер кој бил најдобар тенисер на светот во текот на осум сезони.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rekord-pobedom-nad-runeom-novak-osigurao-broj-1-na-kraju-godine/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rekord: Pobedom nad Runeom Novak osigurao broj 1 na kraju godine!“ (пристапено на 15 ноември 2023)]</ref> Во второто коло, Ѓоковиќ загубил од Јаник Синер (5-7, 7-6, 6-7),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-od-sinera-posle-velike-borbe-cetvrtak-dan-odluke/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka od Sinera posle velike borbe, četvrtak dan odluke“ (пристапено на 18 ноември 2023)]</ref> но со победата против [[Хуберт Хуркач]] (7-6, 4-6, 6-1) го обезбедил пласманот во полуфиналето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-u-polufinalu-zavrsnog-turnira-u-torinu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Spektakl: Novak protiv Alkaraza u polufinalu završnog turnira u Torinu!“ (пристапено на 18 ноември 2023)]</ref> каде бил подобар од Алкарас (6-3, 6-2) и така се пласирал во своето деветто финале на завршниот турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-srusio-alkaraza-i-zakazao-finale-protiv-sinera/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole srušio Alkaraza i zakazao finale protiv Sinera!“ (пристапено на 18 ноември 2023)]</ref> Во финалето по вторпат се сретнале Ѓоковиќ и Синер, но овојпат победата му припаднала на Ѓоковиќ (6-3, 6-3), кој на тој начин поставил уште еден рекорд, како единствениот тенисер во историјата кој седумпати победувал на завршниот турнир на АТП. Со оваа победа, тој ја започнал 400. недела на првото место на списокот на најдобрите тенисери со вкупно 11 245 поени.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-sampion-zavrsnog-turnira-rekordni-sedmi-put/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je šampion završnog turnira rekordni sedmi put!“ (пристапено на 20 ноември 2023)]</ref> На 27 декември, на егзибициониот меч одигран во [[Ријад]], Ѓоковиќ загубил од Алкарас (6-4, 406, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/preokret-alkaraza-za-pobedu-na-egzibiciji-u-rijadu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Preokret Alkaraza za pobedu na egzibiciji u Rijadu“ (пристапено на 29 декември 2023)]</ref> ===2024 година=== На 14 јануари 2024, Ѓоковиќ го започнал настапот на Отвореното првенство на Австралија, каде во првото коло бил подобар од квалификантот, хрватскиот тенисер [[Дино Призмиќ]] (6-2, 6-7, 6-3, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/ao-novak-overcomes-challenge-from-world-no-178-moves-into-r2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „AO: Novak overcomes challenge from world no.178, moves to R2“ (пристапено на 14 јануари 2024)]</ref> во второто коло го совладал австралискиот тенисер Алексеј Попирин (6-3, 4-6, 7-6, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/aus-open-novak-srusio-domaceg-tenisera-u-3-kolu-protiv-eceverija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „AUS Open: Novak srušio domaćeg tenisera, u 3. kolu protiv Ečeverija“ (пристапено на 19 јануари 2024)]</ref> а во третото коло бил подобар од аргентинскиот тенисер [[Томас Мартин Ечевери]] (6-3, 6-3, 7-6). Со овој настап, Ѓоковиќ постигнал нов рекорд, како прв тенисер во историјата кој на секој гренд-слем турнир одиграл барем 100 натпревари.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-sigurno-do-osmine-finala-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak sigurno do osmine finala Australijen Opena“ (пристапено на 19 јануари 2024)]</ref> Во осминафиналето го совладал францускиот тенисер [[Адријан Манарино]] (6-0, 6-0, 6-3) и така се пласирал во 58. четврфинале на „гренд-слем“ турнирите,<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/impressive-novak-cruises-into-australian-open-quarter-finals/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Impressive Novak cruises into Australian Open quarter-finals“ (пристапено на 22 јануари 2024)]</ref> каде бил подобар од американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (7-6, 4-6, 6-2, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-australijen-opena-posle-velike-borbe/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu Australijen Opena posle velike borbe!“ (пристапено на 23 јануари 2024)]</ref> Меѓутоа, во своето 11. полуфинале на овој турнир, Ѓоковиќ бил поразен од италијанскиот тенисер [[Јаник Синер]] (1-6, 2-6, 7-6, 3-6). И покрај поразот, тој го задржал првото место на списокот на најдобрите тенисери со освоени 9 855 бодови.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-polufinalu-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u polufinalu Australijen Opena“ (пристапено на 28 јануари 2024)]</ref> Во март, Ѓоковиќ настапил на [[Мастерс Индијан Велс 2024 – мажи поединечно|мастерсот во Индијан Велс]] (неговото 15. учество на овој турнир), каде во второто коло го совладал австралискиот тенисер [[Александар Вукиќ]] (6-2, 5-7, 6-3), забележувајќи ја 400. победа на мастерсите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-indijen-velsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novakova 400. Masters pobeda u karijeri!“ (пристапено на 12 март 2024)]</ref> Меѓутоа, веќе во следното коло претрпел неочекуван пораз од италијанскиот тенисер Лука Нарди (4-6, 6-3, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/indijen-vels-trece-kolo/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Iznenađenje u Indijen Velsu, Nardi bolji od Novaka“ (пристапено на 12 март 2024)]</ref> Во април, Ѓоковиќ играл на турнирот во Монте Карло, каде во второто коло го совладал [[Роман Сафиулин]] (6-1, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajan-start-novaka-u-monte-karlu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajan start Novaka u Monte Karlu“ (пристапено на 14 април 2024)]</ref> а во третото коло бил подобар од [[Лоренцо Музети]] (7-5, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-monte-karla-nakon-revansa-muzetiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Monte Karla nakon revanša Muzetiju“ (пристапено на 14 април 2024)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ го победил [[Алекс де Минор]] (7-5, 6-4) и така поставил нов рекорд, пласирајќи се во 77. полуфинале на „мастерсите“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-polufinalu-mastersa-u-monaku/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u polufinalu Mastersa u Monaku“ (пристапено на 14 април 2024)]</ref> Меѓутоа, во полуфиналето, тој бил поразен од Каспер Руд (4-6, 6-1, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rud-posle-drame-zaustavio-novaka-u-polufinalu-monte-karla/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rud posle drame zaustavio Novaka u polufinalu Monte Karla“ (пристапено на 14 април 2024)]</ref> На 22 април, на свечената церемонија одржана во [[Мадрид]], Ѓоковиќ по петти пат ја добил наградата „[[Лауреус]]“ за најдобар спортист на светот, со што го изедначил рекордот на Федерер.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/novak-rekordni-peti-put-dobitnik-laureus-nagrade-za-najboljeg-sportistu-sveta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak peti put dobitnik „Laureus“ nagrade za najboljeg sportistu sveta!“ (пристапено на 22 април 2024)]</ref> Во мај, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Рим, каде во второто коло го совладал францускиот тенисер Корентин Мутет (6-3, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/uspesan-start-novaka-na-mastersu-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Uspešan start Novaka na Mastersu u Rimu“ (пристапено на 12 мај 2024)]</ref> но веќе во следното коло претрпел пораз од Алехандро Табило (2-6, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/neocekivani-poraz-novaka-u-trecem-kolu-rima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Neočekivani poraz Novaka u trećem kolu Rima“ (пристапено на 12 мај 2024)]</ref> Истиот месец, Ѓоковиќ настапил и на турнирот во Женева, каде во второто коло го совладал германскиот тенисер Јаник Ханфман (6-3, 6-3) и така, 37. роденден го прославил со 1100. победа во кариерата. По завршувањето на мечот, гледачите му ја испеале роденденската песна, а од организаторот на турнирот добил торта.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rodjendanski-trijumf-novaka-u-drugom-kolu-zeneve/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rođendanski trijumf Novaka u drugom kolu Ženeve“ (пристапено на 25 мај 2024)]</ref> Во следното коло, тој бил подобар од холандскиот тенисер Талонг Грикспор (7-5, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-turnira-u-zenevi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu turnira u Ženevi“ (пристапено на 25 мај 2024)]</ref> но во полуфиналето претрпел неочекуван пораз од чешкиот тенисер Томаш Махач (4-6, 6-0, 1-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-finala-na-turniru-u-zenevi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez finala na turniru u Ženevi“ (пристапено на 25 мај 2024)]</ref> На својот [[Ролан Гарос 2024 – мажи поединечно|20. настап]] на Ролан Гарос, Ѓоковиќ најпрвин го совладал францускиот тенисер Пјер Уг Ербер (6-4, 7-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-na-startu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka na startu Rolan Garosa“ (пристапено на 2 јуни 2024)]</ref> во второто коло бил подобар од шпанскиот тенисер Роберто Крбаљес Баена (6-4, 6-1, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-nole-ekspresno-do-treceg-kola-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Nole ekspresno do trećeg kola Rolan Garosa“ (пристапено на 2 јуни 2024)]</ref> а потоа го победил италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]] (7-5, 6-7, 2-6, 6-3, 6-0) при што нивниот дуел, кој завршил во 3 часот и пет минути по полноќ, ќе остане запишан како најдоцна одиграниот натпревар во историјата на Ролан Гарос.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-trilera-u-osmini-finala-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Čudesni Novak posle četiri i po sata trilera u osmini finala RG!“ (пристапено на 2 јуни 2024)]</ref> Во осминафиналето, тој се сретнал со аргентинскиот тенисер Франсиско Серундоло при што направил уште еден пресврт (6-1, 5-7, 3-6, 7-5, 6-3). Со оваа победа, тој поставил уште еден рекорд, станувајќи тенисер со најмногу победи на гренд слем турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/neunistivi-novak-magicnim-preokretom-dobio-jos-jedan-maraton-i-rekord/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Neuništivi Novak magičnim preokretom dobio još jedan maraton i rekord!“ (пристапено на 3 јуни 2024)]</ref> Така, Ѓоковиќ се пласирал во четврфиналето каде требало да се игра против Каспер Руд, но се повлекол од натпреварите поради повреда на коленото.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-povukao-sa-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak se povukao sa Rolan Garosa!“ (пристапено на 7 јуни 2024)]</ref> Својот настап на Вимблдон Ѓоковиќ го започнал со победа над чешкиот тенисер Вито Коприва (6-1, 6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rutinska-pobeda-novaka-na-startu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rutinska pobeda Novaka na startu Vimbldona“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref> во второто коло го совладал британскиот тенисер Џејкоб Фирнли (6-3, 6-4, 5-7, 7-5)<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Vimbldona“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref>, додека во третото коло бил подобар од австралискиот тенисер [[Алексеј Попирин]] (4-6, 6-3, 6-4, 7-6).<ref>[https://ovakdjokovic.com/vesti/tenis/vimbldon-trece-kolo-novak-popirin/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u osmini finala Vimbldona nakon preokreta protiv Popirina“ (пристапено на 16 јули 2024)]{{Мртва_врска|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од данскиот тенисер [[Холгер Руне]] (6-3, 6-4, 6-2) и така се пласирал во своето 60. четвртфинале на гренд-слем турнирите,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-u-cetvrtfinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak u četvrtfinalu Vimbldona“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref> каде требало да игра против австралискиот тенисер [[Алекс де Минор|Алекс Де Минор]] кој поради повреда го предал натпреварот.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-vimbldona-de-minor-se-povukao/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu Vimbldona, De Minor se povukao“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref> Во полуфиналето го совладал италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]] (6-4, 7-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/tenis/nole-srusio-muzetija-i-zakazao-novo-finale-vimbldona-sa-alkarazom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole srušio Muzetija i zakazao novo finale Vimbldona sa Alkarazom!“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref> но во своето [[Вимблдон 2024 – мажи поединечно#Финале|десетто финале]] на Вимлдон бил поразен од шпанскиот тенисер Карлос Алкарас (2-6, 2-6, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-finalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u finalu Vimbldona“ (пристапено на 16 јули 2024)]</ref> Во октомври, Ѓоковиќ настапил на „мастерсот“ во [[Шангај мастерс|Шангај]], каде најпрвин го совладал американскиот тенисер Алекс Микелсен (7-6, 7-6),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Šangaja“ (пристапено на 12 октомври 2024)]</ref> а потоа бил подобар и од италијанскиот тенисер Флавио Коболи (6-1, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rutinska-pobeda-novaka-za-osminu-finala-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rutinska pobeda Novaka za osminu finala Šangaja“ (пристапено на 12 октомври 2024)]</ref> Во осминафиналето, тој го победил рускиот тенисер [[Роман Сафиулин]] (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-ekspresno-do-cetvrtfinala-mastersa-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole ekspresno do četvrtfinala Mastersa u Šangaju“ (пристапено на 12 октомври 2024)]</ref> а во четврфиналето бил подобар од чешкиот тенисер Јакуб Меншик (6-7, 6-1, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-preokreta-u-polufinalu-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle preokreta u polufinalu Šangaja“ (пристапено на 12 октомври 2024)]</ref> Во своето деветто полуфинале на овој турнир и 78. полуфинале на „мастерсите“, Ѓоковиќ го совладал американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (6-4, 7-6)<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-u-finalu-sangaja-poslednja-prepreka-siner/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak u finalu Šangaja, poslednja prepreka Siner“ (пристапено на 12 октомври 2024)]</ref> но во финалето бил поразен од италијанскиот тенисер Јаник Синер (6-7, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-titule-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez titule u Šangaju“ (пристапено на 23 октомври 2024)]</ref> На 17 октомври, Ѓоковиќ настапил на егзибициониот турнир „Six Kings Slam“ одржан во [[Ријад]]. Откако бил слободен во првото коло, во полуфиналето се сретнал со Јаник Синер при што повторно бил поразен (2-6, 7-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/nole-bez-finala-na-egzibiciji-u-saudijskoj-arabiji/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole bez finala na egzibiciji u Saudijskoj Arabiji“ (пристапено на 23 октомври 2024)]</ref> Два дена подоцна, во борбата за третото место, Ѓоковиќ го победил Рафаел Надал (6-2, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/novak-slavio-u-poslednjem-mecu-protiv-nadala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak slavio u poslednjem meču protiv Nadala“ (пристапено на 23 октомври 2024)]</ref> Најпосле, на 2 декември, во [[Буенос Аирес]], Ѓоковиќ одиграл пријателски меч со [[Хуан Мартин дел Потро]], кој официјално ја завршил својата професионална тениска кариера. Притоа, Ѓоковиќ претрпел пораз во два сета (4-6, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/del-potro-bids-farewell-to-tennis-with-a-spectacle-featuring-novak-in-buenos-aires/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Del Potro Bids Farewell to Tennis with Novak in Buenos Aires“ (пристапено на 1.5.2025)]</ref> ===2025 година=== На 28 декември 2024 година, Ѓоковиќ го започнал настапот на тенискиот турнир во [[Бризбејн]], Австралија, каде во играта во двојки, тој и [[Ник Кирјос]] биле подобри од двојката Александер Ерлер / Андреас Мис (6-4, 6-7, 10-8),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/atp-brisbane-nole-to-face-__-in-2025-season-opener/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP Brisbane: Nole vs Hijikata in season opener, wins R1 in doubles“ (пристапено на 5.1.2025)]</ref> но во следното коло биле поразени од двојката Никола Мектиќ / Мајкл Венус (2-6, 6-3, 8-10). На 31 декември, Ѓоковиќ го започнал поединечниот настап при што во првото коло бил подобар од јапонскиот тенисер [[Ринки Хиџиката]] (6-3, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/uncategorized-en/novak-kicks-off-2025-season-with-win-over-hijikata-in-brisbane/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak kicks off 2025 season with win over Hijikata in Brisbane“ (пристапено на 5.1.2025)]</ref> Во второто коло, тој бил подобар од Гаел Монфилс (6-3, 6-3), со што поставил нов рекорд, остварувајќи 20 последователни победи против еден тенисер.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novakovih-20-0-protiv-monfisa-za-cetvrtfinale-brizbejna/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak reaches Brisbane quarter-finals“ (пристапено на 5.1.2025)]</ref> Меѓутоа, во четвртфиналето, Ѓоковиќ бил неочекувано поразен од американскиот тенисер Рајли Опелка (6-7, 3-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/opelka-downs-novak-in-brisbane-quarters/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Opelka downs Novak in Brisbane quarters“ (пристапено на 5.1.2025)]</ref> На 13 јануари, Ѓоковиќ го почнал настапот на Отвореното првенство на Австралија (со Енди Мареј како нов тренер), каде во првото коло го совладал американскиот тенисер Нишеш Баравареди (4-6, 6-3, 6-4, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-preokreta-u-drugom-kolu-melburna/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle preokreta u drugom kolu Melburna“ (пристапено на 18.1.2025)]</ref> а во второто коло бил подобар од португалскиот тенисер Жаим Фарија (6-1, 6-7, 6-3, 6-2). Со овој настап, Ѓоковиќ стигнал до 430. натпревари на гренд-слем турнирите и го соборил рекордот на Федерер.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobedom-nad-farijom-novak-se-plasirao-u-3-kolo-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobedom nad Farijom Novak se plasirao u 3. kolo Australijen Opena“ (пристапено на 18.1.2025)]</ref> Потоа, во третото коло, тој бил подобар од Томаш Махач (6-1, 6-4, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sigurnom-igrom-do-osmine-finala-novak-bez-izgubljenog-seta-protiv-mahaca/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sigurnom igrom do 4. kola: Novak bez izgubljenog seta protiv Mahača“ (пристапено на 18.1.2025)]</ref> а во осминафиналето го совладал чешкиот тенисер Јиржи Лехечка (6-3, 6-4 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/aus-open-novak-zakazao-cetvrtfinalni-okrsaj-sa-alkarazom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „AUS Open: Novak zakazao četvrtfinalni okršaj sa Alkarazom!“ (пристапено на 20.1.2025)]</ref> Во четвртфиналето, тој бил подобар од Карлос Алкарас (4-6, 6-4, 6-3, 6-4) и така остварил нов рекорд, пласирајќи се во 50. полуфинале на „гренд-слем“ турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-srusio-alkaraza-posle-spektakularnog-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak srušio Alkaraza posle spektakularnog preokreta!“ (пристапено на 21.1.2025)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ играл против [[Александар Зверев]], меѓутоа, по одиграниот прв сет кој го загубил со 5-7, тој се откажал поради повреда на ногата.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-predao-zverevu-polufinale-zbog-povrede/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak predao Zverevu polufinale zbog povrede“ (пристапено на 24.1.2025)]</ref> Во февруари, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Доха, каде во играта во двојки, тој и [[Фернандо Вердаско]] оствариле победа против двојката Бублик/Хачанов (6-1, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-se-vraca-na-teren-u-dohi-organizatori-objavili-zreb/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP Doha: Nole i Verdasko uspešni u dublu, sledi meč protiv Beretinija“ (пристапено на 9.3.2025)]</ref> но во четвртфиналето претрпеле пораз од двојката Хари Хелиовар/Хенри Патен (5-7, 4-6). Во поединечна конкуренција, Ѓоковиќ бил поразен уште во првото коло од Матео Беретини (6-7, 2-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-porazen-na-startu-turnira-u-dohi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak poražen na startu turnira u Dohi“ (пристапено на 9.3.2025)]</ref> Во март, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Индијан Велс, каде бил слободен во првото коло, а во второто коло бил поразен од холандскиот тенисер Ботик ван де Зандшулп (2-6, 6-3, 1-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-treceg-kola-u-indijen-velsu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez trećeg kola u Indijen Velsu“ (пристапено на 9.3.2025)]</ref> Истиот месец, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Мајами, каде во второто коло го совладал австралискиот тенисер Ринки Хиџикате (6-0, 7-6) и така поставил нов рекорд — најмногу настапи на „мастерсите“ (501).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajan-start-novaka-u-majamiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajan start Novaka u Majamiju“ (пристапено на 23.3.2025)]</ref> Потоа, во третото коло, тој бил подобар од аргентинскиот тенисер Камило Уго Карабељи (6-1, 7-6)<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumf-novaka-protiv-karabeljija-za-osminu-finala-majamija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumf Novaka protiv Karabeljija za osminu finala Majamija“ (пристапено на 24.3.2025)]</ref> при што поставил уште еден рекорд, остварувајќи ја 411. победа на „мастерсите“ со што го претекнал Надал.<ref>[https://www.dnevnik.rs/sport/tenis/djokovic-osmini-finala-majamija-prvo-dominirao-pa-rezirao-dramu-na-kraju-pa-slomio-karabeljija-2025-03-23 Дневник, „ЂОКОВИЋ У ОСМИНИ ФИНАЛА МАЈАМИЈА: Прво доминирао, па режирао драму и на крају па сломио Карабељија“ (пристапено на 24.3.2025)]</ref> Во осминафиналето, тој бил подобар од италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]] (6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-ekspresno-do-cetvrtfinala-majamija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak ekspresno do četvrtfinala Majamija!“ (пристапено на 27.3.2025)]</ref> а во четвртфиналето го совладал американскиот тенисер [[Себастијан Корда]] (6-3, 7-6) и така се пласирал во своето 79. полуфинале на „мастерсите“, а истовремено станал најстариот полуфиналист во историјата на „мастерсите“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-je-najstariji-masters-polufinalista-u-istoriji/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak je najstariji Masters polufinalista u istoriji!“ (пристапено на 28.3.2025)]</ref> Во полуфиналето, тој бил подобар од бугарскиот тенисер Григор Димитров (6-2, 6-3) и така се пласирал во своето 60. финале на „мастерсите“ и 142. финале на турнирите организирани од АТП.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-bez-izgubljenog-seta-do-finala-majamija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak bez izgubljenog seta do finala Majamija!“ (пристапено на 28.3.2025)]</ref> Сепак, Ѓоковиќ не успеал да ја освои 100. титула во кариерата, зашто во финалето бил поразен од чешкиот тенисер [[Јакуб Меншик]] (6-7, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-u-finalu-majamija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka u finalu Majamija posle velike borbe“ (пристапено на 1.4.2025)]</ref> На „мастерсот“ во Монте Карло, Ѓоковиќ настапил од второто коло во кое бил совладан од чилеанскиот тенисер Алехандро Табило (3-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/monte-karlo-cileanac-tabilo-zaustavio-novaka-u-2-kolu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Monte Karlo: Čileanac Tabilo zaustavio Novaka u 2. kolu“ (пристапено на 13.4.2025)]</ref> Истата судбина ја доживеал и на „мастерсот“ во Мадрид, каде повторно настапил од второто коло и претрпел пораз од италијанскиот тенисер Матео Арналди (3-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/arnaldi-zaustavio-novaka-u-drugom-kolu-madrida/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Arnaldi zaustavio Novaka u drugom kolu Madrida“ (пристапено на 26.4.2025)]</ref> Потоа, Ѓоковиќ настапил на турнирот во [[Женева]], каде во четвртфиналето, на својот 38. роденден, го совладал италијанскиот тенисер Матео Арналди (6-4, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rodjendanski-trijumf-u-zenevi-novak-u-polufinalu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Rođendanski trijumf u Ženevi – Novak u polufinalu!“ (пристапено на 27.5.2025)]</ref>, а во полуфиналето бил подобар од британскиот ренисер [[Камерон Нори]] (6-4, 6-7, 6-1) и така се пласирал во 143. финале во кариерата.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-finalu-zeneve-borba-za-istorijsku-100-titulu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u finalu Ženeve – borba za istorijsku 100. titulu“ (пристапено на 27.5.2025)]</ref> Со победата над [[Хуберт Хуркач]] во финалето (5-7, 7-6, 7-6), тој ја освоил својата прва титула на овој турнир и 100. титула во кариерата и така станал третиот тенисер во историјата кој освоил барем 100 титули.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/magicni-novak-posle-preokreta-do-jubilarne-100-titule-u-karijeri/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Magični Novak posle preokreta do jubilarne 100. titule u karijeri!“ (пристапено на 27.5.2025)]</ref> На 27 мај 2025, Ѓоковиќ го започнал своето 22. учество на Ролан Гарос, каде во првото коло бил подобар од американскиот тенисер Мекензи Мекдоналд (6-3, 6-3, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-drugog-kola-rolan-garosa-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do drugog kola Rolan Garosa“ (пристапено на 27.5.2025)]</ref><ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/mutet-nije-imao-resenje-novak-u-trecem-kolu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Mutet nije imao rešenje – Novak u trećem kolu Rolan Garosa“ (пристапено на 4.6.2025)]</ref> во второто коло го совладал францускиот тенисер Корентин Мутет (6-3, 6-2, 7-6), а во третото коло остварил победа против австрискиот тенисер Филип Мишолиќ (6-3, 6-4, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/bez-izgubljenog-seta-novak-srusio-misolica-za-osminu-finala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Bez izgubljenog seta – Novak srušio Mišolića za osminu finala“ (пристапено на 4.6.2025)]</ref> Во осминафиналето, тој бил подобар од британскиот тенисер Камерон Нори (6-2, 6-3, 6-2), остварувајќи ја 100. победа на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/100-novakova-pobeda-na-rg-za-cetvrtfinale-protiv-zvereva/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „100. Novakova pobeda na RG za četvrtfinale protiv Zvereva!“ (пристапено на 4.6.2025)]</ref> Во четвртфиналето, тој го совладал германскиот тенисер Александер Зверев (4-6, 6-3, 6-2, 6-4) и така се пласирал во 13. полуфинале на овој турнир,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-preokretom-do-polufinala-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole preokretom do polufinala Rolan Garosa!“ (пристапено на 2.7.2025)]</ref> каде бил поразен од Јаник Синер (4-6, 5-7, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siner-zaustavio-novaka-u-polufinalu-rolan-garosa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siner zaustavio Novaka u polufinalu Rolan Garosa“ (пристапено на 2.7.2025)]</ref> Во првото коло на турнирот во [[Вимблдон 2025 – мажи поединечно|Вимблдон]], Ѓоковиќ го совладал францускиот тенисер Александар Муле (6-1, 6-7, 6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-uvodnom-mecu-na-vimbldonu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u uvodnom meču na Vimbldonu“ (пристапено на 2.7.2025)]</ref> во второто коло бил подобар од британскиот тенисер Даниел Еванс (6-3, 6-2, 6-0),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ekspresno-do-treceg-kola-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ekspresno do trećeg kola Vimbldona!“ (пристапено на 3.7.2025)]</ref> а во третото коло го победил сонародникот [[Миомир Кецмановиќ]] (6-3, 6-0, 6-4), остварувајќи ја 100. победа на овој турнир.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-greske-100-pobeda-na-vimbldonu-za-plasman-u-osminu-finala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez greške – 100. pobeda na Vimbldonu za plasman u 4. kolo!“ (пристапено на 6.7.2025)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ бил подобар од австралискиот тенисер [[Алекс де Минор]] (1-6, 6-4, 6-4, 6-4) и така се пласирал во 16. четвртфинале на Вимблдон и 63. четвртфинале на „гренд-слем“ турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-preokreta-u-16-cetvrtfinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle preokreta u 16. četvrtfinalu Vimbldona“ (пристапено на 7.7.2025)]</ref> Во четврфиналето, тој го совладал италијанскиот тенисер [[Флавио Коболи]] (6-7, 6-2, 7-5, 6-4) и така се пласирал во своето 14. полуфинале на Вимблдон и 52. полуфинале на „гренд-слем“ турнирите,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobedjen-i-koboli-novak-u-jos-jednom-polufinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Savladan i Koboli, Novak u još jednom polufinalu Vimbldona“ (пристапено на 10.7.2025)]</ref> каде бил поразен од Јаник Синер (3-6, 3-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/siner-zaustavio-novaka-u-polufinalu-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siner zaustavio Novaka u polufinalu Vimbldona“ (пристапено на 12.7.2025)]</ref> Настапот на Отвореното првенство на САД, Ѓоковиќ го започнал во играта на мешани двојки при што тој и Олга Даниловиќ биле поразени уште во првото коло од руската двојка [[Данил Медведев]] / [[Мира Андреева]] (2-4, 3-5).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-zapoceo-us-open-nastupom-u-miks-dublu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak započeo US Open nastupom u miks dublu“ (пристапено на 26.8.2025)]</ref> Во поединечна конкуренција, во првото коло, тој го совладал американскиот тенисер Лернер Тиен (6-1, 7-6, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/trijumfalan-start-novaka-na-us-openu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Trijumfalan start Novaka na Otvorenom prvenstvu SAD“ (пристапено на 26.8.2025)]</ref> а во второто коло бил подобар од американскиот тенисер Закари Свајда (6-7, 6-3, 6-3, 6-1), поставувајќи нов рекорд — најмногу пласмани во третото коло на гренд-слем турнирите (75).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-preokretom-do-treceg-kola-otvorenog-prvenstva-sad/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak preokretom do trećeg kola Otvorenog prvenstva SAD“ (пристапено на 29.8.2025)]</ref> Во третото коло, тој остварил победа над британскиот тенисер [[Камерон Нори]] (6-4, 6-7, 6-2, 6-3) и така се пласирал во осминафиналето,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-us-opena-2025/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole u osmini finala US Opena“ (пристапено на 30.8.2025)]</ref> каде бил подобар од германскиот тенисер Јан Ленард Штруф (6-3, 6-3, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/us-open-novak-zakazao-cetvrtfinale-sa-fricom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „US Open: Novak zakazao četvrtfinale sa Fricom“ (пристапено на 14.9.2025)]</ref> Во четвртфиналето, тој го совладал американскиот тенисер [[Тејлор Фриц]] (6-3, 7-53-6, 6-4) и така се пласирал во своето 14. полуфинале на овој турнир, поставувајќи два нови рекорда: првиот тенисер кој седумпати во една календарска година се пласирал во сите полуфиналиња на „гренд-слем“ турнирите и најстариот тенисер во отворената ера (38 години и 94 денови) кој во една сезона учествувал во полуфиналињата на сите четири „гренд-слем“ турнири.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/deveto-poglavlje-rivalstva-novak-i-alkaraz-u-borbi-za-finale-us-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Deveto poglavlje rivalstva: Novak i Alkaraz u borbi za finale US Opena“ (пристапено на 14.9.2025)]</ref> Сепак, во полуфиналето, тој бил поразен од шпанскиот тенисер Карлос Алкарас (4-6, 6-7, 2-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-zaustavljen-u-polufinalu-us-opena-alkaraz-ide-u-finale/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak zaustavljen u polufinalu US Opena – Alkaraz ide u finale“ (пристапено на 14.9.2025)]</ref> Во октомври, Ѓоковиќ учествувал на „мастерсот“ во Шангај, каде во второто коло го совладал хрватскиот тенисер [[Марин Чилиќ]] (6-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-dva-seta-do-treceg-kola-mastersa-u-sangaju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle dva seta do trećeg kola Mastersa u Šangaju“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref> во третото коло бил подобар од германскиот тенисер Јаник Ханфман (4-6, 7-5, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/osmina-finala-sangaja-za-novaka-posle-velike-borbe-i-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Osmina finala Šangaja za Novaka posle velike borbe i preokreta“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref>, а во осминафиналето го победил шпанскиот тенисер Џауме Мунар (6-3, 5-7, 6-2), со што поставил нов рекорд, станувајќи најстариот четврфиналист на некој „мастерс“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Šangaja, postavio još jedan rekord!“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref> Во четврфиналето, Ѓоковиќ го совладал белгискиот тенисер Зизу Бергс (6-3, 7-5) и така се пласирал во 80. полуфинале на „мастерсите“, а станал и најстариот тенисер во историјата кој успеал да се пласира во полуфинале на некој „мастерс“.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/sjajni-novak-preko-bergsa-do-polufinala-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Sjajni Novak preko Bergsa do 80. Masters polufinala“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref> Меѓутоа, во полуфиналето бил поразен од тенисерот од Монако, Валентин Вашеро (3-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/povreda-i-vasero-jaci-od-novaka-u-polufinalu-sangaja/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Povreda i Vašero jači od Novaka u polufinalu Šangaja“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref> Потоа, Ѓоковиќ настапил на егзибициониот турнир „Судирот на шесте кралеви“ (Six Kings Slam) во [[Саудиска Арабија]], каде во полуфиналето загубил од Јаник Синер (4-6, 2-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/dogadjaji/siner-pobedio-novaka-i-izborio-drugo-uzastopno-finale-six-kings-slam-a-protiv-alkaraza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Siner pobedio Novaka i izborio drugo uzastopno finale Six Kings Slam-a protiv Alkaraza“ (пристапено на 16.10.2025)]</ref> Во ноември, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Атина, каде во првото коло го совладал чилеанскиот тенисер Алехандро Табило (7-6, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-makes-strong-start-in-athens/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak makes strong start in Athens“ (пристапено на 30.11.2025)]</ref> потоа бил подобар од Нуно Борхес (7-6, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-reaches-athens-sfs/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak reaches Athens SFs“ (пристапено на 30.11.2025)]</ref>, а во полуфиналето извојувал победа над германскиот тенисер Јаник Ханфман (6-3, 6-4)<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/nole-marches-into-the-athens-final/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole marches into the Athens final!“ (пристапено на 30.11.2025)]</ref> На тој начин, тој се пласирал во 144. финале на турнирите организирани од АТП, каде го совладал италијанскиот тенисер Лоренцо Музети (4-6, 6-3, 7-5), освојувајќи ја 101. титула во кариерата. Истовремено, тој поставил нов рекорд со тоа што ја освоил 72. титула на терениет со цврста подлога, соборувајќи го дотогашниот рекорд на Федерер.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/novak-wins-101st-title-in-athens/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak wins 101st title in Athens!“ (пристапено на 30.11.2025)]</ref> ===2026 година=== Во јануари, Ѓоковиќ настапил на Отвореното првенство на Австралија, каде во првото коло го совладал шпанскиот тенисер Педро Мартинес (6-3, 6-2, 6-2), остварувајќи ја 100. победа на овој турнир,<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-pomerio-jos-jednu-granicu-100-pobeda-na-ao/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak pomerio još jednu granicu – 100 pobeda na AO!“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> Во второто коло бил подобар од италијанскиот тенисер Франческо Маестрели (6-3, 6-2, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/ao-druga-pobeda-bez-izgubljenog-seta-za-plasman-u-trece-kolo/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „AO: Druga pobeda bez izgubljenog seta za plasman u treće kolo“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> а во третото коло остварил победа над холандскиот тенисер Ботик ван де Зандшулп (6-3, 6-4, 7-6) при што поставил уште еден рекорд, остварувајќи ја 400. победа на гренд-слем турнирите.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novakova-rekordna-400-pobeda-na-gren-slem-turnirima/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novakova rekordna 400. pobeda na gren slem turnirima!“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> Во осминафиналето, Ѓоковиќ требало да игра со чешкиот тенисер [[Јакуб Меншик]], но тој се откажал поради повреда.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-borbe-u-cetvrtfinalu-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez borbe u četvrtfinalu Australijen Opena“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> Во четвртфиналето, Ѓоковиќ се сретнал со италијанскиот тенисер [[Лоренцо Музети]], кој ги добил првите два сета, но поради повреда бил принуден да го предаде натпреварот.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-australijen-opena-nakon-predaje-muzetija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu Australijen Opena nakon predaje Muzetija“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> Во полуфиналето, Ѓоковиќ го совладал италијанскиот тенисер Јаник Синер (3-6, 6-3, 4-6, 6-4, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-nadigrao-sinera-posle-maratonske-borbe-finale-protiv-alkaraza/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak nadigrao Sinera posle maratonske borbe! Finale protiv Alkaraza!“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> но во финалето загубил од шпанскиот тенисер Пабло Алкарас (6-2, 2-6, 3-6, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-posle-preokreta-porazen-u-finalu-australijen-opena/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak posle preokreta poražen u finalu Australijen Opena“ (пристапено на 1.2.2026)]</ref> Во март, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Индијан Велс, каде во второто коло го победил полскиот тенисер Камил Мајжак (4-6, 6-1, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-novaka-u-drugom-kolu-indijen-velsa-2/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Novaka u drugom kolu Indijen Velsa“ (пристапено на 14.3.2026)]</ref> а во третото коло бил подобар и од американскиот тенисер Александар Ковачевиќ (6-4, 1-6, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-izdrzao-pritisak-i-prosao-u-4-kolo-indijen-velsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prošao u četvrto kolo Indijen Velsa“ (пристапено на 14.3.2026)]</ref> Меѓутоа, во четвртото коло претрпел пораз од британскиот тенисер Џек Дрејпер (6-4, 4-6, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/poraz-novaka-nakon-preokreta-drejpera/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Poraz Novaka nakon preokreta Drejpera“ (пристапено на 14.3.2026)]</ref> Истовремено, заедно со Стефанос Циципас, Ѓоковиќ настапил и во играта на двојки: во првото коло, тие ги совладале бранителите на титулата, Марсел Аревал и Матео Павиќ (6-3, 6-2), но во второто коло изгубиле од Артур Риндеркнеш и Валентин Вашеро (6-7, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-izdrzao-pritisak-i-prosao-u-4-kolo-indijen-velsa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak prošao u četvrto kolo Indijen Velsa“ (пристапено на 14.3.2026)]</ref> На почетокот на мај, Ѓоковиќ настапил на турнирот во Рим, каде во второто коло бил поразен од хрватскиот тенисер Дино Прижмиќ (6-2, 2-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-bez-treceg-kola-na-turniru-u-rimu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez trećeg kola na turniru u Rimu“ (пристапено на 22.6.2026)]</ref> На 24 мај, Ѓоковиќ го започнал 22. настап на Ролан Гарос, каде во првото коло го совладал францускиот тенисер Џовани Петши-Перикар (5-7, 7-5, 6-1, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-pobedom-zapoceo-nastup-na-rolan-garosu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak pobedom započeo nastup na Rolan Garosu“ (пристапено на 22.6.2026)]</ref> во второто коло бил подобар од уште еден француски тенисер, Валентин Роаје (6-3, 6-2, 6-7, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-trecem-kolu-otvorenog-prvenstva-francuske-2026/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u trećem kolu Otvorenog prvenstva Francuske“ (пристапено на 22.6.2026)]</ref> но во третото коло претрпел пораз од бразилскиот тенисер Жоао Фонсека (6-4, 6-4, 3-6, 5-7, 5-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/rolan-garos-trece-kolo-novak-fonseka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Fonseka bolji od Novaka posle maratonske borbe u 3. kolu Rolan Garosa“ (пристапено на 22.6.2026)]</ref> На 29 јуни, Ѓоковиќ го започнал настапот на турнирот во Вимблдон, каде во првото коло го победил кинескиот тенисер Јибинг Ву (6-4, 5-7, 6-4, 6-4),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-slomio-otpor-vua-za-plasman-u-drugo-kolo-vimbldona/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak slomio otpor Vua za plasman u drugo kolo Vimbldona“ (пристапено на 3.7.2026)]</ref> во второто коло го совладал грчкиот тенисер [[Стефанос Циципас]] (6-3, 6-4, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/vimbldon-drugo-kolo-novak-bez-problema-protiv-cicipasa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Vimbldon, drugo kolo: Novak bez problema protiv Cicipasa“ (пристапено на 3.7.2026)]</ref> а во третото коло се сретнал со францускиот тенисер Артур Риндеркнеш. == Настапи во Дејвис-купот == Во 2006 година, Ѓоковиќ ја остварил одлучувачката победа против [[Велика Британија]] победувајќи го [[Грег Руседски]] во четири сета во четвртиот меч, со што му донесол на својот тим водство од 3-1 во серијата и така ја одржал [[Србија и Црна Гора]] во Првата група од Евро-африканската зона во [[Дејвис куп]]от. По овој меч, во медиумите се појавиле вести дека Ѓоковиќ сакал да игра тенис под знамето на Британија. Подоцна, 19-годишниот Ѓоковиќ, кој во тоа време бил број 63 на [[АТП-листа]]та, ја негирал вакавата приказна со зборовите: „Британците се многу љубезни кон нас по Дејвис-купот“. Сепак, нешто повеќе од три години подоцна во октомври 2009 година, Ѓоковиќ потврдил дека разговорите помеѓу неговото семејство и [[ЛТА]] (тениската лига во Англија) во април и во мај 2009 година биле навистина сериозни. По тој повод, Ѓоковиќ изјавил: „Британците ми понудија многу можности и им требаше некој бидејќи [[Енди Мареј]] беше единствениот и сè уште е. Тоа сигурно е разочарување за сите пари кои тие ги вложуваат. Но не ми требаа сите пари што ги имав направено. Почнав да заработувам нешто за себе, доволно за да можам да си дозволам да патувам со тренер, и реков, „Зошто се грижам?“ Јас сум [[Срби]]н, јас сум горд што сум Србин, и не сакав да го расипам сето тоа само затоа што некоја друга држава имала подобри услови. Доколку играв за Велика Британија, сигурно дека ќе играв исто како што играм за мојата земја, но длабоко во себе никогаш немаше да почувствувам дека припаѓам таму. Јас бев тој кој ја донесе одлуката.“ Во 2007 година, победувајќи во сите три мечеви, Ѓоковиќ одиграл клучна улога во плеј-оф победата над [[Австралија]], со што еднагодина подоцна [[Србија]] преминала во [[Светската група]]. Во натпреварот на Србија со [[Русија]], на почетокот на 2008 година, Ѓоковиќ бил надвор од екипата поради [[грип]] и бил принуден да го пропушти неговиот меч во поединечна конкуренција. Потоа се врати за да го добие мечот во дубл, во тим со [[Ненад Зимоњиќ]], пред да биде принуден да се повлече во неговиот меч во поединечна конкуренција против [[Николај Давиденко]]. Ѓоковиќ, исто така, имал голема улога во напредокот на Србија во Светската група во 2009 година. Од 6-8 март, тој играл клучна улога во пласманот на Србија во четврт-финалето во Светската група (за првпат во нејзината независна историја), победувајќи ги [[Сем Квери]] и [[Џон Изнер]] во мечот со екипата на САД. Во 2010 година, Србија се пласирала во финалето на Дејвис купот, со победите над [[Хрватска]] (4-1) и [[Чешка]] (3-2). Србија се вратила од негатива од 1-2 до победа од 3-2 против [[Франција]] во финалната пресметка во [[Белград]] и така освоила првиот [[Дејвис куп]]. Во финалето, Ѓоковиќ остварил две победи во поединечна категорија за Србија, победувајќи ги [[Жил Симон]] и [[Гаел Монфис]]. Тој бил ‘рбетот на српскиот состав, остварувајќи 7-0 во поединечна конкуренција и така ја доведол својата земја до титулата, иако во одлучувачката пресметка во финалето победата ја остварил [[Виктор Троицки]]. Во ноември 2019 година, Ѓоковиќ бил дел од екипата на [[Србија]] на турнирот на [[Дејвис куп]]от, одржан во [[Мадрид]], каде Србија се натпреварувала во групата А. Во првото коло, Србија била подобра од [[Јапонија]], остварувајќи три победи при што Ѓоковиќ бил подобар од Јохишито Нишиока (6-1, 6-2),<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dejvis-kup-trijumf-srbije-protiv-japana/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dejvis kup: Trijumf Srbije protiv Japana“ (пристапено на 20 ноември 2019)]</ref> а утредента ја совладала и репрезентацијата на Франција при што Ѓоковиќ бил подобар од [[Беноа Пер]] (6-3, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-srbije-nad-francuskom-za-cetvrtfinale-dejvis-kupa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Srbije nad Francuskom za četvrtfinale Dejvis kupa!“ (пристапено на 22 ноември 2019)]</ref> Меѓутоа, во четвртфиналето, Србија била поразена од репрезентацијата на Русија откако Ѓоковиќ го совладал [[Карен Качанов]] (6-3, 6-3), но во играта на двојки Ѓоковиќ и [[Виктор Троицки]] биле поразени од Качанов и [[Андреј Рубљов (тенисер)|Андреј Рубљов]] (6-4, 4-6, 6-7).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dejvis-kup-cetvrtfinale-srbija-rusija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dejvis kup – četvrtfinale: Poraz Srbije posle dramatične završnice“ (пристапено на 22 ноември 2019)]</ref> Во ноември 2021 година, Ѓоковиќ бил дел од екипата на [[Србија]] на финалниот турнир на [[Дејвис куп]]от одигран во [[Инсбрук]], каде Србија се натпреварувала во групата Ф. Во првото коло, Србија била подобра од Австрија со три победи при што Ѓоковиќ бил подобар од Денис Новак (6-3, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dejvis-kup-srbija-austrija/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dejvis Kup: Srbija – Austrija 3:0“ (пристапено на 3 декември 2021)]</ref> а утредента била поразена од репрезентацијата на Германија со резултат 1 : 2 при што Ѓоковиќ бил подобар од [[Јан Ленард Штруф]] (6-2, 6-4), а потоа во играта на двојки, тој и Никола Ќаќиќ претрпеле пораз од Кевин Кравјец и Тим Пуц (6-7, 6-3, 6-7).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-doneo-poen-izjednacenja-protiv-nemacke-dubl-odlucuje/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija je u četvrtfinalu Dejvis kupa, rival Kazahstan“ (пристапено на 3 декември 2021)]</ref> Сепак, Србија се пласирала во четврфиналето, одиграно во Мадрид, каде ја совладала репрезентацијата на Казахстан со резултат 2 : 1. Притоа, Ѓоковиќ го совладал Александер Бублик (6-3, 6-4), а во играта на двојки, тој и Ќаќиќ биле подобри од двојката Андреј Голубев/Александар Недовјесов (6-2, 2-6, 6-3).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dejvis-kup-novak-odveo-srbiju-do-polufinala/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dejvis kup: Novak odveo Srbiju do polufinala!“ (пристапено на 3 декември 2021)]</ref> Во полуфиналето, Србија играла против Хрватска, но и покрај победата на Ѓоковиќ над [[Марин Чилиќ]] (6-4, 6-2), Србија била поразена со резултат 1 : 2, откако во играта на двојки, Ѓоковиќ и Филип Крајиновиќ загубиле од хрватската двојка [[Мате Павиќ]]/[[Никола Мектиќ]] (5-7, 1-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dejvis-kup-polufinale-srbija-hrvatska/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija bez finala Dejvis kupa“ (пристапено на 3 декември 2021)]</ref> Во септември 2023 година, Ѓоковиќ бил дел од репрезентацијата на Србија која изборила настап во четвртфиналето на Дејвис купот. Притоа, во играта против репрезентацијата на Шпанија, Ѓоковиќ го совладал Алехандро Давидович Фокина (6-3, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobede-novaka-i-lasla-za-plasman-srbije-u-cetvrtfinale-dejvis-kupa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobede Novaka i Lasla za plasman Srbije u četvrtfinale Dejvis Kupa“ (пристапено на 3 ноември 2023)]</ref> Кон крајот на ноември, Ѓоковиќ бил, исто така, дел од репрезентацијата на Србија која во [[Малага]] ја совладала британската репрезентација во четвртфиналето на Дејвис купот. Притоа, Ѓоковиќ го совладал Камерон Нори во два сета (6-4, 6-4).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/srbija-u-polufinalu-dejvis-kupa-posle-pobede-nad-v-britanijom/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija u polufinalu Dejvis Kupa posle pobede nad V.Britanijom“ (пристапено на 26 ноември 2023)]</ref> Во полуфиналето, српската репрезентација била поразена од Италија (1 : 2), а Ѓоковиќ загубил од Јаник Синер (2-6, 6-2, 5-7) по што Ѓоковиќ и [[Миомир Кецмановиќ]] биле поразени од двојката Јаник Синер-Лоренцо Сонего (3-6, 4-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/dk-srbija-italija-11/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „DK: Srbija – Italija 1:2 (пристапено на 26 ноември 2023)]</ref> ==Настапи во Купот на АТП== ===2020 година=== Во јануари 2020 година, Ѓоковиќ се натпреварувал за екипата на Србија на првото издание на [[Куп на АТП|Купот на АТП]], одржан во [[Австралија]]. Притоа, во првото коло од групата А, во натпреварот против екипата на [[Јужна Африка]], Ѓоковиќ го победил [[Кевин Андерсон]] (7-6, 7-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/atp-kup-pobeda-srbije-protiv-juzne-afrike/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ATP kup: Pobeda Srbije protiv Južne Afrike“ (пристапено на 6 јануари 2020)]</ref> Во второто коло, во натпреварот против екипата на Франција, Ѓоковиќ бил подобар од [[Гаел Монфис]] (6-3, 6-2), а потоа во играта во двојки, тој и [[Виктор Троицки]] биле подобри од француската двојка Никола Мау/Едуар Роже Васелан (6-3, 6-7, 10-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/srbija-u-cetvrtfinalu-atp-kupa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbi posle drame srušili Francuze i plasirali se u četvrtfinale ATP kupa!“ (пристапено на 6 јануари 2020)]</ref> Во третото коло од групната фаза, Србија ја совладала репрезентацијата на Чиле, а Ѓоковиќ го совладал Кристијан Гарин (6-3, 6-3).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pobeda-srbije-protiv-cilea-za-maksimalan-ucinak-u-uvodnoj-fazi/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pobeda Srbije protiv Čilea za maksimalan učinak u uvodnoj fazi“ (пристапено на 10 јануари 2020)]</ref> Во четвртфиналето, Србија била подобра од репрезентацијата на Канада при што Ѓоковиќ го победил [[Денис Шаповалов]] (4-6, 6-1, 7-6).<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/srbija-u-polufinalu-atp-kupa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija u polufinalu ATP kupa!“ (пристапено на 10 јануари 2020)]</ref> Потоа, во полуфиналето против Русија, Ѓоковиќ го победил [[Данил Медведев]] (6-1, 5-7, 6-4) и така ја обезбедил победата на својата репрезентација.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/pala-i-rusija-srbija-se-u-nedelju-bori-za-titulu-na-prvom-atp-kupu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Pala i Rusija, Srbija se u nedelju bori za titulu na prvom ATP kupu!“ (пристапено на 12 јануари 2020)]</ref> На 12 јануари, Србија играла во финалето против репрезентацијата на Шпанија во кое Ѓоковиќ најпрвин го победил Надал (6-2, 7-6), а потоа во играта во двојки, тој и Троицки биле подобри од [[Пабло Карења Буста]] и [[Фелисијано Лопес]] (6-3, 6-4). Така, Србија станала првиот победник на Купот на АТП. На ова натпреварување, Ѓоковиќ освоил вкупно 575 бода.<ref>[http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/srbija-je-sampion-atp-kupa/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija je šampion prvog ATP kupa!“ (пристапено на 12 јануари 2020)]</ref> ===2021 година=== На почетокот од февруари 2021 година, Ѓоковиќ настапил за репрезентацијата на Србија на второто издание на Купот на АТП, одржан во [[Мелбурн]]. Во рамките на натпреварите од групата А, на 2 февруари, Ѓоковиќ го совладал [[Денис Шаповалов]] (7-5, 7-5), а потоа, во играта на двојки, тој и Филип Краиновиќ ја совладале канадската двојка Раониќ/Шаповалов (7-5, 7-6) и така Србија ја победила Канада со резултат 2:1.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/atp-kup-maestralna-pobeda-srbije-posle-preokreta/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „TP kup: Maestralna pobeda Srbije protiv Kanade posle preokreta“ (пристапено на 4 февруари 2021)]</ref> Во натпреварот против репрезентацијата на Германија, Ѓоковиќ го совладал Зверев (6-7, 6-2, 7-5), но играта во двојки, тој и [[Никола Ќаќиќ]] биле поразени од двојката Зверев/Штруф (6-7, 7-5, 7-10). На крајот, Србија била поразена со резултат 1-2 и не успеала да се пласира во полуфиналето.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/atp-kup-srbija-bez-polufinala-posle-drame/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Srbija bez polufinala ATP kupa posle drame“ (пристапено на 4 февруари 2021)]</ref> ==Настапи на Олимписките игри== ===Токио 2020=== На 24 јули 2021 година, Ѓоковиќ го започнал својот настап на [[Олимписки игри во Токио (2020)|Олимписките игри во Токио]] при што во првото коло го совладал боливискиот тенисер Уго Делиен (6-2, 6-2).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-rutinski-do-drugog-kola-oi-u-tokiju/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak rutinski do drugog kola OI u Tokiju“ (пристапено на 28.7.2021)]</ref> Потоа, во второто коло го совладал германскиот тенисер Жан Ленард Штруф (6-4, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-u-osmini-finala-olimpijade/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Nole dominantno do osmine finala Olimpijade“ (пристапено на 28.7.2021)]</ref> а во осминафиналето бил подобар од шпанскиот тенисер [[Алехандро Давидович Фокина]] (6-3, 6-1).<ref name="ReferenceA">[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nova-sigurna-pobeda-i-cetvrtfinale-olimpijskih-igara-za-novaka/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Dva četvrtfinala za Novaka na Olimpijskim igrama“ (пристапено на 28.7.2021)]</ref> Во четврфиналето, тој го совладал јапонскиот тенисер [[Кеи Нишикори]] (6-2, 6-0).<ref name="ReferenceB">[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-polufinalu-olimpijade/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u polufinalu Olimpijade u singlu i dublu!“ (пристапено на 29.7.2021)]</ref> Меѓутоа, во полуфиналето, Ѓоковиќ претрпел пораз од [[Александар Зверев]] (6-1, 3-6, 1-6).<ref name="ReferenceC">[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/tezak-poraz-novaka-u-polufinalu-olimpijskih-igara/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Težak poraz Novaka u polufinalu Olimpijskih igara“ (пристапено на 29.7.2021)]</ref> Во борбата за третото место, Ѓоковиќ загубил од шпанскиот тенисер [[Пабло Карењо Буста]] (4-6, 7-6, 3-6) и така не успеал да освои олимписки медал.<ref name="Tokiju 2021">[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/olimpijske-igre-novak-bez-medalje/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bez medalje na Olimpijskim igrama u Tokiju“ (пристапено на 1.8.2021)]</ref> Истовремено, Ѓоковиќ и Нина Стојановиќ ја победиле бразилската двојка Марсело Мело/Луиса Стефани (6-3, 6-4) и така се пласирале во четврфиналето во натпреварите на мешани двојки.<ref name="ReferenceA"/> Таму, тие играле со германската двојка Кевин Кравиц/Лаура Сигмунд (6-1, 6-2).<ref name="ReferenceB"/> Меѓутоа, во полуфиналето, тие биле поразени од руската двојка [[Аслан Карацев]]/[[Елена Веснина]] (6-7, 5-7).<ref name="ReferenceC"/> Во борбата за третото место, требало да играат со австралиската двојка [[Џон Пирс]]/[[Ешли Барти]], но натпреварот бил откажан поради повреда на Ѓоковиќ така што ниту во таа конкуренција Ѓоковиќ не освоил медал.<ref name="Tokiju 2021"/> ===Париз 2024=== Ѓоковиќ настапил за репрезентацијата на Србија и на [[Олимписки игри 2024|Олимписките игри во Париз]] (2024), каде во првото коло го совладал австралискиот тенисер Метју Ебден (6-0, 6-1),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-deklasirao-ebdena-u-1-kolu-olimpijskog-turnira/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak bolji od Ebdena u 1. kolu olimpijskog turnira, sledi duel sa Rafom“ (пристапено на 30.7.2024)]</ref> а во второто коло бил подобар од Рафаел Надал (6-1, 6-4) со што го зголемил водството во меѓусебните борби на 31-29.<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/olimpijske-igre-nole-prejak-za-rafu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Olimpijske igre: Nole prejak za Rafu!“ (пристапено на 30.7.2024)]</ref> Во третото коло, Ѓоковиќ бил подобар од германскиот тенисер Доминик Кепфер (7-5, 6-3),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-u-cetvrtfinalu-olimpijade-u-parizu/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak u četvrtfinalu Olimpijade u Parizu“ (пристапено на 2.8.2024)]</ref> а во четврфиналето го победил грчкиот тенисер [[Стефанос Циципас]] (6-3, 7-6).<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/cudesna-pobeda-novaka-za-polufinale-olimpijskih-igara/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Čudesna pobeda Novaka za polufinale Olimpijskih igara!“ (пристапено на 2.8.2024)]</ref> Откако во полуфиналето го совладал италијанскиот тенисер Лоренцо Музети (6-4, 6-2),<ref>[https://novakdjokovic.com/vesti/tenis/novak-ima-medalju-na-olimpijadi-u-nedelju-se-bori-za-zlato/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Novak ima medalju na Olimpijadi, u nedelju se bori za zlato!“ (пристапено на 3.8.2024)]</ref> во финалето бил подобар и од Карлос Алкарас (7-6, 7-6) и така конечно го освоил златниот олимписки медал со што станал петтиот тенисер во историјата што успеал да го оствари т.н. „златен слем“ (победа на четирите „грен слем“ турнири, на завршниот турнир и освоен златен олимписки медал). Ова финале ќе биде одбележано и по тоа што во него играле најстариот (Ѓоковиќ со 37 години) и најмладиот (Алкарас со 21 година) учесник во историјата на тениските турнири на Олимписките игри.<ref>[https://novakdjokovic.com/uncategorized/zlato-na-olimpijskim-igrama-za-novaka-i-srbiju-kruna-karijere/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „ZLATO na Olimpijskim igrama za Novaka i Srbiju, kruna karijere! (пристапено на 4.8.2024)]</ref> ==Настапи на Јунајтед купот== На преминот од 2023 во 2024 година, Ѓоковиќ настапил за репрезентацијата на Србија на Јунајтед купот (''United Cup''), одржан во [[Перт]]. Притоа, во натпреварот против репрезентацијата на Кина, тој бил подобар од Жижен Жанг (6-3, 6-2), а потоа, во играта на двојки, тој и Олга Даниловиќ ја совладале кинеската двојка Жижен Жанг / Ќинвенг Женг (6-4, 1-6, 10-6) и така Србија победила со резултат 2 : 1.<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/united-cup-serbia-china/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „United Cup: Serbia – China 2-1“ (пристапено на 14 јануари 2024)]</ref> Во следното коло, репрезентацијата на Србија била подобра од чешката репрезентација со резултат 2 : 1, а Ѓоковиќ го совладал Јиржи Лехецка (6-1, 6-7, 6-1).<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/united-cup-srb-cze-1-1-tie-goes-to-a-deciding-mixed-doubles-match/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „Serbia through to United Cup quarterfinals with Australia“ (пристапено на 14 јануари 2024)]</ref> Во четвртфиналето, српската репрезентација загубила од Австралија, а Ѓоковиќ бил поразен од [[Алекс Де Минаур]] (4-6, 4-6)<ref>[https://novakdjokovic.com/en/news/tennis/de-minaur-downs-novak-gives-australia-qf-lead-in-perth/ Официјално мрежно место на Ѓоковиќ, „United Cup: Australia is through to the semi-finals“ (пристапено на 14 јануари 2024)]</ref> == Стил на игра и опрема == Ѓоковиќ е играч на сите делови од теренот со нагласок на агресивна игра на основната линија. Неговите удари од земја од двете крила се постојани, длабоки и пенетрирачки. Неговиот бекхенд се смета за еден од најдобрите. Сепак, неговото најдобро оружје е бекхендот кој го удира кон линијата со големо темпо и прецизност. Тој е, исто така, познат како еден од подвижните тенисери со супериорна агилност, покриеност на теренот и одбранбена способност. По големите тешкотии во техниката во сезоната во 2009 година, неговиот сервис е повторно едно од неговите најголеми оружја, носејќи му многу лесни бодови, при што неговиот прв сервис е типичен рамен удар, додека претпочита да го удира својот втор сервис сечено и отворено. [[Дарен Кејхил]] изјави дека Ѓоковиќ, заедно со [[Давид Ферер]], е најдобриот враќач на сервис кај мажите. Повремено Ѓоковиќ го удира топчето од земјата – најмногу заради разлутување на неговите противници – како и добро маскиран бекхенд вртен дроп-кик удар и сечење на бекхенд ударот. Ѓоковиќ употребува рекети „Хед“ исползувајќи вообичаена ПиЏеј (пеинт џоб) на врвот на „Ју Трек Спид Про“ рекет, после употребата на „Вилсон“ до крајот на 2008 година. Во 2011 година, на [[Отвореното првенство на Австралија]], тој почнал да користи вообичаен ПиЏеј на главата на „Ју Трек АјГи Спид ЕмПи“ 18/20 со технологија на инегра влакна. Ѓоковиќ користи жици кои се состојат од негов сопствен хибрид од главно природен Гат на главата и од Луксилон Биг Бенгер Алу Пауер Раф на вкрстувањата. На крајот на 2009 година, Ѓоковиќ преминал од „[[Адидас]]“ на „[[Серџо Такини]]“, потпишувајќи десетгодишен договор со италијанската компанија за облека. Ѓоковиќ од скоро почна да носи вообичаена црвена и сина [[Адидас]] барикада 6,0 патики кои се во бојата на српското национално знаме. Dolgo vreme, Ѓоковиќ го тренирал поранешниот словачки професионален тенисер [[Мариан Вајда]] со кого ја прекинал долгогодишната соработка во 2022 година. Во мај 2012 година Ѓоковиќ го раскинал договорот со „[[Серџо Такини]]“ и потпишаl петгодишен договор со јапонската компанија за облека „[[Уникло]]“. ==Гренд слем турнири== === Временска изведба на „Гренд слем“ турнирите === {|class=wikitable style=text-align:center;font-size:97% |- !Турнир!![[2005 ATP Tour|2005]]!![[2006 ATP Tour|2006]]!![[2007 ATP Tour|2007]]!![[2008 ATP Tour|2008]]!![[2009 ATP World Tour|2009]]!![[2010 ATP World Tour|2010]]!![[2011 ATP World Tour|2011]]!![[2012 ATP World Tour|2012]]!![[2013 ATP World Tour|2013]]!![[2014 ATP World Tour|2014]]!![[2015 ATP World Tour|2015]]!![[ATP World Tour|2016]]!![[ATP World Tour|2017]]!![[ATP World Tour|2018]]!![[ATP World Tour|2019]]!![[ATP World Tour|2020]]!![[ATP World Tour|2021]]!![[ATP World Tour|2022]]!![[ATP World Tour|2023]]!![[ATP World Tour|2024]]!![[ATP World Tour|2025]]!!width=65|Кариера СР!!width=65|Кариера Поб-Пор!!width=65|Победи (%) |- | colspan="14" style="text-align:left;"|'''Гренд слем турнири''' |- | style="background:#fff; text-align:left;"|Отворено првенство на Австралија | style="background:#afeeee;"|[[2005 Australian Open - Men's Singles|1R]] | style="background:#afeeee;"|[[2006 Australian Open - Men's Singles|1R]] | style="background:#afeeee;"|[[2007 Australian Open - Men's Singles|4R]] |bgcolor=lime|[[2008 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#ffebcd;"|[[2009 Australian Open - Men's Singles|QF]] | style="background:#ffebcd;"|[[2010 Australian Open - Men's Singles|QF]] |bgcolor=lime|[[2011 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2012 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2013 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#ffebcd;"|[[2014 Australian Open - Men's Singles|QF]] |bgcolor=lime|[[2015 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2016 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#afeeee;"|[[2017 Australian Open - Men's Singles|2R]] | style="background:#afeeee;"|[[2018 Australian Open - Men's Singles|4R]] |bgcolor=lime|[[2019 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2020 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2021 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |А |bgcolor=lime|[[2023 Australian Open - Men's Singles|'''W''']] |style="background:yellow;"|[[2024 Australian Open – Men's singles|SF]] |style="background:yellow;"|[[2025 Australian Open – Men's singles|SF]] | style="background:#fff;"|10 / 20 | style="background:#fff;"|99–10 | style="background:#fff;"|91% |- | style="background:#fff; text-align:left;"|Ролан Гарос | style="background:#afeeee;"|[[2005 French Open - Men's Singles|2R]] | style="background:#ffebcd;"|[[2006 French Open - Men's Singles|QF]] | style="background:yellow;"|[[2007 French Open - Men's Singles|SF]] | style="background:yellow;"|[[2008 French Open - Men's Singles|SF]] | style="background:#afeeee;"|[[2009 French Open - Men's Singles|3R]] | style="background:#ffebcd;"|[[2010 French Open - Men's Singles|QF]] | style="background:yellow;"|[[2011 French Open - Men's Singles|SF]] | style="background:thistle;"|[[2012 French Open - Men's Singles|F]] | style="background:yellow;"|[[2013 French Open - Men's Singles|SF]] | style="background:thistle;"|[[2014 French Open - Men's Singles|F]] | style="background:thistle;"|[[2015 French Open - Men's Singles|F]] |bgcolor=lime|[[2016 French Open - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#ffebcd;"|[[2017 French Open - Men's Singles|QF]] | style="background:#ffebcd;"|[[2018 French Open - Men's Singles|QF]] | style="background:yellow;"|[[2019 French Open - Men's Singles|SF]] | style="background:yellow;"|[[2020 French Open - Men's Singles|SF]] |bgcolor=lime|[[2021 French Open - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#ffebcd;"|[[2022 French Open - Men's Singles|QF]] |bgcolor=lime|[[2023 French Open - Men's Singles|'''W''']] |style="background:#ffebcd;"|[[2024 French Open – Men's singles|QF]] |style="background:yellow;"|[[2025 French Open – Men's singles|SF]] | style="background:#fff;"|3 / 21 | style="background:#fff;"|101–17 | style="background:#fff;"|86% |- | style="background:#fff; text-align:left;"|Вимблдон | style="background:#afeeee;"|[[2005 Wimbledon Championships - Men's Singles|3R]] | style="background:#afeeee;"|[[2006 Wimbledon Championships - Men's Singles|4R]] | style="background:yellow;"|[[2007 Wimbledon Championships - Men's Singles|SF]] | style="background:#afeeee;"|[[2008 Wimbledon Championships - Men's Singles|2R]] | style="background:#ffebcd;"|[[2009 Wimbledon Championships - Men's Singles|QF]] | style="background:yellow;"|[[2010 Wimbledon Championships - Men's Singles|SF]] |bgcolor=lime|[[2011 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] | style="background:yellow;"|[[2012 Wimbledon Championships - Men's Singles|SF]] | style="background:thistle;"|[[2013 Wimbledon Championships - Men's Singles|F]] |bgcolor=lime|[[2014 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2015 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] | style="background:#afeeee;"|[[2016 Wimbledon Championships - Men's Singles|3R]] |bgcolor=lime|[[2017 Wimbledon Championships - Men's Singles|QF]] |bgcolor=lime|[[2018 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2019 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] |А |bgcolor=lime|[[2021 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] |bgcolor=lime|[[2022 Wimbledon Championships - Men's Singles|'''W''']] | style="background:thistle;"|[[2023 Wimbledon Championships - Men's Singles|F]] | style="background:thistle;"|[[2024 Wimbledon Championships - Men's Singles|F]] | style="background:yellow;"|[[2025 Wimbledon Championships - Men's Singles|SF]] | style="background:#fff;"|7 / 20 | style="background:#fff;"|102–13 | style="background:#fff;"|89% |- | style="background:#fff; text-align:left;"|Отворено првенство на САД | style="background:#afeeee;"|[[2005 US Open - Men's Singles|3R]] | style="background:#afeeee;"|[[2006 US Open - Men's Singles|3R]] | style="background:thistle;"|[[2007 US Open - Men's Singles|F]] | style="background:yellow;"|[[2008 US Open - Men's Singles|SF]] | style="background:yellow;"|[[2009 US Open - Men's Singles|SF]] | style="background:thistle;"|[[2010 US Open – Men's Singles|F]] |bgcolor=lime|[[2011 US Open – Men's Singles|'''W''']] | style="background:thistle;"|[[2012 US Open – Men's Singles|F]] | style="background:thistle;"|[[2013 US Open – Men's Singles|F]] | style="background:yellow;"|[[2014 US Open - Men's Singles|SF]] |bgcolor=lime|[[2015 US Open – Men's Singles|'''W''']] | style="background:thistle;"|[[2016 US Open – Men's Singles|F]] |А |bgcolor=lime|[[2018 US Open – Men's Singles|'''W''']] | style="background:#afeeee;"|[[2019 US Open – Men's Singles|4R]] | style="background:#afeeee;"|[[2020 US Open – Men's Singles|4R]] | style="background:thistle;"|[[2021 US Open – Men's Singles|F]] |А |bgcolor=lime|[[2023 US Open – Men's Singles|'''W''']] |style="background:#afeeee;"|[[2024 US Open – Men's singles|3R]] | | style="background:#fff;"|4 / 18 | style="background:#fff;"|90–14 | style="background:#fff;"|87% |- | style="background:#fff; text-align:left;"|'''Победи-Порази !5–4 !9–4 !19–4 !18–3 !15–4 !19–4 !25–1 !24–3 !24–3 !22–3 !27–1 !21–2 !9–3 !21–2 !22–2 !16–2 !27-1 !11-1 !27-1 !16-3 !15-3 !24 / 79 !392–54 !88% |} === Гренд слем финалиња === ==== Сингл: 37 (24 титула, 13 пати вицешампион) ==== {|class="sortable wikitable" |- |width=80|'''Исходu |width=50|'''Година |width=200|'''Првенство |width=75|'''Подлога |width=200|'''Противник во финалето |width=200|'''Резултат во финалето |- style="background:#ccf;" |bgcolor=FFA07A|Вицешампион||[[2007 US Open - Men's Singles|2007]]||[[Отворено првенство на САД]]||Тврда||{{знамеикона|ШВА}} [[Роже Федерер]]||6–7(4), 6–7(2), 4–6 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2008 Australian Open - Men's Singles|2008]]||[[Отворено првенство на Австралија]]||Тврда||{{знамеикона|FRA}} [[Жо-Вилфред Цонга]]||4–6, 6–4, 6–3, 7–6(2) |- style="background:#ccf;" |bgcolor=FFA07A|Вицешампион||[[2010 US Open - Men's Singles|2010]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]]||4–6, 7–5, 4–6, 2–6 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2011 Australian Open - Men's Singles|2011]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]]||6–4, 6–2, 6–3 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2011 Wimbledon Championships - Men's Singles|2011]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||6-4, 6-1, 1–6, 6–3 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2011 US Open - Men's Singles|2011]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||6–2, 6–4, 6–7, 6-1 |- style="background:#ffc;" | bgcolor="98FB98"|Победник ||2012|| Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||5–7, 6–4, 6–2, 6–7(5), 7–5 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2012||[[Ролан Гарос]]||Земја||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||4-6, 3-6, 6-2, 5-7 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=FFA07A|Вицешампион||[[2012 US Open - Men's Singles|2012]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||6–7(10–12), 5–7, 6–2, 6–3, 2–6 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2013 Australian Open - Men's Singles|2013]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||6-7(2), 7-6(3), 6-3, 6-2 |- style="background:#cfc;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2013||Вимблдон||Трева||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||4-6, 5-7, 4-6 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=FFA07A|Вицешампион||[[2013 US Open - Men's Singles|2013]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||2-6, 6-3, 4-6, 1-6 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2014||[[Ролан Гарос]]||Земја||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||6-3, 5-7, 2-6, 4-6 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2014 Wimbledon Championships - Men's Singles|2014]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|ШВА}} [[Роже Федерер]]||6-7, 6-4, 7-6, 5-7, 6-4 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2015 Australian Open - Men's Singles|2015]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||7-6, 6-7, 6-3, 6-0 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2015||[[Ролан Гарос]]||Земја||{{знамеикона|ШВА}} Станислас Вавринка|| 6-4, 4-6, 3-6, 4-6 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2015 Wimbledon Championships - Men's Singles|2015]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|ШВА}} [[Роже Федерер]]||7-6, 6-7, 6-4, 6-3 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2015 US Open - Men's Singles|2015]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ШВА}} [[Роже Федерер]]||6-4, 5-7, 6-4, 6-4 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2016 Australian Open - Men's Singles|2016]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||6-1, 7-5, 7-6 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor=98FB98|Победник||2016||Ролан Гарос||Земја||{{знамеикона|GBR}} Енди Мареј||3-6, 6-1, 6-2, 6-4 |- style="background:#ccf;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||[[2016 US Open - Men's Singles|2016]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ШВА}} Станислас Вавринка|| 7-6, 4-6, 5-7, 3-6 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2018 Wimbledon Championships - Men's Singles|2018]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|RSA}} [[Кевин Андерсон]]||6-2, 6-2, 7-6 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2018 US Open - Men's Singles|2018]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|ARG}} [[Хуан Мартин дел Потро]]||6–3, 7–6, 6-3 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2019 Australian Open - Men's Singles|2019]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||6-3, 6-2, 6-3 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2019 Wimbledon Championships - Men's Singles|2019]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|ШВА}} [[Роже Федерер]]||7-6, 1-6, 7-6, 4-6, 13-12 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2020 Australian Open - Men's Singles|2020]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|AUT}} Доминик Тим||6-4, 4-6, 2-6, 6-3, 6-4 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2020||[[Ролан Гарос]]||Земја||{{знамеикона|ESP}} Рафаел Надал||0-6, 2-6, 5-7 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2021 Australian Open - Men's Singles|2021]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|RUS}} Данил Медведев||7-5, 6-2, 6-2 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor=98FB98|Победник||2021||Ролан Гарос||Земја||{{знамеикона|GRE}} Стефанос Циципас||6-7, 2-6, 6-3, 6-2, 6-4 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2021 Wimbledon Championships - Men's Singles|2021]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|ITA}} [[Матео Беретини]]||6-7, 6-4, 4-6, 6-3 |- style="background:#ccf;" |bgcolor=FFA07A|Вицешампион||[[2021 US Open - Men's Singles|2021]]||[[Отворено првенство на САД]]||Тврда||{{знамеикона|RUS}} [[Данил Медведев]]||4-6, 4-6, 4–6 |- style="background:#cfc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2022 Wimbledon Championships - Men's Singles|2022]]||[[Вимблдон]]||Трева||{{знамеикона|AUS}} [[Ник Кирјос]]||4-6, 6-3, 6-4, 7-6 |- style="background:#ffc;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2023 Australian Open - Men's Singles|2023]]||Отворено првенство на Австралија||Тврда||{{знамеикона|GRE}} Стефанос Циципас||6-3, 7-6, 7-6 |- style="background:#ebc2af;" |bgcolor=98FB98|Победник||2023||Ролан Гарос||Земја||{{знамеикона|NOR}} [[Каспер Руд]]||7-6, 6-3, 7-5 |- style="background:#cfc;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2023||Вимблдон||Трева||{{знамеикона|ESP}} [[Карлос Алкарас]]||6-1, 6-7, 1-6, 6-3, 4-6 |- style="background:#ccf;" |- style="background:#ccf;" |bgcolor=98FB98|Победник||[[2023 US Open - Men's Singles|2023]]||Отворено првенство на САД||Тврда||{{знамеикона|RUS}} [[Данил Медведев]]||6–3, 7–6, 6-3 |- style="background:#cfc;" |bgcolor="FFA07A"|Вицешампион ||2024||Вимблдон||Трева||{{знамеикона|ESP}} [[Карлос Алкарас]]||2-6, 2-6, 6-7 |} ===Настапи на финалните турнири=== ===== Сингл: 9 (7 титули, 2 пати вицешампион) ===== {|class="sortable wikitable" |- !Резултат !Година !Турнир !Подлога !Противник !class="unsortable"|Резултат |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2008 Tennis Masters Cup – Singles|2008]]||[[ATP World Tour Finals|Шангај]]||Тврда (i)||{{знамеикона|RUS}} [[Николај Давиденко]]||6–1, 7–5 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2012 ATP World Tour Finals – Singles|2012]]||[[ATP World Tour Finals|Лондон]]||Тврда (i)||{{знамеикона|SUI}} [[Роже Федерер]]||7–6<sup>(8–6)</sup>, 7–5 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2013 ATP World Tour Finals – Singles|2013]]||Лондон||Тврда (i)||{{знамеикона|ESP}} [[Рафаел Надал]]||6–3, 6–4 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2014 ATP World Tour Finals – Singles|2014]]||Лондон||Тврда (i)||{{знамеикона|SUI}} Роже Федерер||[[предадена борба]] |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2015 ATP World Tour Finals – Singles|2015]]||Лондон||Тврда (i)||{{знамеикона|SUI}} Роже Федерер||6–3, 6–4 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=#FFA07A|Пораз||[[2016 ATP World Tour Finals – Singles|2016]]||Лондон||Тврда (i)||{{знамеикона|GBR}} [[Енди Мареј]]||3–6, 4–6 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=#FFA07A|Пораз||[[2018 ATP Finals – Singles|2018]]||Лондон||Тврда (i)||{{знамеикона|GER}} [[Александар Зверев]]||4–6, 3–6 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2022 ATP World Tour Finals – Singles|2022]]||Торино||Тврда (i)||{{знамеикона|NOR}} Каспер Руд||7-5, 6–3 |-bgcolor=#fffcc |bgcolor=98FB98|Победа||[[2023 ATP World Tour Finals – Singles|2023]]||Торино||Тврда (i)||{{знамеикона|ITA}} Јаник Синер||7-5, 6–3 |} == Статистики во кариерата == ==Рекорди== {|class=wikitable |- style="background:#afdcec;" |width=200|Турнир||width=50|Година||width=200|Постигнат успех||width=200|Поврзаност на играчот |- |[[Канада]] |[[2007 Rogers Masters – Singles|2007]] |Најмладиот тенисер кој ги победил тројцата најдобри играчи едноподруго||Самостојно |- |[[Mајами Мастерс]] |[[2007 Sony Ericsson Open|2007]] |Најмлад играч кој победил на едно првенство (19 години и 10 месеци)||Самостојно |- |[[Австралијан Опен]] – [[Ролан Гарос]] – [[Wimbledon Championships|Вимболдон]] – [[US Open (tennis)|УС Опен]] |2007–2008 |Најмладиот тенисер кој стигнал до сите четири „гренд слем“ полуфиналиња||Самостојно |- |АТП турнеја |2006–2009 |Најмногу последователни недели како третопласиран на списокот на АТП (91 недели)||Самостојно |- |АТП турнеја |2011 |Најбрзиот играч кој се квалификувал во Финалето на Светската турнеја (18 недели и 6 дена)||Самостојно |- |[[Madrid Open (tennis)|Мадрид]] |[[2009 Mutua Madrileña Madrid Open – Men's Singles|2009]] |Најдолгиот натпревар во историјата од типот „подобар-во-три сета“ (4 часа и 3 минути||[[Рафаел Надал]] |- |[[Австралијан Опен]] – [[Индијан Велс]] – [[Мајами Мастерс]] |2011 |Победник во првите „големи 3“ турнири во една сезона||[[Роџер Федерер]], [[Андре Агаси]], [[Пит Сампрас]] |- |[[ATП Мастерс Светска Турнеја]] |2007–2011 |Достигнување на најмногу различни „мастерс 1000“ финалиња (8/9)||[[Рафаел Надал]], [[Роџер Федерер]] |- |АТП турнеја |2015 |Најголем број победи против најдобрите 10 тенисери во текот на една сезона (31)||Самостојно |- |- |[[Синсинати]] |2018 |Прв тенисер во историјата кој победил на сите девет „мастерс“ турнири („Златен мастерс“)||Самостојно |- |[[Синсинати]] |2020 |Прв тенисер во историјата кој кој го освоил секој „мастерс“ турнир барем двапати||Самостојно |- |[[Австралијан Опен]] – [[Ролан Гарос]] – [[Wimbledon Championships|Вимболдон]] – [[US Open (tennis)|УС Опен]] |2007–2021 |Единствениот тенисер кој на сите четири „гренд слем“ играл најмалку девет полуфиналиња: [[Австралијан Опен]] (9), [[Ролан Гарос]] (10), [[Wimbledon Championships|Вимболдон]] (9), [[US Open (tennis)|УС Опен]] (11)||Самостојно |- |АТП турнеја |2005–2021 |Првиот тенисер кој заработил 150 милиони долари||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2022 |Првиот тенисер во историјата кој остварил најмалку 80 победи на секој „гренд слем“ турнир||Самостојно |- |Отворено првенство на САД |2007–2023 |Тенисер со најмногу одиграни финалиња на овој турнир (10)||Самостојно |- |[[Австралијан Опен]] |2008–2023 |Тенисер со најголем број освоени титули на [[Австралијан Опен]] (10)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2023 |Прв тенисер во историјата кој кој го освоил секој „грен слем“ турнир барем трипати||Самостојно |- |Ролан Гарос |2023 |Најстариот тенисер кој го освоил овој турнир||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2024 |Тенисер со најмногу настапи во финалињата на „грен слем“ турнирите (37)||Самостојно |- |Синсинати |2023 |Најстариот тенисер кој го освоил овој турнир||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2023 |Тенисер со најмногу титули на „мастерсите“ во историјата (40)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007–2023 |Најмногу освоени „гренд слем“ титули (24)||Самостојно |- |АТП турнеја |2011-2023 |Тенисер кој најчесто ја завршувал годината на првото место на табелата на АТП (8 пати)||Самостојно |- |АТП турнеја |2005–2023 |Најголем број победи против најдобрите 10 тенисери (254)||Самостојно |- |АТП турнеја |2008-2023 |Тенисер со најмногу титули на завршниот турнир на АТП (7)||Самостојно |- |АТП турнеја |2011–2023 |Тенисер со најмногу награди „Светски шампион на ИТФ“ (8)||Самостојно |- |АТП турнеја |2006–2024 |Прв тенисер со најмалку 100 настапи на секој гренд-слем турнир||Самостојно |- |АТП турнеја |2011-2024 |Тенисер со најголем број недели на првото место на списокот на најдобрите тенисери (428)||Самостојно |- |АТП турнеја |2024 |Најстариот тенисер на првото место на списокот на најдобрите тенисери (36 год. и 321 ден)||Самостојно |- |АТП турнеја |2011-2024 |Тенисер со најмногу календарски години на првото место на списокот на најдобрите тенисери (13)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу победи на „гренд слем“ турнирите (392)||Самостојно |- |АТП турнеја |2005-2025 |Тенисер со најмногу победи во меѓусебните мечеви против еден противник (20-0)||Гаел Монфилс |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу одиграни натпревари на „гренд слем“ турнирите (446)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу полуфиналиња на „гренд-слем“ турнирите (50)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Првиот тенисер со најмногу настапи во полуфиналињата на „мастерсите“ (79)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу настапи во финалињата на „мастерсите“ (60)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу одиграни натпревари на „мастерс“ турнирите (505)||Самостојно |- |АТП турнеја |2007-2025 |Тенисер со најмногу победи на „мастерс“ турнирите (414)||Самостојно |- |АТП турнеја |2025 |Најстариот полуфиналист во историјата на „мастерс“ турнирите (37 години и 10 месеци, Мајами)||Самостојно |} == Орденот на Св. Сава == На 28 април 2011 година во [[Белград]], [[Патријархот на Србија Иринеј]] , му го врачил на Ѓоковиќ [[Орденот на Св. Сава]] од 1 класа, на [[Српска православна црква]]. Орденот му бил доделен за искажажаната љубов кон [[црква]]та, и обезбедената помош за [[Срби|српскиот народ]], [[Црква (градба)|црквите]] и [[манастир]]ите на Српската православна црква, особено во [[Косово]] и [[Метохија]].<ref>{{cite web | url=http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/tenis/883386/djokovicu-orden-svetog-save.html | title=Đokoviću Orden Svetog Save }}</ref> == Во науката и во популарната култура == Во април 2021 година, група балкански биоспелеолози го нарекле новооткриениот вид слатководен [[Полжави|полжав]] ''Travuniana djokovici'' во чест на Новак Ѓоковиќ.<ref>{{cite web |title=Serbian Tennis Player Novak Djokovic Now Has a Tiny New Snail Species Named After Him |url=https://scitechdaily.com/serbian-tennis-player-novak-djokovic-now-has-a-tiny-new-snail-species-named-after-him/ |website=SciTech Daily |date=15 April 2021 |publisher=Pensoft |access-date=18 April 2021 |ref=speciesnamed}}</ref> <br /> Во 2022 година, научниот соработник од [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]], Никола Васовиќ, објавил дека инсектот откриен во близината на Љубовија ќе биде наречен ''Duvalius Djokovici'' во чест на Новак Ѓоковиќ.<ref>[https://sportal.eu/2022/10/07/for-novak-djokovic-the-most-unexpected-recognition/ sportal.eu For Novak Djokovic, the most unexpected recognition. (пристапено на 7.10.2022)]</ref> <br /> Во [[2009]] и [[2010]] година Ѓоковиќ добил „Оскар на популарноста“ за најпопуларен спортист во [[Србија]]. Исто така, тој бил специјален гостин во полуфиналето на [[Евровизискиот натпревар во 2008 година]] во [[Белград]], кога фрлил големо тениско топче кон публиката, објавувајќи го почетокот на гласањето. Заедно со презентерот на шоуто, [[Жељко Јоксимовиќ]], Ѓоковиќ испеал песна за [[Белград]]. <br /> Ѓоковиќ бил, исто така, вклучен и во музичкиот спот на песната „[[Хелоу]]“ на [[Mартин Солвег]] и [[Драгонет]]. Спотот, снимен на Теренот на [[Ролан Гарос]], го прикажува Солвег како се соочува со [[Боб Синклер]], уште еден [[Ди Џеј]], во тениски меч. Кога судијата ја прогласува клучната топка за „аут“, влегува Ѓоковиќ на игралиштето и го убедува судијата во спротивното. Во [[2010]] година, српската [[блуз]]-[[рок]] група [[Зона Б]] ја снимила песната „Џокер“, која му ја посветила на Ѓоковиќ.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=ML6788mUr8E YouTube]</ref> == Поврзано == * [[Споредба на тенискиот перформанс во временски интервали (мажи)]] * [[Дејвис куп екипа на Србија]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Novak Đoković}} * [http://novakdjokovic.com/ Официјално мрежно место] * [http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx Профил на Новак Ѓоковиќ] на мрежно место на [[АТП]]. * [http://itftennis.com/ProCircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=100004087 Профилот на Новак Ѓоковиќ] на мрежното место на ИТФ. * [http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100004087 Профил на Новак Ѓоковиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160703165806/http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100004087 |date=2016-07-03 }} на мрежното место на Дејвис купот. * {{imdb|id=2980365|name=Новак Ѓоковиќ}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓоковиќ, Новак}} [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Српски тенисери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Носители на Орденот на Свети Сава]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Орденот на Свети Сава]] c631o0i4qupe0fupqrt0oofnmnmgpej 0 767976 5586994 4837684 2026-07-04T10:07:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586994 wikitext text/x-wiki {{Светско првенство во атлетика 2011}} '''Диск за жени''' на [[Светско првенство во атлетика 2011]] се одржа на [[стадионот Тегу]] на 27 и 28 август. ==Медалисти== {| class="wikitable" style="text-align:left" |- align="center" | width=200 bgcolor=gold|'''Злато'''||width=200 bgcolor=silver|'''Сребро'''|| width=200 bgcolor=CC9966|'''Бронза''' |- |[[Ли Јанфенг]]<br />''{{Знаме|China}}'' |[[Надин Милер]]<br />''{{Знаме|Germany}}'' |[[Јарелис Бариос]]<br />''{{Знаме|Cuba}}'' |} ==Рекорди== {| class="wikitable" width=75% |- |'''Светски рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Габриеле Рајнш]]|GER}} |'''76.80''' |[[Нојбранденбург]], [[Источна Германија]] |7 јули 1988 |- |'''Рекорд на Првенството''' |{{спортистзнаме|[[Мартина Хелман]]|GER}} |'''71.62''' |[[Рим]], [[Италија]] |31 август 1987 |- |'''Најдобро оваа сезона''' |{{спортистзнаме|[[Ли Јанфенг]]|CHN}} |'''67.98''' |[[Шонебек]], [[Германија]] |5 јуни 2011 |- |'''Африкански рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Елизна Науде]]|RSA}} |'''64.87''' |[[Стеленбош]], [[Јужна Африка]] |2 март 2003 |- |'''Азиски рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Сјао Јенлин]]|CHN}} |'''71.68''' |[[Пекинг]], [[Кина]] |14 март 1992 |- |'''Северно Американски рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Хилда Рамос]]|Cuba}} |'''70.88''' |[[Хавана]], [[Куба]] |8 мај 1992 |- |'''Јужно Американски рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Елисангела Адријано]]|BRA}} |'''62.00''' |[[Сао Каетано]], [[Бразил]] |23 јули 2011 |- |'''Европски рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Габриеле Рајнш]]|GER}} |'''76.80''' |Нојбранденбург, Источна Германија |7 јули 1988 |- |'''Океански рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Даниела Костиан]]|AUS}} |'''68.72''' |[[Окленд]], [[Нов Зеланд]] |22 јануари 1994 |} ==Резултати== ===Квалифкиации=== Квалификации: Перформанс за квалификување 62.00 (Q) или најмалку 12 со најдобар перформанс (q) продолжуваат во [[#Финале|финалето]]. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Група !! Атлета !! Нација !! #1 !! #2 !! #3 !! Резултат !! Забелешки |- bgcolor=ccffcc | 1 || A ||align=left| [[Надин Милер]] ||align=left| {{Знаме|Germany}} || '''65.54''' || || || '''65.54''' || Q |- bgcolor=ccffcc | 2 || B ||align=left| [[Ли Јанфенг]] ||align=left| {{Знаме|China}} ||{{sort|00.00|x}} || '''64.44'''|| ||'''64.44'''|| Q |- bgcolor=ccffcc | 3 || A ||align=left| [[Јарелис Бариос]] ||align=left| {{Знаме|Cuba}} || '''63.80''' || || || '''63.80''' || Q |- bgcolor=ccffcc | 4 || B ||align=left| [[Жанета Гланц]] ||align=left| {{Знаме|Poland}} || 59.48 || '''63.44''' || || '''63.44''' || Q |- bgcolor=ccffcc | 5 || A ||align=left| [[Тан Јиан]] ||align=left| {{Знаме|China}} || '''62.26''' || || || '''62.26''' || Q |- bgcolor=ddffdd | 6 || B ||align=left| [[Стефани Браун Трафтон]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || '''61.89''' || {{sort|00.00|x}}|| 59.87 || '''61.89''' || q |- bgcolor=ddffdd | 7 || A ||align=left| [[Зинаида Сендриуте]] ||align=left| {{Знаме|Lithuania}} || {{sort|00.00|x}} || 56.61 || '''61.72''' || '''61.72''' || q |- bgcolor=ddffdd | 8 || A ||align=left| [[Драгана Томашевиќ]] ||align=left| {{Знаме|Serbia}} || '''60.45''' || {{sort|00.00|x}} || {{sort|00.00|x}} ||'''60.45'''|| q |- bgcolor=ddffdd | 9 || B ||align=left| [[Дениа Кабаљеро]] ||align=left| {{Знаме|Cuba}} || {{sort|00.00|x}} || 52.93 || '''60.36''' || '''60.36'''|| q |- bgcolor=ddffdd | 10 || B ||align=left| [[Николета Грасу]] ||align=left| {{Знаме|Romania}} || '''60.13''' || 58.25 || 59.58 || '''60.13''' || q |- bgcolor=ddffdd | 11 || A ||align=left| [[Дани Самуелс]] ||align=left| {{Знаме|Australia}} || 59.77 || '''60.05''' || 59.98 || '''60.05''' || q |- bgcolor=ddffdd | 12 || A ||align=left| [[Дариа Пишчалникова]] ||align=left| {{Знаме|Russia}} || 54.11 || '''59.94''' || 59.53 || '''59.94'''|| q |- | 13 || B ||align=left| [[Арета Турмонд]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || '''59.88''' || {{sort|00.00|x}} || 59.48 || '''59.88''' || |- | 14 || A ||align=left| [[Ма Сјуеѓуен]] ||align=left| {{Знаме|China}} || 55.80 || 59.34 || '''59.71''' || '''59.71''' || |- | 15 || A ||align=left| [[Џиа Луис-Смалвуд]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || {{sort|00.00|x}} || 56.91 || '''59.49''' || '''59.49''' || |- | 16 || A ||align=left| [[Наталја Фоника-Семенова]] ||align=left| {{Знаме|Ukraine}} || 56.73 || 55.16 || '''58.27''' || '''58.27''' || |- | 17 || B ||align=left| [[Монике Јансен]] ||align=left| {{Знаме|Netherlands}} || '''58.23''' || 58.06 || 57.96 || '''58.23''' || |- | 18 || A ||align=left| [[Андреса де Мораис]] ||align=left| {{Знаме|Brazil}} || {{sort|00.00|x}} || 44.41 || '''57.93''' || '''57.93''' || |- | 19 || B ||align=left| [[Казаи Сузане Крагбе]] ||align=left| {{Знаме|Côte d'Ivoire}} || '''57.55''' || 55.75 || {{sort|00.00|x}} ||'''57.55''' || |- | 20 || B ||align=left| [[Катерина Карсак]] ||align=left| {{Знаме|Ukraine}} || '''57.54''' || {{sort|00.00|x}} || 57.29 || '''57.54''' || |- | 21 || B ||align=left| [[Харвант Каур]] ||align=left| {{Знаме|India}} || 55.50 || '''56.49''' || 52.98 || '''56.49''' || |- | 22 || B ||align=left| [[Елисангела Адриано]] ||align=left| {{Знаме|Brazil}} || 56.28 || 53.70 || '''56.45''' || '''56.45''' || |- | 23 || A ||align=left| [[Вера Поспишилова-Чехлова]] ||align=left| {{Знаме|Czech Republic}} || '''53.87''' || 51.52 || {{sort|00.00|x}} || '''53.87''' || |- | 24 || B ||align=left| [[Карен Гаљардо]] ||align=left| {{Знаме|Chile}} || 51.32 || 52.33 || '''53.69''' || '''53.69''' || |} ===Финале=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! Место !! Атлета !! Нација !! #1 !! #2 !! #3 !! #4 !! #5 !! #6 !! Резултат !! Забелешки |- | {{gold1}}|| align=left|[[Ли Јанфенг]] || align=left|{{Знаме|China}} || 65.28 || '''66.52''' || 65.50 || 64.32 || 64.34 || 63.83 || '''66.52''' || |- | {{silver2}} || align=left|[[Надин Милер]] || align=left|{{Знаме|Germany}} || 65.06 || '''65.97''' || 64.08 || 62.55 || {{sort|00.00|x}}|| {{sort|00.00|x}}|| '''65.97'''|| |- | {{bronze3}}|| align=left|[[Јарелис Бариос]] || align=left|{{Знаме|Cuba}} || {{sort|00.00|x}} || 61.87 || '''65.73''' || 63.93 || {{sort|00.00|x}} || 63.90 || '''65.73''' || SB |- | {{sort|04|4}}|| align=left|[[Жанета Гланц]] || align=left|{{Знаме|Poland}} || '''63.91''' || 62.30 || 63.11 || 62.69 || 62.17 || 60.32 || '''63.91''' || |- | {{sort|05|5}}|| align=left|[[Стефани Браун Трафтон]] || align=left|{{Знаме|United States}} || 60.20 || 60.97 || 60.24 || '''63.85''' || 60.26 || {{sort|00.00|x}} || '''63.85''' || |- | {{sort|06|6}}|| align=left|[[Тан Јиан]] || align=left|{{Знаме|China}} || 60.46 || 61.44 || 61.79 || '''62.96''' || {{sort|00.00|x}} || 61.12 || '''62.96'''|| |- | {{sort|07|7}}|| align=left|[[Драгана Томашевиќ]] || align=left|{{Знаме|Serbia}} || 62.26 || 58.97 || '''62.48''' || {{sort|00.00|x}} || 59.03 || 58.63 || '''62.48'''|| SB |- | {{sort|08|8}}|| align=left|[[Николета Грасу]] || align=left|{{Знаме|Romania}} || 57.95 || 60.34 || '''62.08''' || 60.79 || 60.45 || 60.72 || '''62.08''' || |- | {{sort|09|9}}|| align=left|[[Дениа Кабаљеро]] || align=left|{{Знаме|Cuba}} || '''60.73''' || 60.46 || {{sort|00.00|x}} || || || || '''60.73''' || |- | 10 || align=left|[[Дани Самуелс]] || align=left|{{Знаме|Australia}} || 58.08 || '''59.14''' || {{sort|00.00|x}} || || || || '''59.14''' || |- | 11 || align=left|[[Дариа Пишчалникова]] || align=left|{{Знаме|Russia}} || 56.89 || '''58.10''' || 57.61 || || || || '''58.10''' || |- | 12 || align=left|[[Зинаида Сендриуте]] || align=left|{{Знаме|Lithuania}} || {{sort|00.00|x}} || '''57.30''' || 53.53 || || || || '''57.30''' || |} ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== *[http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByEvent.aspx?/disctype=4/sex=M/discCode=DT/combCode=hash/timetable.html Резултати од диск]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120509210420/http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByEvent.aspx?/disctype=4/sex=M/discCode=DT/combCode=hash/timetable.html |date=2012-05-09 }} на мрежното место на ИААФ [[Категорија:Светско првенство во атлетика 2011]] 0b1stofurrugy49jfxv3e4erimlujpf 0 772655 5586973 5129481 2026-07-04T09:52:57Z Gurther 105215 5586973 wikitext text/x-wiki '''Расколот во Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО)''' настанал по убиството на генералот Протоѓеров. Во периодот, кој претходел на неговото убиство, на сцена се појавил младиот и амбициозен [[Иван Михајлов]] кој успеал да се наметне сред ВМРО, меѓутоа неговите постапки довеле до појава на една опзиција насочена против него. На [[7 јули]] [[1928]] година во [[Софија]] бил извршен [[Атентат врз Александар Протогеров|атентат врз Александар Протоѓеров]], членот на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Убиството било извршено од тројца атентатори: Стефанов, Гузданов и Витларев под раководство на [[Кирил Дрангов]] од михајловистичкото крило на ВМРО. Наредбата за атентатот била издадена од другиот член на ЦК, [[Иван Михајлов]], под обвинение дека Протоѓеров учествувал во [[Убиство на Тодор Александров|заговорот против Тодор Александров]]. Суштинската причина за убиството на [[Александар Протогеров|Александар Протоѓеров]] била борбата за превласт во редовите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], каде [[Иван Михајлов]] решил преку физички ликвидации да ги отстрани сите негови евентуални конкуренти за водачкото место во ЦК. По убиството на членот на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], [[Александар Протогеров|Александар Протоѓеров]], покрај вербалните пресметки преку весниците, расправиите и несогласувањата меѓу двете спротивставени фракции - протоѓеровисти и михајловисти, се преселиле на улиците на бугарските градови и се расчистувале со куршуми. Според бројот на жртвите овие неколку години претставувале период со најмногу меѓусебни физички ликвидации во македонската историја. На една страна се наоѓале приврзаниците на убиениот Протоѓеров кои во тие пресметки повеќе влегле изнудено и претежно се наоѓале во дефанзива, а нивниот начин на вооружено дејствување имал карактер на самоодбрана. На другата страна се наоѓале приврзаниците на [[Иван Михајлов]], кои биле поенергични, подобро вооружени и со повеќе финансиски средства и затоа имале повеќе успех во извршените атентати. Во меѓусебните убиства и атентати биле убиени повеќе стотина македонски дејци од сите идејни теченија во македонското националноослободително движење, со што му биле зададени големи загуби на македонското револуционерно ткиво. == Предисторија (1924 - 1928)== [[Податотека:Vancho Mihaylov.jpg|мини|лево|150п|Ванчо Михајлов]][[Податотека:Тодор Александрово војничка униформа.jpg|мини|десно|300п|[[Алекасандар Протогеров]] и [[Тодор Александров]]]] Во [[1924]] година генерал Александар Протогеров заедно со [[Петар Чаулев]] и [[Тодор Александров]], учествувал во преговорите со Коминтерната во [[Виена]]. Заедно со Чаулев го потпишува [[Мајски манифест|мајскиот манифест]] за обединување на македонското револуционерно движење и создавање на една самостојна македонска држава, за што двајцата биле овластени од Александров. Три месеци потоа, заедно со Александров, го повлекол својот потпис од манифестот, за разлика од Чаулев кој застанал зад мајската платформа. По [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Александров]] во [[август]] [[1924]] година, заедно со Иван Михајлов застанува на чело на ВМРО. По [[Горноџумајски случувања|Горноџумајските случувања]], Протоѓеров постепено го губел своето влијание во организацијата. Годините помеѓу 1924-1928 година претставувале време кога во ЦК на ВМРО се водела борба за превласт и кога се појавил младиот и амбициозен [[Иван Михајлов|Иван (Ванчо) Михајлов]], којшто успеал да заземе доминантно место и како таков да ги постави основите на една чисто терористичка организација-ВМРО. Со доаѓањето на чело на ВМРО, Михајлов успеал да се опкружи со млади соработници, фанатици, коишто терористичкиот ''"занает"'' го научиле до совршенство. [[Податотека:Protogerov-2.jpg|мини|лево|200п|Александар Протоѓеров]] Пред ваквите амбиции на Михајлов се повлекол веќе подостарениот Александар Протоѓеров, додека третиот член на ЦК, [[Петар Чаулев]] веќе одамна ги прекинал сите контакти со ВМРО и се наоѓал во странство. Сите овие предуслови му овозможиле на новиот водач да се подготви за пресметка со сите негови евентуални соперници, кои сакале да го заземат неговото водачко место. Тоа можело да се случи само на еден начин со помош на оружје. Михајлов најпрвин се пресметал со соработниците на убиениот Тодор Александров, а започнал да го отстранува и интелектуалното крило во Организацијата. Во почетокот на [[1925]] година бил свикан конгресот на ВМРО во [[Србиново]], на кој за членови на Централниот комитет биле избрани Александар Протоѓеров, [[Георги Поп Христов]] и [[Иван Михајлов]]. Сепак Протогеров бил принуден да се повлече од активната револуционерна дејност и да го отстапи раководењето на Организцијата во рацете на [[Иван Михајлов]]. Генералот останал без средства и заминал во [[Виена]]. Тогашната унгарска влада отпуштала финансиски средства, знаејќи го ова Протогеров се поврзува со нивен полномошник. По оваа средба, Унгарците започнале да го финансираат лично Протогеров. Генералот потоа се вратил во [[Софија]] во [[1926]] година. ==Протоѓеровисти и Михајловисти== {{ВМРО (Aвтономистичка)}} [[Податотека:Pancho Mihailov IMRO.jpg|мини|лево|200п|Панчо Михајлов]] Самоволието на [[Иван Михајлов]] и неговата амбиција за преземање на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] во свој раце довеле до подвоеност во Организација. Првите знаци на расколот се јавуваат со убиството на кочанскиот војводата [[Панчо Михајлов]]. Настаните пред убиството на Михајлов укажувале на тоа дека е можно тој и да се спаси од смртната казна. По наредба на ЦК на ВМРО биле фатени и Панчо Михајлов и војводата [[Ефтим Цеков]], обвинети за предавство на Организацијата, поради наводната соработка со федералистите и со [[Тодор Паница]], при што Цеков бил затворен во една куќа во [[Софија]], а Панчо Михајлов во куќата на [[Михаил Шкартов]], еден од повисоките раководители во [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Истрагата од ВМРО во случајот со војводата Цеков, која се водела без физичко малтретирање, според Петар Шанданов, покажала дека тој бил виновен за работите за кои се товарел, но откако ги признал обвинувањата побарал да биде рехабилитиран, за што се обрзувал да ја изврши било која задача од страна на Организацијата. Но по инсистирање на [[Иван Михајлов]], мнозинството на членовите на ЦК и Задграничното претставништвго, се изјасниле за изречување на смртна пресуда. Во меѓувреме Панчо Михајлов успеал да избега од чуварите и се скрил во куќата на генералот Ќуркчиев, којшто му бил пријател од време на војната. Кога на Иван Михајлов му соопштиле за бегството, тој побарал без суд да биде погубена стражата што го чувала затвореникот. И покрај противењето на [[Петар Шанданов]], еден од обезбедувањето, Крум Зарков бил веднаш убиен. Иван Михајлов веднаш побарал од Шанданов да влезе во контакт со кочанскиот војвода и да го изведе пред судот на Организацијата, на што Шанданов се спротивставил и барал цврсти гаранции дека Панчо Михајлов нема да биде убиен. На тоа Михајлов му одговорил дека имал сигурни сознанија дека обвинетиот се подготвувал да замине во странство и да се поврзе со федералистите во [[Виена]]. Сепак по упорното инсистирање на Шанданов за невиноста на Панчо Михајлов, [[Иван Михајлов]] ветил дека по формалното судење, кочанскиот војвода ќе бил ослободен. [[Податотека:Петар Шанданов.jpg|мини|лево|150п|Петар Шанданов]] По ваквите гаранции од [[Иван Михајлов]], Шанданов преку жената на Панчо и генералот Ќуркчиев успеал да стапи во контакт со обвинетиот од страна на ВМРО, при што од генералот постојано се нагласувало дека евентуалното убиство би предизвикало негативен ефект кај [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]], кај која Панчо Михајлов уживал голем авторитет. По сите овие разговори, Панчо Михајлов се предал на организациските власти и по судењето навистина бил ослободен, поради заслугите во минатото по однос на Македонија, при што пресудата била исклучување од редовите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на неодредено време. По сите овие случувања Панчо Михајлов еден ден му се заблагодарил на Шанданов и му напоменал дека заради егзистенцијални причини сакал да почне со работа како сметководител во фабриката за шеќер во [[Горна Ораховица]]. Меѓутоа набрзо на [[15 јуни]] [[1925]] година во [[Софија]] бил убиен Панчо Михајлов - Чавдар. Неговото мртво тело лично го видел и [[Петар Шанданов]], кој по настанот бил информиран од свои блиски луѓе дека убиството лично го наредил [[Иван Михајлов]] и покрај ветувањето и ослободителната пресуда. Ова убиство уште повеќе ги продлабочило спротивностите во редовите на [[ВМРО (појаснување)|ВМРО]] и претставувало вовед во настаните што подоцна довеле до целосен раскол и крвопролевања во организациските редови. Иван Михајлов речиси сите свои изречени смртни пресуди ги оправдувал со наводната поврзаност на убиените со комунистите и федералистите, што од страна на ВМРО биле сметани за нејзини најголеми непријатели. Токму и обвинението врз Панчо Михајлов било дека сакал да побегне во [[Виена]] и да влезе во сојуз со федералистите и комунистите и [[Димитар Влахов]]. Постепено во ВМРО се создала една групација околу Протоѓеров која била опозициски настроена кон Михајлов и неговите приврзаници. Дел од членови на Задграничното претставништво како и други дејци поврзани со Организацијата, меѓу кој Петар Шанданов и Крстан Поп Тодор, почнале да го поткрепуваат Протоѓеров. [[Податотека:Кирил Дрангов, син на Борис Дрангов и член на ВМОРО на панахида на баща си в Скопие в 1942г..jpg|мини|лево|200п|Кирил Дрангов]] Двете групации имале и различни погледи за идната дејност на Организацијата. По налог на Иван Михајлов и покрај противењето на вториот член на ЦК, Протоѓеров, ВМРО започнала радикално да го менува начинот на вооружено дејствување во [[Вардарска Македонија|Вардарска]] и [[Егејска Македонија]]. Додека Александар Протоѓеров се залагал да се применува четничкиот метод на борба, Михајлов целосно ги прифатил методите на класичното терористичко дејствување, за кои сметал дека ќе постигнат подобри резултати. Во 1928 година оваа нова тактика довела до остар внатрешен конфликт, а тензиите меѓу Иван Михајлов и Александар Протогеров растеле. Во таква ситуација започнал подготовката на Седмиот конгрес во Крупник во [[јули]] [[1928]] година. Во оваа ситуација Михајлов и неговите приврзаници се соочиле со изолација. Постоела можност, другите двајца членови на ЦК - Протоѓеров и [[Георги Поп Христов]], поддржани од целото ЗП во лицето на [[Кирил Прличев]], [[Георги Баждаров]] и [[Наум Томалевски]], да свикаат конгресот без нив. Во оваа ситуација пред почетокот на конгресот, по наредба на [[Иван Михајлов]], [[Атентат врз Александар Протогеров|Александар Протоѓеров е убиен]]. На чело на акцијата е [[Кирил Дрангов]], а како официјален мотив за убиството се истакнуваа наводното учество на генералот во убиството на [[Тодор Александров]]<ref>[http://harrybg.blogspot.com/2007/09/1924.html Билярски, Цочо. „Документи за убийството на Тодор Александров през 1924 година.“]</ref>. По атентатот врз членот на ЦК на ВМРО, Александар Протоѓеров, настанал целосен расцеп во редовите на терористичката ВМРО, придружен со големи меѓусебни вооружени пресметки помеѓу спротивставените струи, протоѓеровисти и михаиловисти. Според бројот на жртвите, помеѓу 1928 - 1934 година, претставувале период со најмногу меѓусебни физички ликвидации во македонската историја. [[Податотека:Кирил Прличев.jpg|мини|150п|лево|Кирил Прличев]][[Податотека:GeorgiPopHristov.jpg|мини|150п|десно|Георги Поп Христов]] По ликвидацијата на Протоѓеров, [[Георги Поп Христов]] и [[Петар Шанданов]] ја предводат опозицијата против Иван Михајлов. Петар Шанданов, како заменик - член на ЦК на ВМРО треба да го заземе местото на Александар Протогеров, но одбил да учествува на закажаниот конгрес. Без присуство на опозиција, Михајлов и неговите приврзаници го укине Задграничното претставништво како институцијасе случуваат состаноците на кои е решено Задграничната претседателство да отпадне како институција во ВМРО <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.filial.macedonia-science.org/print.php?news.20 |title=Тюлеков, Димитър,„Конгресите на ВМОРО/ВМРО в историческата съдба на Македония“, МНИ |accessdate=2011-10-02 |archive-date=2010-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428060641/http://www.filial.macedonia-science.org/print.php?news.20 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/vii-kong.html Информация за седмия конгрес на ВМРО]</ref>. Набргу потоа Наум Томалевски, Кирил Прличев и Герги Баждаров преминале на страната на протоѓеровистите. Нспроти нив, приврзаниците на Иван Михајлов условно се нарекуваат [[михајловисти]]. Двете крила не ja признаваат легитимитетот на противничката страна и паралелно ја продолжуваат револуционерната дејност со свои централни комитети и печатени изданија. За помирување на двете крила била формирана комисија во која влегле: [[Климент Бојаџиев]], [[Петар Дрвингов]], [[Христо Силјанов|Христо Силjaнов]], д-р Н. Стојанов, [[Димитар Михајлов]] и [[Владимир Руменов]], но преговорите пропаднале откако [[михајловисти|михаjловисти]] ги обновиле убиства. Со знаење на премиерот [[Андреј Љапчев]], [[Георги Поп Христов]] и [[Кирил Прличев]] биле киднапирани од михајловистите и принудени да се повлечат од активната дејност сред македонското ослободително движење <ref>[http://www.promacedonia.org/gph/gph_52.html Спомени на Георги Поп Христов]</ref> . == Физички пресметки == По убиството на членот на ЦК на ВМРО, [[Александар Протогеров|Александар Протоѓеров]], покрај вербалните пресметки преку весниците, расправиите и несогласувањата меѓу двете спротивставени фракции-протоѓеровисти и михајловисти, се преселиле на улиците на бугарските градови и се расчистувале со куршуми. === Хронологија === * На [[25 јули]] [[1928]] година од атентатори на ВМРО на Михајлов биле убиени протоѓеровистичките војводи Димитар Димашев и Пандо Струмички. * На [[12 октомври]] [[1928]] година, околу 19 часот, имало голем број на луѓе пред софискиот кафе-бар ''"Феникс"'', од коишто поголем број од нив биле терористи на ВМРО од двете спротивставени страни. Протоѓеровистите Петар Трајков и Крстан Поптодоров разговарале на само на една маса, кога таму ненадејно се појавил михајловистот Асен Спасов, кој во движење почнал да пука од својот парабелум кон нив. Од истрелите Трајков и Поптодоров биле ранети, но во тој момент револверот на атентаторот се закочил и додека тој се обидувал од појасот да го извади другиот, кон него припукале противничките револвери во самоодбрана. Пукотниците ги принудиле случајните минувачи да легнат на земја или панично да бегаат по улицата. Во престрелката се вклучиле повеќе терористи, а најдебелиот крај го извлекол Асен Спасов, кој бил убиен со куршум во главата, додека шестмина луѓе биле полесно ранети, меѓу кои и турскиот воен аташе Керим беј. * На [[21 ноември]] [[1928]] година бил убиен претседателот на охридското братство, Наум Белев, кој бил протоѓеровист по убедување. Убиството било извршено со четири револверски истрели во телото на жртвата, при што атентаторот исчезнал без трага. По неколку дена во околината на Петрич од страна на бугарската полиција бил фатен извесниот Иван Малинов, кој бил посочен од еден другар на Наум Белев, Климент Наумов, како можен убиец. Поради недостаток на доказен материјал, осомничениот бил ослободен. * На [[30 април]] [[1929]] година во [[Софија]] бил убиен Димитар (Мито) Ѓузданов од село [[Сехово]], Гевгелиско под обвинение од протоѓеровистичката ВМРО дека учествувал во убиството на членот на ЦК на ВМРО пред нејзиниот расцеп, Александар Протоѓеров. * На [[26 јуни]] [[1929]] година при неуспешниот атентат врз Георги Баждаров, поранешен член на ЗП на ВМРО, протоѓеровист, биле убиени двајца невини граѓани - шивачи по професија, од Софија. * На [[19 септември]] [[1929]] година во градот [[Варна]] бил извршен успешен атентат врз Баждаров. Убиството се случило во вечерните часови кога Баждаров излегол да се прошета низ градот заедно со неговиот пријател, Христо Поп Коцев, и да разговараат во врска со актуелните настани во македонското ослободително движење. Револверските истрели на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот ''„Марија Луиза"'']] го усмртиле Баждаров и неговиот телохранител Влкан Милев, додека Поп Коцев преживеал. ЦК на михајловистичката ВМРО го објаснувала убиството со тоа што Георги Баждаров бил обвинет од истата дека пуштил интрига за наводен обид на михајловистите да го убијат бугарскиот политичар Александар Цанков. Убиството го извршиле терористите на михајловистичката ВМРО, Борис Чавдаров и Методиј Василев. * Кон крајот на [[1929]] година протоѓеровистот Тодор Петров - Тошкарот бил убиен во својот дом, во неговиот кревет од атентатор на михајловистичката ВМРО, а на спиење, во своите кревети биле убиени и Спас Калајџиев и Христо Генов Хинов од истата фракција. * Во намерата да се ликвидира раководството на протоѓеровистичката ВМРО до кое било тешко да се дојде, припадниците на михајловистичката ВМРО испратиле пакет-книга на адреса на протоѓеровистот К. П. Тодоров, во која била инсталирана бомба, при што во експлозијата полесно биле повредени раководителите на протоѓеровистичкото крило, Пецо Трајков и Петар Шанданов. * Како чин на одмазда, атентатори од протоѓеровистичката ВМРО ги убиле михајловистите: Нанчо Витларов, еден од убијците на Протоѓеров, Пандил Шишков, кого го сметале за еден од атентаторите на Георги Баждаров и Георги Дерменџиев, обвинет за атентат врз Стојан Филипов. * На [[4 март]] [[1930]] година бил убиен истакнатиот протоѓеровист и уредник на весникот ''"Вардар"'', Васил Пундев од страна на атентаторите Димитар Медаров и Никола Стаменов. По убиството на Пундев, за првпат Иван Михајлов бил обвинет за непосреден извршител, а директните убијци биле осудени на 15 години затвор. За бесплатна одбрана на Михајлов во Софискиот суд се пријавиле 220 адвокати од цела [[Бугарија]], за што Михајлов со писмо на [[8 декември]] [[1930]] година им се заблагодарил за нивното бесплатно застапништво. * На [[2 декември]] [[1930]] година во [[Софија]] бил застрелан долгогодишниот член на ЗП на ВМРО, Наум Томалевски, кој по расцепот во Организацијата станал протоѓеровист. Убиството врз Наум Томалевски го извршил атентаторот Владо Черноземски. * На [[11 јануари]] [[1931]] година бил убиен Крстан Поп Тодоров, еден од видните дејци на протоѓеровистичката ВМРО, а другиот ден во центарот на Софија бил убиен Борис Поцков. * На [[13 јануари]] [[1931]] година во [[Софија]] биле убиени Никола Бучков и Трајко Мариовчето. * На [[8 февруари]] [[1931]] година во [[Софија]], среде бел ден бил застрелан еден од најблиските соработници на Иван Михајлов, Јордан Ѓурков од Штип, кој по пат кон болницата подлегнал на повредите. Тој на денот на убиството поминувал низ улицата "Пиротска" и слободно се движел, носејќи чанта во раката и воопшто не ја чувствувал опасноста, поради што и немал телохранители. Во еден момент кон него почнале да фрчат куршуми од револвер, кој го погодиле. Јордан Ѓурков ранет успеал да ја мине улицата и да влезе во еден дуќан, со што мислел дека се спасил. Но неговите атентатори влегле насила и во дуќанот и го застрелале Ѓурков со четириесет куршуми. * На [[16 мај]] [[1932]] година бил убиен Димитар Михајлов, претседателот на Македонскиот национален комитет во Бугарија. * На [[25 ноември]] [[1932]] година во Софија бил застрелан народниот пратеник Стојан Филипов, близок пријател до Иван Михајлов. Атентатот бил извршен од протоѓеровистот Георги Дерменџиев, при што Филипов бил тешко ранет, но бил убиен неговиот телохранител Анчо Соколов. * На [[28 декември]] [[1932]] година бил извршен атентат врз Симеон Ефтимов, директор на весникот ''"Ла Маседоан"'' и потоа на весникот ''"Македонија"'', михајловист по убедување. Атентатот бил извршен пред самиот царски дворец во Софија и со ваквиот чин раководството на протоѓеровистичката ВМРО сакала да го опомене бугарскиот цар за отворената поддршка на Иван Михајлов, но и да создаде ефект кај македонската емиграција за нивната силина и способност за спротивставување на Михајлов и неговото ВМРО. * На [[31 декември]] [[1932]] година Симеон Ефтимов починал од здобиените рани. Атентаторите од протоѓеровистичката ВМРО биле Христо Трајанов и Иван Василев. * Христо Трајанов, протоѓеровист, на [[5 јануари]] 1933 година бил ранет донесен во Александровската болница во [[Софија]], каде по налог на д-р Станишев, хирург, приврзаник на Михајлов, бил убиен од една ''"милосрдна"'' сестра со употреба на инјекција. Сестрата се викала Екатерина Константинова. * Од атентатори на михајловистичката ВМРО бил убиен и Ангел Куртелов, македонски деец од Охрид на [[1 јуни]] [[1933]] година во градот [[Видин]] во Бугарија. ==Растурање на ВМРО== Во 1934 година, бугарската влада на [[Кимон Георгиев]] со закон го забранила постоењето на македонските емигрантски организации, меѓу нив и [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. И покрај тоа што пониските структури на Организацијата очекувале од [[Иван Михајлов]] да издаде наредба за давање на отпор против таквата одлука на бугарската власт, тоа не само што не се случило, туку Михајлов наредил на мирен начин да и се предаде организационото оружје на органите на власта. Оваа одлука и можела да се очекува поради врските што Михајлов ги имал со одредени политички и воени фактори во бугарската држава. Со распушањето на Организцијата двете крила престанале да постојат и борбите моѓу нив завршиле. == Извори == <references/> [[Категорија:ВМРО]] 4y44eik69subeihbqnwcbf6hewg3xfw 0 781422 5586916 5103147 2026-07-04T05:32:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586916 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија спортска лига | наслов = СЕХА Лига | момсезона = СЕХА лига 2021–22 | лого = South_East_Handball_Association_LOGO.jpg | пиксели = 175п | титл = | спорт = Ракомет | основана = Во 2011&nbsp;г. | претседател = Михајло Михајловски | инаугурација = | тимови = 10 | држава = {{БЛР}}<br /> {{МКД}}<br />{{СВК}}<br />{{СРБ}}<br />{{УНГ}}<br />{{ХРВ}} | шампион = {{знамеикона|УНГ}} [[РК Веспрем|Веспрем]] (4. титула) | најмногу_титули = {{знамеикона|МКД}} [[РК Вардар|Вардар]] (5 титули) }} '''СЕХА лигата''' (поради спонзорство '''СЕХА Газпром лига''') е регионална [[ракомет]]на лига во која тековно учествуваат екипи од [[Белорусија]], [[Македонија]], [[Словачка]], [[Србија]], [[Унгарија]] и [[Хрватска]]. Седиштето на лигата се наоѓа во [[Загреб]], Хрватска, а претседател на лигата е Михајло Михајловски. [[РК Вардар|Вардар]] е најуспешна екипа, со освоени пет титули, една повеќе од [[РК Веспрем|Веспрем]], кој четири пати бил победник. == Историја == Основањето на регионалната лига ја предложила [[Ракометна федерација на Босна и Херцеговина|ракометната федерација на БиХ]]. Во февруари 2011 година во [[Белград]] е одржан состанок на кој е донесено создавањето на регионалната лига. На 25 мај во [[Загреб]] е потпишан договор за создавање на регионална ракометна лига. Завршниот турнир се одигра во Арена Загреб на 14 и 15 април 2012 година. Во финалето играа [[Македонија|македонските]] клубови [[РК Вардар|РК Вардар ПРО]] и [[РК Металург]]. Прв победник на лигата е [[РК Вардар ПРО]] од [[Скопје]]. Од сезоната 2016–17, на лигата се приклучуваат клубови од Словенија. ==Моментални учесници== :''Ова е списокот на клубови кои се натреваруваат во [[СЕХА лига 2021–22]].'' {| class="wikitable" |'''Држава''' |'''Клуб''' |'''Град''' |'''Сала (Капацитет)''' |- |{{БЛР}} |[[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |[[Брест (Белорусија)|Брест]] |[[Универзален спортски комплекс Викторија]] (3,740) |- |rowspan="2" |{{ХРВ}} |[[РК Нексе Нашице|Нексе Нашице]] |[[Нашице]] |[[Спортска сала Крал Томислав]] (2,500) |- |[[РК Загреб|ППД Загреб]] |[[Загреб]] |[[Дом на спортовите (Загреб)|Дом на спортовите]] (3,100) |- |{{УНГ}} |[[РК Веспрем|Телеком Веспрем]] |[[Веспрем]] |[[Веспрем арена]] (5,096) |- |rowspan="2" |{{МКД}} |[[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] |[[Битола]] |[[Спортска сала Боро Чурлевски]] (3,700) |- |[[РК Вардар|Вардар 1961]] |[[Скопје]] |[[Спортски центар Јане Сандански]] (6,500) |- |{{СРБ}} |[[РК Војводина|Војводина]] |[[Нови Сад]] |[[Спортски центар Слана Бара]] (2,000) |- |{{СВК}} |[[РК Татран Прешов|Татран Прешов]] |[[Прешов]] |[[Ракометна арена Татран]] (4,870) |} == Турнири на најдобрите четири == === Победници=== Ова е списокот на победници, финалисти и учесници на турнирите на најдобрите четири во СЕХА лигата. {| class="wikitable" style="font-size: 97%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=7%|Година !rowspan=2 width=8%|Домаќин |width=1% rowspan=54| !colspan=3|Финале |width=1% rowspan=54| !colspan=3|Натпревар за трето место |- !width=15%|Шампион !width=10%|Резултат !width=15%|Финалист !width=15%|Трето место !width=15%|Резултат !width=15%|Четврто место |- |2011–12<br />''[[СЕХА лига 2011–12|Детали]]'' |[[Загреб]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> '''[[РК Вардар|Вардар]]''' |'''21–18''' |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> [[РК Металург Скопје|Металург]] |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|Загреб]] |'''31–29''' |{{знамеикона|Slovakia|size=30px}}<br /> [[РК Тартан Прешов|Татран Прешов]] |- |2012–13<br />''[[СЕХА лига 2012–13|Детали]]'' |[[Скопје]] |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> '''[[РК Загреб|Загреб]] ''' |'''25–24''' <br /> по продолж. |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> [[РК Вардар|Вардар]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> [[РК Металург Скопје|Металург]] |'''26–21''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |- |2013–14<br />''[[СЕХА лига 2013–14|Детали]]'' |[[Нови Сад]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> '''[[РК Вардар|Вардар]]''' |'''29–27''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|Загреб]] |'''36–28''' |{{знамеикона|Slovakia|size=30px}}<br /> [[РК Тартан Прешов|Татран Прешов]] |- |2014–15<br />''[[СЕХА лига 2014–15|Детали]]'' |[[Веспрем]] |{{знамеикона|Hungary|size=30px}}<br /> '''[[РК Веспрем|Веспрем]]''' |'''32–21''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|Загреб]] |'''26–23''' |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> [[РК Вардар|Вардар]] |- |2015–16<br />''[[СЕХА лига 2015–16|Детали]]'' |[[Вараждин]] |{{знамеикона|Hungary|size=30px}}<br> '''[[РК Веспрем|Веспрем]]''' |'''28–26''' |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br> [[РК Вардар|Вардар]] |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br> [[РК Загреб|Загреб]] |'''24−23''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |- |2016–17<br />''[[СЕХА лига 2016–17|Детали]]'' |[[Брест (Белорусија)|Брест]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> '''[[РК Вардар|Вардар]]''' |'''26–21''' |{{знамеикона|Hungary|size=30px}}<br /> [[РК Веспрем|Веспрем]] |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |'''23−19''' |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|ППД Загреб]] |- |2017–18<br />''[[СЕХА лига 2017–18|Детали]]'' |[[Скопје]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> '''[[РК Вардар|Вардар]]''' |'''26–24''' |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|ППД Загреб]] |{{знамеикона|Slovenia|size=30px}}<br /> [[РК Цеље|Цеље]] |'''31–28''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |- |2018–19<br />''[[СЕХА лига 2018–19|Детали]]'' |[[Брест (Белорусија)|Брест]] |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> '''[[РК Вардар|Вардар]]''' |'''26–23''' |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|ППД Загреб]] |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |'''24–19''' |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Нексе Нашице|Нексе]] |- |2019–20<br />''[[СЕХА лига 2019–20|Детали]]'' |[[Задар]] |{{знамеикона|Hungary|size=30px}}<br /> '''[[РК Веспрем|Телеком Веспрем]]''' |'''35–27''' |{{знамеикона|Macedonia|size=30px}}<br /> [[РК Вардар|Вардар]] |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |'''29–24''' |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br /> [[РК Загреб|ППД Загреб]] |- |2020–21<br />''[[СЕХА лига 2020–21|Детали]]'' |[[Задар]] |{{знамеикона|Hungary|size=30px}}<br />'''[[РК Веспрем|Телеком Веспрем]]''' |'''27–27''' <br /> (пен. 4–2) |{{знамеикона|Croatia|size=30px}}<br />[[РК Загреб|ППД Загреб]] |{{знамеикона|Ukraine|size=30px}}<br />[[РК Мотор Запорожје|Мотор Запорожје]] |'''31–20''' |{{знамеикона|Belarus|size=30px}}<br /> [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |} === Домаќини=== {| class="wikitable" |- !Година !Домаќин на турнирот !Сала !Датум !Капацитет !Финале (посет.) |- |[[СЕХА лига 2011–12|2011–12]]'' |{{знамеикона|CRO}} [[Загреб]] |[[Арена Загреб]] | 14–15 април 2012 | 5,500 | 1,500 |- |[[СЕХА лига 2012–13|2012–13]]'' |{{знамеикона|MKD}} [[Скопје]] |[[Спортски центар Борис Трајковски|СЦ Борис Трајковски]] | 12–13 април 2013 | 13,450 | 5,500 |- |[[СЕХА лига 2013–14|2013–14]]'' |{{знамеикона|SRB}} [[Нови Сад]] |[[СПЦ Војводина]] | 11–13 април 2014 | 15,710 | 5,160 |- |[[СЕХА лига 2014–15|2014–15]]'' |{{знамеикона|HUN}} [[Веспрем]] |[[Веспрем арена]] | 25–29 март 2015 | 16,100 | 5,000 |- |[[СЕХА лига 2015–16|2015–16]]'' |{{знамеикона|CRO}} [[Вараждин]] |[[Арена Вараждин]] | 1–3 април 2016 | 20,611 | 5,486 |- |[[СЕХА лига 2016–17|2016–17]] |{{знамеикона|BLR}} [[Брест (Белорусија)|Брест]] |[[Универзален спортски комплекс Викторија]] | 7–9 април 2017 |12,150 |2,750 |- |[[СЕХА лига 2017–18|2017–18]] |{{знамеикона|MKD}} [[Скопје]] |[[Спортски центар Јане Сандански]] | 13–15 април 2018 |16,650 |6,000 |- |[[СЕХА лига 2018–19|2018–19]] |{{знамеикона|BLR}} [[Брест (Белорусија)|Брест]] |[[Универзален спортски комплекс Викторија]] | 2–3 април 2019 |11,135 |3,210 |- |[[СЕХА лига 2019–20|2019–20]] |{{знамеикона|CRO}} [[Задар]] |[[Крешимир Ќосиќ арена]] | 4–6 септември 2020 |2,000 |500 |- |[[СЕХА лига 2020–21|2020–21]] |{{знамеикона|CRO}} [[Задар]] |[[Крешимир Ќосиќ арена]] | 3–5 септември 2021 | | |- |[[СЕХА лига 2021–22|2021–22]] |{{знамеикона|CRO}} [[Задар]] |[[Крешимир Ќосиќ арена]] | 2–4 септември 2022 | | |} == Статистика == === По клуб === {| class="wikitable sortable" |- !Клуб !Победник !Финалист !Години победник !Години финалист |- | {{знамеикона|MKD}} [[РК Вардар|Вардар]] |{{center|5}} |{{center|3}} |2012, 2014, 2017, 2018, 2019 |2013, 2016, 2020 |- | {{знамеикона|HUN}} [[РК Веспрем|Веспрем]] |{{center|4}} |{{center|1}} |2015, 2016, 2020, 2021 |2017 |- | {{знамеикона|CRO}} [[РК Загреб|Загреб]] |{{center|1}} |{{center|3}} |2013 |2018, 2019, 2021 |- | {{знамеикона|BLR}} [[РК Мешков Брест|Мешков Брест]] |{{center|0}} |{{center|2}} | |2014, 2015 |- | {{знамеикона|MKD}} [[РК Металург|Металург]] |{{center|0}} |{{center|1}} | |2012 |- ! Вкупно !! 10 !! 10 !! !! |} === По држава === {| class="wikitable sortable" |- ! width="120"|Клуб / Држава ! width="120"|Победник ! width="120"|Финалист ! width="120"|Финалиња |- | {{МКД}} |{{center|5}} |{{center|4}} |{{center|9}} |- | {{УНГ}} |{{center|4}} |{{center|1}} |{{center|5}} |- | {{ХРВ}} |{{center|1}} |{{center|3}} |{{center|4}} |- | {{БЛР}} |{{center|0}} |{{center|2}} |{{center|2}} |- ! Вкупно !! 10 !! 10 !! 20 |} == Надворешни врски == *[http://seha-liga.com Официјално мрежно место ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170727013054/http://seha-liga.com/ |date=2017-07-27 }} *[https://www.facebook.com/pages/SEHA-Gazprom-South-Stream-League/372231742879572 Профил на Facebook] [[Категорија:Ракометни натпреварувања]] j951i0zbn9xifp3l8gth1y286tqmny0 0 970386 5586739 5457319 2026-07-03T15:55:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586739 wikitext text/x-wiki '''Софтверот за заштита на приватноста''' е софтвер создаден за да ја заштити приватноста на неговите корисници, софтверот го управува и ограничува колечеството на информации до кои може да се пристапи. Овој софтвер е поврзан со два вида на заштита: Едниот вид е заштита на [[Интернет]] приватноста на корисникот од World Wide Web, а другиот тип на заштита е бришење на Интернет трагите на корисникот, додека сурфал на Интернет. Овој софтвер ни нуди голема заштита, а таа заштита му одговара на секој корисник. Заштитата на информации е многу битна работа во денешно време, затоа што податоците преминуваат од една рака во друга секој ден. Ако не сме внимателни информациите што се пренесуваат, можат да бидат достапени и од корисници кои не треба да ги достапат. <ref>Статиja за приватен софтвер {{Citation|title= Privacy Software|url= http://www.low-cost-computing.com/Privacy_Software.shtml|accessdate= 2012-03-08|archive-date= 2011-11-23|archive-url= https://web.archive.org/web/20111123150946/http://www.low-cost-computing.com/Privacy_Software.shtml|url-status= dead}}</ref> Приватните информации можат да бидат украдени од агресивните колачиња и,ненајавени преземања на прелистувачите. Без разлика колку е ризично онлине однесувањето на корисникот или за што го користи компјутерот,акциите и персоналните информации се снимаат,и лесно можат да бидат откриени од другите. Приватниот софтвер може да помогне во заштита на приватноста. Со овој софтвер информациите ќе бидат заштитени на различни начини. Како што корисниците сурфаат на [[Интернет]],овој софтвер ќе ги избрише сите информации кои биле собрани за време користењето на Интернет. Во тие информации спаѓаат броеви на кредитни картички, финасиски информации,лозинки, кориснички имиња, како и историјата на web прелистувачите. Инсталирањето на ефикасен приватен софтвер на компјутерот е многу важно. Кога се прави избор на приватен софтвер, мора да се погледне од повеќе аспекти за да се направи вистинскиот избор. <ref>Статиja за приватен софтвер {{Citation|title= Privacy Software|url= http://privacy-software-review.toptenreviews.com/|accessdate= 2012-03-08|archive-date= 2012-03-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20120310071146/http://privacy-software-review.toptenreviews.com/|url-status= dead}}</ref> ==Критериуми за избор на ефикасен приватен софтвер== *Лесно користење Овој [[софтвер]] треба да биде лесен за употреба, корисникот да знае да го користи на лесен начин. *Делотворност на приватноста Приватниот [[софтвер]] треба да ги блокира обидите од надворешните извори да ги достапат нашите приватни информации. *Множество функции Приватниот софтвер треба да ги понуди сите функции, кои ќе помогнат да се заштити приватноста на нашите персонални информации. *Помош/Документација Приватниот софтвер треба да понуди, помош за корисникот поефикасно да се снајде при користењето. Во денешно време е многу тешко да се спречи софтверската пиратерија, иако софтверските компании се обидуваат да го спречат тоа. Првобитно софтверските компании се обиделе да ја спречат пиратеријата, но оваа стратегија не успеа, поради тоа што била неповолна за корисниците, и не била 100 проценти сигурна. Поголемиот дел од софтверот сега бара еден вид на регистрација,и тоа ги обесхрабува оние коишто се занимаваат со пиратеријата, но тоа во секој случај не ја спречува пиратеријата. Некои вообичаени типови на софтверска пиратерија вклучуваат фалсификуван софтвер, [[тврд диск]] вчитување, [[Интернет]] софтверска пиратерија. Сосема поинаков пристап кон софтверската пиратерија, наречен shareware,покажува безнадежност, на тоа да ги спречи луѓето да ја користат пиратеријата. Shareware изадавачите ги охрабруваат корисниците да им даваат копии на програми на пријателите, но побаруваат од секој кој ги користи програмите да платат регистрација. Цената на приватниот софтвер најчесто се дзижи измеѓу $15.00 и $100.00, но таа цена не e ништо во споредба со катастрофите кои може да ни се случат, се мисли на крадење на нашиот идентитет. <ref>Статиja за софтверска пиратерија {{Citation|title= software piracy|url= http://www.webopedia.com/TERM/S/software_piracy.html|accessdate= 2012-03-08|archive-date= 2012-02-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20120211163509/http://www.webopedia.com/TERM/S/software_piracy.html|url-status= dead}}</ref> ==Потреба од приватен софтвер== Потребата од приватниот софтвер е сè поголема во денешно време, поради порастот на пиратеријата. Приватниот софтвер,ја зголемува приватноста и штити, од несакани пристапи до приватните информации. Постојат многу компании кои нудат приватни софтвери, но корисниците се тие што треба да одлучат, кој приватен софтвер ќе го искористат, за нивна потреба. Компаниите ги прикажуваат одликите на приватните софтвери, а корисниците се тие што треба да одлучат, дали ќе го користат приватниот софтвер, и каков приватен софтвер ќе изберат. Пиратеријата има многу негативни последици, но како што е спомнато погоре, нејзиниот [[замав]] е сè поголем, и ако не се интервенира на време може последиците да бидат уште полоши. Но секако многу компании се освестија на време да реагираат за овие случувања. Компаниите поднесувале и тужби против пиратеријата, но сепак не секогаш тие тужби имале ефект. Често се случува некои информации кои корисниците не сакаат да бидат достапени од други, да бидат достапени, поради нивно невнимание,или незнаење. Приватниот [[софтвер]] е понуден од многу компании со цел, да помогне, односно да ги заштити корисниците од надворешен пристап до информациите. Е сега, за да корисниците имаат поголема мотивација да го користат тој софтвер, треба тој да биде лесен за употреба, односно да нуди добра помош, за да корисниците се снајдат при употреба на тој [[софтвер]]. Има многу случаи каде софтверот е доста корисен, но начинот на користење е покомплициран,и тоа е понегативно за корисниците, и не е толку мотивирачки,односно тие избегаваат да го користат. Освен тоа исто така важна работа е добрата рекламација на тој софтвер, со цел да привлече што повеќе клиенти, бидејќи ако на самиот почеток не е доволно привлечен за клиентите, тие можеби нема да се одлучат да го користат. Секој кој е одговорен за приватност на податоците, брзо ја открива тешката вистина дека тие податоци треба добро да се заштитат. Без разлика што сите сопственици на тие податоци вложуваат многу, за да ги заштитат тие податоци, сепак во денешно време постојат многу начини, како извори од страна да ги пристапат тие податоци, и заради тоа нивното штитење е многу тешко. Неколку софтверски претприемачи забележаа, дека заедно тие можат да формираат она што се нарекува „приватен GRC“ маркет, каде што GRC ќе се залага за управување, ризик и усогласеност со приватноста. GRC го сочинува најголемиот дел од она што го прават луѓето кои се ангажираат околу приватноста. Заштита на податоците е моментално главна цел на GRC. Бројот на приватните GRC производи расте. Една од најболните точки на приватниот службеник е воведување на нови приватни прописи, со цел да се зголеми приватноста. Глобалните корпорации сега се предмет приватноста на податоците на веб, законите за безбедност и стандардите. Кога станува збор за ставовите на приватноста главното прашање е: Кои алатки треба да се искористат за да се зголеми приватноста, и тоа да има побрз и поголем ефект. Многу компании со некои свои производи прават сè што можат да го намалат ризикот од загрозување на приватноста. Тие секогаш ги анализираат ризиците од најмал кон најголем и врз основа на тоа, прават соодветни правила и алатки кои ќе помогнат во загрозувањето на приватноста. Друга болна точка на службениците кои се занимаваат со приватноста е поклопување на проценките. Организациите кои се загрижени за темата приватен софтвер, имаат еден проблем во врска со проценките кои се прават за заштита на приватните информации. Долку некои личности кои работаат во иста организаија или компанија, имаат различни проценки за приватниот софтвер, тогаш може да дојде до неуспех на самиот производ, се мисли на приватниот софтвер. <ref>Статија за првичните водачи на приватниот софтвер {{Citation|title= Privacy software: Who are the early leaders?|url= http://www.pcworld.idg.com.au/article/356851/privacy_software_who_early_leaders|accessdate= 2012-03-08|archive-date= 2023-01-23|archive-url= https://web.archive.org/web/20230123112842/https://www.pcworld.idg.com.au/article/356851/privacy_software_who_early_leaders|url-status= dead}}</ref> ==Типови софтвер за заштита на приватноста== *Анонимно сурфање Секогаш кога корисниците се на Интернет,тие оставаат трага. Кога го пристапуваат опслужувачот или мрежното место се прикажува нивната IP-адреса. Оние кои се обидуваат да ја скријат нивната IP-адреса од сите [[Мрежно место|мрежни места]],нивниот пристап се потпира на анонимни proxy сервиси кои ги штитат,за да можат да сурфаат анонимно. Овие сервиси се во основа компјутери кои ги конектираш,и ги пристапуваат мрежните места,како резултат секое мрежно место кое го посетуваме ја гледа IP-адресата на proxy опслужувачот,а не нашата. Треба корисниците да се сигурни,дали ќе му веруваат на proxy опслужувачот,пред да бидат вистински заштитени. *IP блокатори Овој тип на приватен софтвер блокира одредени IP-адреси преку гледање на некои наши Интернет активности.Популарна апликација за ова е P2P корисниците кои сакаат да ја сокријат нивната активност од компјутерската индустрија. Ова може да биде корисно ако корисниците сакаат да стават неколку компјутери преку кои ќе ги надгледуваат нивните активности. *Отстранување на малициозен [[софтвер]] Целата подземна индустрија за вируси и шпионски софтвер,ги контролира информации на корисниците со инсталирање софтвер на нивниот компјутер,без нивна дозвола. Овој софтвер ,познат како малициозен може да ги следи трагите од информациите на корисниците при пребарувањето,за да ги украде тие информации. Користејќи анти-малициозен софтвер регуларно може да се заштити приватноста на корисниците преку отстранување на тој малициозен софтвер од нивниот [[компјутер]]. *Отстранувачи на историја кај пребарувачите Често корисниците се плашат дека кога некој ќе го користи нивниот компјутер,ќе може да ја види историјата кај нивниот пребарувачот,односно да ги види страните кои тие ги посетувале.Тие може рачно да ја избришат историјата кај пребарувачот,или пак да ја искористат апликација која ќе ја исчисти цела историја. *Енкрипција Ова можеби е најдобрата и најмоќната форма за приватната технологија. Енкрипцијата е процес на заклучување на информациите,со клуч кој само корисниците самите го знаат,и на тој начин се прави информациите да не можат да се пристапат без клуч. Ова може да се искористи за информациите на тврдиот диск,па дури и од оние со физички пристап до него. <ref>Статиja за типови на приватен софтвер {{Citation|title= Types of Privacy Software|url= http://www.ehow.com/about_5379607_types-privacy-software.html|accessdate= 2012-03-15|archive-date= 2012-03-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20120315041220/http://www.ehow.com/about_5379607_types-privacy-software.html|url-status= dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Приватност]] [[Категорија:Приватна мрежа]] [[Категорија:Очекување од приватноста]] ankt4tj0tsw0xjuvt7flxlgvox9indf 0 1011636 5587022 5300266 2026-07-04T11:48:57Z Nikuch 134702 Исправено знамеѕо од Либан во Либерија. 5587022 wikitext text/x-wiki [[File:LocationWesternAfrica.png|thumb|Западна Африка]] '''Западна Африка''' е регион во [[Африка]] кој ја зафаќа територијата меѓу приморјето на [[Гвинејскиот Залив]] и јужните делови на пустината [[Сахара]] и од [[Камерунските Планини]] на исток до [[Атлантскиот Океан]] на запад.<ref name="Западна Африка">{{cita|Благоја Маркоски|Географија за 8 одд., стр. 36}}.</ref> Релјефот во Западна Африка е претежно низински, со незначителни територии под [[висорамнини]] и [[планини]].<ref name="Западна Африка"/> Климата во Западна Африка е [[Екваторска клима|екваторска]] и [[Тропска клима|тропска]], со големи количества врнежи.<ref name="Западна Африка"/> Најпознати реки се [[Нигер (река)|Нигер]], [[Волта]], [[Сенегал (река)|Сенегал]], [[Гамбија (река)|Гамбија]] и други.<ref name="Западна Африка"/> Овој регион се нарекува уште и Гвинејска Африка; името го добил поради тоа што излегува на Гвинејскиот залив. == Држави == На територијата на Западна Африка се наоѓаат следниве држави: [[Бенин]], [[Брегот на Слоновата Коска]], [[Буркина Фасо]], [[Гамбија]], [[Гвинеја]], [[Гвинеја-Бисао]], [[Гана]], [[Зелен ’Рт]], [[Либерија]], [[Мали]], [[Нигер]], [[Нигерија]], [[Сенегал]], [[Сиера Леоне]] и [[Того]].<ref>{{Cite web |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |title=millenniumindicators |3= |access-date=08. 04. 2014 |archive-date=13. 07. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |url-status= }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=40% ! width=15%|Држава!!width=10%|Главен град!!width=5%|Површина(км<sup>2</sup>)!!width=10%|Население (ООН, 2009) |- | {{flagicon|BEN}} [[Бенин]] || [[Порто Ново]] || 112 622 || 8 935 000 |- | {{flagicon|CIV}} [[Брегот на Слоновата Коска]] || [[Јамусукро]] || 322 460 || 21 075 000 |- | {{flagicon|BFA}} [[Буркина Фасо]] || [[Уагадугу]] || 274 000 || 15 757 000 |- | {{flagicon|GAM}} [[Гамбија]] || [[Банџул]] || 10 380 || 1 705 000 |- | {{flagicon|GHA}} [[Гана]] || [[Акра]] || 238 534 || 23 837 000 |- | {{flagicon|GUI}} [[Гвинеја]] || [[Конакри]] || 245 857 || 10 069 000 |- | {{flagicon|GBS}} [[Гвинеја-Бисао]] || [[Бисао]] || 36 125 || 1 611 000 |- | {{flagicon|CPV}} [[Зелен ’Рт]] || [[Праја]] || 4 033 || 506 000 |- | {{flagicon|LBR}} [[Либерија]] || [[Монровија]] || 111 369 || 3 477 000 |- | {{flagicon|MLI}} [[Мали]] || [[Бамако]] || 1 240 192 || 14 517 000 |- | {{flagicon|NIG}} [[Нигер]] || [[Нијамеј]] || 1 267 000 || 15 290 000 |- | {{flagicon|NGA}} [[Нигерија]] ||[[Абуџа]] || 923 768 || 154 729 000 |- | {{flagicon|SEN}} [[Сенегал]] || [[Дакар]]|| 196 723 || 12 534 000 |- | {{flagicon|SLE}} [[Сиера Леоне]] || [[Фритаун]] || 71 740 || 5 696 000 |- | {{flagicon|TOG}} [[Того]] || [[Ломе]] || 163 610 || 6 619 000 |} == Население и стопанство == Се забележува дека Западна Африка зафаќа помалку од една петтина од површината на Африка, или 5,2 милиони км<sup>2</sup>, но на неа живее една третина од населението во Африка односно околу 287 милиони жители. Со најмногу население се одликува Нигерија. Населението претежно се занимава со [[земјоделство]] и со [[сточарство]]. Најзастапени земјоделски култури се [[кафе]], [[какао]], [[пченка]], [[банани]], [[кикирики]], [[маслодајни палми]], [[шеќерна трска]] и др. Во сточарството најмногу се одгледуваат [[говеда]], [[кози]] и [[овци]].<ref name="Западна Африка"/> Земјите од Западна Африка поседуваат и разни рудни богатства: [[железо]], [[бакар]], [[злато]], [[алуминиум]], [[олово]], [[цинк]], [[нафта]] и [[дијаманти]].<ref name="Западна Африка"/> Индустријата е во постојан развој. ==Поврзано== * [[Африка]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/africa/cuvl/West.html#tbl ''West Africa by Region and Country''] – Африкански студии на [[Унивезитет Колумбија|Универзитетот Колумбија]] == Библиографија == * {{Cite book (bibliography) | author = Благоја Маркоски|title=Географија за 8 одделение за осумгодишното основно образование |publisher=Министерство за образование и наука на Република Македонија|year=2010|ISBN=978-608-4575-86-3|cid=Благоја Маркоски}} {{Африка}} [[Категорија:Западна Африка|*]] odz2to1rcsyi662yuhpsfxmknxmjpwi 0 1027368 5587000 5575625 2026-07-04T10:31:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587000 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Себастијан Џовинко | image = [[File:Giovinco 230515.jpg|200px]] | caption = Џовинко играјќи за [[ФК Торонто|Торонто]] во 2015 | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1987|1|26}}<ref name="scheda juventus">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/juve/it/campo/giocatori-e-staff/prima/giocatori/012giovinco|title=Giovinco Sebastian|editor=juventus.com|access-date=3 септември 2012|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040331/http://www.juventus.com/juve/it/campo/giocatori-e-staff/prima/giocatori/012giovinco|url-status=dead}}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Торино|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | height = {{height|m=1.60}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sampdoria.it/player/202122-sebastian-giovinco/|title=202122 Sebastian Giovinco|last=falasca|work=U.C. Sampdoria|language=it-IT|accessdate=2023-04-16}}</ref> | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Al-Hilal}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Juventus}} | years1 = 2006-2010 | caps1 = 37 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Juventus}} | years2 = 2007-2008 | caps2 = 35 | goals2 = 6 | clubs2 = →{{Fb team Empoli}} | years3 = 2010-2012 | caps3 = 66 | goals3 = 22 | clubs3 = {{Fb team Parma}} | years4 = 2012-2015 | caps4 = 55 | goals4 = 9 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2015-2018 | caps5 = 114 | goals5 = 68 | clubs5 = {{Fb team Toronto}} | years6 = 2019- | caps6 = 3 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Al-Hilal}} | nationalyears1 = 2003 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 16 години|Италија 16]] | nationalyears2 = 2003-2004 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears3 = 2005 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears4 = 2006 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 година|Италија 19]] | nationalyears5 = 2006-2007 | nationalcaps5 = 4 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 година|Италија 20]] | nationalyears6 = 2007-2009 | nationalcaps6 = 20 | nationalgoals6 = 1 | nationalteam6 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears7 = 2008 | nationalcaps7 = 10 | nationalgoals7 = 3 | nationalteam7 = {{знамеикона|Италија}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Италија|Италија 23]] | nationalyears8 = 2011- | nationalcaps8 = 23 | nationalgoals8 = 1 | nationalteam8 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | pcupdate = 21 септември 2011 | ntupdate = 6 септември 2011 }} '''Себастијан Џовинко''' (роден во [[Торино]], [[26 јануари]] [[1987]]) — [[италија]]нски [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Ал-Хилал|Ал-Хилал]] и на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската фудбалска репрезентација]]. Заради својата брзина, но и малата висина има прекар ''Атомска мравка'' по цртаниот јунак од Хана-Барбера. ==Детство== Џовинко е роден во [[Торино]]. Неговите родители се од југот на Италија, од [[Сицилија]] и од [[Калабрија]]. Тој израснува во Беинаску, југозападно предградие на Торино во семејство навивачи на [[ФК Милан|Милан]]. Тој се приклучува во младинската школа на [[ФК Јувентус|Јувентус]] на возраст од 9 години. Неговиот брат Џузепе исто така еден период играл во младинските категории на Јувентус. == Клупска кариера == === Почетоци === Џовинко дебитирал за [[ФК Јувентус|Јувентус]] на [[12 мај]] [[2007]] година во [[Серија Б]] против екипата на [[ФК Болоња|Болоња]] кога влегол како замена на местото на [[Рафаеле Паладино]]. Во своето деби запишал и асистенција за погодокот на [[Давид Трезеге]]. Потоа, тој играл на позицијата на [[Алесандро Дел Пјеро]] како полушпиц. === Заемот во Емполи === Во летото 2007 Џовинко бил позајмен во [[ФК Емполи|Емполи]] со цел да собере повеќе искуство, заедно со својот соиграч и добар пријател [[Клаудио Маркизио]]. Со тосканците за првпат во својата кариера имал шанса да игра во некој од евро-турнирите, поточно во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]], но Емполи бил елиминиран уште во квалификациите со вкупен резултат 4-2 подобри од нив бил [[ФК Цирих|Цирих]]. Својот прв погодок во [[Серија А]] го постигнал во победата над [[ФК Палермо|Палермо]] со 3-1. Големото внимание кон себе го свртел кога на 4 ноември постигнал изедначувачкиот погодок против [[ФК Рома|Рома]]; гол кој бил многу сличен на оној на [[Роналдињо]] против [[Фудбалска репрезентација на Англија|англиската фудбалска репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]. По испаѓањето на Емполи од лигата, Џовинко се вратил во [[ФК Јувентус|Јувентус]]. === Со Јувентус во Серија А === Во јуни 2008 Џовинко и Маркизио се враќаат во Јувентус по позајмицата во клубот од Тоскана. Својот прв натпревар за Јувентус џовинко го одигра на 24 септември против екипата на [[ФК Катанија|Катанија Калчо]]. Во игра влезе во второто полувреме и токму тој му додаде на [[Амаури]] за единствениот погодок на натпреварот. На 7 декември тој го постигнува својот прв погодок во дресот на [[Јувентус]] и тоа од слободен удар во победата над [[ФК Лече|Лече]] од 2-1. Во октомври 2008-ма тој потпиша договор со вредност до летото. Сезоната ја завршува со три постигнати погодоци во сите турнири, вклучувајќи го и прекрасниот волеј удар против [[ФК Болоња|Болоња]] кога е прогласен и за човек на мечот во победата на Јуве од 4-1. [[Податотека:Giovinco_pinzolo_306.JPG|180px|мини|лево|Џовинко со навивачите на [[Јувентус]] во летото 2010]] И покрај добрите игри Џовинко неуспеа да се избори за првотимски статус во формацијата 4-4-2 на тренерот [[Клаудио Раниери|Раниери]]. Доаѓањето на [[Диего Рибас да Куња|Диего]] во летото 2009. уште толку ја влоши ситуацијата на Џовинко, но новиот тренер [[Чиро Ферара]] потврди дека тој е во неговите планови и дека ќе биде замена за [[Бразил]]ецот. По повредите на [[Мауро Каморанези]] и [[Клаудио Маркизио]], Џовинко доби шанса која одлично ја искористува со фантастична игра во победата од 5-1 над [[ФК Сампдорија|Сампдорија]]. По заминувањето на Ферара и доаѓањето на [[Алберто Закерони|Закерони]] на тренерското место, Џовинко уште поретко игра и е заменет со младиот [[Антонио Кандрева]] кој во зимскиот преоден рок беше позајмен од [[Удинезе Калчо|Удинезе]]. Во април [[2010]]-та се повредува на тренинг и го пропушта остатокот од сезоната. === Парма === На 5 август [[2010]] Џовинко преминал во редовите на [[ФК Парма|Парма]] на заем за еден милион евра, со можност за откуп. Првиот погодок во дресот на Парма го постигна на 12 септември од слободен удар во поразот од [[ФК Катанија|Катанија]] од 2-1. Својот најдобар натпревар за ''млекарите'' го одигра на [[6 јануари]] [[2011]] во победата 4-1 на гости против неговиот матичен клуб, Јувентус. Во вториот дел од сезоната тој уште еднаш погодил против торинскиот клуб во победата со 1-0 на [[Стадион Енио Тардини|Тардини]]. На крајот од сезоната [[ФК Парма|Парма]] го искористила правото на откуп и откупила половина од договор на играчот. Добрата сезона на Џовинко му овозможила настап и во [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] за првпат во неговата кариера. Следната сезона за Џовинко била уште подобра, играјќи како напаѓач, тој ја завршил сезоната со 15 постигнати голови и бил трет најдобар стрелец од домашните играчи (италијанци) во лигата зад [[Антонио Ди Натале]] (со 23) и [[Фабрицио Миколи]] (16). По завршувањето на сезоната бил избран и во [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанскиот тим]] за [[Евро 2012]]. === Враќање во Јувентус === [[Податотека:Sebastian Giovinco (Formica Atomica) Juventus.jpg|thumb|right|250px|Џовинко во дресот на Јувентус во натпревар од [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]].]] На 21 јуни [[2012]] од екипата на [[ФК Парма|Парма]] стигнала потврда преку клупското мрежно место дека е постигнат договор со [[ФК Јувентус|Јувентус]] за трансфер на Џовинко назад во [[Торино]], по две години играње во жолто-синиот дрес. Цената на трансферот изнесувала 11 милиони [[евро|евра]], а договорот бил потпишан на 3 години во трајност до 30 јуни [[2015]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/d2d93b65-7792-4f7b-a227-cd9e4f46963e/comunicato+21062012+giovinco+ita.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=d2d93b65-7792-4f7b-a227-cd9e4f46963e|title=Risoluzione accordo di partecipazione relativo al calciatore Sebastian Giovinco|date=21 јули 2012|access-date=21 јуни 2012|editor=juventus.com|archive-date=2014-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140928210431/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/d2d93b65-7792-4f7b-a227-cd9e4f46963e/comunicato+21062012+giovinco+ita.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=d2d93b65-7792-4f7b-a227-cd9e4f46963e|url-status=dead}}</ref> Џовинко го одбрал дресот со бројот 12., иако дел од навивачите сакале да го видат како го носи дресот со број 10. кој останал празен по заминувањето на легендарниот капитен [[Алесандро Дел Пјеро]] пред почетокот на сезоната.<ref>{{наведени вести|title=A Giovinco il 12, maglia n. 10 senza padrone|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/notizie/09-08-2012/a-giovinco-12-maglia-n-10-senza-padrone-912196530951.shtml|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=9 август 2012|access-date=21 ноември 2012}}</ref> Своето повторно деби во официјален натпревар за Јувентус, Џовинко го направил во [[Суперкуп на Италија 2012|Суперкупот на Италија]] во кој одиграл 116 минути, во победата над [[ФК Наполи|Наполи]] со 4-2 [[Продолжеток (спорт)|по продолженија]]. Тоа било првото одличје за Себастијан во неговата професионална кариера уште од сезоната 2006-2007 кога тој бил шампион во [[Серија Б]] исто така со Јувентус. Својот прв погодок за новиот клуб го постигнал на [[2 септември]] [[2012]], во гостинската победа над [[Удинезе Калчо|Удинезе]] со 4-1; бил двоен стрелец во 53-тата и 71-вата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/it/match/88056/udinese-vs-juventus/report|title=Udinese-Juventus 1-4: I friulani in 10 fanno il possibile, Vucinic e Giovinco mettono le ali alla Signora|date=2 септември 2012|access-date=11 ноември 2012|editor=goal.com|archive-date=2012-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929072245/http://www.goal.com/it/match/88056/udinese-vs-juventus/report|url-status=dead}}</ref> На [[7 ноември]] го постигнал својот прв гол во кариерата во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во натпреварот против [[Данска|данскиот]] [[ФК Нордсјеланд|Нордсјеланд]], кој завршил 4-0 за Јуве.<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Juventus/07-11-2012/juve-feroce-riscatto-coppa-nordsjaelland-preso-pallonate--913149413059.shtml|title=Juve feroce, riscatto in Coppa - Nordsjaelland preso a pallonate|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|author=Riccardo Pratesi|date=7 ноември 2012|access-date=8 ноември 2012}}</ref> Во првиот натпревар на Јувентус во [[Coppa Italia|Купот на Италија]] за сезоната против [[ФК Каљари Калчо|Каљари]], Џовинко го постигнал единствениот гол на натпреварот, носејќи му пласман на својот клуб во четврт-финалето, каде на [[9 јануари]] [[2013]] тој ја продолжил својата серија на голови во купот постигнувајќи од слободен удар против [[ФК Милано|Милан]] во победата со 2-1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.eurosport.yahoo.com/calcio/coppa-italia/2012-2013/juventus-milan-535475.html|title=Coppa Italia - Conte: "Avevamo gran voglia di riscatto"|date=9-01-2013|access-date=10-01-2013|editor=yahoo eurosport|archive-date=2013-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130107051727/http://it.eurosport.yahoo.com/calcio/coppa-italia/2012-2013/juventus-milan-535475.html|url-status=dead}}</ref> На [[5 мај]] [[2013]], благодарение на победата на Јувентус над [[ФК Палермо|Палермо]] со 1-0 - ''бјанконерите'' станале шампиони на Италија на три натпревари пред крајот на првенството - што било првото лично [[Серија А|скудето]] за Џовинко во неговата кариера.<ref>{{наведени вести|url=http://bukvar.mk/news/juventus-ja-odbrani-titulata?newsid=kwgN|title=Јувентус ја одбрани титулата|publisher=bukvar.mk|date=5 мај 2013|access-date=21 април 2014}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Својата прва сезона по враќањето во црно-белиот дрес ја завршил со вкупно 42 настапи во сите натпреварувања и 11 постигнати гола. Во сезоната 2013-2014, Џовинко го загубил местото во почетната постава за сметка на новите засилувања [[Карлос Тевез]] и [[Фернандо Љоренте]]. Својот прв гол го постигнал на 6 октомври 2013 против Милан во победата со 3-2; по еден контра-напад, во кој тој елегантно го ''исфрлил од игра'' [[Кристијан Запата]] пред да го матира голманот [[Кристијан Абијати|Абијати]] за моментален резултат 2-1 за Јувентус. Својот втор гол за сезоната го постигнал на гостувањето против Удинезе во победата со 2-0, со прекрасен [[фелш (фудбал)|фелширан]] удар од работ на шеснаесетникот гаѓајќи во далечниот агол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/14-04-2014/udinese-juventus-0-2-gol-giovinco-llorente-capolista-8-roma-80450867330.shtml|title=Udinese-Juventus 0-2. Gol di Giovinco e Llorente. Capolista a +8 sulla Roma}}</ref> Сезоната ја завршил со 17 настапи и два гола. === ФК Торонто === На 19 јануари [[2015]], Џовинко потпишал петгодишен договор со [[Канада|канадската]] екипа [[ФК Торонто]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.espnfc.co.uk/story/2253181/italy-attacker-sebastian-giovinco-to-join-toronto-fc-in-July|title = Italy attacker Sebastian Giovinco to join Toronto FC in July|website = espnfc.com|publisher= ESPN|date = 19 January 2015|access-date = 19 January 2015}}</ref> за годишна плата од 7 милиони долари со што станал најплатен играч во [[МЛС]] пред бразилецот [[Кака]] од [[ФК Орландо Сити|Орландо Сити]] и најплатениот италијанскиот играч во сите лиги сè до доаѓањето на [[Андреја Пирло]] во [[ФК Њујорк Сити|Њујорк Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-3151975/Frank-Lampard-enjoys-spot-SoulCycle-edges-closer-New-York-City-debut.html|title=Andrea Pirlo becomes the highest paid MLS player with an $8m salary... more than Frank Lampard, Steven Gerrard and David Villa |author1=Daniel Prescott|website=dailymail.co.uk|publisher=dailymail|date=7 July 2015|access-date=4 October 2015}}</ref><ref>{{наведени вести | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2204028.html | title = Giovinco to join Toronto from Juventus | publisher= UEFA.com | date = 19 January 2015 | access-date = 21 January 2015 }}</ref> Неговото приклучување на ФК Торонто првично било договорено по завршувањето на [[Серија А 2014-2015|сезоната 2014-2015]] во [[Серија А]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/30877096|title=Sebastian Giovinco: Toronto FC sign Juventus striker|publisher=BBC Sport|date=19 January 2015|access-date=20 January 2015}}</ref> На 2 февруари, од Јувентус објавиле дека Џовинко ќе го напушти клубот пет месеци порано од тоа што првично се очекуваше, со цел за отпочнување на неговата кариера во МЛС од почетокот на сезоната. [[Податотека:Giovinco 230515.jpg|thumb|left|Џовинко во дресот на [[ФК Торонто]] во 2015.]] Џовинко го направил своето деби за Торонто на 7 март во победата со 3-1 на гостувањето против [[ФК Ванкувер Вајткепс|Ванкувер Вајткепс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://matchcenter.mlssoccer.com/matchcenter/2015-03-07-vancouver-whitecaps-fc-vs-toronto-fc/recap|title=Vancouver Whitecaps 1, Toronto FC 3 – MLS Match Recap|publisher=mlssoccer.com|date=March 7, 2015}}</ref> Својот прв гол за Торонто го постигнал на 4 април, во поразот со 3–2 од [[ФК Чикаго Фајр|Чикаго Фајр]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ca.sports.yahoo.com/blogs/eh-game/sebastian-giovinco-scores-first-goal-for-toronto-fc--video-193724989.html|title=Sebastian Giovinco scores first goal for Toronto FC in 3–2 loss to Fire|website=yahoo.com|author1=Israel Fehr|date=4 April 2015|access-date=6 April 2015|archive-date=2015-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413003954/https://ca.sports.yahoo.com/blogs/eh-game/sebastian-giovinco-scores-first-goal-for-toronto-fc--video-193724989.html|url-status=dead}}</ref> Во првите 12 натпревари Џовинко постигнал 7 гола, и имал 6 асистенции, а во текот на месец јуни двапати бил избран за "играч на неделата"..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/10-06-2015/conte-guarda-che-giovinco-toronto-solo-magie-reti-120117647589.shtml|title=Conte, guarda che Giovinco! A Toronto solo magie e reti|editor=gazzetta.it|date=10 јуни 2015|access-date=1 август 2015}}</ref> Во текот на јули тој постигнал [[хет-трик]] против [[ФК Њујорк Сити|Њујорк Сити]] (4-4), во натпревар во кој исто така промашил и пенал;<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Massimo Lopes Pegna|url = http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/12-07-2015/mls-giovinco-show-tripletta-4-4-new-york-city-toronto-villa-fa-doppietta-120536750010.shtml|title = Giovinco show: tripletta nel 4-4 fra New York City e Toronto. Villa fa doppietta|access-date = 5 октомври 2015|editor = La Gazzetta dello Sport|date = 12 јули 2015}}</ref> на крајот на овој месец, бил избран за играч на месецот во МЛС.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = |url = http://www.mlssoccer.com/post/2015/08/06/toronto-fc-attacker-sebastian-giovinco-wins-etihad-airways-player-month-award-July|title = Toronto FC attacker Sebastian Giovinco wins Etihad Airways Player of the Month award for July|access-date = 5 октомври 2015|editor = MLS Soccer|date = 6 август 2015|language = en|archive-date = 2020-09-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20200905204014/https://www.mlssoccer.com/post/2015/08/06/toronto-fc-attacker-sebastian-giovinco-wins-etihad-airways-player-month-award-july|url-status = dead}}</ref> На 6 август го одбелжал вториот хет-трик за сезоната во победата над Орландо со 4-1, со што стигнал до бројката од 16 гола, што претставува нов рекорд по бројот на постигнати голови од еден играч на Торонто во регуларниот дел од сезоната во МЛС ; претходниот рекорд бил во сопственост на [[Двејн Де Росарио]] кој во сезоната 2010 постигнал 15.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = |url = http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-estero/2015/08/06-3007690/giovinco_show_a_toronto_tripletta_allorlando_city/|title = Giovinco show a Toronto: tripletta all'Orlando City|access-date = 5 октомври 2015|editor = Il Corriere dello Sport|date = 6 август 2015}}</ref> На 26 септември, во победата против Чикаго Фајр со 3-2, го скршил рекордот за најмногу голови и асистенции во една сезона, достигајќи комбинирано до 35 бода, со 20 гола и 15 асистенции, надминувајќи го претходниот рекорд од 34 бода на [[Крис Вондоловски]], постигнат во 2012 година; во истиот натпревар, исто така, станал првиот играч во историјата на МЛС кој постигнал најмалку 20 гола и имал најмалку 10 асистенции во една сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = |url = http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/mls-giovinco-due-assist-e-nuovo-record_1078010-201502a.shtml|title = Mls: Giovinco, due assist e nuovo record|access-date = 5 октомври 2015|editor = Sport Mediaset|date = 27 септември 2015}}</ref> На 14 октомври Џовинко влегол во игра од клупата за резерви и го постигнал вториот гол во победата против [[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]] со 2-1, со што му помогнал на својот тим да избори учество во плејофот, за првпат во историјата на ФК Торонто откако клубот се приклучил во МЛС во 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Massimo Lopes Pegna|url = http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/15-10-2015/giovinco-dribbla-pure-fuso-orario-subito-campo-gol-fantastico-130508647754.shtml|title = Giovinco dribbla pure il fuso orario: subito in campo e gol fantastico!|access-date = 15 октомври 2015|editor = La Gazzetta dello Sport|date = 15 октомври 2015}}</ref> Регуларниот дел од сезоната го завршил, како најдобар стрелец со 22 гола, (заедно со [[Кеи Камара]]) и како најдобар асистент со 16 асистенции, добивајќи MLS Golden Boot наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = Massimo Lopes Pegna|url = http://www.gazzetta.it/Calcio/Campionati-Esteri/26-10-2015/giovinco-re-gol-pirlo-si-congeda-sotto-tono-ma-non-torno-europa-130658805674.shtml|title = Giovinco re dei gol. Pirlo si congeda sotto tono: "Ma non torno in Europa"|access-date = 26 октомври 2015|editor = La Gazzetta dello Sport|date = 26 октомври 2015}}</ref> На 29 октомври, Торонто бил елиминиран во првата рунда од плејофот, откако биле поразени со 3-0 на гости од [[ФК Монтреал Импакт|Монтреал Импакт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|author = |url = http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/30-10-2015/mls-giovinco-fuori-playoff-toronto-battuto-3-0-montreal-drogba-130712363478.shtml#comment-3702716|title = Mls, Giovinco fuori dai playoff: Toronto battuto 3-0 dal Montreal di Drogba|access-date = 30 октомври 2015|editor = La Gazzetta dello Sport|date = 30 октомври 2015}}</ref> На 23 ноември Џовинко бил прогласен за најдобар дебитант на сезоната 2015 (The Newcomer of the year) во првенството на САД,<ref>{{Наведена мрежна страница|author = |url = http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/23-11-2015/giovinco-premiato-come-miglior-debuttante-major-league-soccer-1301045909314.shtml|title = Giovinco, premiato come miglior debuttante della Major League Soccer|access-date = 23 ноември 2015|editor = La Gazzetta dello Sport|date = 23 ноември 2015}}</ref> а на 2 декември бил прогласен за [[МЛС најкорисен играч|играч на годината во МЛС (т.н. MVP - Ем-Ви-Пи)]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/02-12-2015/giovinco-l-america-tuoi-piedi-eletto-mvp-stagione-mls-toronto-donovan-1301157444627.shtml|journal=La Gazzetta dello Sport|title=Giovinco, l’America è ai tuoi piedi: eletto Mvp della stagione in Mls|year=2015|access-date=2 декември 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|language=en|url=http://www.sportsnet.ca/soccer/tfcs-giovinco-named-major-league-soccer-mvp/|title=TFC's Giovinco named Major League Soccer MVP - Sportsnet.ca|website=Sportsnet.ca|access-date=2 декември 2015}}</ref> Исто така влегол и во МЛС тимот на годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mlssoccer.com/post/2015/11/29/2015-mls-best-xi-revealed-10-first-time-selections-get-nod|title=2015 MLS Best XI revealed: 10 first-time selections get the nod|publisher=Major League Soccer|access-date=29 November 2015}}</ref> На 6 март 2016 година, во првото коло од сезоната 2016, Џовинко го постигнал првиот гол од пенал, а потоа му асистирал на неговиот соиграч [[Марко Делгадо]] за победата со 2-0 на гости над Њујорк Ред Булс.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Campionati-Esteri/07-03-2016/mls-giovinco-parte-col-botto-gol-assist-pirlo-regia-d-author-140924607641.shtml|title=Mls, Giovinco parte col botto: gol e assist. Pirlo, regia d'author|access-date=7 март 2016|editor=La Gazzetta dello Sport|date=7 март 2016}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Репрезентативна кариера == Како е еден од најталентираните италијански играчи во својата генерација Џовинко играл за сите селекции на ''аѕурите'' од онаа за играчи под 16 годино па натаму. За [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]] дебитирал на 1 јуни 2007 против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] во победата со 4-0. [[Податотека:Flickr_-_tpower1978_-_%27Espoirs%27_of_Toulon_(1).jpg|300px|mini|thumb|desno|Џовинко во дресот на италијанската репрезентација под 21 година во 2008 година]] Во летото 2008 година Џовинко заедно со клупските соиграчи [[Паоло де Чеље]] и [[Клаудио Маркизио]] бил повикан за [[Летни олимписки игри 2008|Олимписките игри во Пекинг]]. Во првиот натпревар на турнирот постигнал гол против [[Олимписка репрезентација на Хондурас|Хондурас]] во победата со 3-0. Џовинко играл одлично на ова натпреварување но не успеал да ја спаси Италија од елиминација по поразот со 3-2 од [[Олимписка репрезентација на Белгија|Белгија]] во четвртфиналето. Во 2009 година настапил за италијанската репрезентација под 21 година на [[УЕФА Европско првенство за играчи под 21 година - 2009|европското првенство во Шведска]] откако во квалификациите одлично соработувал во нападот со [[Роберт Аквафреска]] и [[Марио Балотели]]. Ги одиграл сите натпревари на првенството, меѓутоа Италија загубила со 1-0 во полуфиналето од подоцнежниот првак [[Фудабалска репрезентација на Германија под 21 година|Германија]]. После лошата сезона во [[ФК Јувентус|Јувентус]], неговиот напредок во репрезентативната кариера бил прекинат. На 9 февруари 2011 го имал својот прв повик за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација]] за пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во [[Дортмунд]]. После две години без настап на репрезентативно ниво благодарение на својте одлични игри за [[ФК Парма|Парма]], селекторот [[Чезаре Прандели]] го повикал Џовинко и му овозможил деби за сениорската репрезентација на Италија, влегувајќи од клупата во 74-тата минута во ремито Германија-Италија 1-1. Во летото 2012 бил повикан за настап на [[Евро 2012|европското првенство]] во Полска и Украина, каде одиграл два натпревари и двата во групната фаза од турнирот. Својот прв старт за италијанската репрезентација го забележил во квалификацискиот натпревар за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]] против [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|Бугарија]], во натпреавар кој е завршен со резултат 2-2. Својот прв погодок за националниот дрес го постигнал на 19 јуни 2013 во [[ФИФА Куп на конфедерации 2013|Купот на конфедерациите]] против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] во победата со 4-3. ==Титули== ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''[[Серија А]]''' (2) : 2012-13, 2013-14 *'''[[Серија Б]]''' (1) : 2006-07 *'''[[Суперкуп на Италија]]''' (2) : [[Суперкуп на Италија 2012|2012]], [[Суперкуп на Италија 2013|2013]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://juventus.com/site/eng/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_45E3C45C40F44E93AF994B77CE36844F.asp Профил на официјалната страна на Јувентус] *[http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=2655&squadra=1 National team statistics] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120322070432/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=2655&squadra=1 |date=2012-03-22 }} on [[FIGC|Italian FA]] website *[http://www.soccerway.com/players/sebastian-giovinco/17951/ Профил на soccerway] *[http://www.transfermarkt.co.uk/en/sebastian-giovinco/profil/spieler_52312.html Профил на transfermarkt] {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2012}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џовинко}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери во МЛС]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торонто]] [[Категорија:Фудбалери на Европско првенство 2012]] [[Категорија:Родени во 1987 година]] 8ojf77s4ijn9r9p0m3vbvuq9uqsqwgc 0 1034556 5586832 5068107 2026-07-03T21:16:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586832 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Handball Competition | tourney_name =Ракомет за жени на <br />Летните олимписки игри 2012 | image = | size = | caption = | country = United Kingdom | dates = 28 јули – 11 август | num_teams = 12 | confederations = 5 | venues = | cities = | champion_other = {{Hbw|NOR}} | count = 2 | second_other = {{Hbw|MNE}} | third_other = {{Hbw|ESP}} | fourth_other = {{Hbw|KOR}} | matches = 38 | goals = 1908 | attendance = {{#expr: 3604 + 3900 + 3942 + 3942 + 3941 + 3968 + 3892 + 4393 + 4596 + 4671 + 3974 + 4459 + 4354 + 4178 + 4622 + 4638 + 4098 + 4488 + 4081 + 4541 + 4741 + 4568 + 4720 + 4234 + 4585 + 4180 + 4444 + 4792 + 4345 + 4616 + 4549 + 4553 + 4299 + 4559 + 9274 + 9087 + 9622 + 9739}} | top_scorer = {{знамеикона|MNE}} [[Катарина Булатович]]<br><small>(53 гола)</small> | updated = }} '''Женскиот [[ракомет]]ен турнир на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' ќе биде одржан од [[28 јули]] до [[12 август]] 2012. Натпреварите во групната фаза, и во четвртфиналето ќе бидат одиграни во салата [[Копер Бокс Арена|Копер Бокс]] која е со капацитет од 7.000 места. Полуфиналето и натпреварите за медал ќе се одиграат во поголемата [[Кошаркарска арена (Лондон)|кошаркарска]] арена. На турнирот ќе учествуваат 12 репрезентации. Најдобрите четири од групите ќе се пласираат во четвртфиналето, а последните две репрезентации во групите ќе разигруваат за 9-12 место. ''Сите саатници се по [[Британско летно време]] ([[UTC+1]])'' ==Квалификации== <div id="Notes1"></div> :<sup>†</sup> Бидејќи [[Женска ракометна репрезентација на Норвешка|Норвешка]], како победник на Светското првенство 2011 обезбедила директен пласман на игрите, автоматски пласман обезбедила и репрезентацијата на Шведска, која била второпласирана на [[Европско првенство во ракомет за жени 2010|Европското првенство 2010]] (по Норвешка). {| style="padding:0.3em; float:right; margin-left:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; font-size:90%; line-height:1.5em" |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |align="center"|[[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] |- style="background:#cedff2; text-align:center;" ![[Ракомет]] на<br />[[Летни олимписки игри 2012|Олимписките игри 2012]]<br />[[Податотека:Handball pictogram.svg|70п]] |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |align="center"|Турнир |- |align="center"|[[Ракомет за мажи на Летните олимписки игри 2012|Мажи]]&emsp;&emsp;[[Ракомет за жени на Летните олимписки игри 2012|Жени]] |} {| class="wikitable" width=75% |- ! !! Датум !! Турнир !! Бр. на места !! Квалификувани |- | Домаќин || || || align="center"| 1 || {{hbw|Обединето Кралство}} |- | [[Европско првенство во ракомет за жени 2010|Европско првенство 2010]] || 7—19 декември 2010. || {{знаме|Данска}} и {{знаме|Норвешка}} || align="center"| 1 || {{hbw|Шведска}} |- | Азиски квалификации 2011 || 12—21 октомври 2011. || {{знаме|Кина}} || align="center"| 1 || {{hbw|Јужна Кореја}} |- | Пан Американски игри 2011 || 15—23 октомври 2011. || {{знаме|Мексико}} || align="center"| 1 || {{hbw|Бразил}} |- | [[Светско првенство во ракомет за жени 2011|Светско првенство 2011]] ||2—18 декември 2011. || {{знаме|Бразил}} || align="center"| 1 || {{hbw|Норвешка}} |- | [[Африканско првенство во ракомет за жени 2012|Африканско првенство 2012]] || 10—21 јануари 2012. || {{знаме|Мароко}} || align="center"| 1 || {{hbw|Ангола}} |- | [[Квалификации за Летните олимписки игри во ракомет - жени (2012)|Светски квалификации #1]] || 25—27 мај 2012. || {{знаме|Франција}} || align="center"| 2 || {{hbw|Франција}}<br />{{hbw|Црна Гора}} |- | [[Квалификации за Летните олимписки игри во ракомет - жени (2012)|Светски квалификации #2]] || 25—27 мај 2012. || {{знаме|Шпанија}} || align="center"| 2 || {{hbw|Шпанија}}<br />{{hbw|Хрватска}} |- | [[Квалификации за Летните олимписки игри во ракомет - жени (2012)|Светски квалификации #3]] || 25—27 мај 2012. || {{знаме|Данска}} || align="center"| 2 || {{hbw|Русија}}<br />{{hbw|Данска}} |- ! Вкупно !! colspan="2"| !! 12 !! |} ===Ждреб=== Пред ждребката, ИХФ ги сместила репрезентациите во 6 шешира. Ждребката за групите била одржана на 30 мај 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ihf.info/IHFCompetitions/OlympicGames/OlympicGamesLondon2012/News/NewsDetails/tabid/5921/Default.aspx?ID=1089|title=Seeding list completed|publisher=ИХФ|date=27 мај 2012|accessdate=29 мај 2012|archive-date=2012-08-03|archive-url=https://archive.today/20120803183833/http://www.ihf.info/IHFCompetitions/OlympicGames/OlympicGamesLondon2012/News/NewsDetails/tabid/5921/Default.aspx?ID=1089|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" width=100% |- ! Шешир 1 !! Шешир 2 !! Шешир 3 !! Шешир 4 !! Шешир 5 !! Шешир 6 |- |{{hbw|Norway}}||{{hbw|Spain}}||{{hbw|Denmark}}||{{hbw|France}}||{{hbw|Sweden}}||{{hbw|Angola}} |- |{{hbw|Montenegro}}||{{hbw|Russia}}||{{hbw|Croatia}}||{{hbw|Great Britain}}||{{hbw|Brazil}}||{{hbw|South Korea}} |- |} ==Групна фаза== {| class="wikitable" |- style="background:#cfc;" |Првите 4 во групата се пласираат во четвртфиналето |- style="background:#fcc;" |Последните 2 во групата се елиминирани од турнирот |} ===Група A=== [[File:Handball at the 2012 Summer Olympics 703383.jpg|thumb|upright=1.1|Ракометарка на Ангола се жали на повреда, Ангола-Велика Британија]] {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Репрезентација !width="60"|Бод !width="60"|Нат !width="60"|Поб !width="60"|Нер !width="60"|Пор !width="60"|Дад !width="60"|При !width="60"|ГР |- bgcolor=#AAFFAA |1. |align=left| {{hbw|Бразил}} |'''8'''||5||4||0||1||137||122||+15 |- bgcolor=#AAFFAA |2. |align=left| {{hbw|Хрватска}} |'''8'''||5||4||0||1||145||115||+30 |- bgcolor=#AAFFAA |3. |align=left| {{hbw|Русија}} |'''7'''||5||3||1||1||151||125||+26 |- bgcolor=#AAFFAA |4. |align=left| {{hbw|Црна Гора}} |'''5'''||5||2||1||2||137||123||+14 |- style="background:#fcc;" |5. |align=left| {{hbw|Ангола}} |'''2'''||5||1||0||4||132||142||-10 |- style="background:#fcc;" |6. |align=left| {{hbw|Great Britain}} |'''0'''||5||0||0||5||91||166||-75 |} <br> '''28 јули 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| ''' {{hbw|Russia}}''' | '''30''':27 |align=left| {{hbw|Angola}} | |- | |align=right| {{hbw|Croatia}} | 23:'''24''' |align=left| '''{{hbw|Brazil}}''' | |- | |align=right| '''{{hbw|Montenegro}}''' | '''31''':19 |align=left| {{hbw|Great Britain}} | |} <br> '''30 јули 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| {{hbw|Angola}} | 23:'''28''' |align=left| '''{{hbw|Croatia}}''' | |- | |align=right| {{hbw|Great Britain}} | 16:'''37''' |align=left| '''{{hbw|Russia}}''' | |- | |align=right| '''{{hbw|Brazil}}''' | '''27''':25 |align=left| {{hbw|Montenegro}} | |} <br> '''1 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| '''{{hbw|Montenegro}}''' | '''30''':25 |align=left| {{hbw|Angola}} | |- | |align=right| {{hbw|Great Britain}} | 17:'''30''' |align=left| '''{{hbw|Brazil}}''' | |- | |align=right| {{hbw|Russia}} | 28:'''30''' |align=left| '''{{hbw|Croatia}}''' | |} <br> '''3 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| '''{{hbw|Angola}}''' | '''31''':25 |align=left| {{hbw|Great Britain}} | |- | |align=right| '''{{hbw|Croatia}}''' | '''27''':26 |align=left| {{hbw|Montenegro}} | |- | |align=right| '''{{hbw|Russia}}''' | '''31''':27 |align=left| {{hbw|Brazil}} | |} <br> '''5 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| '''{{hbw|Brazil}}''' | '''29''':26 |align=left| {{hbw|Angola}} | |- | |align=right| {{hbw|Montenegro}} | 25:25 |align=left| {{hbw|Russia}} | |- | |align=right| '''{{hbw|Croatia}}''' | '''37''':14 |align=left| {{hbw|Great Britain}} | |} ===Група B=== [[File:Handball at the 2012 Summer Olympics 703676.jpg|thumb|upright=1.1|Јужна Кореја-Франција]] {| class=wikitable style="text-align:center" |- bgcolor="#DCDCDC" !width="25" | !width="200"|Репрезентација !width="60"|Бод !width="60"|Нат !width="60"|Поб !width="60"|Нер !width="60"|Пор !width="60"|Дад !width="60"|При !width="60"|ГР |- bgcolor=#AAFFAA |1. |align=left| {{hbw|Франција}} |'''9'''||5||4||1||0||125||103||+22 |- bgcolor=#AAFFAA |2. |align=left|{{hbw|South Korea}} |'''7'''||5||3||1||1||136||130||+6 |- bgcolor=#AAFFAA |3. |align=left|{{hbw|Шпанија}} |'''7'''||5||3||1||1||119||114||+5 |- bgcolor=#AAFFAA |4. |align=left| {{hbw|Норвешка}} |'''5'''||4||2||1||2||118||120||-2 |- style="background:#fcc;" |5. |align=left|{{hbw|Данска}} |'''2'''||5||1||0||4||113||121||-8 |- style="background:#fcc;" |6. |align=left|{{hbw|Шведска}} |'''0'''||5||0||0||5||84||106||-22 |} <br> '''28 јули 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| {{hbw|Spain}} | 27:'''31''' |align=left| '''{{hbw|South Korea}}''' | |- | |align=right| '''{{hbw|Denmark}}''' | '''21''':18 |align=left| {{hbw|Sweden}} | |- | |align=right| {{hbw|Норвешка}} | 23:'''24''' |align=left| '''{{hbw|Франција}}''' | |} <br> '''30 јули 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| '''{{hbw|South Korea}}''' | '''25''':24 |align=left| {{hbw|Данска}} | |- | |align=right| {{hbw|Франција}} | 18:18 |align=left| {{hbw|Шпанија}} | |- | |align=right| {{hbw|Шведска}} | 21:'''24''' |align=left| '''{{hbw|Норвешка}}''' | |} <br> '''1 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| {{hbw|Норвешка}} | 27:27 |align=left| {{hbw|South Korea}} | |- | |align=right| '''{{hbw|Франција}}''' | '''29''':17 |align=left| {{hbw|Шведска}} | |- | |align=right| {{hbw|Шпанија}} | '''24''':21 |align=left| {{hbw|Данска}} | |} <br> '''3 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| {{hbw|South Korea}} | 21:'''24''' |align=left| '''{{hbw|Франција}}''' | |- | |align=right| '''{{hbw|Шпанија}}''' | '''25''':24 |align=left| {{hbw|Шведска}} | |- | |align=right| {{hbw|Данска}} | 23:'''24''' |align=left| '''{{hbw|Норвешка}}''' | |} <br> '''5 август 2012''' {| style="text-align:center" !width=100| !width=200| !width=100| !width=200| |- | |align=right| {{hbw|Шведска}} | 28:'''32''' |align=left| '''{{hbw|South Korea}}''' | |- | |align=right| {{hbw|Норвешка}} | 20:'''25''' |align=left| '''{{hbw|Шпанија}}''' | |- | |align=right| {{hbw|Данска}} | 24:'''30''' |align=left| '''{{hbw|Франција}}''' | |} ==Елиминациона фаза== {{8TeamBracket-with third | RD1=Четвртфинале | RD2=Полуфинале | RD3=Натпревар за Злато | Consol=Натпревар за Бронза | RD1-seed1=A1 | RD1-team1={{Hbw|BRA}} | RD1-score1=19 | RD1-seed2=B4 | RD1-team2='''{{Hbw|NOR}}''' | RD1-score2='''21''' | RD1-seed3=A3 | RD1-team3={{Hbw|RUS}} | RD1-score3=23 | RD1-seed4=B2 | RD1-team4='''{{Hbw|KOR}}''' | RD1-score4='''24''' | RD1-seed5=A2 | RD1-team5={{Hbw|CRO}} | RD1-score5=22 | RD1-seed6=B3 | RD1-team6='''{{Hbw|ESP}}''' | RD1-score6='''25''' | RD1-seed7=A4 | RD1-team7='''{{Hbw|MNE}}''' | RD1-score7='''23''' | RD1-seed8=B1 | RD1-team8={{Hbw|FRA}} | RD1-score8=22 | RD2-seed1=B4 | RD2-team1='''{{Hbw|NOR}}''' | RD2-score1='''31''' | RD2-seed2=B2 | RD2-team2={{Hbw|KOR}} | RD2-score2=25 | RD2-seed3=B3 | RD2-team3={{Hbw|ESP}} | RD2-score3=26 | RD2-seed4=A4 | RD2-team4='''{{Hbw|MNE}}''' | RD2-score4='''27''' | RD3-seed1=B4 | RD3-team1='''{{Hbw|NOR}}''' | RD3-score1='''26''' | RD3-seed2=A4 | RD3-team2={{Hbw|MNE}} | RD3-score2=23 | RD3-seed3=B2 | RD3-team3={{Hbw|KOR}} | RD3-score3=29 | RD3-seed4=B3 | RD3-team4='''{{Hbw|ESP}}''' | RD3-score4='''31''' <small>(по продолж.)</small> }} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.london2012.com/mm/Document/Documents/General/01/25/71/11/HandballSchedule_Neutral.pdf|title=Handball Competition Schedule Event Details|publisher=london2012.com|accessdate=23 јуни 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620093847/http://www.london2012.com/mm/Document/Documents/General/01/25/71/11/HandballSchedule_Neutral.pdf|archivedate=2012-06-20|url-status=live}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20121113035903/http://www.london2012.com/handball/event/women/ ЛОИ 2012 Женски турнир] {{Ракомет на Олимписките игри}} [[Категорија:Ракометот во 2012 година]] [[Категорија:Ракометот на Летните олимписки игри 2012]] [[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2012]] [[Категорија:Ракометот на Летните олимписки игри]] iqnv9hgnryophdg3rs5spxqar00ykb0 14 1063445 5586982 3331914 2026-07-04T09:57:38Z Gurther 105215 5586982 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Македонци по занимање|Трговци]] [[Категорија:Македонски стопанственици|Трговци]] [[Категорија:Трговци по националност]] cmk4ctn2k7q0rh6svb3corb1psikahu 0 1070857 5586655 5067798 2026-07-03T12:57:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586655 wikitext text/x-wiki '''Праокеански јазик''' — [[реконструиран јазик]], предок на сите денешни [[океански јазици]]. Овој јазик бил предложен како предок на денешните океански јазици, особено по делата објавени од [[Ото Демпволф]]. Праокеанскиот бил [[австронезиски јазик]], и самиот тој потекнува од [[праавстронезиски јазик|праавстронезискиот јазик]], предок на сите австронезиски јазици. Праокранскиот се зборувал најверојатно пред 4200 години, на [[Бизмарков Архипелаг|Бизмарковиот Архипелаг]] во [[Папуа Нова Гвинеја]]. ==Фонологија== Фонологијата на праокеанскиот јазик може да биде реконструирана со разумна сигурност.<ref>See Ross, Pawley, Osmond (1998: 15).</ref> Праокеанскиот имал 5 самогласки: *'''i''', *'''e''', *'''a''', *'''o''', *'''u''', без должина на самогласки. Јазикот исто така имал 23 согласки: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan="2"| ! лабиовеларни ! билабијални ! алвеоларни ! палатални ! веларни ! увуларни |- !rowspan="2"| експлозивни ! <small>безвучни</small> | {{МФА|*pʷ}} | {{МФА|*p}} | {{МФА|*t}} | {{МФА|*c}} | {{МФА|*k}} | {{МФА|*q}} |- ! <small>пренасализирани</small> | {{МФА|*ᵐbʷ}} | {{МФА|*ᵐb}} | {{МФА|*ⁿd}} | {{МФА|*ᶮɟ}} | {{МФА|*ᵑɡ}} | |- !colspan="2"| носни | {{МФА|*mʷ}} | {{МФА|*m}} | {{МФА|*n}} | {{МФА|*ɲ}} | {{МФА|*ŋ}} | |- !colspan="2"|фрикативни | | | {{МФА|*s}} | | | |- !rowspan="2"| вевни ! <small>рамни</small> | | | {{МФА|*r}} | | | {{МФА|*ʀ}} |- ! <small>пренасализирани</small> | | | {{МФА|*ⁿr}} | | | |- !colspan="2"| латерални | | | {{МФА|*l}} | | | |- !colspan="2"| полусамогласки | {{МФА|*w}} | | | {{МФА|*j}} | | |} ==Синтакса== Голем број јазици од [[Нова Гвинеја]], [[Вануату]], [[Соломони]]те и [[Микронезија]] имаат зборовен редослед [[подмет-прирок-предмет]]. Редоследот [[подмет-предмет-прирок]], или кој било редослед каде глаголот е на крај се смета за невообичаен за океанските јазици. Ваквите зборовни редоследи можат да се најдат во Нова Гвинеја и во некои делови на Соломоните. Ваквиот редослед е карактеристичен за папуанските јазици, и може тие влијаеле врз некои од австронезиските јазици. Не е познат редоследот на праокеанскиот јазик. ==Наводи== {{Reflist}} ==Литература== {{Refbegin}} * {{Наведена книга | last = Lynch | first = John | authorlink = John Lynch (linguist) |author2=[[Malcolm Ross]]; [[Terry Crowley (linguist)|Terry Crowley]] | year = 2002 | title = The Oceanic languages | location = Richmond, Surrey | publisher = Curzon | isbn = 978-0-7007-1128-4 | oclc = 48929366 }} * {{Наведена книга | last = Ross | first = Malcolm D. | authorlink = Malcolm Ross | year = 1988 | title = Proto-Oceanic and the Austronesian languages of Western Melanesia | location = Canberra | publisher = Australian National University | isbn = 978-0-85883-367-8 | oclc = 20100109 }} * {{Наведена книга | last = Ross | first = Malcolm D. | authorlink = Malcolm Ross |author2=[[Andrew Pawley]]; [[Meredith Osmond]], eds. | year = 1998 | title = The lexicon of Proto-Oceanic: Volume 1, Material Culture | location = Canberra | publisher = Australian National University | isbn = 978-0-85883-507-8 | oclc = 40267977 }} * {{Наведена книга | last = Ross | first = Malcolm D. | authorlink = Malcolm Ross |author2=[[Andrew Pawley]]; [[Meredith Osmond]], eds. | year = 2003 | title = The lexicon of Proto-Oceanic: Volume 2, The Physical Environment | location = Canberra | publisher = Australian National University | isbn = 978-0-85883-507-8 | oclc = 40267977 }} {{Refend}} ==Надворешни врски== * [http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=89896 Класификација на океанските јазици] * [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/Work/Oceanic_guide.html Детална презентација и библиографија на океанските јазици]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130612154053/http://www.tlg.uci.edu/%7Eopoudjis/Work/Oceanic_guide.html |date=2013-06-12 }} [[Категорија:Океански јазици]] [[Категорија:Прајазици]] [[Категорија:Мртви јазици во Океанија]] {{au-lang-stub}} fiqtssdeehmsjltopvbwlt4iu53aixo 0 1087030 5586632 5078118 2026-07-03T12:12:17Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586632 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Државен орган |agency_name = Државен совет<br>на НР Кина |nativename = |nativename_a = {{незадебелено|{{јаз|zh-hans|中华人民共和国国务院}}}} |nativename_r = |logo = 中華人民共和國國徽.svg |logo_width = 150px |logo_caption = [[Амблем на НР Кина]] |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed = 27 септември 1954 |preceding1 = [[:zh:中央人民政府政务院|Совет за државна управа]] на Централната народна управа |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = Влада на НР Кина |headquarters = [[Џунгнанхај]], [[Пекинг]] |employees = |budget = |chief1_name = [[Ли Кеќанг]] |chief1_position = ([[Премиер на Кина|премиер]]) |chief2_name = [[Џанг Гаоли]], [[Љу Јендунг]], [[Ванг Јанг]], [[Ма Кај]] |chief2_position = вицепремиери |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = [http://english.gov.cn english.gov.cn] |footnotes = }} {{Политика на Кина}} '''Државниот совет''' ({{lang-zh|国务院}}; [[пинјин]]: ''Guówùyuàn'') или '''Централна народна влада/управа''' ({{јаз|zh|中央人民政府}}) е [[кабинет]]от на [[Народна Република Кина]].<ref name="statecouncil">http://english.peopledaily.com.cn/data/organs/statecouncil.shtml</ref> Во него членуваат раководителите на управните органи и служби, на чело со [[премиер на Кина|премиерот]] кој е негов претседавач.<ref name="gov">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gov.cn/english/2005-08/05/content_20763.htm |title=архивски примерок |accessdate=2013-07-14 |archive-date=2017-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114022240/http://www.gov.cn/english/2005-08/05/content_20763.htm |url-status=dead }}</ref> Сегашниот состав брои 35 члена: премиерот, еден извршен вицепремиер, тројца вицепремиери, петмина државни советници (од кои двајца се министри) и уште 25 министри и началници на поважни служби.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/articles/2010/0517_china_cabinet_members_li/0517_china_cabinet_members_li.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2013-07-14 |archive-date=2011-10-24 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20111024005715/http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/articles/2010/0517_china_cabinet_members_li/0517_china_cabinet_members_li.pdf |url-status=dead }}</ref> Во [[политика на Кина|политиката на Кина]], владата претставува една од трите меѓусебно поврзани ограноци на власта: другите две се [[Комунистичка партија на Кина|Комунистичката партија на Кина]] (КПК) и [[Народноослободителна армија на Кина|Народноослободителната армија]] (вооружените сили на Кина). Државниот совет е надлежен и за работата на покраинските управи и спроведувањето на државната политика на тоа ниво. Советот е организациски „сраснат“ со номенклатурата на КПК, со што нема остра граница помеѓу партијата и државата. ==Организација== Државниот совет се среќава еднаш на шест месеци. Во меѓувреме со него раководи политбиро што се состанува еднаш неделно. Во постојаниот комитет членуваат премиерот, еден извршен вицепремиер, тројца вицепремиери и уште петмина државни советници (од кои еден е [[Генерален секретар на Државниот совет на Кина|Генерален секретар на Државниот совет]], а двајца се министри). Вицепремиерите и државните советници ги предлага премиерот, а ги назначува претседателот со одобрение од [[Национално народно собрание|Националното народно собрание]] (ННС). Имаат право на два последователни мандата од по 5 години. Секој вицепремиер е задолжен за извесни области од управата, а секој државен советник има функции определени од премиерот. Генералниот секретар стои на чело на Општата служба која е задолжена за секодневните работи на советот. Овој генерален секретар има релативно мали овластувања, далеку од моќта на [[Генерален секретар на Комунистичката партија на Кина|Генералниот секретар на КПК]]. Секое министерство е задолжено за еден сектор. Комисиите имаат повисок ранг од министерствата и се задолжени за планирање, осмислување и надгледување на соодветните активности на разните управни органи. Службите се занимаваат со работите од постојана тековност. Бироата и управите имаат понизок статус од министерствата. Покрај министерствата (вкупно 25), постојат и 38 владини организации во непосредна надлежност и кои одговараат на самиот Државен совет. Раководителите на овие организации присуствуваат на пленарните седници, но не редовно. Државниот совет формално одговара на Националното народно собрание и неговиот (ННС) [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојан комитет]] (ПК) при извршувањето на најразлични управни функции на државно и локално ниво, и номинално дејствува со овластување од ННС. Познат е барем еден случај кога ННС има одбиено иницијатива на Државниот совет, како и неколку случаи каде советот има повлечено или темелно изменето предлози поради отпор во ННС. Советот и [[Комунистичка партија на Кина|Комунистичката партија на Кина]] се мошне преплетени. Со ретки исклучоци, државните советници се високорангирани членови на КПК и како такви, тие имаат големо влијание и во партиската, и во државната политика. Овој систем се разликува од оној на СССР, каде партијата владеела со државниот апарат. Кон крајот на 1980-тите постоеле обиди за раздвојување на партијата и државата, каде партијата би носела одлуки, а Државниот совет би ги извршувал. Во рок од неколку години ваквите иницијативи биле напуштени. Како главен управен орган на владата, главна функција на советот е да ја создава управната политика, да издава решенија и налози и да врши надзор врз спроведувањето на истите. Покрај ова, советот прави нацрти што ги поднесува на ННС и постојаниот комитет, ги изготвува државните планови и буџетот и ги доставува на ННС за разгледување и гласање. Во Државниот совет се доставуваат и разгледуваат идеите и иницијативите од сите подрачја и степени на управата, со особен нагласок на економско осовременување. Државниот совет е надлежен а [[Министерство за одбрана на Кина|Министерството за одбрана]], но не и [[Народноослободителна армија на Кина|Народноослободителната армија]], врз која е надлежен [[Централен воен комитет (Кина)|Централниот воен комитет]]. ==Главни функционери== ;Кабинет на [[Ли Кеќанг]] {| class="wikitable" |- ! style="background:#ccc;"|Функција ! style="background:#ccc;"|Функционер ! style="background:#ccc;"|Период |- |[[Премиер на Кина|Премиер]] |[[Ли Кеќанг]] |2013- |- |rowspan="4"| Вицепремиери |[[Џанг Гаоли]] (I) |2013- |- |[[Љу Јендунг]] (II) |2013- |- |[[Ванг Јанг]] (III) |2013- |- |[[Ма Кај]] (IV) |2013- |- |[[Генерален секретар на Државниот совет на Кина|Генерален секретар]] |[[Јанг Ѓинг]] |2013- |- |[[Министер за финансии на Кина|Министер за финансии]] |[[Лу Џивеј]] |2013- |- |[[Министер за надворешни работи на Кина|Министер за надворешни работи]] |[[Ванг Ји]] |2013- |- |[[Министерство за одбрана на Кина|Министер за одбрана]] |[[Чанг Ванќуен]] |2013- |- |[[Министерство за образование на Кина|Министер за образование]] |[[Јуен Гуејжен]] |2013- |- |[[Министерство за трговија на Кина|Министер за трговија]] |[[Гао Хученг]] |2013- |- |[[Национална комисија за здравство и планирање на семејството|Претседател на НК за здравство и планирање на семејството]] |[[Ли Бин]] |2013- |- |[[Национална комисија за развој и реформи|Претседател на НК за развој и реформи]] |[[Си Шаоше]] |2013- |- |[[Министерство за транспорт на Кина|Министер за транспорт]] |[[Јанг Чуантанг]] |2013- |- |[[Министерство за граѓански работи на Кина|Министер за граѓански работи]] |[[Ли Лигуо]] |2013- |- |[[Министерство за труд и социјала на Кина<!--Министерство за човечки ресурси и социјала на Кина-->|Министер за труд и социјала]] |[[Јин Вејмин]] |2013- |- |[[Народна банка на Кина|Управник на Народната банка на Кина]] |[[Џоу Сјаочуан]] |2013- |- |} ==Организациска структура== ===Општа служба на Државниот совет=== *Општа служба на Државниот совет ===Министерства и комисии на Државниот совет=== #[[Министерство за надворешни работи на Кина|Министерство за надворешни работи]] #[[Министерство за одбрана на Кина|Министерство за одбрана]] #[[Национална комисија за развој и реформи]] #[[Министерство за образование на Кина|Министерство за образование]] #[[Министерство за наука и технологија на Кина|Министерство за наука и технологија]] #[[Министерство за индустрија и информатика на Кина|Министерство за индустрија и информатика]] #[[Државна комисија за малцински работи|Министерство за малцински работи]] #[[Министерство за државна безбедност на Кина|Министерство за државна безбедност]] #[[Министерство за јавна безбедност на Кина|Министерство за јавна безбедност]] #[[Министерство за надзор на Кина|Министерство за надзор]] #[[Министерство за граѓански работи на Кина|Министерство за граѓански работи]] #[[Министерство за правда на Кина|Министерство за правда]] #[[Министерство за финансии на Кина|Министерство за финансии]] #[[Министерство за труд и социјала на Кина|Министерство за труд и социјала]] #[[Министерство за земјишта и ресурси на Кина|Министерство за земјишта и ресурси]] #[[Министерство за заштита на околината на Кина|Министерство за заштита на околината]] #[[Министерство за домување и урбано-рурален развој на Кина|Министерство за домување и урбано-рурален развој]] #[[Министерство за транспорт на Кина|Министерство за транспорт]] #[[Министерство за водостопанство на Кина|Министерство за водостопанство]] #[[Министерство за земјоделство на Кина|Министерство за земјоделство]] #[[Министерство за трговија на Кина|Министерство за трговија]] #[[Министерство за култура на Кина|Министерство за култура]] #[[Национална комисија за здравство и планирање на семејството]] #[[Народна банка на Кина]] #[[Национална ревизорска служба на Кина|Национална ревизорска служба]] ===Посебна организација во непосредна надлежност на Државниот совет=== *[[Комисија за надзор и управување со државна сопственост на Кина|Комисија за надзор и управување со државна сопственост]] ===Организации во непосредна надлежност на Државниот совет=== #[[Царинска управа на Кина|Општа и царинска управа]] #Државна даночна управа #Државна управа за производство и трговија #Општа управа за контрола на квалитетот, инспекција и карантин #Државна управа за радио, филм и телевизија #Општа управа за печат и издаваштво (Национална управа за аторски права) #Државна управа за спорт #[[Национална статистичка служба (Кина)|Национална статистичка служба]] #Државна управа за шумарство #Државна управа за безбедност при работа #Државна служба за интелектуална сопственост #Национална управа за туризам #Национална управа за верски работи #Советничка служба на Државниот совет #Управа за владини служби при Државниот совет #Национално биро за спречување на корупција ===Управни служби на Државниот совет=== #Служба за дијаспора #Служба за хонгконшки и макајски работи #Служба за законодавни работи #Истражувачка служба на Државниот совет #[[Служба за тајвански работи]] (воедно и установа на КПК), под надлежност на [[Централен комитет на Комунистичката партија на Кина|ЦК на КПК]] #[[Информативна служба на Државниот совет]] (воедно и установа на КПК), под надлежност на [[Централен комитет на Комунистичката партија на Кина|ЦК на КПК]] #[[Служба 610|Служба „610“]] ===Установи во непосредна надлежност на Државниот совет=== #[[Сјинхуа|Новинска агенција Сјинхуа]] #[[Кинеска академија на науките]] #[[Кинеска академија на општествените науки]] #[[Кинеска академија на инженерството]] #Центар за развојни истражувања #Национална училишна управа #Кинеска сеизмолошка управа #Кинеска метеоролошка управа #Регулаторна комисија за банкарството на Кина #Регулаторна комисија за хартии од вредност на Кина #Регулаторна комисија за осигурување на Кина #Регулаторна комисија за државна електродистрибуција #Национален совет за социјалниот фонд #Национален природонаучен фонд #[[:zh:国家档案局|Државна архивска управа]] (воедно и установа на КПК) — во надлежност на [[:zh:中共中央办公厅|Општата служба на ЦК на КПК]] ===Државни управи и служби во надлежност на министерствата и комисиите=== #[[:zh:国家信访局|Државно биро за писма и повици]] — во надлежност на [[:zh:中华人民共和国国务院办公厅|Општата служба на Државниот совет]] #[[:zh:国家粮食局|Државна управа за жито]] — во надлежност на Националната комисија за развој и реформи #Национална управа за енергетика — во надлежност на Националната комисија за развој и реформи #[[:zh:国家国防科技工业局|Државна управа за наука, технологија и воена индустрија]] — во надлежност на Министерство за индустрија и информатика #[[:zh:国家烟草专卖局|Државна монополска управа]] (Национално кинеско тутунско претпријатие) — во надлежност на Министерството за индустрија и информатика #Државна управа за странски стручњаци — во надлежност на Министерството за труд #[[:zh:国家公务员局|Државно биро за државни службеници]] — во надлежност на Министерството за труд #Државна океанска управа — во надлежност на Министерството земјиште и ресурси #Управа за цивилно воздухопловство (CAAC) — во надлежност на Министерството за транспорт #[[:zh:国家测绘地理信息局|Државно биро за земјомер и картографија]] — во надлежност на Министерството за земјиште и ресурси #Државно поштенско биро — во надлежност на Министерство за транспорт #Државна управа за културно наследство — во надлежност на Министерството за култура #Државна управа за храна и лекови — во надлежност на Министерствота за здравство #Државна управа за традиционална кинеска медицина — во надлежност на Министерството за здравство #Државна девизна управа — во надлежност на Народната банка на Кина #[[:zh:国家煤矿安全监察局|Државна управа за безбедност во јагленокопи]] — во надлежност на Државната управа за безбедност при работа #Национална управа за заштита на државни тајни (воедно и установа на КПК) — во надлежност [[:zh:中共中央办公厅|Општата служба на ЦК на КПК]] #[[:zh:国家密码管理局|Државна криптографска управа]] (воедно и установа на КПК) — во надлежност на Општата служба на ЦК на КПК #[[Кинеска национална вселенска управа]] — име резервирано од Министерство за индустрија и информатика #Управа за атомска енергетика на Кина — име резервирано од Министерство за Industry and Information Technology #[[:zh:国家语言文字工作委员会|Државна јазична комисија]] — име резервирано од Министерство за образование #[[:zh:国家核安全局|Национална управа за атомска безбедност]] — име резервирано од Министерство за заштита на околината == Поврзано == {{Портал|Кина}} *[[Национално народно собрание на Кина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://english.gov.cn/links/statecouncil.htm Државен совет на НР Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120229100121/http://english.gov.cn/links/statecouncil.htm |date=2012-02-29 }} — службена страница {{en}} *[http://english.gov.cn/links.htm Организациска структура на Државниот совет на НР Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140528170456/http://english.gov.cn/links.htm |date=2014-05-28 }} {{en}} {{Државен совет на НР Кина}} [[Категорија:Државен совет на Кина| ]] [[Категорија:Управување со Кина]] [[Категорија:Политика на Кина]] lnit3lr2s18zkh6ac0d4du14jf9qiz6 0 1087644 5586627 4602173 2026-07-03T12:08:35Z HyBoxwood 132241 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 5586627 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Парламент | name = Национално народно собрание | native_name = {{незакосено|{{незадебелено|{{јаз|zh-cn|全国人民代表大会}}}}}} | transcription_name = <small>''Чуенгуо женмин дајбјао дахуј''</small> | legislature = XII Национално народно собрание<br>I пленарна седница | coa_pic = 中華人民共和國國徽.svg | coa_res = 130px | house_type = еднодомен | leader1_type = [[Претседател на Постојаниот комитет на Националното народно собрание|Претседател]] | leader1 = [[Џанг Деѓанг]] | leader2_type = I Потпретседател | leader2 = [[Ли Џенгуо]] | leader3_type = Генерален секретар | leader3 = [[Ванг Чен]] | election1 = 14 март 2013 | party1 = [[Комунистичка партија на Кина|КПК]] | members = 2.987 | last_election1 = 5–17 март 2013 | structure1 = 12th National People's Congress (NPC).svg | structure1_res = 250px | political_groups1 = * {{colorbox|#D40000}} [[Комунистичка партија на Кина|КПК]] (2.157) * {{colorbox|#F95A61}} [[Обединет фронт (Кина)|Обединет фронт]] (830) | committees1 = | session_room = GreatHall auditorium.jpg | session_res = 250px | meeting_place = [[Голема народна сала]], [[Пекинг]] | website = [http://www.npc.gov.cn/ npc.gov.cn] | footnotes = }} {{Политика на Кина}} [[Податотека:Great Hall Of The People At Night.JPG|мини|десно|300п|[[Голема народна сала|Големата народна сала]] навечер]] '''Националното народно собрание''' ({{lang-zh|全国人民代表大会}}; [[пинјин]]: ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì''), скратено: '''ННС''' ({{јаз|zh|人大}}; ''Rén-Dà'') — [[еднодомен парламент|еднодомниот]] [[законодавна власт|законодавен дом]] (парламент) на [[НР Кина]]. Заседава во [[Голема народна сала|Големата народна сала]] во [[Пекинг]] и има 2.987 пратенички места. Со тоа е најголемиот [[парламент]] во светот.<ref>{{нмс | last = International Parliamentary Union | title = IPU PARLINE Database: General Information | accessdate = 2013-06-09 | url = http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp }}</ref> ННС заседава секоја година заедно со [[Народно политичко советодавно собрание|Народното политичко советодавно собрание]] (НПСС), чии членови претставуваат разни општествени групи. Овие две тела заедно се нарекуваат „лиангхуј“ (две средби) и играат клучна улога во политичкиот живот на земјата. Во теорија, ННС е највисокиот државен орган во земјата со големи уставно-пропишани законодавни надлежности. Од 1990-тите наваму ННС претставува форум за расправање и усогласување на разликите помеѓу разните делови на партијата, владата и општествените групи. Меѓутоа, и покрај ова, извесни надворешни аналитичари сè уште го сметаат за „партиски апарат за дигање раце“.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/government/html/7.stm "How China is Ruled: National People's Congress], [[BBC]], Country Profile: China</ref> ==Надлежности и должности== ННС има низа надлежности и должности, меѓу кои се избирањето на [[претседател на Кина|претседателот на државата]] и одобрување на назначениот [[премиер на Кина|премиерот на Државниот совет]] и работните извештаи на државниот врв. Согласно уставот, секојдневната работа на установата ја врши [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојаниот комитет]]. ==Избирање на пратениците== Собранието има околу 3.000 пратеници, кои се бираат за мандат од пет години преку повеќестепен застапнички [[изборен систем]]. Пратениците се бираат на покраинските собранија, чиј состав пак се бира на собранија од понизок ранг, и така сè до собранијата што се избираат непосредно од [[изборна единица|гласачкото тело]]. Постојат ограничувања на бројот на претставници. На државно ниво, тоа се 110 кандидати за 100 места, а на покраинско ниво соодносот е 120 кандидати за 100 места. Овој сооднос се зголемува во секој нареден степен assemblies, сè до најдолниот (селска заедница) каде нема ограничувања. Официјалниот став е дека бројот на кандидати треба да е поголем за 20% до 50% од бројот на пратенички места. ===Пратеници на досегашните заседанија<ref>{{нмс |url=http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html |title=Number of Deputies to All the Previous National People's Congresses in 2005 Statistical Yearbook, source: |publisher= [[Национална статистичка служба (Кина)|Национална статистичка служба на Кина]] |work= |accessdate=2010-06-30}}.</ref><ref>{{нмс |url=http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html |title=十一届全国人大代表将亮相:结构优化 构成广泛 |work= |accessdate=2012-03-26}}</ref><ref>Информации за XII заседание од {{нмс | last = International Parliamentary Union | title = IPU PARLINE Database: General Information | accessdate = 2013-06-09 | url = http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm }}</ref>=== {| class="wikitable" |- ! Заседание !! Година !! Пратеници !! Број<br>на жени !! <small>%<br>жени</small> !! Малцински<br>пратеници !! <small>%<br>малцински</small> |- | '''I''' || 1954 || 1226 || 147 || <small>12</small> || 178 || <small>14,5</small> |- | '''II''' || 1959 || 1226 || 150 || <small>12,2</small> || 179 || <small>14,6</small> |- | '''III''' || 1964 || 3040 || 542 || <small>17,8</small> || 372 || <small>12,2</small> |- | '''IV''' || 1975 || 2885 || 653 || <small>22,6</small> || 270 || <small>9,4</small> |- | '''V''' || 1978 || 3497 || 742 || <small>21,2</small> || 381 || <small>10,9</small> |- | '''VI''' || 1983 || 2978 || 632 || <small>21,2</small> || 403 || <small>13,5</small> |- | '''VII''' || 1988 || 2978 || 634 || <small>21,3</small> || 445 || <small>14,9</small> |- | '''VIII''' || 1993 || 2978 || 626 || <small>21</small> || 439 || <small>14,8</small> |- | '''IX''' || 1998 || 2979 || 650 || <small>21,8</small> || 428 || <small>14,4</small> |- | '''X''' || 2003 || 2985 || 604 || <small>20,2</small> || 414 || <small>13,9</small> |- | '''XI''' || 2008 || 2987 || 637 || <small>21,3</small> || 411 || <small>13,8</small> |- | '''XII''' || 2013 || 2987 || 699 || <small>23,4</small> || || <small></small> |} ==Президиум== Президиумот на ННС е тело на ННС со 178 члена.<ref name="presidium">{{наведени вести|title=Избран президиумот и утврден дневниот ред на собраниската седница од големо значење за Кина|publisher=[[Сјинхуа]]|date=4 март 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm}} {{en}}</ref> Се состои од виши функционери на [[Комунистичка партија на Кина|Комунистичката партија]] (КПК), државата, некомунистичките партии ([[Обединет фронт (Кина)|Обединет фронт]]) и Секинескиот индустриско-трговски сојуз ({{јаз|zh|中华全国工商业联合会}}), независни членови, началници на државните служби и народните организации, најистакнати членови на сите 35 делегации на заседанијата на ННС (вкл. оние од [[Хонгконг]] и [[Макао]]) и војската ([[Народна ослободителна армија]]).<ref name="presidium"/> Овој орган ги предлага [[претседател на Кина|претседателот]] и [[потпретседател на Кина|потпретседателот]] на државата, претседателот, потпретседателот и генералниот секретар на [[Постојан комитет на Националното народно собрание|Постојан комитет на ННС]], претседателот на [[Централен воен комитет (Кина)|Централниот воен комитет]] и претседателот на [[Врховен народен суд на Кина|Врховниот народен суд]]. Сите предложени лица потоа одат на гласање пред ННС.<ref name="whither">{{наведена книга|title=Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident|last=林 (Lin)|first=峰 (Feng)|editor-last=郑 (Cheng)|editor-first=宇硕(Joseph Y. S.)|editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=City University of Hong Kong Press|year=2011|pages=65–99|isbn=978-962-937-181-4|url=http://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&pg=PA68|ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.</ref> Функциите на телото се пропишани во Органскиот закон на ННС, но не и неговиот состав.<ref name="whither"/> ==Постојан комитет== Постојаниот комитет на ННС е траен орган со состав избран од пратениците и се состои од следниве функционери:<ref>http://www.china.org.cn/english/archiveen/27743.htm</ref> * претседател * потпретседател * генерален секретар ===Досегашни претседатели на собранието=== {{Главна|Претседател на Постојаниот комитет на Националното народно собрание}} * [[Лиу Шаочи]] 1956-1959 * [[Џу Де]] 1959-1976 * [[Сунг Чинглинг]] 1976-1978 * [[Је Џенјинг]] 1978-1983 * [[Пенг Џен]] 1983-1988 * [[Ван Ли]] 1988-1993 * [[Чао Ше]] 1993-1998 * [[Ли Пенг]] 1998-2003 * [[Ву Банггуо]] 2003-2013 * [[Џанг Деѓанг]] 2013– == Поврзано == * [[Постојан комитет на Националното народно собрание]] * [[Народно политичко советодавно собрание]] * [[Избори во Кина]] * [[Државен совет на Кина]] * [[Политика на Кина]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/ Национално народно собрание на НР Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090224121521/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/ |date=2009-02-24 }} {{en}} * [http://www.npc.gov.cn/ Национално народно собрание на НР Кина] {{zh}} * [http://npc.people.com.cn/GB/index.html Новости за Националното народно собрание] — „[[Народен дневник]]“ {{en}} {{Азија по тема|Парламент на}} {{coord|39|54|12|N|116|23|15|E|region:CN_type:landmark_source:kolossus-zhwiki|display=title}} [[Категорија:Парламенти|Кина]] [[Категорија:Управување со Кина]] p46rbp2b8t15sp8g61pp74zd3onibz5 0 1096284 5586981 5545476 2026-07-04T09:57:20Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски претприемачи]]; додадена [[Категорија:Македонски стопанственици]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586981 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Жарко Димитриоски | портрет = Z 1na1 6.jpg | px = 220п | опис = Димитриоски во 2021 година | родено-име = | роден-дата = | роден-место = [[Тетово]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = ''[[Еден на Еден]]'' | занимање = [[Телевизија|телевизиски]] [[водител]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Жарко Димитриоски''' (роден во [[Тетово]]) — [[Македонија|македонска]] [[медиум]]ска личност, претприемач и маркетиншки стручњак. Тој е автор и извршен продуцент на најпопуларното македонско ТВ разговорно шоу ''[[Еден на еден]]'' и основач и управувачки партнер на маркетинг агенцијата BDG. Добитник е на наградата за претприемач на годината во Македонија за 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://a1on.mk/archives/833968 |title=Доделени наградите |accessdate=2018-01-24 |archive-date=2017-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221094331/http://a1on.mk/archives/833968 |url-status=dead }}</ref> и бил избран на престижниот список Forbes 30 Under 30 како еден од најдобрите 30 претприемачи под 30 години во Европа од областа на медиуми и маркетинг во 2018<ref>[https://www.forbes.com/30-under-30-europe/2018/media-marketing/zarko-dimitrioski/]</ref> == Образование и професионален развој == Во 2022 година, Димитриоски ја завршил Програмата за извршен развој (Executive Development Program) на Келоговата школа за управување (Kellogg School of Management) при Северозападниот универзитет (Northwestern University) во [[Чикаго]], каде предавачи му биле Џим Лецински, Сержио Ребело, Александр Чернев и адмиралот Мајкл Роџерс, поранешен директор на Националната безбедноста служба. Исто така, Димитриоски бил додипломец на Меѓународната посетителска програма за водство (International Visitor Leadership Program) на [[Стејт департмент|Стејт департментот]]. Тој е магистер е по маркетинг, а има димпломирано во областите бизнис економија и новинарство на универзитетите АУЕ-ФОН и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]]. == Кариера и влијание == Тој е основач и управувачки партнер на една од најголемите независни маркетинг агенции во Македонија, BDG, која од 2021 година е стратешки партнер за [[Македонија]], [[Косово]] и [[Албанија]] на маркетиншката агенција TBWA.<ref>[https://sdk.mk/index.php/magazin/eden-na-eden-odbelezha-edna-godina-partnerstvo-so-nujorshkata-agentsija-tbwa/]</ref> Во 2025 година, Димитриоски бил избран за член на Управниот одбор на Стопанската комора на Македонија, а од 2022 година, тој бил претседател на Асоцијацијата на млади претприемачи – Тим 40 во рамки на Комората. == Телевизија == === МРТВ === Димитриоски започнува да се занимава со медиумска работа уште како многу мал. На 6 години, тој бил избран да членува во детското драмско студио на [[МРТВ]] при една од најголемите направени аудиции во националната телевизија. Активен член на студиото бил 10 години и за тоа време, тој остварил многу улоги во детски проекти, играни серии, радио емисии. Учествувал во „[[Погрешно време (телевизиска серија)|''Погрешно време'']]“, „''[[Умни глави]]''“, „''Светот има осум страни''“, „''Дали како што''“, „''Здраво генијалци''“, а најзапаметен е по улогата на ликот Диме Такси,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028195001/http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |url-status=dead }}</ref> во телевизиската серија [[Големи и мали]]<ref name="magazine.danaucime.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909205000/http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |url-status=dead }}</ref> по адаптацијата на истоимениот [[роман]] од [[Бошко Смаќоски]]. === Спорт 4 === Две години од телевизиската кариера помина во првата и засега единствена спортска телевизија во Македонија, каналот Спорт 4.<ref name="magazine.danaucime.mk"/> Таму, тој работел како новинар, водител на вести и коментатор на спортски натпревари. Меѓу другите, тој го коментирал и првото финале на [[Вимблдон]] помеѓу [[Роџер Федерер]] и [[Рафаел Надал]], во 2006 година. === А1 и А2 === Емисијата „''[[Ексклузив]]''“ бил проектот со кој Жарко ја почнал работата во [[А1 телевизија]]. Заедно со екипата која го започнала Ексклузив, меѓу кои и Анкица Стојановска, тој успеал да внесе новитет во телевизискиот етер правејќи ја првата емисија од овој тип кај нас, на која подоцна станал и уредник.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009231904/http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |url-status=dead }}</ref> Во меѓувреме, тој бил водител и на квизот „''[[50-50]]''“, проектот НЕЦ - обратна аукција, македонскиот пренос од финалињата на „''[[Јас имам талент]]''“ и „''[[Преживеан]]''“ од [[Белград]], проектот „''Најбрза македонска ѕвезда''“ на емисијата „''Високи Октани''“, а изработил и документарен филм за [[Тоше Проески]], насловен „''По Тебе''“. Во овој период, тој работел и на маркетиншки кампањи за А1 групацијата и изработувал повеќе реклами за BOOM TV, меѓу кои најпопуларен е познатиот спот со Жаре и Баба Ратка.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=nXvAD3m1ttY</ref> Последните години од кариерата во А1, тој работел и како уредник на забавната редакција. === „''Еден на Еден''“ === „''Еден на Еден''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |url-status=dead }}</ref> е авторски проект на Димитриоски кој започнал во 2008 година, како дел од програмата на тогаш новата [[А2 телевизија]]. Разговорното шоу станало најпопуларната телевизиска емисија во [[Македонија]] и било емитувано повеќе од 16 сезони на телевизиите А1, А2, Алфа, Телма, и од 2017 година на Канал 5. Во емисијата, редовни гости биле бројни домашни и регионални ѕвезди како [[Здравко Чолиќ]], [[Горан Бреговиќ]], [[Раде Шербеџија]], [[Лепа Брена]], [[Игор Џамбазов]] и многу други, а има добиено и 5 награди „[[Златна Бубамара]]“ за најдобра телевизиска емисија. Во двете сезони кои „''Еден на Еден''“ ги поминал на А1 и А2 телевизија, гостувале огромен број познати личности како Игор Џамбазов, [[Сашко Коцев]], [[Кирил Поп Христов|Кили]], [[Елена Ристеска]], Викса, Пеце Суперхикс, [[Катарина Ивановска]], [[Перо Антиќ]], [[Трендо]], [[Ареа]], [[Кире Лазаров]], [[Тони Зен]], [[Нокаут]], [[Борко Ристовски]], [[Влатко Лозаноски]], [[Дејан Лилиќ]], [[Скај Виклер]], [[Елементал]] итн. По затворањето на А1 телевизија, шоуто било вратено на екраните со третата сезона од јуни до септември 2012 година, на каналот [[Телевизија Алфа|Алфа]], сезона во кои гости биле исклучиво [[музичар]]и, [[Глумец|глумци]] и [[Стоечка комедија|стоечки комичари]] од целиот Балкан. Од ноември 2012 до април 2013 година, биле остварени 20 епизоди плус „Еден на Еден специјалот“ со Љупчо Николовски Фуфо. Повторно дошле веќе редовните Игор Џамбазов, Трендо, Кире Лазаров, [[Владо Бучковски]], Елена Ристеска, Дејан Лилиќ. Жарко имал и гостувања од Раде Шербеџија, [[Влатко Стефановски]], [[Лино Червар]], [[Калиопи]], [[Каролина Гочева]], Васко и [[Љупчо Каров|Бубо Карови]], [[Дарко Панчев]], [[Дарко Станиќ]], [[Наумче Мојсоски]], [[Филип Миркуловски]], [[Живко Мукаетов]], [[Трифун Костовски]], [[Сашо Гигов Гиш]] и уште дваесетина други. Шоуто „''Еден на Еден''“ ја завршил својата петта сезона во мај 2014. Биле емитувани 27 епизоди во кои меѓу другите гости беа и [[Драган Бјелогрлиќ]], Игор Џамбазов, [[Даниел Кајмакоски]], Катарина Ивановска, Сергеј Самсоненко, [[Жељко Самарџиќ]], Влатко Стефановски, [[Јелена Розга]] и уште 40тина други македонски и балкански ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/ |url-status=dead }}</ref> Шоуто било снимани во целосно ново студио и било емитувано секоја недела на каналот Алфа во 20 часот. Домашен бенд во емисијата биле [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131119225439/http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |url-status=dead }}</ref> најпознати по нивниот хит „''Девојката со точакот''“. Од ноември 2014 до мај 2015 година, секоја сабота вечер на Алфа, била емитувана шестата сезона од шоуто. Екипата била збогатена со повеќе ликови и сценаристи, а [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]] и натаму биле домашен бенд во „''Еден на Еден''“. Гостувале плејада домашни и балкански ѕвезди, а освен стандардните имиња свое прво гостување имале и [[Владо Георгиев]], Бранко Огњановски од [[К-15]], [[Бора Ѓорѓевиќ]] од Рибља чорба, [[Нина Бадриќ]], [[Лила Стојановска]], [[Аки Рахимовски]] и Парни ваљак, [[Васко Ефтов]], американската аренби група Blackstreet, Борислав Димитров - Бобо, [[Шабан Шаулиќ]], [[Ана Бекута]], [[Наум Петрески]], [[Зуица Лазова]], [[Викторија Лоба]], Дарио Панковски, [[Ѓорѓи Чековски]] и [[Тодор Гечевски]]. Сè поголемата популарност, „''Еден на Еден''“ ја заокружил со добивање на Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2014 година.<ref>http://faktor.mk/2015/02/23/zasluzheno-eden-na-eden-najdobra-tv-emisija-na-godinata-na-zlatna-bubamara-na-popularnosta/</ref> Седмата сезона на шоуто, била емитувана на каналот Телма, секоја сабота во 19:15 часот. Сезоната била најавена со најавно видео во кое учествувале Игор Џамбазов, Трендо, [[Александар Чомовски]], Петко и [[Бранко Огњановски]] како измислениот лик и [[Охрид|охриѓанец]] Климе. Останале добро познатите сегменти како јавувањата на ликот Спасе, но имало и неколку новитети како рап-битките на познатите личности од јавната сцена, од кои најмногу внимание привлекле рап-битките меѓу [[Никола Груевски|Груевски]] и [[Зоран Заев|Заев]]. Гостувале многу личности меѓу кои и австралијанецот Ник Вујичиќ, [[Саша Ковачевиќ]], Исидора Бјелица, Игор Џамбазов, Сашко Коцев, [[Марјана Станојковска]], [[Борко Ристовски]], [[Тимур Дибиров]], Емилија Розман, Елена Ристеска, Даниел Кајмакоски, [[Дуке Бојаџиев]], Каролина Гочева, Горан Михајловски, Бранко Ѓуриќ Ѓуро, [[Жељко Самарџиќ]], [[Сергеј Ќетковиќ]] и многу други. „''Еден на Еден''“ добил уште една награда Златна Бубамара за најдобра емисија за 2016 година.<ref>[http://www.crnobelo.com/novosti/domasni/47514-oficijalno-koja-e-najdobrata-emisija-vo-makedonija]</ref> Деветтата сезона од „''Еден на Еден''“ била емитувана на Канал 5 телевизија, секоја недела во 18 и 50 часот и била најгледаната сезона на шоуто. Емисијата уште еднаш се закитила со нова Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2017 година.<ref>[https://faktor.mk/fcherashni-novosti-i-eden-na-eden-povtorno-so-zlatna-bubamara-za-popularnosta?desktop=true]</ref>. Истото продолжило и во десеттата сезона од шоуто, уште еднаш на Канал 5 телевизија, недела во 18:30 часот. Повторно, составот на гости го сочинуваа најпознатите имиња од домашниот и регионалниот забавен живот како Здравко Чолиќ, [[Горан Бреговиќ]], Лепа Брена, Тарик Филиповиќ, Неле Карајлиќ, Саша Ковачевиќ, Стефан Миленковиќ, [[Милан Калиниќ]], Хари Варешановиќ, Лане Гутовиќ, Жељко Самарџиќ, [[Тамара Тодевска]], Елена Ристеска, [[Владо Јаневски]], Роберт Саздов, но и светски ѕвезди како [[Grandmaster Flash]]. == Балкан стенд ап == Димитриоски е основоположник на домашната сцена на стоечката комедија. На крајот на 2000-тите, тој бил организатор на фестивалот „Балкан стендап“ и повеќе настани со стоечка комедија низ [[Скопје]] и [[Македонија|државата]], каде настапувале најпознатите комичари од регионот, меѓу кои Срѓан Динчиќ, Тин Водопивец, Перица Јерковиќ, [[Сашко Коцев]], Срѓан Јовановиќ и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.facebook.com/edennaeden/ Фејсбук страница] *[http://www.instagram.com/edennaeden/ Инстаграм страница] *[http://www.youtube.com/EdenNaEdenTV/ YouTube страница] *[https://bdg-agency.com/ страница на BDG Agency] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриоски, Жарко}} [[Категорија:Глумци од Тетово]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] hvjx4azthr5oj21jlj314rzobgdw2bd 0 1098532 5586740 5524086 2026-07-03T16:02:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586740 wikitext text/x-wiki {{Infobox EU accession bid | logo = | status = | nation = Босна и Херцеговина | national_denonym = Bosnia and Herzegovina's | map = European Union Bosnia and Herzegovina Locator.svg | chapters_opened = | chapters_closed = | national_GDP_PPP = 42,998 | national_area_total = 51,197 | national_population = 4,613,289 | website = }} '''Приклучувањето на [[Босна и Херцеговина]] кон [[Европската Унија]]''' е цел на односите меѓу двата ентитети. [[Босна и Херцеговина]] е призната од страна на [[Европската Унија]] како „потенцијална држава кандидат“ за влез во ЕУ, од одлуката на Европскиот Совет во [[Солун]] во 2003. Босна и Херцеговина учествува во Процесот за стабилизација и асоцијација, и овој договор беше потпишан во 2008 година, беше ратификуван во 2010, но сè уште не е во сила. Во меѓувреме, трговските билатерални односи се регулирани со Договор. Босна официјално сè уште нема аплицирано за членство во ЕУ, но сепак таа е потенцијална земја кандидат за членство во ЕУ.<ref name=EC>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/bosnia_and_herzegovina/eu_bosnia_and_herzegovina_relations_en.htm|title=Bosnia and Herzegovina - Relations with the EU|accessdate=2012-07-23|publisher=[[European Commission]]}}</ref> Земјата има бавен но сигурен успех, вклучувајќи и соработка со [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија]] во [[Хаг]], но ова беше суспендирано во 2011 (кога ЕУ одби да го ратификува Договорот за Стабилизација и Асоцијација). [[Европската Унија]] создаде „регионален пат“ за [[Западен Балкан]] веќе во 1997, со политички и економски критериум за развивање на билатералните односи. Следната година, "ЕУ/БиХ комисија" беше создадена за да се започне со процесот. Од 2006, оваа комисија е променета со друга организација.<ref name=EC/> == Процес за стабилизација и асоцијација == Процесот за стабилизација и асоцијација (SAP) за петте држави во регионот вклучувајќи ја и Босна и Херцеговина, беше предложен во 1999. Во јуни 2000, Европскиот совет во Феира, призна дека сите пет држави кои го имаат поминато процесот за стабилизација и асоцијација се "потенцијални кандидати" за членство во ЕУ. Во ноември истата година, тој регионален процес беше воспоставен на [[Загреб]]скиот замит.<ref name=EC/> Процесот кон потпишување на Договорот за стабилизација и асоцијација започна во 2003 со проукување од страна на комисијата за спремноста и капацитетот на [[Босна и Херцеговина]] да го имплементира овој договор. Истата година, во јуни, Европскиот совет во [[Солун]], го потврди Процесот за стабилизација и асоцијација и дека тој е главен за односите на ЕУ и западен Балкан, уште еднаш поддржувајќи ги државите од западен Балкан за членство во Европската Унија.<ref name=EC/> === Договорот за стабилизација и асоцијација === Преговорите за Договорот за стабилизација и асоцијација беа прв чекор кон аплицирање за членство - и започнаа во 2005 година и оригинално беше очекувано да се завршат касно во 2007.<ref name=GermanPresidency>{{наведени вести |url= http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2006/12/28/feature-01 |title= Germany prepares to take over EU presidency |work= [[Southeast European Times]] |date= 2006-12-19 |accessdate= 2007-01-10}}</ref> Преговорите се блокираа поради несогласување околу полициската реформа, на која инсистираше ЕУ за централизација на БиХ. Договорот за Стабилизација и Асоцијација беше продолжен во 2007, и, по усвојувањето на полициските реформи во април 2008, ДСА беше потпишан на 16 јуни 2008.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/05/content_7200478.htm Bosnia and Herzegovina initials pre-membership agreement with EU], ''[[Xinhua]]'', 2007-12-05</ref><ref>[http://euobserver.com/15/26335 Bosnia signs EU pre-accession deal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120229164604/http://euobserver.com/15/26335 |date=2012-02-29 }}, ''[[EUobserver]]'', 2008-06-17</ref> Реформите ветени во Договорот од Пруд "ќе изградат способноста на државата да ги исполни барањата за процесот за интеграција во ЕУ”.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ohr.int/ohr-dept/presso/pressr/default.asp?content_id=42806 |title=To Continue in the Spirit of Prud Agreement |accessdate=2013-12-05 |archive-date=2008-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218204732/http://www.ohr.int/ohr-dept/presso/pressr/default.asp?content_id=42806 |url-status=dead }}</ref> Последната ЕУ држава членка да го ратификува ДСА, Франција, тоа го направи во февруари 2011. ДСА требаше да влезе во сила во рок од 40 дена но беше замрзнат поради тоа што Босна не се држеше со претходните услови, коишто би вовеле во итна суспензија на ДСА. Условите кои требаа да бидат исполнети пред ДСа да стапи во сила вклучува усвојување на закон за државна помош и одржување на национален попис, како и имплементација на Финчи и Сејдиќ од [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] кој бара усвојување на амандман во уставот на БиХ на кој му се дозволило на членовите од малцинствата да бидатизврани во Претседателството на Босна и Херцеговина и да добијат пратенички места во Босанскиот Парламент. ЕУ исто така бараше државата да создаде едно сојузно тело кое би ги контролирало односите со ЕУ.<ref>{{citeweb|url=http://dalje.com/en-croatia/leaders-of-six-bosnian-parties-to-meet-eu-enlargement-commissioner/485485|title=Leaders of six Bosnian parties to meet EU enlargement commissioner|date=2013-09-30|accessdate=2013-10-13|archive-date=2013-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014180635/http://dalje.com/en-croatia/leaders-of-six-bosnian-parties-to-meet-eu-enlargement-commissioner/485485|url-status=dead}}</ref> Усвпјувањето на државните закони за горенаведените проблеми се блокирани од опозицијата од владата на [[Република Српска]], која смета дека вакви проблеми се работа на двата ентитети на Босна и Херцеговина.<ref>[https://web.archive.org/web/20120311082951/http://daily.tportal.hr/124423/Press-Bosnia-EU-relations-put-on-hold.html Press: Bosnia-EU relations put on hold], Daily T.Portal, 26 April 2011</ref> === Договор за Трговија === ''Договорот за Трговија и трговска размена'' беше потпишан истиот ден како и ДСА, и влезе во сила на 1 јули 2008. Овој договор е денешниот легален за теговија меѓу Босна и ЕУ signed on the same day as the SAA, and entered into force on 1 July 2008.<ref name=EC/> Едностраните трговски врски беа претставени од ЕУ за БиХ во 2000. Трговијата се разви повеќе во 2008, и на производите од ЕУ му е дадена реципрочна цена и во Босна.<ref name=EC/> == Апликација за членство == ЕУ јасно кажа дека Босна не може да испрати апликација за членство сè додека Високиот Претставник за БиХ, кој е задолжен за имплементирањето на Дејтонскиот мировен договор, веќе не работи. Неуспехот на Босна да ги сретне условите за затворање на Канцеларијата на Високиот претставник, вклучувајќи и проблеми околу војската и имплементирање на уставни реформи, се причините поради кои Босна не може да испрати апликација за членство. Според Министерот за надворешни работи на БиХ, Свен Алкалај, БиХ планираше да испрати апликација за членство меѓу април и јуни 2009.<ref>[http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/bih-podnosi-kandidaturu-za-clanstvo-u-eu-2009.html BiH podnosi kandidaturu za članstvo u EU 2009]</ref> Но сепак, апликација не беше испратена во овој период. Во февруари 2010, Алкалај кажа дека Босна и Херцеговина сега планираше да ја испрати нивната апликација за членство кон крајот на годината.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2010/02/28/nb-08 BiH to apply for EU membership by end of year]</ref> Ова беше потврдено од Алкалај во август.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2010/08/12/nb-10 BiH to submit EU candidate status application this year]</ref> Извор од Европската комисија во 2010 кажа дека "Ние веруваме дека за една година ќе биде затворена Канцеларијата на Високиот претставник за Босна, или ќе биде намалена и тргната од [[Сараево]]", коишто би помогнало за апликацијата да биде испратена.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://waz.euobserver.com/887/30781 |title=EU to end visa regime for Bosnia in November |accessdate=2010-09-16 |archive-date=2010-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916041445/http://waz.euobserver.com/887/30781 |url-status=dead }}</ref> Повеќе од година од преговори и по Босанските избори во 2010, кои ја блокираа РУ интеграцијата на БиХ, беше постигнат договор од соперничките партии во декември 2011 за Владата брзо да усвои закони и да организира национален попис, кои беа две клучни барања од страна на ЕУ. Со пописот во БиХ закажан за октомври 2013, ова беше во склоп со уставните измени со Финчи и Сејдиќ во Европската комисија за човекови права како една пречка да биде помината пред апликацијата да биде испратена. Вјекослав Беванда, претседател. А Советот на Министри на БиХ, кажа во 2012 дека "Јас очекувам декание ќе ги исполниме условите за испраќање на апликација за членство во ЕУ до 30 јуни".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moneycontrol.com/news/world-news/bosnia-aims-to-apply-for-eu-membership-by-july_671836.html|title=Bosnia aims to apply for EU membership by July|publisher=[[Reuters]]|date=2012-02-22|accessdate=2012-02-26}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.europeonline-magazine.eu/bosnia-intends-to-apply-for-eu-membership-in-june_198880.html|title=Bosnia intends to apply for EU membership in June|date=2012-03-21|accessdate=2012-04-06|publisher=europeonline-magazine.eu|archive-date=2012-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522190051/http://en.europeonline-magazine.eu/bosnia-intends-to-apply-for-eu-membership-in-june_198880.html|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2012, специјалниот претставник на ЕУ во Босна, Петер Соренсен, рече дека "под иделани услови" Босна ќе го добие статусот држава кандидат рано во 2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2012&mm=06&dd=06&nav_id=80618|title=Bosnia could become EU candidate "in early in 2014"|date=2012-06-06|accessdate=2012-07-22|publisher=[[B92]]|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324154429/http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2012&mm=06&dd=06&nav_id=80618}}</ref> ЕУ му презентира на Босна план за испраќање на апликација за членство во јули 2012. Во него се повика за уставни промени како што беше побарано од Финчи и Сејдиќ на 31 август исто така обрнувајќи внимание на заштита на околината и проблемите околу тоа, на 1 ноември, кога може да биде испратена апликацијата за членство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkishweekly.net/news/138022/eu-issues-roadmap-to-bih-sets-clear-expectations.html|title=EU issues roadmap to BiH, sets clear expectations|date=2012-07-09|accessdate=2012-07-22|publisher=[[Turkish Weekly]]|archive-date=2013-02-22|archive-url=https://archive.today/20130222161924/http://www.turkishweekly.net/news/138022/eu-issues-roadmap-to-bih-sets-clear-expectations.html|url-status=dead}}</ref> Но сепак, до јануари 2013 условите не беа исполнети и претходно беше договорено пописот да биде презакажан од април во октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2013/01/26/feature-01|title=Progress Stalls On Bosnia’s EU Road|last=Alic|first=Anes|date=2013-01-26|accessdate=2013-01-26|publisher=[[Southeast European Times]]}}</ref> === Европско Партнерство (2008) === Европскиот совет усвои ново Европско Партнерство со Босна и Херцеговина на 18 февруари 2008,<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:080:0018:01:EN:HTML Text of the European Partnership] for Bosnia and Herzegovina</ref> воспоставувајќи кратки и средни приоритети за помош на ЕУ до Босна и Херцеговина преку ИПА фондовите. === Специјален претставник на ЕУ === Петер Соренсен ја презеде функцијата во Босна и Херцеговина со мандат од 1 септември 2011 до 30 јуни 2015. Неговата функција беше поделена заедно со Високиот претставник за БиХ (која ја има Валентин Инцко) која има за цел надгледување на процесот на приклучување на Босна кон Европската Унија.<ref>[http://www.bh-news.com/en/vijest_det.php?vid=3717&r=1 BH News]</ref> == Наводи == {{Reflist|2}} == Надворешни врски== * [http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/bosnia_and_herzegovina/eu_bosnia_and_herzegovina_relations_en.htm] European Commission, DG Enlargement, Bosnia and Herzegovina * [https://web.archive.org/web/20110516230450/http://www.europa.ba/files/docs/publications/en/SAP_en.pdf Text] of the Stabilisation and Association Agreement between Bosnia and Herzegovina and the EU * [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:169:0013:0807:EN:PDF Text] of the Interim Agreement on Trade and Trade-related issues * [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:080:0018:01:EN:HTML Text] of the European Partnership for Bosnia and Herzegovina * Dominik Tolksdorf [http://cens.ceu.hu/sites/default/files/publications/policypaperno7eufrontierstolksdorffinal.pdf The Difficulties of the European Union in Supporting the Europeanization of Bosnia and Herzegovina]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} EU Frontier Policy Paper, Budapest: Center for EU Enlargement Studies – Central European University, 2011. [[Категорија:Надворешни односи на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Идно проширување на Европската Унија|Б]] j2aw1mi4ot4qd27k7rdzqfcumnj6au8 0 1101195 5586746 5457320 2026-07-03T16:09:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586746 wikitext text/x-wiki {{Лингвистика}} '''Применетата [[лингвистика]]''' — интердисциплинарно научно поле кое идентификува, проучува и понудува решенија за секојдневни проблеми поврзани со [[јазик]]от. Некои од примети на оваа лимгвистика се наменети за [[образование]]то, лингвистиката, [[психологија]]та, компјутерските науки, [[комуникологија]]та, [[антропологија]]та и [[социологија]]та. == Општо== Главни области кои применетата лингвистика ги опфаќа се двојазичноста и повеќејазичноста, компјутерско-посредничката комуникација, [[анализа на разговор]], [[споредбена лингвистика]], знаковна лингвистика, [[јазично оценување]], [[писменост]], [[анализа на дискурс]], [[јазична педагогија]], присвојување на втор јазик, [[лексикографија]]та, [[јазично планирање]] и [[јазична политика]], [[стилистика]], [[прагматика]], [[форензичка лингвистика]] и превод. == Друштва== *[[Меѓународно здружение за применетата лингвистика]] (http://www.aila.info/) '''Америка''' *Американско здружение за применетата лингвистика (http://www.aaal.org/) *Мексиканско здружение за применетата лингвистика (http://www.cele.unam.mx/amla/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150520224429/http://cele.unam.mx/amla/ |date=2015-05-20 }}) *Здружение за лингвистиката и филологијата на Латинска Америка (http://www.mundoalfal.org/) *Бразилско здружение за применетата лингвистика (http://www.alab.org.br/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150217190651/http://www.alab.org.br/ |date=2015-02-17 }}) *Центар за применета лингвистика (http://www.cal.org/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210419114829/http://www.cal.org/ |date=2021-04-19 }}) *Канадско здружение за применетата лингвистика (http://www.aclacaal.org/) '''Европа''' *Белгиско здружение за применетата лингвистика (http://www.abla.be/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218223713/http://www.abla.be/ |date=2014-12-18 }}) *Шпанско здружение за применетата лингвистика (http://www.aesla.uji.es/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140531071514/http://www.aesla.uji.es/ |date=2014-05-31 }}) *Финско здружение за применетата лингвистика (http://www.cc.jyu.fi/~kmantyla/afinla/!index.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070609184345/http://www.cc.jyu.fi/%7Ekmantyla/afinla/%21index.html |date=2007-06-09 }}) *Француско здружение за применетата лингвистика (http://www.afla-asso.org/) *Италијанско здружение за применетата лингвистика (http://www.aitla.it/) *Холандско здружение за применетата лингвистика (http://www.aila.info/about/org/ic.htm#SG {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080908070803/http://www.aila.info/about/org/ic.htm#SG |date=2008-09-08 }}) *Норвешко здружение за применетата лингвистика (http://www.hf.ntnu.no/anla/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111002013853/http://www.hf.ntnu.no/anla/ |date=2011-10-02 }}) *Шведско здружение за применетата лингвистика (http://www.nordiska.su.se/asla/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090625184820/http://www.nordiska.su.se/asla/ |date=2009-06-25 }}) *Швајцарско здружение за применетата лингвистика (http://www.vals-asla.ch/cms/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090818025011/http://www.vals-asla.ch/cms/ |date=2009-08-18 }}) *Бротанско здружение за применетата лингвистика (http://www.baal.org.uk/) *Естонско здружение за применетата лингвистика (http://www.eki.ee/rakenduslingvistika/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070517011357/http://www.eki.ee/rakenduslingvistika/ |date=2007-05-17 }}) *Германско здружение за применетата лингвистика (http://www.gal-ev.de/) *Ирско здружение за применетата лингвистика (http://www.iraal.ie/) *Полско здружение за применетата лингвистика '''Океанија''' *Новозеландско здружение за применетата лингвистика (http://www.victoria.ac.nz/lals/about/alanz/alanz.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081216015106/http://www.victoria.ac.nz/lals/about/alanz/alanz.html |date=2008-12-16 }}) *Австралиско здружение за применетата лингвистика (http://www.latrobe.edu.au/alaa/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090726084730/http://www.latrobe.edu.au/alaa/ |date=2009-07-26 }}) '''Азија''' *Корејско здружение за применетата лингвистика (http://www.alak.or.kr/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141223000722/http://www.alak.or.kr/ |date=2014-12-23 }}) *Хонгконшко здружение за применетата лингвистика (http://www.haal.hk/) *Јазично здружение на Филипините (http://www.dlsu.edu.ph/inside/organizations/lsp/default.asp {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141227121352/http://www.dlsu.edu.ph/inside/organizations/lsp/default.asp |date=2014-12-27 }}) *Сингапурско здружение за применетата лингвистика (http://www.saal.org.sg/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150218085046/http://www.saal.org.sg/ |date=2015-02-18 }}) *Израелско здружение за применетата лингвистика (http://www.tau.ac.il/~ilash/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130405154312/http://www.tau.ac.il/~ilash/ |date=2013-04-05 }}) '''Африка''' *Јужноафриканско здружение за применетата лингвистика (http://www.saala.org.za/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141227105850/http://www.saala.org.za/ |date=2014-12-27 }}) == Поврзано== * [[Лингвистика]] == Дополнителни информации == * Berns, M., & Matsuda, P. K. (2006). Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), ''The Encyclopedia of language and linguistics'' (2nd ed.; pp.&nbsp;394–405). Oxford, UK: Elsevier. * Cook, G. (2003) ''Applied Linguistics'' (in the series Oxford Introduction to Language Study), Oxford: Oxford University Press. * Davies, A. & Elder, C. (eds.) (2004) ''Handbook of Applied Linguistics'', Oxford/Malden, MA: Blackwell. * Hall, C. J., Smith, P. H. & Wicaksono, R. (2011). ''Mapping Applied Linguistics. A Guide for Students and Practitioners''. London: Routledge. * Johnson, Keith & Johnson, Helen (1999) ''Encyclopedic Dictionary of Applied Linguistics'', Oxford/Malden, MA: Blackwell. * McCarthy, Michael (2001) ''Issues in Applied Linguistics'', Cambridge University Press. * Pennycook, Alastair (2001) ''Critical Applied Linguistics: A Critical Introduction'', London: Lawrence Erlbaum Associates. * Schmitt, Norbert (2002) ''An Introduction to Applied Linguistics'', London: Arnold. ==Наводи== {{Reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.mappling.com/ mappling.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140208015251/http://www.mappling.com/ |date=2014-02-08 }} * [http://www.appliedlinguistics.org/index.html Информации и ресурси за применетата лингвистика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170807231754/http://www.appliedlinguistics.org/index.html |date=2017-08-07 }} {{Лингвистика-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Применета лингвистика|*]] em7pmjud060irwxkii9grrn2olcris7 0 1105582 5586794 5248309 2026-07-03T20:00:34Z P.Nedelkovski 47736 наводи 5586794 wikitext text/x-wiki '''Хет-трик'''<ref>{{ДРМЈ|хет-трик}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|хет-трик}}</ref> — израз (потекнува од [[англиски јазик|англискиот јазик]]) кој се користи во [[фудбал]]от и [[хокеј]]от за три постигнати гола од страна на еден играч во еден натпревар, или да би се означиле три последователни победи на еден клуб. Првично се состоел од само три погодоци на еден играч во едно полувреме. Изразот највероватно води потекло од [[крикет]]от, каде играчот кој со три последователни топки ќе исфрли три противнички батерса добива поклон [[шешир]] ([[англиски јазик|англ.]] ''hat''). Овој израз се користи и во автомобилизмот кога еден возач ќе освои три последователни трки или три Големи награди на една трка. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Фудбал]] [[Категорија:Хокеј]] p764bt17pbj3077zeaehhua02zqvt3i 5586800 5586794 2026-07-03T20:20:24Z P.Nedelkovski 47736 илустрирање 5586800 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Football pictogram hat-trick.png|мини|[[Пиктограф]] за фудбалски хет-трик]] '''Хет-трик'''<ref>{{ОДРМЈ|хет-трик}}</ref> — израз (потекнува од [[англиски јазик|англискиот јазик]]) кој се користи во [[фудбал]]от и [[хокеј]]от за три постигнати гола од страна на еден играч во еден натпревар, или да би се означиле три последователни победи на еден клуб. Првично се состоел од само три погодоци на еден играч во едно полувреме. Изразот највероватно води потекло од [[крикет]]от, каде играчот кој со три последователни топки ќе исфрли три противнички батерса добива поклон [[шешир]] ([[англиски јазик|англ.]] ''hat''). Овој израз се користи и во автомобилизмот кога еден возач ќе освои три последователни трки или три Големи награди на една трка. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Hat-trick}} [[Категорија:Фудбал]] [[Категорија:Хокеј]] lm0ha9smrkjsn0juetccqmgonbvhti2 5586801 5586800 2026-07-03T20:22:04Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Англизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586801 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Football pictogram hat-trick.png|мини|[[Пиктограф]] за фудбалски хет-трик]] '''Хет-трик'''<ref>{{ОДРМЈ|хет-трик}}</ref> — израз (потекнува од [[англиски јазик|англискиот јазик]]) кој се користи во [[фудбал]]от и [[хокеј]]от за три постигнати гола од страна на еден играч во еден натпревар, или да би се означиле три последователни победи на еден клуб. Првично се состоел од само три погодоци на еден играч во едно полувреме. Изразот највероватно води потекло од [[крикет]]от, каде играчот кој со три последователни топки ќе исфрли три противнички батерса добива поклон [[шешир]] ([[англиски јазик|англ.]] ''hat''). Овој израз се користи и во автомобилизмот кога еден возач ќе освои три последователни трки или три Големи награди на една трка. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Hat-trick}} [[Категорија:Фудбал]] [[Категорија:Хокеј]] [[Категорија:Англизми]] hezguhp83jepzwfnv1joh68r6716brc 0 1109910 5586891 5581161 2026-07-04T03:16:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586891 wikitext text/x-wiki <ref>https://twitter.com/RomeluLukaku9 twitter</ref> {{Infobox football biography 3 | playername = Ромелу Лукаку<ref name="Soccerway">{{Наведена мрежна страница|title=Romelu Menama Lukaku|url=http://www.soccerway.com/players/romelo-lukaku/79495/|work=Soccerway|publisher=Global Sports Media|accessdate=3 August 2011}}</ref> | image = [[Податотека:Lukaku 2021.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.html/romelu-lukaku|title=Player Profile: Romelu Lukaku|publisher=Premier League|accessdate=31 July 2012|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529220526/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.html/romelu-lukaku|url-status=dead}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|5|13}}<ref name="Soccerway"/> | cityofbirth = {{роден во|Антверпен|}} | countryofbirth = [[Белгија]] | nationality = {{flagsport|BEL}} [[Белгија]] | currentclub = {{Fb team Napoli}} | clubnumber = 11 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px chequered White Blue HEX-0000CC.svg}} [[ФК Рупел Бум|Рупел Бум]] | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Lierse}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Anderlecht}} | years1 = 2009-2011 | caps1 = 73 | goals1 = 33 | clubs1 = {{Fb team Anderlecht}} | years2 = 2011-2014 | caps2 = 10 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Chelsea}} | years3 = 2012-2013 | caps3 = 35 | goals3 = 17 | clubs3 = →{{Fb team West Bromwich}} | years4 = 2013-2017 | caps4 = 141 | goals4 = 68 | clubs4 = {{Fb team Everton}} | years5 = 2017-2019 | caps5 = 66 | goals5 = 28 | clubs5 = {{Fb team Manchester United}} | years6 = 2019-2021 | caps6 = 72 | goals6 = 47 | clubs6 = {{Fb team Inter}} | years7 = 2021- | caps7 = 26 | goals7 = 8 | clubs7 = {{Fb team Chelsea}} | years8 = 2022-2023 | caps8 = 25 | goals8 = 10 | clubs8 = →{{Fb team Inter}} | years9 = 2023-2024 | caps9 = 32 | goals9 = 13 | clubs9 = →{{Fb team Roma}} | years10 = 2024- | caps10 = 24 | goals10 = 9 | clubs10 = {{Fb team Napoli}} | nationalyears1 = 2008 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија до 15 години|Белгија 15]] | nationalyears2 = 2011 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија до 18 години|Белгија 18]] | nationalyears3 = 2009 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија до 21 година|Белгија 21]] | nationalyears4 = 2010- | nationalcaps4 = 120 | nationalgoals4 = 85 | nationalteam4 = {{flagsport|BEL}} [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] }} '''Ромелу Менама Лукаку''' (роден на [[13 мај]] [[1993]], во [[Антверпен]]) — [[Белгија|белгиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Наполи|Наполи]] и на [[Фудбалска репрезентација на Белгија|белгиската репрезентација]]. == Технички одлики == И покрај големата тежина е многу темпераментен и брз, дури и со топката во нозете. Неговата лева нога, честопати се споредува со неговиот поранешен тимски колега од [[ФК Челси|Челси]], [[Дидје Дрогба]], но исто така и заради неговите физички особини и неговиот начин на игра. Во [[2012]] година тој бил вклучен во списокот на најдобрите играчи родени по [[1991]] составена од [[Дон Балон]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idnet=dHV0dG9jaGFtcGlvbnMuaXQtMTQ1OTE|title=101 prospetti per il futuro. Ecco la lista di Don Balon|editor=Tuttomercatoweb.com|date=13 ноември 2012|accessdate=13 ноември 2012}}</ref> ==Животопис== Лукаку е роден во [[Антверпен]], град во северниот дел на [[Белгија]]. Тој доаѓа од семејство на фудбалери, всушност татко му [[Роже Лукаку]] бил репрезентативец на [[Фудбалска репрезентација на Демократска Република Конго|Заир]], но се преселил во [[Белгија]] во текот на својата кариера, а исто така и неговиот помлад брат, [[Жордан Лукаку|Жордан]] е фудбалер.<ref>[http://www.calciozz.it/jogador.php?id=104335 Profilo su Calciozz.it]</ref> == Клупска кариера == === Рани години === Лукаку му се приклучил на локалниот клуб [[ФК Рупел Бум|Рупел Бум]] на возраст од пет години. По четири сезони во Рупел Бум, Лукаку бил откриен од страна на скаутите на [[ФК Лирс|Лирс]], клуб од [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]] со добро организирана младинска школа. Тој играл за Лирс од [[2004]] до [[2006]] година, постигнувајќи 121 гол во 68 натпревари.<ref name=LukakuYouth>{{наведени вести |url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2011/01/17/2309143/romelu-lukaku-the-full-interview-teenage-sensation-reveals |title=The Full Interview: Teenage Sensation Reveals All About His Life, Loves And His Footballing 'Gift From God' |publisher=Goal.com |date=17 January 2011 |accessdate=20 January 2011}}</ref> По испаѓањето на Лирс од Про лигата, [[ФК Андерлехт|Андерлехт]] купил не помалку од 13 младински играчи од Лирс во [[2006]] година, од кои еден од нив бил и Лукаку. Тој играл повеќе од три години, во младинските категории на Андерлехт, постигнувајќи 131 гол во 93 натпревари. ===Андерлехт=== Кога Лукаку наполнил 16 години, на [[13 мај]] [[2009]] година, тој потпишал професионален договор со [[ФК Андерлехт|Андерлехт]] за околу 2,5 милиони во трајност до [[2012]] година.<ref>{{наведени вести |url=http://www.footgoal.net/suite.php?selection=43883 |title=Lukaku : " Je sais que je serai récompensé de mes efforts " |publisher=FootGoal.net |date=2 September 2009 |accessdate=17 November 2010 |language=fr |archive-date=2009-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903180212/http://www.footgoal.net/suite.php?selection=43883 |url-status=dead }}</ref> Единаесет дена подоцна, тој го направил своето деби во [[Белгиска Про лига|Белгиската прва лига]] влегувајќи како замена на местото на [[Виктор Бернардез]] во натпреварот од плеј-офот против [[Стандард Лиеж]] одигран на [[24 мај]] [[2009]], кој Андерлехт го загубил со 1-0.<ref name=StandardBelgi>{{наведени вести| title = Standard is opnieuw kampioen van België| url = http://www.sporza.be/cm/sporza/voetbal/Jupiler_Pro_League/2.5503/MF_090524_STA_AND| publisher = Sporza| date = 24 May 2009| accessdate = 26 May 2009| language = nl }}</ref> Лукаку станал редовен член на првиот тим на Андерлехт во текот на [[ФК Андерлехт сезона 2009-10|сезоната 2009-10]], постигнувајќи го својот прв гол на сениорско ниво против [[ФК Зулте Варегем|Зулте Варегем]] во 89-тата минута по влегувањето во игра како замена за [[Рубенилсон дос Сантос да Роча|Кану]] на [[28 август]] [[2009]] година. Со овој погодок станал најмладиот стрелец во историјата на Белгиската Про лига.<ref name=mediaset>[http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/articolo30842.shtml Lukaku, il bomber dei record] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150610201728/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/articolo30842.shtml |date=2015-06-10 }} sportmediaset.mediaset.it</ref> Претходно пак на [[17 август]] го направил дебито во [[Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] играјќи во плеј-оф рундата против [[ФК Олимпик Лион|Лион]], во поразот на неговиот тим со 5-1. На [[17 септември]], Лукаку дебитирал во [[Лига Европа]] остварувајќи асистенција за вториот гол на [[Џонатан Легеар]] во 88-мата минута само две минути подоцна откако се појавил во игра, за конечната победа од 2-0 на гостувањето против [[ФК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]. На [[17 декември]] [[2009]], постигнал 2 гола во натпреварот од Лига Европа против [[ФК Ајакс|Ајакс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|language=|url=http://it.soccerway.com/matches/2009/12/17/europe/uefa-cup/afc-ajax/royal-sporting-club-anderlecht/858296/|title=Ajax 1-3 Anderlecht|date=17 декември 2009|accessdate=2 јули 2014|editor=soccerway.com}}</ref> На [[29 јануари]] [[2010]] за првпат постигнал два гола на еден натпревар во првенството на Белгија за време на гостувањето кај [[ФК Жерминал Биршот|Жерминал]] во победата на Андерлехт со 5-0. На [[25 февруари]] следната година го отворил резултатот во натпреварот Андерлехт-[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]] (4-0) <ref>{{Наведена мрежна страница|language=|url=http://it.eurosport.yahoo.com/calcio/europa-league/2009-2010/anderlecht-athletic-bilbao-343549.html|title=Anderlecht-Athletic Bilbao 4-0|date=25-02-2010|editor=it.eurosport.yahoo.com|accessdate=2014-07-02|archive-date=2010-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100303025439/http://it.eurosport.yahoo.com/calcio/europa-league/2009-2010/anderlecht-athletic-bilbao-343549.html|url-status=dead}}</ref> кој му овозможува на белгискиот клуб пласман во осминафиналето на [[Лига Европа]]. Сезоната ја завршил со 15 постигнати гола и освоена титула во белгиското првенство и 4 гола во Лига Европа. Кон крајот на мај, неговиот договор со Андерлехт бил продолжен до [[2015]]. На почетокот на следната сезона Лукаку постигнал два гола во [[Лига на шампиони 2010/11|во третата квалифкациска рунда од Лигата на шампионите]] против велшкиот претставник [[ФК Њу Сеинтс]] во победата со 3-0 на [[3 август]]. На [[10 септември]], постигнал 2 гола против [[ФК Сент Труиден|Сент Труиден]] за победа од 2-0. Една недела подоцна ја погодил и мрежата на [[ФК Кортријк]] (3-0). === Челси === [[Податотека:Romelu Lukaku Chelsea vs AS-Roma 10AUG2013.jpg|thumb|left|upright|170px|Лукаку на загревање со Челси во 2013.]] Во август [[2011]] година, Лукаку му се приклучил на англискиот клуб [[ФК Челзи|Челзи]] за пријавена сума од околу 12 милиони € (£ 10.000.000), која може да се издигне и до 20 милиони € (£ 17.000.000) со бонусите. На Лукаку му бил доделен дресот со број 18. и потпишал петгодишен договор.<ref>{{наведени вести|url=http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/DC3DOMDV|title=Chelsea betaalt 12 miljoen voor Lukaku (maar het kan oplopen tot 20 miljoen)|publisher=Sportwereld|date=12 August 2011|access-date=2014-07-02|archive-date=2012-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818210809/http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/DC3DOMDV|url-status=dead}}</ref> Тој го направил своето домашно деби во победата со 3-1 над [[ФК Норич Сити|Норич Сити]], влегувајќи во 83-тата минута како замена за [[Фернандо Торес]].<ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14600575.stm |title=Chelsea 3–1 Norwich|publisher=BBC Sport |date=27 August 2011 |accessdate=29 December 2011}}</ref> Лукаку го направил својот прв старт за клубот во [[Лига куп]]от против [[ФК Фулам|Фулам]]. Челзи го добил натпреварот на пенали. Лукаку го поминал поголемиот дел од сезоната играјќи за резервите. На [[13 мај]] [[2012]] година, тој го започнал својот прв натпревар во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] против [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]], и се претворил во играч на натпреварот, асистирајќи му на [[Џон Тери]] за првиот гол.<ref>{{наведени вести| url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/chelsea-cruise-against-blackburn-rovers-ahead-of-champions-league-final-in-munich-7743453.html | location=London | work=The Independent | first=Nick | last=Szczepanik | date=14 May 2012 | title=Chelsea cruise against Blackburn Rovers ahead of Champions League final in Munich}}</ref> Лукаку, сепак, истакнал дека дека е разочаран од бројот на натпревари во кој бил вклучен по завршувањето на неговата дебитантска сезона, откривајќи дека, по победата на неговиот тим во [[Лига на Шампиони 2011/12 групна фаза|Лигата на шампионите]] на [[19 мај]], тој одбил да го држи трофејот бидејќи не се чувствувал како победник.<ref>{{наведени вести|title=Romelu Lukaku felt no joy at Chelsea's Champions League win|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18284627|publisher=BBC Sport|date=31 May 2012|accessdate=24 August 2012}}</ref> ==== Заемот кај Вест Бромвич Албион ==== [[Image:Romelu Lukaku kick off Fulham v WBA (cropped).jpg|thumb|right|upright|170px|Лукаку со ВБА во 2012.]] По шпекулациите дека Лукаку се поврзува со заем во [[ФК Фулам|Фулам]],<ref>{{наведени вести|title=Fulham in talks to loan Lukaku from rivals Chelsea|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2012/07/17/3245447/fulham-in-talks-to-loan-lukaku-from-rivals-chelsea|publisher=Goal.com|date=17 July 2012|accessdate=24 August 2012}}</ref> на [[10 август]] [[2012]] година, тој му се приклучил на [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]] на едно-годишна позајмица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~2877749,00.html |title=LUKAKU WEST BROM LOAN |publisher=chelseafc.com |date=2012-08-10 |accessdate=2012-08-10}}</ref> Тој го постигнал својот прв првенствен гол осум дена подоцна, влегувајќи како замена во 77-мата минута во победата од 3-0 над [[ФК Ливерпул|Ливерпул]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19221306 |title=West Brom 3–0 Liverpool |publisher=BBC |work=BBC Sport |date=18 August 2012 |accessdate=3 September 2013 |first=Phil |last=McNulty}}</ref> Тој го направил своето целосно деби во победата против [[ФК Рединг|Рединг]] на [[Хауторнс]] постигнувајќи го единствениот гол во натпреварот.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19614964 "West Brom 1–0 Reading"] BBC Sport. 22 September 2012. Retrieved 14 January 2013.</ref> На [[24 ноември]], Лукаку влегол во 70-тата минута како замена за [[Шејн Лонг]], постигнал гол од пенал и му асистирал на [[Марк-Антоан Фортјуне]], за победа на Вест Бром над [[Сандерленд А.Ф.К.|Сандерленд]] со 4-2 на гостувањето на [[Stadium of Light|Стедиум оф Лајт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2237783/Sunderland-2-West-Brom-4-match-report-Zoltan-Gera-Shane-Long-Romelu-Lukaku-Marc-Antoine-Fortune-score.html |title=Sunderland 2 West Brom 4: Albion rewrite the history books as they go up to third |publisher=Daily Mail |date=24 November 2012 }}</ref> Победата се покажа како четврта последователна победа на тимот во Премиер лигата, што им се случува за првпат од [[1980]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20374862 |title=West Brom went third in the Premier League after recording four successive top-flight wins for the first time since 1980 with victory at Sunderland. |publisher=BBC Sport |date=24 November 2012 |accessdate=5 February 2013 }}</ref> На [[12 јануари]] [[2013]] година, Лукаку го имал својот прв мулти-гол натпревар во Премиер лигата, давајќи му водство на Вест Бром од 0-2 на гостувањето кај [[ФК Рединг|Рединг]], пред домаќините да се вратат и направат пресврт за победа од 3-2 на [[Стадион Мадејски|Мадејски]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=345848&cc=5901 |title=Reading 3–2 West Bromwich Albion |publisher=ESPNFC |date=12 January 2013 }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во лицето на контроверзните тврдења дека тој сакал да остане во Вест Бромвич Албион за уште една година од страна на англискиот весник ''Дејли Мејл'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2261823/Romelu-Lukaku-wants-stay-West-Brom.html#axzz2K4M51IFV |title=I don't care what Chelsea are doing at the moment: Lukaku wants to stay at West Brom |publisher=Daily Mail |date=14 January 2013 }}</ref> Лукаку потврдил за медиумите дека тој сè уште сака да стане легенда на [[Стемфорд Бриџ (стадион)|Стемфорд Бриџ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.skysports.com/football/news/11661/8474316/Romelu-Lukaku-believes-he-can-become-a-legend-at-Chelsea |title=Romelu Lukaku believes he can become a legend at Chelsea |publisher=Sky Sports |date=5 February 2013 }}</ref> На [[11 февруари]], Лукаку влегол од клупата и го постигна својот десетти гол во Премиер лигата за сезоната, стрелајќи прецизно во мрежата на Ливерпул по една фантастична контра која сам ја изнесол, во натпревар кој завршил 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21318809 |title=Gareth McAuley and Romelu Lukaku scored late goals as West Brom pinched a remarkable victory at Liverpool to end a sequence of six games without a win. |publisher=BBC Sport |date=11 February 2013 }}</ref> Тој постигна својот втор пар голови во кампањата, постигнувајќи ги и двата гола за Вест Бром во нивната победа со 2-1 на домашен терен над Сандерленд на [[23 февруари]].<ref name="BBC Sport">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21639482 |title=Romelu Lukaku continued his good form as West Brom beat Swansea to move up to seventh in the Premier League. |publisher=BBC Sport |date=9 March 2013 }}</ref> На [[9 март]] во лигашки натпревар против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]], Лукаку го постигнал израмнувачкиот гол пред да му биде одбранет ударот од пенал; Вест Бром на крајот победил со автогол на [[Џонатан де Гусман]].<ref name="BBC Sport"/> На [[19 мај]], влегол во второто полувреме како замена, и постигнал [[хет-трик]], помагајќи му на Вест Бром да изедначи од три гола негативи и избори бод во последниот натпревар од сезоната играјќи 5-5 на домашен терен против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2326929/West-Brom-5-Manchester-United-5-Sir-Alex-Fergusons-match-goal-thriller.html?ito=feeds-newsxml |title=West Brom 5 Manchester United 5: Fergie's career ends with ten-goal thriller |publisher=Daily Mail |date=19 May 2013 |accessdate=19 May 2013 }}</ref> Натпреварот бил 1 500-тиот на [[Алекс Фергусон|Сер Алекс Фергусон]] и последниот негов на клупата на Јунајтед, а воедно и нерешено со најголем број на постигнати голови во историјата на Премиер лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.guardian.co.uk/football/2013/May/19/west-bromwich-albion-manchester-united-premier-league-match-report |title=Manchester United share 10 goals with West Brom in Alex Ferguson's finale |publisher=The Guardian |date=19 May 2013 |accessdate=19 May 2013 }}</ref> И покрај тоа што бил позајмен од страна на клубот, Лукаку постигнал повеќе голови од секој друг фудбалер на Челзи во Премиер лигата таа сезона, и бил шести голгетер во лигата [[Премиер лига 2012-13|за сезона 2012-13]] со 17 постигнати гола. ==== Заемот кај Евертон ==== [[Податотека:Romelu Lukaku 2014-05-03.jpg|thumb|right|upright|200px|Лукаку на загревање со Евертон во 2014.]] Се чинеше дека Лукаку ја отфрлил можноста да оди на уште една позајмица,<ref>{{наведени вести|title=Lukaku set to STAY at Chelsea as Mourinho assures young striker he will get his chance|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2337742/Romelu-Lukaku-wants-stay-Chelsea.html|publisher=Daily Mail|date=7 June 2013|accessdate=4 August 2013}}</ref> и одиграл два првенствени натпревари за Челзи на почетокот на [[ФК Челси сезона 2013-14|сезоната 2013-14]]. Тој, исто така влегол како замена во [[УЕФА Супер Куп|Суперкупот на Европа]], но крајна сметка тој го промашил одлучувачкиот пенал во серијата за поразот на Челси од [[ФК Баерн Минхен|Бајерн Минхен]]. Сепак, на последниот ден од летниот трансфер-прозорец 2013, тој му се приклучил на [[ФК Евертон|Евертон]] на заем до крајот на сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www1.skysports.com/football/news/11671/8903847/transfer-deadline-day-everton-sign-james-mccarthy-and-romelu-lukaku |title=Transfer deadline day: Everton sign James McCarthy and Romelu Lukaku, Lukaku scored on his debut after replacing Steven Naismith at half time. |publisher=BSkyB |work=Sky Sports |date=3 September 2013 |accessdate=3 September 2013}}</ref> Напаѓачот го направи своето деби за ''карамелите'', на гостувањето кај [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на [[21 септември]] [[2013]] година, постигнувајќи го победоносниот гол во победата на Евертон со 3-2. За време на ударот со глава, тој имал судир со дефанзивецот на Вест Хем и бил однесен надвор од теренот за да му биде укажан третман. Токму физиотерапевтот требало да му каже дека тој го постигнал победничкиот погодок.<ref>http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24089772</ref> Тој постигнал два гола на неговото домашно деби девет дена подоцна во победата со 3-2 против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед.]], но имал и асистенција за голот на [[Рос Баркли]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24201002 "Everton 3–2 Newcastle"] BBC Sport. 30 September 2013. Retrieved 7 October 2013.</ref> Потоа го отворил резултатот во поразот со 3-1 од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во следниот натпревар.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24350210 "Manchester City 3–1 Everton"] BBC Sport. 5 October 2013. Retrieved 7 October 2013.</ref> Тој го продолжил својот импресивен почеток во клубот постигнувајќи го првиот гол во победата со 2-0 над [[Астон Вила]], а потоа постигнал два гола во првото [[Мерсисајд дерби|Мерсисајдско дерби]] во сезоната кога Евертон одиграл нерешено 3-3 против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], а Лукаку наведува потоа дека тоа е најдоброто искуство кое тој го има во својата куса кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24591399 | title=Aston Villa 0–2 Everton | publisher=[[BBC Sport]] | accessdate=December 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www1.skysports.com/football/news/11671/9043000/romelu-lukaku-claims-evertons-draw-with-liverpool-is-the-best-derby-he-has-played-in | title=Romelu Lukaku claims Everton's draw with Liverpool is the 'best derby' he has played in | publisher=[[Sky Sports]] | accessdate=December 2013}}</ref> На [[28 јануари]] [[2014]] година, тој бил изнесен надвор од теренот на носилки со повреда на лигаментите на глуждот откако [[Гарет Бери]] со лизгачки старт ненамерно го повредил напаѓачот, обидувајќи се да го блокира [[Стивен Џерард]] при постигнувањето на првиот гол.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25822244 | title=Romelu Lukaku: Everton striker out for 'weeks rather than months' | publisher=[[BBC Sport]] | accessdate=29 January 2013}}</ref> На тој ден, Евертон загуби од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] со 4-0 на [[Енфилд]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25822244 | title=Liverpool 4–0 Everton | publisher=[[BBC Sport]] | accessdate=29 January 2014}}</ref> На [[1 март]] [[2014]] година, Лукаку го направил своето враќање од повредата против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]], постигнувајќи го единствениот гол на натпреварот во 81-вата минута по влегувањето како замена во второто полувреме.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26300994 | title=Everton 1–0 West Ham | publisher=[[BBC Sport]] | accessdate=March 2014}}</ref> На [[6 април]], тој постигна еден гол и асистира за друг кога Евертон го победил [[ФК Арсенал|Арсенал]] со 3-0 на Гудисон Парк за да ја забележи шестата победа по ред во Премиер лигата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26807037|title=Everton 3-0 Arsenal|date=6 April 2014|accessdate=13 April 2014|work=BBC}}</ref> Неговиот последен гол за клубот дошол на последниот ден од сезоната кога тој го постигнал вториот во победата со 2-0 над [[ФК Хал Сити|Хал Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27273312 | title=Hull City 0–2 Everton | publisher=[[BBC Sport]] | accessdate=26 May 2014}}</ref> Лукаку ја затресол мрежата на противничките екипи 15 пати во 31 првенствен натпревар за да му помогне на Евертон да заврши на петто место со клупски рекорд во Премиер лигата од 72 освоени бода.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/05/14/magic-numbers-roberto-s-record-breakers | title=Magic Numbers: Roberto's Record-Breakers | publisher=[[Everton F.C.]] | accessdate=26 May 2014 | archive-date=2014-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140515151612/http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/05/14/magic-numbers-roberto-s-record-breakers | url-status=dead }}</ref> ===Евертон=== На 30 јули 2014 година, од Евертон објавиле дека Лукаку потпишал петгодишен договор со клубот, за рекордна сума од 28.000.000 £. На презентацијата на Лукаку му бил доделен дресот со број 10.<ref>{{наведени вести|url=http://www.evertonfc.com/news/archive/2014/07/30/lukaku-becomes-club-record-signing|title=Lukaku Becomes Club Record|date=30 July 2014|accessdate=30 July 2014|publisher=Everton F.C.}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во [[ФК Евертон сезона 2014-2015|новата сезона]] на 13 септември 2014 година, против неговиот поранешен клуб [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]]. Лукаку одлучил да не го прославува голот, и бил поздравена од страна на навивачите на Вест Бром во знак на неговата почит кон клубот. На 19 февруари 2015 година, Лукаку го постигнал својот прв [[хет-трик]] во дресот на Евертон во победата со 4-1 победа над [[ФК Јанг Бојс|Јанг Бојс]] во шеснаестина-финалето на [[Лига Европа]]; реализирал погодоци со глава, со удар со десната нога и еден со левата нога.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31523676|title=BSC Young Boys 1-4 Everton|date=30 July 2014|accessdate=30 July 2014|publisher=BBC Sport}}</ref> Тој додал уште два гола во победата со 3-1 победа во реваншот една недела подоцна,<ref>{{наведени вести|last1=Baker|first1=Ian|title=Everton 3-1 BSC Young Boys|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31627528|accessdate=27 February 2015|work=BBC Sport|date=26 February 2015}}</ref> а со вкупно осум гола, тој бил најдобар стрелец на турнирот за таа сезона, заедно со [[Алан Карвалјо|Алан]] од [[ФК Ред Бул Салцбург|Салцбург]].<ref>{{наведени вести|title=Alan and Everton's Lukaku finish as top scorers|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2249783.html|accessdate=27 May 2015|publisher=UEFA|date=27 May 2015}}</ref> ===Манчестер Јунајтед=== На 10 јули 2017 година, Лукаку му се приклучил на [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] потпишувајќи петгодишен договор со можност истиот да биде продолжен за уште една година.<ref>{{наведени вести |title=United sign Romelu Lukaku |url=http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2017/Jul/club-statement-manchester-united-confirm-romelu-lukaku-has-joined-the-club-from-everton.aspx |website=ManUtd.com |publisher=Manchester United |date=10 July 2017 }}</ref> Иако надоместокот за трансферот официјално не бил откриен, првично било објавено дека изнесувал 75 милиони фунти, плус 15 милиони во бонуси.<ref>{{наведени вести |title=Romelu Lukaku: Man Utd sign Everton striker for initial £75m |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40550934 |publisher=BBC Sport |date=10 July 2017 |accessdate=10 July 2017 }}</ref> Официјалното потпишување на договорот на Лукаку дошло само еден ден подоцна откако поранешниот капитен на Манчестер Јунајтед, [[Вејн Руни]], го напуштил клубот за да се врати во Евертон, клуб за кој играл во младоста и во кој станал професионалец.<ref>{{наведени вести |title=Rooney to join Everton |url=http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2017/Jul/wayne-rooney-is-to-rejoin-everton-from-manchester-united.aspx |website=ManUtd.com |publisher=Manchester United |date=10 July 2017 |accessdate=10 July 2017 }}</ref> ==Титули== ===={{знамеикона|Белгија}} Андерлехт ==== *'''[[Белгиска Про лига|Белгиско првенство]]''' : 2009-2010. ==Наводи== {{наводи|2}} ==Надворешни врски== * [http://int.soccerway.com/players/romelo-lukaku/79495/ Ромелу Лукаку на soccerway] * [http://thetopforward.com/view?id=67 Ромелу Лукаку на Topforward] * [http://www.transfermarkt.com/romelu-lukaku/leistungsdaten/spieler/96341 Ромелу Лукаку на transfermakt] * [http://www.whoscored.com/Players/78498/Show/Romelu-Lukaku Ромелу Лукаку на whoscored] * [http://www.espnfc.com/player/139437/romelu-lukaku Ромелу Лукаку на espn] * [http://www.goal.com/en/people/belgium/36519/romelu-lukaku Ромелу Лукаку на Goal.com] {{Состав на ФК Наполи}} {{Navboxes |bg= #d4071a |fg= #ffce4a |bordercolor= black |title= Состави на Белгија |list1= {{Состав на Белгија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Белгија на ЕП фудбал 2016}} {{Состав на Белгија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Белгија на СП фудбал 2022}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лукаку, Ромелу}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Белгиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Андерлехт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вест Бромвич Албион]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] lem67ayu4u6o85gc3q2fsdc1il4flz0 0 1113745 5586792 5550769 2026-07-03T19:47:38Z Chnitke 80568 5586792 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = #EEDD82 | name = Владо Ѓорески – Рафик | image = Vlado Goreski Rafik BW.jpg | caption = Влаго Ѓорески во 2000 г. | birth_date = {{birth date and age|1958|4|21|df=y}} | birth_place = [[Битола]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known_for = [[графика]], [[сликарство]], [[сценографија]], театарски плакати, [[историја на уметноста]] }} '''Владо Ѓорески – Рафик''' (р. {{рн|21|април|1958}} во [[Битола]]) — [[македонски]] и [[словенечки]] [[графичар]], [[сликар]], [[сценограф]], [[историчар на уметноста]], [[ликовен критичар]], [[дизајнер]] на [[театарски плакат]]и. Гимназија завршил во [[Битола]], а дипломирал на Филозофскиот факултет во [[Скопје]] на одделот за Историја на уметност во 1981 година. Студирал на Меѓународниот центар за графички уметности во [[Љубљана]], [[Словенија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.academia.edu/8097620/Vlado_Goreski/ |title=Academia. edu |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222125424/https://www.academia.edu/8097620/Vlado_Goreski |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.opafondacija.org/zaum/vlado-goreski/ |title=vlado goresk |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222133929/https://www.opafondacija.org/zaum/vlado-goreski/ |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://issuu.com/brutcarniollus/docs/sinjivrh2015-1/ |title=catalogue |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605161152/https://issuu.com/brutcarniollus/docs/sinjivrh2015-1/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.opafondacija.org/zaum/ex-libris-ex-littera/ |title=Goreski - Littera |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730014839/https://www.opafondacija.org/zaum/ex-libris-ex-littera/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.opafondacija.org/zaum/avanti-grafika-drugic-avanto-graphic-2/ |title=Gallery DLUL, Ljubljana |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222135515/https://www.opafondacija.org/zaum/avanti-grafika-drugic-avanto-graphic-2/ |url-status=dead }}</ref> Во 1980 година почнува да волонтира, а во 1981 година се вработува како сликар изведувач во [[Народен театар (Битола)]]. Во 1982 година станува кустос по современа уметност во Заводот, музеј и галерија во Битола. Својата прва самостојна изложба ја имал во 1981 година и оттогаш постојано изложува како самостојно, така и колективно, во земјава и во странство. На полето на ликовната критика е присутен пред сè во делот на графиката, не запоставувајќи ги и сликарството и вајарството,. Неговата уметничка афирмација се реализира и во меѓународни рамки како член на меѓународни жирија, селектор за повеќе ликовни центри во странство и стручни консултацијии:член е на Меѓународното жири на Графичкото биенале во [[Варна]], Бугарија.<ref>[http://www.graffitgallery.com/?p=407 16th International Print Biennial Varna 2011]</ref> член на Меѓународното жири на Светската галерија на цртежи во Скопје, Република Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.mk/NewsDetal.asp?vest=12109110353&id=16&setIzdanie=21858 |title=Се отвора Светска галерија на цртежи |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122119/http://www.novamakedonija.mk/NewsDetal.asp?vest=12109110353&id=16&setIzdanie=21858 |url-status=dead }}</ref>, член на меѓународни жирија во [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Словенија]], [[Италија]]... Бил селектор на автори на македонски графичари на на Графичкото триенале во Шамалиер (Chamalières), [[Франција]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mondialestampe.com/pages_9tri/lieux.html |title=Neuvième triennale mondiale de l'estampe |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006093538/http://www.mondialestampe.com/pages_9tri/lieux.html |url-status=dead }}</ref> Исто така на ова триенале тој претставува и уметници од други земји.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.artifexlibris.com/2010-10-17-2010-10-17-impressioni-dalla-8a-triennale-di-chamalieres/ |title=Impressioni dalla 8a Triennale di Chamalières |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073533/http://www.artifexlibris.com/2010-10-17-2010-10-17-impressioni-dalla-8a-triennale-di-chamalieres/ |url-status=dead }}</ref>, на проектот - „Огледало- лице в лице “ во [[Виченца (покраина)]] и [[Венеција]] во [[Италија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://issuu.com/mirrorfacetoface/docs/face_to_face_issuu/ |title=Mirror - face to face Italia Macedonia Exhibition catalogue |accessdate=2023-10-18 |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102220732/https://issuu.com/mirrorfacetoface/docs/face_to_face_issuu |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://issuu.com/mirrorfacetoface/docs/face_to_face_issuu/ |title=Artisti edizione 2022 - Macedonia |accessdate=2023-10-18 |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102220732/https://issuu.com/mirrorfacetoface/docs/face_to_face_issuu |url-status=dead }}</ref> [[Канада]] низ 7 универзитетски центри.Стручна консултација и учество во организирање на 2 то Меѓународно биенале на графиката, [[Чачак]], Србија, Екс- Либрис, [[Русе]], Бугарија, [[Клуж-Напока]], [[Романија]], Фире Арт-[[Солун]] и [[Атина]], [[Грција]] ААмА, [[Кина]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://elculturalsanmartin.ar/aama2021/ |title=18ª exposición de la AAmA 2021 |accessdate=2023-10-18 |archive-date=2023-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102222228/https://elculturalsanmartin.ar/aama2021/ |url-status=dead }}</ref>... Исто така во областа на театарската уметност, има реализирано над 110 театарски сцениграфии по повее театарски центри во Македонија и странство.<ref>[https://www.scribd.com/document/494014851/Vlado-Goreski-%D0%A1%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%82-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BE-%D0%83%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA/ Vlado Goreski... Сценографот... Владо Ѓорески-Рафик ]</ref> == Работа == Владо Ѓорески е уметнички директор на [[Меѓународно графичко триенале Битола]], Република Македонија <ref>[http://dawhois.com/www/graphicmk.com.html INTERNATIONAL TRIENNIAL OF GRAPHIC ART o BITOLA]</ref>,<ref>[https://www.scribd.com/document/377870424/9th-International-Triennial-of-Graphic-Art-Bitola-2018/ Triennial of Graphic Art Bitola, 2018]</ref><ref>[https://www.scribd.com/doc/296057356/Catalogue-for-8th-International-Triennial-of-Graphic-Art-Bitola/ International Triennial of Graphic Art, Bitola]</ref> како и уметнички директор на [[Меѓународно биенале на минијатурни графики и цртежи Битола ИБМБ-Битола]] == Творештво == „Владо Ѓорески е графички творец со исклучителен графички опус. Тој, подолго време создава во графички циклуси, комбинирајќи ги традиционалните графички техники со специфични графички постапки, вклучувајќи ги и со современиот графичи изрази и технологии. Со таа негова разновидност, постигнува уникатност и исклучителна ликовна енергичност и живототворност. Неговите дела се во слава на Графиката (Magnifikat). Toa е воспевање на линијата во сите нејзини пројавни форми, од [[поентилистички]] прапочетоци до карактерно најразновидни линиски системи и универзуми. Всушност, линијата му е темелно изразно средство, со која црта, раскажува, се исповеда, размислува и истражува низ нејзините нови и нови пројавни форми, преку кои стигнува до уметнички сериозни влогови и откритија со специфичен колорит. Тоа се моќни, интензивни и симболични дела. Во корелација со црната линиска структура, се претвораат во хармонична и компактна целина. Во класичните теники, создава диптиси кои се своевидна ликовна алузија на словенечкиот и германскиот [[експресионизам]] од пред [[Втората светска војна]], со одредени постмодернистички асоцијации на поранешната доцно - средновековна уметнича [[апокалипса]] ( [[Јероним Бос]], [[Питер Бројгел Постариот]]) целосно одразуваји го времето во кое живееме“... - [[Анамарија Стибиљ Шајн]], - каталог : XII Likovni dnevi, Žužemberk, [[Словенија]]<ref>[https://suhokranjske-novice.com/xii-dvorski-likovni-dnevi/ XII. Dvorski likovni dnevi]</ref>. „Изложбата го прави чинот на истражување на делата како талкање ноќе низ мистериозен простор, во катакомбите, до кулите, големите сали каде што од камените ѕидови одекнува глас, со површини каде што живеат духови, животински скелети и антички мапи низ тој лавиринт е човечко постоење распнато во страдање и чуда што одговараат на уметничките креации на светот (Гоја, Пираназе). Човекот се обидува да го пронајде својот пат во и надвор од замисленото време и простор! Толку богато со текстура и мистерија!!! Креативниот чин во делото на Владо Ѓорески е начин на постоење, каде што тој наведува дека уметноста нема рок на траење, туку може да се создаде одеднаш, може да излезе на виделина подоцна, кога и каде и да се сретнат чувствителностите на времето со публиката“. [[Дерек Бесант]], уметник и критичар, [[Канада]], Каталог на [[Торонто]], [[2024]]. === Сликарство и графика === == Галерија == <gallery> File:01 let tus.JPG File:02 posleden ostrov,bakropis.jpg File:Let,maslo.JPG File:XVII,moliv.jpg </gallery> Како сликар и графичар имал над дваесет самостојни изложби, а учествувал и на над двесте колективни изложби во земјава и странство: Словенија<ref>[http://www.sinjivrh.wordpress.com/category/artwork Slovenija Open to Art]</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lokalno.si/2018/09/19/202109/napovedniki/obvestila/Valvasorjevi_mednarodni_graficni_dnevi_odprtje_pregledne_razstave__grad |title=Valvasorjevi mednarodni grafični dnevi |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228135018/https://www.lokalno.si/2018/09/19/202109/napovedniki/obvestila/Valvasorjevi_mednarodni_graficni_dnevi_odprtje_pregledne_razstave__grad/ |url-status=dead }}</ref>,<ref>[://www.dlul-drustvo.si/2019/06/15/avanti-grafika-drugic/ AVANTI GRAFIKA!]</ref>, [[Хрватска]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.splitgraphic.hr/arhiva/10013?lang=en |title=Vlado Goreski (Makedonija/Macedonia) |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610161303/http://www.splitgraphic.hr/arhiva/10013?lang=en |url-status=dead }}</ref>, [[Франција]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mondialestampe.com/archives/9-triennale/catalogue_9tri/#/page/1 |title=Trienniale mondiale |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613052710/http://www.mondialestampe.com/archives/9-triennale/catalogue_9tri/#/page/1 |url-status=dead }}</ref>, [[Англија]]<ref>[http://books.google.mk/books/about/Dialogue_with_Nature.html?id=HRSFtgEACAAJ&hl=en&output=html_text&redir_esc=y Dialogue with Nature/ Dialogue]</ref>, [[Италија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://estograph.ee/2017/08/15/mirror-face-to-face-2017-italian-and-estonian-artists-exhibition/ |title=MIRROR – face to face 2017 |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610223432/https://estograph.ee/2017/08/15/mirror-face-to-face-2017-italian-and-estonian-artists-exhibition/ |url-status=dead }}</ref>, [[Мексико]]<ref>[http://printsforpeacemexico.blogspot.com/2016/01/eight-prints-for-peace-2016-received.html Prints for Peace-Grabados por la Paz México /]</ref>, [[Полска]] - Графичко триенале [[Краков]] - [[Келце]]<ref>[http://www.bwakielce.art.pl/news/zaproszenie-na-wystawe-pokonkursowa-ii-litho-kielce-20182019/ Litho]</ref>,<ref>[http://www.bwakielce.art.pl/news/2-miedzynarodowa-wystawa-mala-forma-graficzna-13x18-dialog-warsztatu-z-cyfra/MIEDZYNARODOWA WYSTAWA]</ref>, Биенале на минијатурна графика во [[Лоѓ]]<ref>[http://www.mgslodz.pl/kolekcja/page-5/ Vlado Goreski]</ref>,<ref>[https://csw.torun.pl/csw/ogloszenie-wynikow-przegladu-exdigitalis-salon-2019-30569/ Ex DIGITALIS Salon 2019]</ref>, [[Русија]]<ref>[https://www.facebook.com/GraphicArtFestivalUNIGraphica/photos/pcb.307823273456581/307823033456605/?type=3&theater/ Владо Горески]</ref>, [[Јапонија]]<ref>[http://www.tamabi.ac.jp/timpt/ TOKYO INTERNATIONAL]</ref>, [[Молдавија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.moldpres.md/news/2020/02/06/20001030/ |title=Holocaustului |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2021-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310233503/https://www.moldpres.md/news/2020/02/06/20001030/ |url-status=dead }}</ref>, [[Унгарија]]<ref>[https://www.icr.ro/budapesta/holocaust-expozitie-internationala-de-arta-grafica-la-icr-budapesta/ Holocaust]</ref>, [[Австралија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.dagaz-gallery.com/open-call/ |title=announce finalists of our 2020 |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224044953/https://www.dagaz-gallery.com/open-call/ |url-status=dead }}</ref>, [[Турција]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://picpanzee.com/tag/mailartexhibition/ |title=mailartexhibition |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224001903/https://picpanzee.com/tag/mailartexhibition |url-status=dead }}</ref>, [[Бразил]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://radiototalconcordia.com/este-viernes-se-inaugura-el-x-salon-anual-del-bicentenario/ |title=Museo de Artes Visuales |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224001856/http://radiototalconcordia.com/este-viernes-se-inaugura-el-x-salon-anual-del-bicentenario/ |url-status=dead }}</ref>, [[Аргентина]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://concordia24.com.ar/este-viernes-se-inaugura-el-x-salon-anual-del-bicentenario/ |title=X Salón Anual del Bicentenario |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224001905/http://concordia24.com.ar/este-viernes-se-inaugura-el-x-salon-anual-del-bicentenario/ |url-status=dead }}</ref>, [[Србија]]<ref>[https://www.globalnpo.org/CS/Belgrade/622091944632911/4th-International-Printmaking-Triennial/ 4. medjunarodno trijenale grafike]</ref>, [[Ерменија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://icelandicartcenter.is/news/open-call-second-international-print-biennale-yerevan-2019/ |title=“Second International Print Biennale Yerevan 2019” |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224001856/https://icelandicartcenter.is/news/open-call-second-international-print-biennale-yerevan-2019/ |url-status=dead }}</ref>, [[Романија]]<ref>[https://www.modernism.ro/2019/11/22/bucharest-international-print-biennale-bipb-2019-crossing-borders-muzeul-national-al-literaturii-romane/ BUCHAREST INTERNATIONAL PRINT BIENNALE – BIPB 2019]</ref>... Втора меѓународна изложба „Мал графички формат 13х18 – Дигитална дијалог-работилница“, 2014/2015, Коњских, Радомиу, Келце, Буску-Здроју, Полска<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zpaf-kielce.pl/aktualnosci/wystawy/185-2-miedzynarodowa-wystawa-mala-forma-graficzna-13x18-dialog-warsztatu-z-cyfra |title=/ Втора меѓународна изложба „Мал графички формат 13х18 – Дигитална дијалог-работилница“ |accessdate=2015-02-04 |archive-date=2015-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204195313/http://www.zpaf-kielce.pl/aktualnosci/wystawy/185-2-miedzynarodowa-wystawa-mala-forma-graficzna-13x18-dialog-warsztatu-z-cyfra |url-status=dead }}</ref>; Музеј на графиката, [[Пиза]] (со Паоло Чампини) (Pisa, Museo de la grafica, Italy, et Paolo Ciampini)<ref>[Каталог Museo de la grafica]</ref>; 9 Светско триенале на графика, 2014, Шамалиер, Франција (9 Trienniale Mondiale de petit format Chamalières, France, 2014)<ref>Каталог Trienniale Mondiale de petit format Chamolières 2014</ref>;Трибина на графиката, 2014, Музеј на уметноста Клуж (Tribuna Graphic, 2014, Museum of Art Cluj) <ref>Каталог Tribuna Graphic ISBN 978-973-1878-02-8</ref>; Оган, вода, земја, 2014, [[Шумен ]], Бугарија <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://rodicastrugaru.ro/author/admin/ |title=FIRE, WATER, EARTH – BULGARIA |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2015-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223095837/http://rodicastrugaru.ro/author/admin/ |url-status=dead }}</ref>; Оган, вода, земја, 2013, Гурен, Франција <ref>[http://international-art-projects.weebly.com/artists-gallery.html INTERNATIONAL ART PROJECTS - GOURIN]</ref>; Седмо меѓународно графичко триенале Битола, 2012<ref>Каталог Седмо меѓународно графичко триенале Битола ISBN 978 - 608 - 4522 - 16 - 4, COBISS. MK- ID 91928330 стр. 332</ref>; Меѓународни уметнички проекти, 2012, Шумен, Бугарија<ref>[http://international-art-projects.weebly.com/international-print-exhibition--graphic-borders--shumen-bulgaria-2012.html INTERNATIONAL ART PROJECTS - SHUMEN]</ref>; Шесто меѓународно графичко триенале Битола, 2009<ref>Каталог Шесто меѓународно графичко триенале Битола ISBN 9989 - 9896 - 1 - 3, COBISS. MK- ID 18451777 стр. 151</ref>; Светска галерија на уметност на хартија - Остен, 2009 <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.osten.com.mk/cms/contentdata/documents/Katalog_Osten_SGC_2009.pdf |title=ОСТЕН СВЕТСКА ГАЛЕРИЈА НА ЦРТЕЖ СКОПЈЕ 2009 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104153/http://www.osten.com.mk/cms/contentdata/documents/Katalog_Osten_SGC_2009.pdf |url-status=dead }}</ref>; Четврто меѓународно графичко триенале Битола, 2003 (група Сибелиус)<ref>Каталог Четврто меѓународно графичко триенале Битола ISBN 9989 - 9896 - 1 - 3, COBISS. MK- ID 17058113 стр. 128</ref>; Второ меѓународно биенале на мала графика, 2003, Тетово (група Сибелиус)<ref>Каталог Второ меѓународно биенале на мала графика</ref>; Самостојна изложба, Прилеп, 2002, 37 МТФ „Војдан Чернодрински“<ref>Каталог на 37 Македонски театарски фестивал</ref>; Самостојна изложба, Скопје, 2001, Млад отворен театар; Ла Белон, Брисел, 2000 (La Bellone, Bruxelles, 2000); Графичка уметност, [[Дебрецин ]], 2000 (Grafikusmuveszek, Debrecen, Hungary, 2000); Графичко биенале, [[Сеул ]], 2000 (Print Biennial, Seul, 2000, 12); Трето меѓународно графичко триенале Битола, 2000 (група Сибелиус)<ref>Каталог ISBN 9989 - 9896 - 1 – 3 стр. 112</ref>;Трето меѓународно графичко триенале Битола, 2000 (Владо – Миса на ангелите)<ref>Каталог Трето меѓународно графичко триенале Битола ISBN 9989 - 9896 - 1 – 3 стр. 161</ref>; Балканска изложба на графика, [[Суботица]] и [[Нови Сад ]], 1999<ref>Каталог Балканска изложба на графика</ref>; Норвешко меѓународно графичко триенале, [[Фредерикстад]], 1997 (Norwegian international print triennale, Fredrikstad,1997); Самостојна изложба, Битола, 1981<ref>Студентски збор, Љубен Пауноски, мај 1981</ref>. === Сценографија === == Галерија == <gallery> File:02 site lica na petre andreevski.jpg File:03 браќа карамазови.jpg File:04 misirkov.jpg File:06 делириум за двајца.jpg File:08 crnila.jpg </gallery> Владо Ѓорески долги години е присутен на театарската сцена и за неговите сценографии има добиено бројни награди и позитивни критики.<ref>[[Ристо Стефановски]] „Театарот во Македонија“, ISBN 978 - 608 - 65513 - 0 - 8, COBISS. MK- ID 92827914, стр. 401, 405, 451</ref><ref>Актерството и режијата во македонскиот театар, Зборник на трудови, Приредила: д-р Јелена Лужина ISBN 9989 - 9945 - 2 - - 5, COBISS - ID 0</ref><ref>Иван Ивановски, „Потпелистерски талиини вечери“, Народен театар Битола, 1995, COBISS. MK- ID 20718346</ref><ref name="i9">Иван Ивановски, „Битолска театарска хроника“, Народен театар Битола, 2002, COBISS. MK- ID 16678465</ref>. Неговите сценографии се присутни во многу театарски куќи како во земјава така и во странство: [[Драмски театар Скопје]]- [[Хамлет]] (1997 и 2012)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.blesok.com.mk/tekst.asp?lang=eng&tekst=90#.U_GSTqNSmSo |title=архивски примерок |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006221232/http://www.blesok.com.mk/tekst.asp?lang=eng&tekst=90#.U_GSTqNSmSo }}</ref><ref>[http://www.kultura.bg/bg/article/view/17624 „Хамлет” на Скопския Драмски театър]</ref>; Јона Даб <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=1&str=11 |title=архивски примерок |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006091619/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=1&str=11 |url-status=dead }}</ref>; Сите лица на [[Петре М. Андреевски]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=61&str=49#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006192752/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=61&str=49#dno |url-status=dead }}</ref>; Архелаос или [[Еврипид]] се враќа дома <ref>[http://www.jordanplevnes.net/news--1053108610741086108910901080/11 Премиера на драмскиот текст „Архелаос или Еврипид се враќа на Балканот" на Јордан Плевнеш]</ref>;[[Турски театар Скопје]]-[[Ромео и Јулија]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=68&str=24#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007173917/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=68&str=24#dno |url-status=dead }}</ref>; [[Гилгамеш]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=28&str=13 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006091622/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=28&str=13 |url-status=dead }}</ref>; [[Тартиф]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=68&str=15 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084718/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=68&str=15 |url-status=dead }}</ref>; И јас сум Орхан <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=28&str=39 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006110547/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=28&str=39 |url-status=dead }}</ref>; [[Македонски народен театар]]-Делириум за двајца<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=59&str=32#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007175137/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=59&str=32#dno |url-status=dead }}</ref>; Животот е сон <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=59&str=73#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007223953/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=59&str=73#dno |url-status=dead }}</ref>; [[Народен театар Струмица]]-[[Досие Стриндберг ]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=22&str=44 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006111750/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=22&str=44 |url-status=dead }}</ref>; Последниот ден на [[Крсте Петков Мисирков]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=77&str=9#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008214351/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=77&str=9#dno |url-status=dead }}</ref>; [[Народен театар Прилеп ]]-Роберто Зуко<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=27 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006070509/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=27 |url-status=dead }}</ref>;Полковникот птица; Жена за полковникот <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=2 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102400/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=2 |url-status=dead }}</ref>; Светилник <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=33 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105834/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=24&str=33 |url-status=dead }}</ref>; Крпен живот<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=69&str=11#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008200554/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=69&str=11#dno |url-status=dead }}</ref>; [[Народен театар Битола ]]-[[Браќата Карамазови]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=55&str=43#dno |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008223936/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=55&str=43#dno |url-status=dead }}</ref>; Мајсторот и Маргарита <ref name="i9" /> ; Подземна република<ref>Ристе Стефановски „Театарот во Македонија“, ISBN 978-608-65513-0-8, COBISS.MK-ID 92827914, стр. 401 - 405</ref>; Бегалка; Домот на Бернарда Алба; Notre femme de Paris<ref>Иван Ивановски „Битолска театарска хроника“, Народен театар Битола, 2002, COBISS.MK-ID 16678465</ref>;Родопски драмски театар „Николај Хајтов“ (Родопски драматичен театър „Николай Хайтов“), [[Смолен ]], М м е... кој прв почна; Градски театар „[[Марин Држиќ ]]“ (Gradsko kazalište Marina Držića), [[Дубровник ]], Браќата Карамазови <ref>[http://blog.dnevnik.hr/svijetteatra/oznaka/kazalite-marina-dria-dubrovnik U SVIJETU TEATRA...]</ref> === Ликовна критика === Објавил бројни критички осврти, есеи, прикази и предговори за каталози како и историски прегледи особено за уметноста во Македонија. Особено се истакнуваат неговите прилози за:[[Агата Герчен]] (Agatha Gertchen), [[Полска]]<ref>VII Меѓународно графичко триенале Битола 2012, Каталог ISBN 978 - 608 - 4522 - 16 - 4 , COBISS. MK- ID 91928330 стр. 9-10</ref><ref>Agata Gertchen: grafika, ISBN 8361424296, 9788361424291, Akademia Sztuk Pięknych. Wydział Artystyczny, 2011</ref><ref>[http://cargocollective.com/agatagertchen/texts-1 Agata Gertchen texts]</ref>; [[Миодраг Дадо Ѓуриќ]] - [[Душан Џамоња]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bitolamuseum.org/images/stories/zbornik_2012/Gjorevski_Vlado.pdf |title=БАЛКАНСКИ ПАРАЛЕЛИ - ДАДО ЃУРИЌ, БАЛКАНСКИОТ ПРОРОК И МОНУМЕНТАЛНОСТА КАЈ ДУШАН ЏАМОЊА |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125248/http://www.bitolamuseum.org/images/stories/zbornik_2012/Gjorevski_Vlado.pdf |url-status=dead }}</ref>; [[Леонардо Готлиб]] (Leonardo Gotleyb), [[Аргентина]] <ref>V Меѓународно графичко триенале Битола 2006, Каталог ISBN 9989 - 2424 - 5 - 3 COBISS. MK- ID 17058113 стр. 200</ref>; [[Марк Фризинг]] (Marc Frising), [[Белгија]]<ref>VII Меѓународно графичко триенале Битола 2012, Каталог ISBN 978 - 608 - 4522 - 16 - 4 , COBISS. MK- ID 91928330 стр. 21</ref><ref>[http://www.frising.eu/english/works/prints/prints-1-recent-giant-mezzotint-works/index.html Marc Frising]</ref>; [[Морис Пастернак]] (Maurice Pasternak), Белгија<ref>V Меѓународно графичко триенале Битола 2006, Каталог ISBN 9989 - 2424 - 5 - 3 COBISS. MK- ID 17058113 стр. 206</ref>; [[Паоло Чампини]] (Paolo Ciampini), Италија<ref>V Меѓународно графичко триенале Битола 2006, Каталог ISBN 9989 - 2424 - 5 - 3 COBISS. MK- ID 17058113 стр. 212</ref>; Слободан Јевтиќ (Slobodan Jevtic), Франција<ref>VII Меѓународно графичко триенале Битола 2012, Каталог ISBN 978 - 608 - 4522 - 16 - 4 , COBISS. MK- ID 91928330 стр. 16</ref>; [[Валерија Бертесина]] (Valeria Bertesina)<ref>[https://www.scribd.com/document/461961537/Valeria-Bertesina-Solo-Exhibition-Catalog-Bitola-May-2020/ Valeria Bertesina, Solo Exhibition, Catalog]</ref>; [[Виктор Ернандес Кастило]], (Victor Manuel Hernandez Castillo)<ref>[https://www.graphicacak.com/cetvrto-bijenale/ Savremena grafička scena proteklih decenija]</ref>. === Дизајн на театарски плакати === Владо Ѓорески е автор на голем број театарски плакати за кои добивал и бројни награди. Меѓу другите ги изработил плакатите за следниве театарски претстави: „[[Мајсторот и Маргарита]]“-[[Михаил Булгаков]], Народен театар Битола; „Опера за три гроша“ - [[Бертолт Брехт ]], Народен театар Прилеп; „[[Дон Кихот]]“ – [[Сервантес]], [[Народен театар Штип]]; „Полицајци“ - [[Славомир Мрожек ]], [[Народен театар Охрид]]; „Браќа Карамазови“ – [[Достоевски]], Градски театар „Марин Држиќ“ Дубровник, Хрватска;„М м е... кој прв почна“ - [[Дејан Дуковски]], Родопски театар Смолен, Р. Бугарија, итн. === Оригинални проекти === * Евангелие по сенките (со [[Владо Цветановски]]) – Народен театар Битола <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rastko.org.rs/cms/files/books/53aef98ba45a8 |title=Списание за книжевност и култура АРТ, стр. 40 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084816/http://www.rastko.org.rs/cms/files/books/53aef98ba45a8 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kultura.bg/media/my_html/2034/b_romeo.htm |title=Нарастваща фестивалност |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006080127/http://www.kultura.bg/media/my_html/2034/b_romeo.htm |url-status=dead }}</ref> * И јас сум Орхан (според делата на [[Орхан Памук]]) – Турски театар Скопје <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=A8C1C2A1BAECCE44913E188A4322B50A |title=И ЈАС СУМ ОРХАН - МУЗЕЈ НА СПОМЕНИТЕ |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215633/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=A8C1C2A1BAECCE44913E188A4322B50A |url-status=dead }}</ref>; * Досие [[Стриндберг]] – Народен театар „[[Антон Панов ]]“ – [[Струмица]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=134A57E23A272E4C961CD396A7769694 |title=Премиера на Досие Стриндберг |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215602/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=134A57E23A272E4C961CD396A7769694 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.scribd.com/doc/52392231/teatarski-glasnik-N74-75-2010 Театарски гласник]</ref>; *Драматизација и адаптација на „Осмото светско чудо“ од [[Јордан Плевнеш]], Народен театар Битола<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=23&str=36 |title=Институт за театрологија |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095636/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=23&str=36 |url-status=dead }}</ref>... == Награди == Добитник е на повеќе од дваесет национални и меѓународни награди за ликовни достигања: Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2012 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Полицаци“ (Охридски театар) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2012/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2012 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007201712/http://www.mtf.com.mk/2012/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп; 2011 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Хамлет“ (Драмски театар Скопје) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2011/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2011 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008212645/http://www.mtf.com.mk/2011/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп; 2010 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Браќа Карамазови“ (Народен театар Битола) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2010/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2010 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008034643/http://www.mtf.com.mk/2010/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2009 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Последниот ден на Мисирков“ (Народен театар „Антон Панов“ - Струмица) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2009/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2009 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006202835/http://www.mtf.com.mk/2009/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2008 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Бегалка“ (Народен театар Штип) <ref name="i10">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2008/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2008 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007163158/http://www.mtf.com.mk/2008/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2008 – Награда за најдобра сценографија во претставата „Бегалка“ (Народен театар Штип) <ref name="i10" />; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2007 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „Тартиф“ (Народен театар Штип) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2007/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2007 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008175622/http://www.mtf.com.mk/2007/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2006 – Награда за сценографија во претставата „Роберто Зуко“ (Народен театар „Војдан Чернодрински“ - Прилеп)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2006/mk/nagradi.php |title=Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“, награди, 2006 |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2014-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008214936/http://www.mtf.com.mk/2006/mk/nagradi.php |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 2003 – Награда за најдобар рекламен материјал за претставата „На дното“, (Народен театар Битола)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/main/fest_mac_pp.html |title=архивски примерок |accessdate=2014-08-24 |archive-date=2015-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150306080721/http://www.mactheatre.edu.mk/main/fest_mac_pp.html |url-status=dead }}</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 1998 – Награда за сценографија во претставата „Полковникот птица“ (Народен театар Прилеп)<ref name="i11">Енциклопедија „Театарот на македонската почва“, издание на Факултетот за драмски уметности во Скопје - Институт за театрологија, 2002 година, CD-ROM</ref>; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 1998 – Награда за најдобар рекламен материјал во претставата „Полковникот птица“ (Народен театар Прилеп)<ref name="i11" />; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 1996 – Награда за сценографија во претставата „Мајсторот и Маргарита“ (Народен театар Битола)<ref name="i11" />; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 1994 – Награда за сценографија во претставата „Notre femme de Paris“ (Народен театар Битола)<ref name="i11" />; Македонски театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ Прилеп, 1991 – Награда за сценографија во претставата „Подземна република“ (Народен театар Битола)<ref name="i11" />; Награда - Премија на Биеналето за современа меѓународна графичка уметност, [[Јаш]], [[Молдавија]] <ref>[https://palatulculturii.ro/expozitii-si-evenimente/-expoziia-bienalei-internaionale-de-gravur-contemporan-bigc-ediia-a-ii-a-ne-iai-2017-135/ Premiu Special - Vlado Goreski, Macedonia]</ref>; Награда - Премија на Меѓународното графичко биенале во [[Букурешт]], Романија<ref>[https://mnlr.ro/bienala-internationala-de-gravura-bipb-2019-crossing-borders/ BIENALA INTERNAŢIONALĂ DE GRAVURĂ]</ref>... == Библиографија == * Владо Горески - „Ноктурно“ II, 2019<ref>[https://www.scribd.com/document/399794818/Vlado-Goreski-Nocturne-II-2019/ Vlado Goreski ,Nocturne II, 2019]</ref> * Владо Горески - „Сува игла“II<ref>[https://www.scribd.com/document/399242158/Vlado-Goreski-Drypoint-II/ Vlado Goreski ,Drypoint II]</ref> * Владо Горески - „Сува игла“I<ref>[https://www.scribd.com/document/399242011/Vlado-Goreski-Drypoint-I/ Vlado Goreski ,Drypoint I]</ref> * Владо Горески - „Сува игла“IV - Катедрала<ref>[https://www.scribd.com/document/400177350/Vlado-Goreski-Drypoint-VI-Cathedral-2/ Vlado Goreski ,Drypoint VI, Cathedral - 2]</ref> * Владо Горески - „Ноктурно“I<ref>[https://www.scribd.com/document/396347663/Vlado-Goreski-Nocturne-I-Variations/ Vlado Goreski - Nocturne I, variations]</ref> * Владо Горески - „Сува игла“III<ref>[https://www.scribd.com/document/399231133/Vlado-Goreski-Drypoint-III/ Vlado Goreski ,Drypoint III]</ref> * Владо Горески - „Сува игла“IV<ref>[https://www.scribd.com/document/399349797/Vlado-Goreski-Drypoint-IV/ Vlado Goreski ,Drypoint IV]</ref> * Владо Горески - „Минијатурни графики“<ref>[https://www.scribd.com/document/396146573/Vlado-Goreski-Miniature-Graphic-Works-2018/ Vlado Goreski „ Miniature Graphic Works„ 2018]</ref> * Владо Горески - „Минијатурни графики“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.opafondacija.org/zaum/wp-content/uploads/2019/01/2018_00_00_Vlado_Goreski_Miniature_Graphic_Works.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222194045/https://www.opafondacija.org/zaum/wp-content/uploads/2019/01/2018_00_00_Vlado_Goreski_Miniature_Graphic_Works.pdf |url-status=dead }}</ref> * Владо Горески - „Екс Либрис - Екс Литера“<ref>[https://www.scribd.com/document/396146411/Vlado-Goreski-Ex-Libris-Ex-Littera/ Vlado Goreski Ex Libris Ex Littera]</ref> * Владо Горески - „Графики од голем формат“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.opafondacija.org/zaum/wp-content/uploads/2019/08/2017_12_00_Vladimir_Simonovski_Vlado_Gjoreski.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2020-02-24 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224014043/https://www.opafondacija.org/zaum/wp-content/uploads/2019/08/2017_12_00_Vladimir_Simonovski_Vlado_Gjoreski.pdf |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [https://independent.academia.edu/vGoreski Academia.edu] * [https://www.scribd.com/document/393288003/Vlado-Goreski-Monography for Paolo Ciampini] * [http://www.exibart.com/profilo/autoriv2/persona_view.asp?id=201836,VLADO GORESKI tutte le informazioni] * [https://progettovolpinimagazine.wordpress.com/tag/vlado-goreski/ MAM Multimedia Art Magazine] * [https://books.google.mk/books/about/Agata_Gertchen.html?id=ZhZPMwEACAAJ&redir_esc=y Akademia Sztuk Pięknych (Katowice)] * [http://nationalgallery.mk/tag/vlado-goreski/ Владо Ѓорески] * [http://www.incisoricontemporanei.it/files/news/69_w_h_t_Grafiche-divagazioni-comunicato-stampa.pdf, Grafiche divagazioni - Grafiche divagazioni - Incisori Contemporanei] * [http://www.mgslodz.pl/kolekcja/page-45,:: KOLEKCJA ] * [http://terredelbassofeltrino.it/eventi/mirror-face-to-face/Esposizione Internazionale di Grafica d’Arte]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.graphicacak.com/organization/The Organizing Committee]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.exibart.com/profilo/autoriv2/persona_view.asp?id=201836,VLADO GORESKI tutte le informazioni] * [https://progettovolpinimagazine.wordpress.com/tag/vlado-goreski/ MAM Multimedia Art Magazine] * [https://issuu.com/vladogoreski / vladogoreski] * [https://www.exibart.com/artista-curatore-critico-arte/vlado-goreski-2/ EXIBART] * [https://sdk.mk/index.php/tag/vlado-goreski/ ГРАФИЧКОТО ТРИЕНАЛЕ ВО БИТОЛА] * [https://kurir.mk/republika/opstini/donkihotsko-grafichko-trienale-vo-bitola/ Графичкото триенале во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200224014044/https://kurir.mk/republika/opstini/donkihotsko-grafichko-trienale-vo-bitola/ |date=2020-02-24 }} * [https://www.kanal5.com.mk/articles/181518/-brakja-karamazovi-na-zatvoranjeto-na-ohridsko-leto/ Театарот „Марин Држиќ“ од Дубровник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200224014055/https://kanal5.com.mk/articles/181518/-brakja-karamazovi-na-zatvoranjeto-na-ohridsko-leto |date=2020-02-24 }} * [https://muzejbitola.mk/zbornik-2015/ Владо Ѓорески]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓоревски, Владо}} [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Југословенски сликари]] [[Категорија:Македонски графичари]] [[Категорија:Словенечки сликари]] [[Категорија:Словенечки графичари]] [[Категорија:Македонски сценографи]] [[Категорија:Македонски дизајнери]] [[Категорија:Македонски историчари на уметноста]] [[Категорија:Југословенски историчари на уметноста]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Магистри на Љубљанскиот универзитет]] pxfhvhyqgobnmwtrbbomzoo2mna8k9i 0 1113795 5586937 5435775 2026-07-04T06:39:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586937 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|поранешното војводство|современиот округ|Војводство Лауенбург}} {{Infobox former country |native_name = ''Herzogtum Sachsen-Lauenburg'' |conventional_long_name = Војводство Саксо-Лауенбург |common_name = Саксо-Лауенбург | |continent = Европа |region = Средна Европа |country = Германија |era = Среден век |status = вазален |status_text = [[Свето Римско Царство|Држава]] на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]<br>[[Германски Сојуз|Држава]] на [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]]<br>[[Северногермански Сојуз|Држава]] на [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]]<br>[[Германско Царство|Држава]] на [[Германско Царство|Германското Царство]] |empire = Свето Римско Царство |government_type = кнежевство | |year_start = 1296 |year_end = 1876 |life_span = 1296–1803<br>1814–1876 | |event_start = Одделено од [[Војводство Саксонија]] |date_start = |event1 = Поделено во Саксо-Мелн-Бергедорф и Саксо-Рацебург |date_event1 = <br><br>1303–1401 |event2 = [[Личен сојуз]]: - со [[Кнежевство Линебург|Линебург-Целе]] -со [[Изборно кнежевство Брауншванг-Линебург|Хановер]] |date_event2 = <br>1689–1705<br>1705–1803 |event3 = Распуштено во текот на<br>Наполеоновите војни |date_event3 = <br>1803–1814 |event4 = Личен сојуз: - со [[Данска]] - со [[Кралство Прусија|Прусија]] |date_event4 = <br>1814–1864<br>1865–1876 |event_end = Споено со Прусија |date_end = | |p1 = Војводство Саксонија |image_p1 = [[Податотека:Coat of arms of Lower Saxony.svg|20п|Војводство Саксонија]] |s1 = Покраина Шлезвиг-Холштајн |flag_s1 = Flagge Preußen - Provinz Schleswig-Holstein.svg | |image_flag = Flag of Lauenburg.svg |image_coat = COA family de Sachsen-Lauenburg.svg |symbol_type = [[Грб на Саксонија|Грбот]]<br>користен во периодот 1507–1671 |image_map = Lauenburg1848.png |image_map_caption = Саксо-Лауенбург во 1848 година (картата е на [[Холандски јазик|холандски]]) | |capital = [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]]<br>[[Рацебург]] (од 1619 г.) }} [[Податотека:Saxe-Lauenburg around 1400 (134037786).jpg|мини|десно|Саксо-Лауенбург околу 1400 година (зелено), вклучувајќи ги пределите јужно од Елба и Амт Нојхаус, но без Хаделн низводно по Елба.]] '''Војводство Саксо-Лауенбург''' ({{langx|de|Herzogtum Sachsen-Lauenburg}}; или само '''Саксо-Лауенбург''', некогаш нарекуван само '''Војводство Лауенбург''') — слободно војводство кое постоело во периодот 1296–1803 и 1814–1876 во крајниот југоисточен регион на денешната покраина [[Шлезвиг-Холштајн]]. Неговото средиште било во современиот округ [[Војводство Лауенбург]] и првично неговиот главен град бил во [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]], кој во 1619 година бил префрлен во [[Рацебург]]. == Поранешни територии кои не се дел од денешниот округ == Покрај средишните територии на современиот округ Војводство Лауенбург, некогаш и други територии припаѓале на војводството, главно јужно од реката [[Елба]]: * Појасот земја долж јужниот брег на Елба ({{langx|de|Marschvogtei}}), започнувајќи од [[Маршахт]] до Амт Нојхаус, поврзувајќи го јадрото на војводството со овие јужни области. Овој дел преминал кон [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] во 1814 година. Сега е дел од [[Долна Саксонија|долносаксонскиот]] округ [[Харбург (округ)|Харбург]]. * Имотот [[Нојхаус (амт)|Амт Нојхаус]], тогаш вклучувајќи области на обете страни на Елба, преминал кон Кралството Хановер во 1814 година. Денес, ова е дел од долносаксонскиот округ [[Линебург (округ)|Линебург]]. * Енклавата [[Хаделнски крај]] во областа на естуарот на Елба била преземена од Саксо-Лауенбург во 1689 година и владеена како одвоена територија под царска надлежност, пред да биде предадена на [[Бремен-Верден]] во 1731 година. Сега е дел од денешниот долносаксонски округ [[Куксхафен (округ)|Куксхафен]]. * Некои општини во Северна Елба од поранешното средишно војводство не се дел од денешниот округ Војводство Лауенбург, бидејќи биле отстапени на тогашната советска окупациска зона со договорот Барбер-Лјашченко во ноември 1945 година. == Историја == [[Податотека:Wappen Grafschaft Sachsen-Lauenburg.svg|мини|лево|[[Грб]]от на Саксо-Лауенбург утврден од војводата Јулиус Франсис и потврден од [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] во 1671 година.]] Во 1203 година, кралот Валдемар II, крал на Данска, ја освоил областа на Саксо-Лауенбург, но ја вратил на Алберт I, војвода на Саксонија, во 1227 година.<ref name="Britannica Lauenburg">[http://ia600303.us.archive.org//load_djvu_applet.php?file=26/items/EncyclopaediaBritannica1911HQDJVU/Encyclopedia_Britannica_16_L_-_Lord_Advocate.djvu „Лауенбург“], во: [[Енциклопедија Британика]]: 29 vols., <sup>11</sup>1910–1911, vol.&nbsp;16 'L to Lord Advocate', p.&nbsp;280.</ref> Во 1260 година, синовите на Алберт I, Алберт II и Јохан I го наследиле нивниот татко.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Во 1269, 1272 и 1282 година, браќата постепено ги поделиле нивните области на владеење во рамките на три територијално неповрзани саксонски области долж реката Елба (едната наречена [[Хаделнски крај]], друга околу Лауенбург на Елба и третата околу [[Витенберг]]), пред да следи формалната поделба. По отстапувањето на Јохан I, Алберт II владеел со неговите помали внуци Алберт III, Ерик I и Јохан II, кои до 1296 година дефинитивно го поделиле [[Војводство Саксонија]], така што Саксо-Лауенбург припаднала на браќата, додека [[Саксо-Витенберг]] на нивниот чичко Алберт II. Последниот документ, кој ги спомнува браќата и нивниот чичко Алберт II како саксонски војводи потекнува од 1295 година.<ref name="Bornefeld 2008 375">Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373-389, here p.&nbsp;375. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> Декрет од 20 септември 1296 година, ги спомнува Фирланде, Заделбанде (Ланд Лауенбург), Ланд Рацебург, Ланд Дарцинг (подоцна Амт Нојхаус) и Хаделнски крај како одвоена територија на браќата.<ref name="Bornefeld 2008 375"/> [[Податотека:Bergedorfer Schloss.JPG|мини|десно|Замок Бергедорф во [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]], поранешно седиште на постарата линија Лауенбург]] До 1303 година, тројцата браќа што владееле со Саксо-Лауенбург, го поделиле на три дела, меѓутоа, Алберт III умрел уште во 1308 година, па така преостанатите браќа востановиле, по територијалната прераспределба во 1321 година, постара линија на Лауебург на чело со Јохан II која владеела со Саксо-Бергедорф-Мелн, заснована во [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]] и помлада линија на Лауенбургна чело со Ерик I која владеела со Саксо-Рацебург-Лауенбург, заснована во Лауенбург на Елба. Јохан II, најстариот брат, поседувал изборно право за асканијците, меѓутоа на ова му се спротивставил неговиот братучед Рудолф I од Саксо-Витенберг. Во 1314 година, расправата прераснала во избор на двајца противнички германски кралеви, [[Хабсбуршка династија|Хабсбурговецот]] Фридрих Убавиот и неговиот братучед од династијата Вителсбах Лудвиг IV Баварски. Лудвиг добил пет од седумте гласа, меѓу кои надбискупот Балдуин од Трир, кралот Јохан од Бохемија, војводата Јохан II од Саксо-Лауенбург користејќи го неговото тврдење дека е саксонски принц-изборен кнез, надбискупот Петер од Мајнц и изборниот кнез Валдемар од Бранденбург. Фридрих Убавиот на истите избори добил четири од седум гласа, кралот Хајнрих од Бохемија, надбискупот Хајнрих II од Келн, братот на Лудвиг изборниот кнез Рудолф I од Пфалц и војводата Рудолф I од Саксо-Витенберг, тврдејќи дека тој е саксонскиот принц-изборен кнез. Меѓутоа, само Лудвиг Баварски бил назначен за цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Меѓутоа, златната була од 1356 година, ги навела војводите од Саксо-Витенберг како електори. Во 1370 година, четвртиот наследник на Јохан II, Ерик III од Саксо-Бергедорф-Мелн ги [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]], Фирланде, половина од [[Саксонска Шума|Саксонската Шума]] и [[Гестхахт]] на [[Слободен Град Либек|Либек]] за да добие кредит во износ од 16.262,5 либечки марки.<ref>Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&nbsp;406), p.&nbsp;90, simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.</ref> Овие поседи се наоѓале на трговскиот пат помеѓу [[Хамбург]] и Либек, со што обезбедувале сигурно патување за товарите помеѓу градовите. Ерик III единствено задржувал доживотна станарина. Градот Либек и Ерик III пропишале дека по неговата смрт, Либек ќе ја преземе сопственоста на заложените области додека неговите наследници не го отплатат кредитот и истовремено го откупат Мелн (договорено во 1359 г.), севкупно изнесувајќи сума од околу 26.000 либечки марки.<ref>Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&nbsp;406), pp.&nbsp;90seq., simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.</ref> Во 1401 година, Ерик III умрел без наследник. Така, постарата линија на Лауенбург била истребена и Ерик III го наследил неговиот втор братучед Ерик IV од Саксо-Рацебург-Лауенбург од помладата линија. Во истата година, Ерик IV, поддржан од неговите синови Ерик (подоцна владеел како Ерик V) и Јохан, насилно ги освоиле заложените области без да ги исплатат, пред Либек да може да ја преземе сопственоста над нив. Во тоа време, Либек се помирил со состојбата.<ref>Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&nbsp;406), p.&nbsp;137, simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.</ref> [[Податотека:Pincerno - Perleberger Vertrag 1420.jpg|мини|десно|Перлебершки договор, 1420 г.]] Во 1420 година, Ерик V го нападнал принц-изборниот кнез Фридрих I на Бранденбург и Либек се здружил со Хамбург како поддршка на [[Изборно кнежевство Бранденбург|Бранденбург]]. Војските на обата града отвориле втор фронт и ги освоиле Бергедорф, замокот Рипенбург и речната царинска испостава во Еслинген (денес [[ферибот Цоленспикер]]). Така го приморале Ерик V да се договори со [[Список на градоначалници на Хамбург|хамбуршкиот градоначалник]] Хајн Хојер и градоначалникот Јордан Плесков од Либек на Перлебершкиот договор на 23 август 1420 година, кој пропишува дека сите заложени области, кои Ерик IV, Ерик V и Јохан IV насилно ги презеле во 1401 година, мора неотповикливо да бидат предадени на градовите Хамбург и Либек, станувајќи нивна заедничка сопственост (''Beiderstädtischer Besitz''). Од {{римски|14}} век, Саксо-Лауенбург се нарекувал себеси како ''Долна Саксонија'' ({{langx|de|Niedersachsen}}).<ref>Меѓутоа, денешната [[Покраини во Германија|германска покраина]] [[Долна Саксонија]] содржела само мал дел од лауенбуршката долносаксонска територија, како: областите јужно од реката Елба, меѓу кои: <br>i) [[Хаделнски крај]] <br>ii) појас на земја долж јужниот брег на Елба, Маршфогтај, почнувајќи од [[Маршахт]] до [[Амт Нојхаус]] <br>iii) Амт Нојхаус.</ref> Меѓутоа, ''Саксонија'' како име за областа веќе била дел од постарото ''Војводство Саксонија'', кога постоела до 1180 година. Така, кога во 1500 година биле основани царските кругови на Светото Римско Царство за собирање на даноци и воени окрузи, кругот во кој влегувал Саксо-Лауенбург и сите негови соседи биле означени како Долносаксонски круг, додека саксонското изборно кнежевство и војводствата во тоа време биле дел од Горносаксонскиот круг. Именувањето ''Долна Саксонија'' станало повообичаено и ''Саксонскиот круг'' подоцна бил преименуван во ''Долносаксонски круг''. Во 1659 година, војводата Јулиус Хајнрих наложил во неговото „општо распоредување“ (водич за неговото владеење) „да се почитуваат шумите како срце и живот на Кнежевството Долна Саксонија“.<ref>:"... auch die Höltzung für des Fürstenthumbs Niedersachsen Kern und Brunquell zu achten." Generaldisposition of Julius Francis, 1659.</ref> Луѓето на Хаделн ја прифатиле лутеранската [[Протестантска реформација|Реформација]] во 1525 година и војводата Магнус I го потврдил лутеранскиот црковен ред на Хаделн во 1526 година, основајќи одвоено црковно тело за Хаделн кое постоело до 1885 година.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;14.</ref> Магнус не го поддржал ширењето на лутеранството во остатокот од војводството.<ref name="Burmester 1832 16">Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;16.</ref> Лутеранските свештеници, најчесто од соседното [[Кнежевство Линебург]], лутеранско од 1529 година, ги одржувале првите лутерански служби.<ref name="Burmester 1832 16"/> Молчеливо, верските собири назначувале лутерански свештеници па така посетите од 1564 и 1566 година, наредени од Франц I, синот на Магнус I, видел многу лутерански свештеници во многу парохии.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;18.</ref> Во 1566 година, Франц I го назначил управникот Франциск Барингиј како прв духовен водач на црквата во војводството, не вклучувајќи го Хаделн.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;21.</ref> Франц I имал штедливо владеење и отстапил во корист на неговиот најстар син Магнус II во 1571 година. Магнус II ветил дека ќе ги поврати заложените војводски поседи со средства кои ги собрал како шведски воен командант и со неговиот брак со принцезата Софија од Шведска. Меѓутоа, Магнус не ги повратил заложените поседи, туку дополнително отуѓил војводски поседи, што довело до конфликт помеѓу Магнус и неговиот татко и браќата Франц (II) и Морис, како и советот на војводството, дополнително влошувајќи го лошиот карактер на Магнус. Во 1573 година, Франц I го сменил Магнус и се вратил на престолот додека Магнус пребегал во [[Шведска]]. Следната година Магнус повел трупи со цел да го преземе Саксо-Лауенбург со насилство. Франц II, искусен воен командант во царска служба, и војводата Адолф од Шлезвиг-Холштајн, тогаш полковник на долносаксонскиот округ (''Kreisobrist''), му помогнале на Франц I да го порази Магнус. За возврат Саксо-Лауенбург морал да се откаже од управување на [[Штајнхорст (Лауенбург)|Штајнхорст]] во 1575 година. Франц II повторно му помогнал на неговиот татко да го спречи вториот воен обид за превласт во 1578 година.<ref>Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373-389, here p.&nbsp;381. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> Потоа, Франц I го прогласил Франц II за негов заменик при владеењето на војводството. [[Податотека:Lauenburg Schloss 16. Jhd.JPG|мини|десно|Замок Лауенбург во [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]] кон крајот на {{римски|16}} век, до неговото уништување во 1616 година бил седиште на помладата линија на Лауенбург.]] Во 1581 година — кратко пред да умре и по советување со неговиот син принц-архиепископот Хајнрих од Бремен и Рудолф II, свет римски цар, но не со другите негови синови Магнус и Морис — Франц I го направил неговиот трет син Франц II, кој го сметал за најспособен, негов единствен наследник, нарушувајќи ги правилата на [[првородство]].<ref name="Bornefeld 2008 380">Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373-389, here p.&nbsp;380. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> Ова ги нарушило и онака лошите односи со советот на војводството, кој се борел со војводската практика на растечка задолженост.<ref name="Bornefeld 2008 380"/> Општата посета на црквите во 1581 година, поведена од Франц II, покажала слаби резултати на знаењето, практикувањето и однесувањето на многу свештеници.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;25.</ref> Барингиј бил најден за одговорен за овие жалби и бил заменет од Герхард Сагитариј во 1582 година.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;27.</ref> Конечно во 1585 година, по советувања со неговиот брат принц-архиепископот Хајнрих, Франц II објавил устав, од управникот Андреас Пухениј Постариот, за лутеранската црква на Саксо-Лауенбург.<ref>Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373–389, here p.&nbsp;379. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> Ја воспоставил лутеранската државна црква на Саксо-Лауенбург, со општ управник (до 1592 г.) и консисториум со седиште во Лауенбург, кој бил споен со оној на Шлезвиг-Холштајн во 1877 година. Обидот на Франц II да го спои лутеранското црковно тело на Хаделн со она од остатокот на војводството било едногласно одбиено од свештенството и советот на Хаделн во 1585 и 1586 година.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;15.</ref> Меѓутоа, нарушувањето на [[првородство]]то му дало основа на советот да го гони новиот војвода Франц II како незаконски. Ова го приморало на преговори, кои завршиле на 16 декември 1585 година со документот на „Вечен сојуз“ ({{langx|de|Ewige Union}}) на претставници на благородништвото на Саксо-Лауенбург и други лица, главно од градот, Лауенбург и Рацебург, тогаш заедно собрани како совет на војводството, предводени од ландмаршал, наследна титула носена од семејството Фон Билов. Франц II го прифатил неговото основање како постојана институција со големо влијание во управните работи. За возврат, советот го прифатил Франц II како законски наследник и му оддале почит како војвода во 1586 година. Односите помеѓу советот и војводата се подобриле откако Франц II ги испратил војводските залози со пари кои ги заработил како царски командант.<ref name="Bornefeld 2008 382">Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373–389, here p.&nbsp;382. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> Откако замокот во Лауенбург на Елба (започнат во 1180-1182 од војводата Бернард I) изгорел во 1616 година, Франц II го преместил главниот град во [[Амт Нојхаус|Нојхаус на Елба]].<ref name="Bornefeld 2008 383">Cordula Bornefeld, "Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg", in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&nbsp;373-389, here p.&nbsp;383. ISBN 978-3-529-02606-5</ref> [[Податотека:Ratzeburg 1590.jpg|мини|десно|Поглед на Рацебург, 1590, со замокот во преден план.]] Во 1619 година, војводата Август го преместил главниот град на Саксо-Лауенбург од Нојхаус на Елба во Рацебург, каде и останал.<ref name="Bornefeld 2008 383"/> Во текот на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] (1618–1648), Август останал неутрален, меѓутоа сместувањето и прехранувањето на странските трупи претставувало тежок товар за војводството.<ref name="Bornefeld 2008 382"/> Август бил наследен од неговиот постар полубрат Јулиј Хајнрих во 1656 година. Тој преминал од лутеранство во католицизам кога очекувал да биде прогласен за кнезови-епископи на Оснабрик во 1615 година, но гарантирал дека ќе ја остави лутеранската државна црква и долносаксонскиот црковен ред.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;41.</ref> Ги потврдил постоечките повластувања на благородништвото и на советот. Во 1658 година, им забранил на неговите вазали да заложуваат или да ги отуѓуваат феудите, така борејќи се од вклопувањето на малите имоти во Саксо-Лауенбург во монетарни економии на соседните стопански развиени [[Ханза|Ханзини]] градови Хамбург и Либек. И со обете [[Град-држава|градови-држави]] започнал гранични спорови за имотите кои ја избегнувале власта на Саксо-Лауенбург. Со смртта на војводата Јулиј Франц, син на Јулиј Хајнрих, лауенбуршката линија на Асканиската династија исчезнала на машка страна.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Меѓутоа, женското наследување било возможно според законите на Саксо-Лауенбург. Така, двете преживеани од трите ќерки на Јулиј Франц, Ана Марија Франциска и Зибиле Августа се бореле за наследство на првата постара сестра. Нивната слабост била искористена од војводата Георг Вилхелм од соседното Кнежевство Брауншвајг-Линебург, кој го нападнал Саксо-Лауенбург со неговите трупи,<ref name="Britannica Lauenburg"/> така спречувајќи го стапувањето на престолот на законската престолонаследничка војвотката Ана Марија. Имало најмалку осум монархии кои тврделе дека имаат право на наследство,<ref name="Britannica Lauenburg"/> предизвикувајќи борба помеѓу соседните војводства [[Војводство Мекленбург-Шверин|Мекленбург-Шверин]] и данскиот [[Војводство Холштајн|Холштајн]], како и петте држави на Асканијците: [[Кнежевство Анхалт]], [[Изборно кнежевство Саксонија]], [[Шведска]] и [[Изборно кнежевство Бранденбург|Бранденбург]]. Воено биле вмешани Целе и дански Холштајн, кој се согласил на 9 октомври 1693 година (''Hamburger Vergleich''), дека Целе кој ''де факто'' го поседува најголем дел од Саксо-Лауенбург ќе го задржи војводството, додека тврдината во Рацебург, утврдена под водство на Целе и насочена против Холштајн, ќе биде уништена. За возврат дански Холштајн, кој го нападнал Рацебург и ја уништил тврдината, ќе ги повлече неговите трупи. Георг Вилхелм го надоместил Јохан Георг III, изборен кнез на Саксонија, за неговото тврдење со значителна сума на пари, бидејќи наследниците на обата принца направиле договори за заедничко наследување со поранешните војводи на Саксо-Лауенбург.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Потоа, советот му укажал почит на Георг Вилхелм како нивен војвода.<ref name="Britannica Lauenburg"/> На 15 септември 1702 година, Георг Вилхелм го потврдил постоечкиот устав, закони и законодавните тела на Саксо-Лауенбург.<ref name="Burmester 1832 66">Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;66.</ref> На 17 мај 1705 година, лутеранскиот управник се преместил од Лауенбург во Рацебург и продолжил со свештенството од црквата Св. Петар.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;96.</ref> Кога умрел на 28 август истата година, Саксо-Лауенбург преминал на неговиот внук Георг I Лудвиг, изборен кнез на Хановер, потоа крал на Велика Британија како [[Џорџ I]].<ref name="Britannica Lauenburg"/> Долносаксонската лутеранска црква го одржала нивниот црковен ред со конзисториумот и општиот управник Валтер Слитер (1646–1697) во Лауенбург.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;47.</ref> Така, Саксо-Лауенбург, освен за Хаделн, преминал на Велфската династија и нејзината Хановерска династија, додека законските наследници, Ана Марија Франциска од Саксо-Лауенбург и Зибиле Августа од Саксо-Лауенбург, никогаш не одрекувајќи се од престолот, биле избрикани и испратени во бохемиско Плосковице. [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] го одбил наследувањето на Целе и така го задржал Хаделн, кој бил надвор од владеењето на Целе, во негов посед. Дури во 1728 година, неговиот син царот Карло VI го признал [[Џорџ II]] за владетел на Саксо-Лауенбург, признавајќи го ''де факто'' преземавањето на неговиот дедо во 1689 и 1693 година.<ref name="Britannica Lauenburg"/> На 27 август 1729 година ги потврдил постоечкиот устав на Саксо-Лауенбург, закони и советот.<ref name="Burmester 1832 66"/> На 5 април 1757 година, долносаксонското училишно тело (''Niedersächsische Landschulordnung'') наложил задолжително образование за сите деца во Саксо-Лауенбург.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;49.</ref> [[Џорџ III]] дошол во 1760 година и ги одобрил сите закони, уставот и советот на Саксо-Лауенбург во документ издаден во дворецот Св. Џејмс на 21 јануари 1765 година.<ref name="Burmester 1832 66"/> Во 1794 година, Џорџ III ги доделил годишни награди за најдобрите учители во Саксо-Лауенбург.<ref>Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&nbsp;51.</ref> [[Податотека:Wappen Kreis Herzogtum Lauenburg.svg|мини|десно|Грбот на Саксо-Лауенбург по 1864 година. Овој грб ја сменил данската верзија, тогаш златна глава од коњ на црвено. Прусија ја додала црно-белата рамка околу грбот, нејзините официјални бои, и ја сменила главата на коњот во сребрено.]] Војводството било окупирано од француските сили во 1803-05,<ref name="Britannica Lauenburg"/> откако француските окупациски сили заминале во борба против Австрија. Тогаш, британски, шведски и руски сили го освоиле Саксо-Лауенбург во есента 1805 година на почетокот на војната на Третата коалиција против Франција (1805–06). Во декември, [[Прво Француско царство|Француското Царство]], го предало Саксо-Лауенбург на [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]]. Но, кога Кралството Прусија било поразено во Битката кај Јена (11 ноември 1806 г.), Франција повторно го освоила Саксо-Лауенбург. Останал под француска окупација, пред на 1 март 1810 година најголем дел од него да биде припоен кон [[Кралство Вестфалија|Кралството Вестфалија]], француска соработничка држава. Мала област со 15.000 жители останала зачувана за цели на Наполеон. На 1 јануари 1811 година, поголем дел од поранешното војводство — освен [[Амт Нојхаус]] и Маршфогтај, кој останал со Вестфалија — бил припоен кон [[Прво Француско Царство|Првото Француско Царство]].<ref name="Britannica Lauenburg"/> По Наполеоновите војни, Саксо-Лауенбург бил вратен како хановерски доминиум во 1813 година.<ref name="Britannica Lauenburg"/> [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] го основал Саксо-Лауенбург како земја-членка на [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]]. Во 1814 година, [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] го разменил Саксо-Лауенбург за пруска [[Источна Фризија]]. На 7 јуни 1815 година, по 14 месеци владеење, [[Кралство Прусија|Прусија]] го доделила Саксо-Лауенбург на Шведска, за возврат добивајќи ја [[Шведска Померанија]], меѓутоа и плаќајќи дополнителни 2,6 милиони талери на Данска, за данските побарувања на Померанија.<ref>''Pommern'', Werner Buchholz (ed.), Werner Conze, Hartmut Boockmann (contrib.), Berlin: Siedler, 1999, pp. 363 seq. ISBN 3-88680-272-8</ref> [[Данска]] ја добила војводската територија северно од Елба, сега владеена во [[личен сојуз]] од данската Олденбуршка династија,<ref name="Britannica Lauenburg"/> од Шведска, така што повторно биле надоместени данските побарувања на Шведска Померанија. На 6 декември 1815 година, Фредерик VI од Данска го издал „Осигурителниот закон“ потврдувајќи ги законите, уставот и советот на Саксо-Лауенбург.<ref name="Burmester 1832 66"/> In 1816 his administration took possession of the duchy.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Во текот на Првата шлезишка војна (1848–1851), советот го спречил пруското освојување барајќи хановерски трупи како миротворни окупациски сили на товар на Германскиот Сојуз.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Во 1851 година, кралот Фредерик VII од Данска бил поставен како војвода на Саксо-Лауенбург.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Пруски и австриски сили го нападнале војводството во текот на Втората шлезишка војна. Со Виенскиот договор од 1864 година, кралот Кристијан IX од Данска отстапил како војвода и го предал војводството на Прусија и Австрија.<ref name="Britannica Lauenburg"/> По добивање 300.000 фунти финансиски надоместок, Австрија се откажала од нејзиното побарување на Саксо-Лауенбург во август 1865 година.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Потоа, советот му понудил на кралот [[Вилхелм I]] да стане војвода на Саксо-Лауенбург. Во септември истата година, прифатил и оттогаш со војводството владеел во [[личен сојуз]].<ref name="Britannica Lauenburg"/> Вилхелм го назначил тогашниот [[Премиер на Прусија|министер-претседател на Прусија]], [[Ото фон Бизмарк]], како министер за Саксо-Лауенбург. Во 1866 година, Саксо-Лауенбург се приклучил на [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]].<ref name="Britannica Lauenburg"/> Во 1871 година, Саксо-Лауенбург била една од составните држави на [[Германско Царство|обединета Германија]].<ref name="Britannica Lauenburg"/> Меѓутоа, во 1876 година, војводската влада и советот одлучиле да го распуштат војводството со почеток од 1 јули 1876 година.<ref name="Britannica Lauenburg"/> Неговата територија била припоена кон пруската [[Покраина Шлезвиг-Холштајн]] како округ [[Војводство Лауенбург]]. === По распуштањето === * Во 1876 година, војводството се откажало од сувереноста и било претворено во округ [[Војводство Лауенбург]] во рамките на покраината [[Покраина Шлезвиг-Холштајн|Шлезвиг-Холштајн]], дел од [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]] (1866–1918), а потоа на [[Слободна Држава Прусија|Слободната Држава Прусија]] (1918–33/1947), составна држава на Германија. Во 1946 година, покраината била возобновена како држава, односно сојузна покраина [[Шлезвиг-Холштајн]], која е дел на [[Германија]] во 1949 година. * Во 1890 година, на [[Канцелар на Германија|царскиот канцелар]] [[Ото фон Бизмарк]] му била доделена почесната титула ''војвода на Лауенбург'' со поседи во [[Саксонска Шума|Саксонската Шума]] во поранешното војводство, но никогаш не бил суверен владетел на територијата, која била дел од Прусија од 1876 година. Се преселил на овие поседи во Фридрихсру и живеел таму до смртта. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Saxe-Lauenburg}} * [http://www.hoeckmann.de/deutschland/schleswig.htm Историска карта на Шлезвиг-Холштајн во 1730 година] * [http://www.hoeckmann.de/deutschland/niedersachsennord.htm Историја карта на Долна Саксонија во 1789 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051119165718/http://hoeckmann.de/deutschland/niedersachsennord.htm |date=2005-11-19 }} * [http://www.tacitus.nu/historical-atlas/regents/germany/sachsen-lauenburg.htm Историски атлас на Саксо-Лауенбург] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131230233055/http://www.tacitus.nu/historical-atlas/regents/germany/sachsen-lauenburg.htm |date=2013-12-30 }} {{Долносаксонски округ}} {{Држави на Германскиот Сојуз}} {{Држави на Северногерманскиот Сојуз}} {{Држави на Германското Царство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Земји во Светото Римско Царство]] [[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави на Северногерманскиот Сојуз]] [[Категорија:Држави на Германското Царство]] [[Категорија:Поранешни држави и територии во Шлезвиг-Холштајн]] [[Категорија:Поранешни војводства]] jrx8ab68aodi2wl7xn0q9zevkyi3ic4 0 1119713 5586821 5561767 2026-07-03T20:43:28Z Andrew012p 85224 5586821 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = {{знамеикона|Швајцарија}} Грасхопер | current = ФК Грасхопер сезона 2013–14| | image = [[Податотека:Grasshoppers Club Zürich Logo.svg|150px]] | fullname = Грасхопер Клуб Цирих | founded = [[1 септември]] [[1886]] | ground = [[Стадион Лецигрунд]]<br/>[[Цирих]], [[Швајцарија]] | capacity = 25,000 | owner = {{знамеикона|Швајцарија}} Стефан Анликер | chrtitle = Претседател | | manager = {{знамеикона|Германија}} [[Михаел Скибе]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Швајцарска Супер лига]] | season = 2025/26 | position = '''11.''', Супер лига | website = http://www.gcz.ch | pattern_la1 = _blueborder|pattern_b1=_bluehalf|pattern_ra1=_whiteborder | leftarm1 = FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=0000FF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF | pattern_la2 = |pattern_b2=|pattern_ra2= | leftarm2 = e51e69|body2=e51e69|rightarm2=e51e69|shorts2=e51e69|socks2=e51e69 }} '''Грасхопер Цирих''' е [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбал]]ски клуб од градот [[Цирих]]. Клубот е основан од англискиот студент Том Е. Грифин на [[1 септември]] [[1886]] и претставува најстар фудбалски клуб во Швајцарија. Со 27 наслови државен шампион и 19 освоени купови, Грасхопер е најуспешен швајцарски клуб. Покрај тоа, двапати го освојувал и [[Интертото куп]]от. Својте домашни натпревари клубот ги игра на [[Стадион Лецигрунд|Лецигрунд]] стадионот кој има капацитет од 25.000 места. Најголеми соперници му се [[ФК Цирих|Цирих]], со кој игра градско дерби и [[ФК Базел|Базел]]. Бидејќи се работи за мултиспортски клуб покрај фудбалскиот, егзистираат уште [[Веслање|веслачки]], [[Хокеј|хокеарски]], [[ракомет]]ен, [[тенис]]ки, [[карлинг]]ски и [[сквош]]-клуб. ==Бои и амблеми== Официјалните бои на клубот се [[бела]] и [[сина]] ([[Податотека:600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg|20px]]). ==Титули== * '''{{Трофеј-Швајцарија (Супер лига)}} [[Швајцарска Супер лига]]''' ** '''Победник (27) :''' (''рекорд'') 1897-98, 1889-00, 1900-01, 1904-05, 1920-21, 1926-27, 1927-28, 1930-31, 1936-37, 1938-39, {{златнаѕвезда}}<br> 1941–42, 1942–43, 1944–45, 1951–52, 1955–56, 1970–71, 1977–78, 1981–82, 1982–83, 1983–84,{{златнаѕвезда}}<br> 1989–90, 1990–91, 1994–95, 1995–96, 1997–98, 2000–01, 2002–03. * '''{{Трофеј-Фудбалски куп на Швајцарија}} [[Фудбалски куп на Швајцарија|Куп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (19) :''' 1925–26, 1926–27, 1931–32, 1933–34, 1936–37, 1937–38, 1939–40, 1940–41, 1941–42, 1942–43, 1945–46, 1951–52, 1955–56, 1982–83, 1987–88, 1988–89, 1989–90, 1993–94, 2012–13. *** Финалист (13) : 1927-1928, 1930-1931, 1932-1933, 1948-1949, 1952-1953, 1957-1958, 1962-1963, 1977-1978, 1992-1993, 1994-1995, 1998-1999, 2001-2002, 2003-2004. * '''[[Лига куп на Швајцарија во фудбал|Лига куп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (2) :''' 1973, 1975. * '''[[Суперкуп на Швајцарија]]''' ** '''Победник (1) :''' 1989. * '''{{Трофеј-Интертото куп}} [[Интертото куп]]''' ** '''Победник (2)''': 2006, 2008. == Надворешни врски == * [http://www.gcz.ch/ Официјална страна на клубот] {{de}} ==Наводи== {{наводи}} {{Швајцарска Супер лига}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Швајцарија|Грасхопер]] [[Категорија:ФК Грасхопер]] [[Категорија:Цирих]] 8z04vme75pvfsm52b8nbt6bqq580vse 0 1124547 5586820 4650257 2026-07-03T20:42:33Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586820 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Émile_Boirac_2.jpg|мини|upright|[[Емил Боарак]] прв го употребил поимот во 1876 година]] '''Дежа ви''' ([[француски]]: ''Déjà Vu'') — чувство на претходно искусување на нешто на јаве или на сон, навидум заборавено сè до моментот на потсетувањето. ==„Дежа ви“ како тема во уметноста и во популарната култура== * „Дежа ви“ (''Déjà Vu'') — песна од истоимениот албум на американската [[Рок-музика|рок-група]] „[[Крозби, Стилс, Неш и Јанг]]“ (''Crosby, Stills, Nash & Young'') од 1970 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NQC4YgOERHI&list=PL46D2CC6DCF980E8A&index=6 YouTube, Crosby, Stills, Nash & Young - 06 - Déjà Vu (by EarpJohn) (пристапено на 29.1.2019)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Восприемање]] [[Категорија:Галицизми]] pj02xblcoerk7yqyb60gzhh7iw4ay4k 0 1146472 5586834 5457637 2026-07-03T21:20:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586834 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Рамелсберг | photo = Rammelsberg Bergwerksanlagen.jpg | photo_caption = <small>Рударски музеј на падините на Рамелсберг</small> | elevation_m = 635 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | parent_peak = | map = Германија | map_caption = Местоположба во рамките на Германија | map_size = 250 | label_position = right | listing = | location = [[Долна Саксонија]], {{ГЕР}} | range = [[Харц]] | lat_d = 51 | lat_m = 53 | lat_s = 25| lat_NS = N | long_d = 10 | long_m = 25 | long_s = 08 | long_EW = E | coordinates_ref = | grid_ref_UK = | topo = | Google_Name = }} '''Рамелсберг''' ({{langx|de|Rammelsberg}}) — врв, висок 635 метри, на северните падини на планинскиот масив [[Харц]], јужно од историскиот град [[Гослар]], во сојузната покраина [[Долна Саксонија]], [[Германија]]. На планината се наоѓале важни рудници за сребро, бакар и олово, единствен рудник кој работел непрекинато над 1000 години, кога бил затворен во 1988 година.<ref name="Knolle"/> Од 1992 година, рудникот за посетители на Рамелсберг станал [[светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]].<ref name="Knolle"/> == Име == Според легендата, планината била именувана по витез наречен „Рам“, кој бил следбеник на царот [[Отон I (свет римски цар)|Отон I]]. Во 968 година, додека ловел, витезот го врзал својот коњ за дрво, со цел да улови некој елен на скоро непристапниот терен. Неговиот коњ нетрпеливо удирал во земјата со своите копита додека чекал на својот господар да се врати и така открил вена на сребрена руда. Според други објаснувања, името веројатно потекнува од раширените цвеќиња низ областа ({{langx|nds|Ramsen}}). == Создавање на рудата == За разлика од [[Руда|рудното богатство]] на Горен Харц, рудата на Рамелсберг била предизвикана од ослободувањето на топлите [[Топол извор|термални извори]] кои носеле метали во текот на девонскиот период. На дното на Девонското Море, две големи поклопки на руда биле создадени, кои подона биле покриени од камења во текот на карбонскиот период. Рударството започнало во „Стариот магацин“ (''Altes Lager''), откриен на површината од [[ерозија]], во текот на [[Бронзено доба|бронзеното доба]].<ref name="Knolle">Knolle, Friedhart et al. (2007). ''Geopark Harz.Braunschweiger Land.Ostfalen - Landmark 3 - Rammelsberg'', English broschure by Regionalverband Harz e.V., Koch-Druck Halberstadt.</ref> „Новиот магацин“ (''Neues Lager'') бил откриен дури во {{римски|19}} век како последица на рударството. Рудниците биле истрошени дури во 1980-тите години и биле затворени во 1988 година. Рудата содржела во просек околу 14% [[цинк]], 6% [[олово]], 2% [[бакар]], 1 г/т [[злато]] и 140 г/т [[сребро]].<ref>{{Наведено списание|title=The Rammelsberg massive sulphide Cu-Zn-Pb-Ba-Deposit, Germany: an example of sediment-hosted, massive sulphide mineralisation|author=Large D, Walcher E.|journal=Mineralium Deposita|year=1999|volume=34|pages=522–538|doi=10.1007/s001260050218|bibcode =1999MinDe..34..522L }}</ref> == Рударство == Историјата на рударство на Рамелсберг течела во неколку различни фази. Најпрвин, главен производ била сребрената руда, подоцна бакарната и на крајот оловото. Анализата на нетопените парчиња руда и згура пронајдени во текот на археолошките ископувања помеѓу 1981 и 1985 година на Дина (близу [[Остероде на Харц|Остероде]]) во Јужен Харц означуваат дека рударството на Рамелсберг започнало во {{римски|3}} век.<ref>{{Наведена книга|author=Christoph Bartels|publisher=Preussag AG Metall|title=Das Erzbergwerk am Rammelsberg|place=Гослар|year=1988|pages=12}}</ref> Слоевите на рана населба потекнува околу {{римски|3}} и {{римски|4}} век сместена околу 25 километри јужно од Рамелсберг, која не само што поседувала преиндустриска опрема за топење, туку и остатоци на руда, кои подоцна биле потврдени дека потекнуваат од Рамелсберг. Англосаксонските погребни објекти направени од рудата на Харц биле исто така пронајдени во [[Англија]]. === Среден век === [[Податотека:Rammelsberg Goslar Bildkarte 1574 Matz Sincken.jpg|мини|Царскиот град Гослар и Рамелсберг, графика од 1574 година]] Рударството на Рамелсберг било првпат споменато во записите околу 968 година од саксонскиот хроничар, Видукинд од Корвеј. Според неговата ''Res gestae saxonicae'', царот Отон I отворил рудници за сребро ({{langx|la|venas argenti}}) и ископувал руда од нив. Рударската населба Гослар не била спомената до 979 година. Во 1005 година, привлечен од присуството на сребро, кралот [[Хајнрих II (свет римски цар)|Хајнрих II]] ја изградил Царската палата во Гослар (''Kaiserpfalz Goslar'') на падините на Рамелсберг, која подоцна била проширувана од неговите наследници и постепено ја заменила поранешната Кралска палата во Верла. Профитабилните рудници останале „кралско добро“ (''Reichsgut'') на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Кога во 1175 година, царот [[Фридрих Барбароса]] повикал на поддршка за неговата борба против италијанските градови во [[Ломбардски сојуз|Ломбардскиот сојуз]], војводата Хајнрих Лавот побарал неговото учество да му биде платено со рудниците во Гослар, но Фридрих одбил. Војводата Хајнрих извел опсада на градот и ги уништил рудниците. По неговото симнување од престолот во 1180 година, Рамелсбершките рудници биле повторно вратени во 1198/99 година. Откако царското влијание се намалило, рудниците потпаднале под контрола на Советот на Царскиот град Гослар, кој официјални ги купил правата во 1359 година. Рударска несреќа е забележана во 1376 година, кога загинале повеќе од 100 рудари. Главни руди кои биле ископувани во Рамелсберг биле олово-цинкова, бакарна, сулфурна, мешана, кафеав боксит и баритна, заедно со важните минерали [[галенит]], [[халкопирит]], [[сфалерит]], [[барит]] и [[сулфат]]и. Главни метали ископувани од овие рудници биле среброто, оловото, бакарот и цинкот, на чија основа Гослар го добил богатството. === Ново време === Рудниците во Гослар со векови биле трн во очите на [[Кнежевство Брауншвајг-Волфенбител|војводите од Брауншвајг-Волфенбител]], кои владееле на Харц. Во 1552 година — по децении правни постапки, феуди и судири — војводата Хајнрих V ја искористил слабата позиција на градот во Шмалкалдската војна и го презел управувањето на рудниците од граѓаните. Рударските операции биле предводени од синот на Хајнрих и негов наследник Јулиј од 1568 година. Во текот на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], граѓаните на Гослар се обиделе да ги повратат рудниците на Рамелсберг истакнувајќи се себеси како верни поддржувачи на царските сили против протестантскиот командант Христијан Помладиот; меѓутоа, немало корист откако неговиот внук војводата Август Помладиот се помирил со царот Фердинанд во 1642 година. Со водство на велфските војводи, златото било произведувано од {{римски|18}} век натаму. Откако Гослар и Рамелсбершките рудници преминале на [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] во 1814 година и на [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]] во 1866 година. Во рамките на проектот „Рамелсберг“ во периодот 1936/37, рудникот бил проширен од страна на [[Нацистичка Германија|нацистичките]] власти како дел од четиригодишниот план. Нацистите го гледале Рамелсберг со неговите метали како витален во нивните воени напори и тешкотијата за минерали. Ова довело до изградба на денешните инсталации на површината. Архитекти биле [[Фриц Шуп]] и Мартин Кремер, кои проектирале важни индустриски градби (вклучувајќи го ''[[Индустриски комплекс Цолферајн|Zeche Zollverein]]'' во областа [[Рур]], денес исто така светско културно наследство на УНЕСКО). === Истражување во 2009 година === Во февруари 2009 година, претпријатието ''Scandinavian Highlands Holding A/S'' ги објавило резултатите од геофизичките истражувања од нивната подружница ''Harz Minerals GmbH'', според која непознати минерални руди со големина на оние во Рамелсберг веројатно се присутни на два километри западно од Рамелсберг.<ref>[http://scandinavian-highlands.com/uploads/media/Harz_Handout_-_Gosetal_Anomaly.pdf Harz Minerals GmbH: ''The Gosetal Anomaly – a Rammelsberg twin?'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF 2,5MB)</ref> Во есента 2009 година биле избушени неколку дупки на длабочина од 500 до 600 метри во областа на Хесенкопф и Гозетал. На крајот на јануари 2010 година, по неколкумесечна пауза, претпријатието објавило дека наскоро би бушеле до длабочина од 800 метри, каде се сомневаат дека постојат богати наоѓалишта.<ref>Goslarsche Zeitung: [http://www.goslarsche.de/Home/harz/goslar_arid,107724.html Heinz-Georg Breuer: ''Hoffnung wächst: Dänen bohren im Gosetal tiefer.''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120313215252/http://www.goslarsche.de/Home/harz/goslar_arid,107724.html |date=2012-03-13 }} 25 јануари 2010</ref> == Светско културно наследство == {{Светско наследство | WHS = Рамелсбершки рудници, Стариот град на [[Гослар]] и [[Водна регулација во Горен Харц|Систем на водно управување во Горен Харц]] | Image = [[Податотека:Goslar - UNESCO-Weltkulturerbe Rammelsberg (03-2).jpg|300п]] | State Party = [[Германија]] | Type = културно | Criteria = i, iv | ID = 623 | Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] | Year = 1992 | Session = 16. | Extension = 2010 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/623 }} [[Податотека:Underground Water Mill of Rammelsberg.jpg|мини|лево|[[Воденичко тркало]] во рударскиот музеј]] По повеќе од 1000 години при што биле ископани скоро 30 милиони тони руда, рудникот бил конечно затворен од претпријатието Пројсаг на 30 јуни 1988 година откако рудата била главно истрошена. Граѓанските здруженија биле целосно против плановите да се уништат површинските инсталации и да се пополнат историските рударски делови. Постепено, некористениот рудник бил претворен во музеј за зачување на неговото наследство и да ја прикаже историјата на рудникот и неговата индустриска опрема. Во 1992 година, музејот станал [[светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]] заедно со Стариот град на Гослар. Во 2010 година, кон ова светско културно наследство бил додаден [[Водна регулација во Горен Харц|Системот на водна регулација во Горен Харц]],<ref>Водната регулација во Горен Харц е стар систем за водна регулација за рудниците во Горен Харц — не го мешајте со современиот систем на водна регулација на брани и езера изградени во {{римски|20}} век.</ref> Валкенридскиот манастир и историскиот коп Замзон. Рамелсбершкиот музеј и рудникот за посетители се точка на европската патека на индустриско наследство. Историскиот музеј има бројни специјални знаменитости како што се: * Галерија Редер (со специјален систем и неколку воденички тркала кои вршеле дренажа на рудникот; постои реплика во [[Германски музеј|Германскиот музеј]] во Минхен) * Соба за рударска опрема (''Feuergezäher''; најстарата рударска соба во Средна Европа)<ref name="Knolle"/> * Галерија Ратштифсте (средновековна дренажа; украсена со обоени витриоли) * Кула Мајстор Малтер (''Maltermeisterturm'') (најстара рударска градба во Германија на површината)<ref name="Knolle"/> * стари рударски копови (најстарите од {{римски|11}} и {{римски|12}}). == Рударска опрема == === Кула Мајстор Малтер === [[Податотека:MaltermeisterTurm.jpg|мини|Кула Мајстор Малтер ''Maltermeisterturm'']] Кулата Мајстор Малтер (''Maltermeisterturm'') е најстара зачувана надземна рударска градба на Рамелсберг и веројатно во цела Германија. Била изградена околу 1500 година на падината на Рамелсберг. Првично, кулата била користена за надгледување на коповите; од 1578 година била користена како ѕвонарник (''Anläuteturm''). Од средината на {{римски|18}} век, во кулата живеел мајстор Малтер (''Maltermeister''). Управувал со дрвото потребно за рудникот, кое било мерено во малтери, германска единица, од каде потекнува и името на кулата. === Херцбершко езеро === [[Податотека:HerzbergerTeich.jpg|thumb|left|Херцбершко езеро]] Со цел да има доволно вода за движење на воденичките тркала во сушни периоди било изградено Херцбершкото езеро во 1561 година. Од 1926 година, ова било користено како шумски пливачки базен. До затворањето на рудникот, водата била користена за разладување и топлата вода била враќана во езерото. === Болрих === Поради германското економско чудо по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и острото подигнување на цените на [[олово]]то и [[цинк]]от во 1950 година, биле спроведени истражувања за руда. По успешните обиди за обработка на оваа нискоквалитетна руда (содржина на метал од околу 25%), приготвувањето на рудата започнало во 1953 година на Болрих над селото Окер. Повторно, рударскиот архитект, Фриц Шуп, бил одговорен за проектирање на објектите. Местото бил поврзано со Рамелсберг преку рударска железница низ Геленбек. Отстранувањето на оловото во Окер и обработката на цинкот во Харлингероде биле спроведувани преку стандардна железница. <gallery> Податотека:Waldbadherzbergerteich1.jpg|Херцбершко езеро (''Herzberger Teich'') Податотека:Aufbereitungbollrich.jpg|Приготвување на рудата на Болрих </gallery> == Комеморативна монета == Во 2008 година, Стариот град на Гослар и Рамелсбершките рудници се нашле како мотив на златната монета од 100 евра, која ја издавала државата секоја година. == Планинарска патека == Рамелсбершкиот музеј е означен со број 91 во системот на планинската патека низ Харц. == Наводи == {{наводи}} == Извори == {{Наведено списание|title=Spuren des Bergbaus im Westharz|author=Stoppel D.|journal= Akad. Geowiss. Hannover, Veröffentl.|volume=20|year= 2002|pages=77–84}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rammelsberg}} * [http://www.rammelsberg.de/index.php?s=41&m=1&l=en Официјална страница] * [http://www.mineral-exploration.com/mepub/deutschlandgold.pdf Ископување на злато во Германија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304041147/http://www.mineral-exploration.com/mepub/deutschlandgold.pdf |date=2016-03-04 }} [[PDF]] {{de}} {{Светско наследство во Германија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Гослар]] [[Категорија:Светско наследство во Германија]] [[Категорија:Рудници во Германија]] 38jufbb6t5clsizhdo6rg4ptedbqxo2 0 1153308 5586850 5420301 2026-07-03T22:19:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586850 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Рахово}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Рахово |name_local = Ράχη |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Бер | ширина = | опис = <center>Местоположба на Рахово во општината [[Бер (општина)|Бер]] и областа Централна Македонија</center> | релјефна = | натпис = Рахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 29 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 13 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 29 |lon_deg = 22 |lon_min = 13 |elevation_min = |elevation = 240 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Иматија]] |prefec = |municipality = [[Бер (општина)|Бер]] |municunit = Бер |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2011 |population = 610 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Рахово''' или '''Рахова''' ({{langx|el|Ράχη}}, ''Рахи''; до 1926 година: ''Ράχωβα'', ''Рахова''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170151 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ράχωβα -- Ραχιά]</ref>, до 1953 година ''Ραχιά'', ''Рахија''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169113 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ραχιά -- Ράχη]</ref>) — [[село]] во [[Берско]], [[Егејска Македонија]], дел од денешната [[Бер (општина)|Општина Бер]], во [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на околу шест километри југоисточно од градот [[Бер]], на надморска височина од 240 метри.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел=I|глава=Берски округ|страница=25}}</ref> Селото се наоѓа на југоисточните падини на планината [[Каракамен|Дурла]].<ref name="НМЕМ" /> Сместено е на левиот брег на реката [[Бистрица (Егејска Македонија)|Бистрица]]. Селскиот атар се простира на 16 квадратни километри. == Историја == Селото уште од порано било населено со грчко население. == Стопанство == Населението се занимава со земјоделство, а произведува главно овошје, пченица и други земјоделски производи. Исто така, во мал обем е развиено и сточарството.<ref name="НМЕМ" /> == Население == Спирос Лукатос посочува дека јазикот на жителите во селото е „грчки“.<ref>Σπύρος Λουκάτος, Πολιτειογραφία της νομαρχιακής περιφέρειας της Θεσσαλονίκης, Μέρος Α’ Υποδιοικήσεις Βερροίας - Θεσσαλονίκης – Κατερίνης, Αθήνα 1987. Цитирано по: [https://web.archive.org/web/20090404135658/http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927]</ref> На пописот во 1912 година, селото е забележано повторно со грчки јазик и христијанска вероисповед.<ref name="freewebs/veria/count">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/veria.htm |title=Δημήτρης Λιθοξόου. Πληθυσμός και οικισμοί της περιοχής Βέροιας, 1886 - 1927 |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.today/20121205104420/www.freewebs.com/onoma/veria.htm |url-status=live }}</ref> К’нчов и Бранков го спомнуваат селото со 150 грчки жители (како село Рајко), додека во 1913 година е забележано со 56, а во 1920 година со 115 жители. Малку подоцна, грчките власти тука сместиле 47 бегалски семејства со вкупно 164 жители, така што бројот на жителите во 1928 година пораснал на 268. Во 1940 година, Рахово имало 420, во 1951 година 481, во 1961 година 487, во 1971 година 433, во 1981 година 470, а во 1991 година 501 жител.<ref name="НМЕМ" /> Во пописот од 2001 година, селото било забележано со 570 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 610 жители. {{Пописи-ЕМ|420|481|487|433|470|501|570|610}} == Знаменитости == * [[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица“ - Рахово (Берско)|Манастир „Рождество на Пресвета Богородица“]] од XII век == Самоуправа и политика == Селото припаѓа на општинската единица Бер со седиште во [[Бер|истоимениот]] град, која припаѓа на поголемата општина [[Бер (општина)|Бер]], во округот [[Иматија]]. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Рахи, во кој Рахово е единствено село. <!--== Општествени установи == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи}} {{Бер}} [[Категорија:Бер (општина)]] h10r25qo53gqu6glib5tlid7g7wdznm 0 1155869 5586830 5524131 2026-07-03T21:07:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586830 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Раички манастир | image = Рајчки манастир 2.jpg | caption = Поглед на манастирот | full = Манастир „Св. Ѓорѓи Победоносец“ | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = {{римски|14}} век | disestablished = | abbot = | diocese = [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевска]] | churches = [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рајчица|Црква „Св. Ѓорѓи]] | founder = [[Арсениј Бигорски]] | dedication = [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]] | people = | location = с. [[Рајчица]], [[Општина Дебар]] {{МКД}} | coord = {{coord|41|30|53|N|20|32|56|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = 1 црква, конаци, помошни објекти | public_access = да | other_info = [[Дебарско-реканска парохија]] }} '''Раички манастир''' (понекогаш и како '''Рајчки манастир''' или '''Рајчички манастир''') — преродбенички [[манастир]] во дебарското село [[Рајчица]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor= Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Прогласен е за [[Културно наследство на Македонија|споменик на културата на Македонија]]. Тој претставува женски манастир и е метох на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]]. Овој манастир се претпоставува дека е основан во почетокот на XIV век, како метох на Бигорскиот манастир. Сепак точната година на изградба на манастирските конаци и црква е [[1835]] година во времето кога игумен на Бигорскиот манастир бил архимандритот [[Арсениј Бигорски|Арсениј]] од [[Галичник]]. == Местоположба == Манастирот во селото [[Рајчица]] се наоѓа во непосредна близина на градот [[Дебар]], оддалечен на само 2 километри од центарот на градот.<ref name="книга">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/469935586|title=Makedonski manastiri|last=Ḱornakov, Dimitar.|date=1991|publisher=Matica makedonska|isbn=9989-48-558-5|location=Skopje|oclc=469935586}}</ref> == Историја == Во минатото, метохот на Свети Ѓорѓи функционирал како стопански дел на Бигорскиот манастир. Бил мошне богат и поседувал големи манастирски имоти, ниви и лозја. Овде се произведувале многу производи за потребите на Бигорскиот манастир. Низ годините, неколку пати бил напаѓан и рушен, но сепак грижата на игумените на Бигорската обител постојано го обновувала и одржувала овој метох. Најзаслужен ктитор, одговорен за неговата обнова е игумен Арсениј, под чие раководство била подигната денешната црква во 1835 година, а изградена врз темели на уште постара црква од {{римски|16}} век.<ref name="метох">{{Наведена мрежна страница|url=https://bigorski.org.mk/metosi-skitovi/rajchica/|title=Метох Свети Георгиј Победоносец|date=2016-12-18|work=bigorski.org.mk |accessdate=2023-01-14}}</ref> До 2000 година, од некогашниот метох на Бигорскиот манастир, опстојувала само црквата „Св. Ѓорѓи“, како и стопански згради во урнатини, кои се користеле за сместување сено.<ref name="книга" /> Со помош на самата [[Дебарско-кичевска епархија]] и големата финансиска помош на благородни организации, фондови и несебична помош на православните христијани од сите краишта од Македонија и надвор од неа, манастирот добил нови конаци, камбанарија и други помошни објекти. Во 2001 година се извршило осветување на новите објекти и започнал монашки живот.<ref name="книга" /> == Градби во манастирот == Од манастирскиот комплекс до денес се сочувани: манастирската црква, конаци и други помошни објекти. === Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рајчица === {{главна|Црква „Св. Ѓорѓи“ - Рајчица}} Црквата била подигната во 1835 година, а била осветена во 1836 година.<ref name="книга" /> === Параклис „Св. Григориј Палама, Нектариј Битолски и Јован Кукузел“ - Рајчица === {{главна|Параклис „Св. Григориј Палама, Нектариј Битолски и Јован Кукузел“ - Рајчица}} Параклисот посветен на [[Григориј Палама]], [[Нектариј Битолски]] и [[Јован Кукузел]] е од поново време. Осветен е во 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigorski.mk/index.php?content_type=feljton&action=details&record_id=42 |title=''Осветување на манастирскиот Параклис во манастирот „Свети Георгиј“ – с. Рајчица '' |accessdate=2016-04-27 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305003527/http://www.bigorski.mk/index.php?content_type=feljton&action=details&record_id=42 |url-status=dead }}</ref> Во него се чуваат мошти на патронот [[Јован Кукузел|Свети Јован Кукузел]]. == Стопанство == Сестринството на манастирот негува редок занает, кој им е главно занимање на сестрите, а тоа е изработката на епископски [[Митра|митри]]. Досега имаат изработено богослужбени одежди на многу епископи и патријарси, меѓу кои и [[Вселенски патријарх|Вселенскиот патријарх]]. Освен ова, сестрите се вклучени и во изработката на икони, на светогорски темјан, а од неодамна активно работат и во разрешувањето на проблеми на посебни социјални случаи, особено кај младите.<ref name="метох" /> Круни кои ги имаат изработени монахињите од манастирот ги носат владиците во Америка, Русија, Африка, Германија, Полска, Чешка, Бугарија, Србија, но најмногу во Грчката православна црква. Она по што се разликуваат нашите митри е раскошниот византиски стил на изработка.<ref name="sdk">{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/magazin/monahinite-od-manastirot-sveti-gorgi-vo-rajchitsa-izrabotuvaat-unikatni-mitri-za-episkopi-i-vladitsi-od-tsel-svet/|title=МОНАХИЊИТЕ ОД МАНАСТИРОТ „СВЕТИ ЃОРЃИ“ ВО РАЈЧИЦА ИЗРАБОТУВААТ УНИКАТНИ МИТРИ ЗА ЕПИСКОПИ И ВЛАДИЦИ ОД ЦЕЛ СВЕТ|date=2021-07-04|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2023-01-14}}</ref> При изработката на митрите е вклучено целото сестринство и тоа е главен извор на егзистенција во манастирот. Имаат изработени над 1.600 митри.<ref name="sdk" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Рајчки манастир 3.jpg|Воздушен поглед Податотека:Село Рајчица Манастр Св Ѓорѓија.jpg|Манастирската црква со езерото Податотека:Село Рајчица Свети Ѓорѓија.jpg|Поглед во дворот на манастирот со обновениот конак Податотека:Рајчки манастир.jpg|Поглед на манастирот со маалото Радовци </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Rajčica Monastery}} * [http://arheo.com.mk/2009/05/07/monastery-st-george-in-village-rajcica/ Манастирот Рајчица и црквата „Св. Ѓорѓи Победоносец“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160428050056/http://arheo.com.mk/2009/05/07/monastery-st-george-in-village-rajcica/ |date=2016-04-28 }} — Архео * [http://svetapetka.tripod.com/Mansvgeorgijrecica.html Манастир „Св. Ѓорѓи Победоносец“ - Рајчица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306102223/http://svetapetka.tripod.com/Mansvgeorgijrecica.html |date=2016-03-06 }} — Тетковско архијерејско намесништво {{КНМ-Дебар}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Раички манастир| ]] [[Категорија:Рајчица]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Дебарско-кичевската епархија]] eyhdzz769gm7lhvrk414zvnkwq28ogm 0 1157775 5586685 5203444 2026-07-03T14:06:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586685 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Delegati na prvoto zasedanie na ASNOM.jpg|мини|десно|Дел од делегатите на Првото заседание на АСНОМ.]] [[Податотека:Forma za legitimacija na ASNOM.pdf|мини|десно| Формулари на легитимации за членовите на АСНОМ]] [[Податотека:Pozdravna telegrama do Prvoto zasedanie na ASNOM.pdf|мини|десно|Поздравна телеграма до АСНОМ од 25-та дивизија на НОВ, Србија. (03.08.1944)]] [[Податотека:Prohor Pcinski, 1944.jpg|мини|лево| Манастир Прохор Пчински, каде е одржано Првото заседание на АСНОМ: Поглед кон манастирот.]] [[Податотека:Svecen del so govor na Brasnarov.jpg|мини|десно|Свечениот дел од отворањето на Првото заседание на АСНОМ со поздравна реч на Панко Брашнаров (2 август 1944)]] '''Првото заседание на АСНОМ''' е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Прохор Пчински (манастир)|Св. Прохор Пчински]]. Тоа претставува државно конституирање на македонскиот народ и народностите во Македонија во склоп на [[СФР Југославија|југословенската федерација]]. На него се донесени повеќе решенија, меѓу кои се решението за конституирање на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија [[АСНОМ]] во врховно законодавство и извршно тело на Македонија и заведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава, решение за донесување декларација за основните права на граѓаните во демократска Македонија.<ref>http://www.mn.mk/istorija/8276-Prvo-zasedanie-na-ASNOM{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Организирање== По објавувањето на одлуката за свикување на АСНОМ,<ref>[[s:АСНОМ , документ 1|Писмо на Иницијативниот одбор за свикување на Антифашистичкото Собрание за Народно Ослободуване на Македонија (АСНОМ)]]</ref> се пристапи кон избирање на делегатите за Собранието. Самиот начин на кој се избирале делегатите за АСНОМ не е сосема јасен. Во „Зборникот на документи од АСНОМ", издаден од Институтот за национална историја, има еден спис на ЦК [[КПМ]] од кој се гледа дека „електорскиот процес" се опишува вака - обласните комитети треба да ги избираат пратениците за „Прохор Пчински“ на месни конференции од по 5 - 6 лица. ==Текот на заседанието== Првото заседание на АСНОМ е одржано на [[2 август]] [[1944]] година во манастирот [[Прохор Пчински (манастир)|Св. Прохор Пчински]]. Заседанието започнало со изведување на песната „[[Изгреј зора на слободата]]“. На заседанието, кое во 17.15 часот го отвори најстариот делегат, учителот [[Панко Брашнаров]] од [[Велес]], со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[САД]] и [[Велика Британија]]. Панко Брашнаров го отвори заседанието со следните зборови: {{Главна|Говор на Панко Брашнаров на АСНОМ}} {{quote|...Другарки и другари народни претставители, Во овој момент, во ова историско место „Св. Отец Прохор Пчински“ и на овој историски ден - ИЛИНДЕН -, кога објавувам да е отворено Првото Антифашистичко собрание на народното ослободуење на Македонија, душата ми е преполнена со радост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од Пчиња и Вардар до Места и Бистрица, заплускујат е целата македонска земја, сакајќи да измијат од македонскиот народ десетвековниот ропски срам од пропасти на Самуиловата држава, за да се роди денеска нова, светла и слободна македонска држава. Во овој момент, земјата на нашите покојници - многубројни народни герои, паднали и посејали коските си по цела Македонија, им станује по лека и они во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, гледат идеална дружба на старите Илинденци - на Гоце Делчев и денешните Илинденци - младата македонска војска, и поставените темели за остварението на идеалот на две поколенија, на две епохи - слободна, обединена Македонија. Во знак на почитание спрема падналите јунаци, ја ве поканувам да им ја изразиме со еден минут молчание нашата вечна, бескрајна признателност (при помен на жертвите одава се минутно молчение). Вечна слава на падналите герои за слободата на Македонија! Другари народни претставители, жив сум свидетел на два Илиндена - 1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илиденската народна епопеја и Крушовската република. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жаждата му за слобода, борбата го дари со слободна Крушовска република. Но разјарениот башибозук и турската регуларна војска се нафрлија и го затрупаја оазисот на слободна Македонија - Крушовската република го потушија востанието и го стегнаја искрвавениот македонски народ во ново ропство. [[File:Народен собор - АСНОМ (2.8.1944).jpg|thumb|мини|лево|Народен собор и оро во дворот на Св. Прохор Пчински (2.8.1944)]] Животворениот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се менија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаја против денешниот непријател на целото човечество фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таја борба. Тој во неа виде возможност да ја помогне општата борба на сите поробени народи и целото слободољубиво човечанство и да го оствари својот вековен национален идеал. И ете како резултат на тригодишни крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите југословенски народи, помогна со крф и борба да се дојде до нова, братска, демократска и федеративна Југославија. Денеска на фториот, славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се стават темелите на македонската држава во која да се обедини и заживее нашиот народ онаков среќен живот каков го заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби. Да е жива нашата мила македонска федерална држава! Да е жива федеративна, демократска Југославија, заеднички покров на братските јужнословенски народи!...}} [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|десно|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] ==Работен дел на заседанието и донесени решенија== По свечениот дел од заседанието, бил отворен работниот дел од заседанието, кое работело според следниот дневен ред:<ref>„АСНОМ: документи“, Архив на Македонија, Скопје, 1984, том I, книга I, 126 стр.</ref> # Извештај на Иницијативниот одбор # Борба против окуппаторот - реферат на Иницијативниот одбор # Народно-демократската власт во Македонија (нејзината суштина, организација и задачи) - реферат на Иницијативниот одбор # Решенија на АСНОМ # Бирање на постојан работен Президиум на АСНОМ # Бирање на членови на АВНОЈ На Првото заседание на АСНОМ се донесени повеќе решенија меѓу кои и: * [[s:Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно тело на демократска Македонија|Решението за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 9|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на демократска Македонија]] * [[s:АСНОМ , документ 8|Решение на АСНОМ за воведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава]] * [[s:АСНОМ , документ 7|Решение на АСНОМ за прогласување на Илинден – 2 август за народен и државен празник на македонската држава]]. Покрај овие одлуки на ова заседание се прифатени решенијата од Второто заседание на [[АВНОЈ]], одобрена е работата на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб]] и [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]], донесено е решение за формирање на Комисија за испитување на воените злосторства направени од окупаторите и нивните слуги, како и комисија задолжена за изработување на законски проекти. Избрани се и 40 [[Список на делегати од АСНОМ пратеници за АВНОЈ|претставници]] на македонскиот народ во [[АВНОЈ]] и во неговиот Президиум. За претставници во [[Президиум на АВНОЈ|Президиумот на АВНОЈ]] се избрани: [[Димитар Влахов]], [[Методија Андонов - Ченто]], [[Михаило Апостолски]], [[Лазар Колишевски]], [[Бане Андреев]], [[Венко Марковски]] и [[Мара Нацева]]. Од заседанието до македонскиот народ е упатен [[s:АСНОМ , документ 5|Манифестот на Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ]], како и [[s:АСНОМ , документ 4|Прогласот од Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ за одржаното заседание на АСНОМ]]. Првото заседание на АСНОМ формира свој [[Президиум на АСНОМ|Президиум]], кој фактички претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]], за потпретседатели [[Панко Брашнаров]] и [[Емануел Чучков]], а за секретари: [[Љупчо Арсов]] и [[Владимир Полежиновски]]. == Поврзано == {{Ризница-врска|ASNOM}} * [[Список на делегати на Првото заседание на АСНОМ]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [[s:АСНОМ|АСНОМ]], Викиизвор * [https://www.marxists.org/makedonski/istorija/makedonija/nob/proglas-ck-kpm.htm Проглас од ЦК на Комунистичката партија на Македонија до македонскиот народ], 4 август 1944. * [http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19949&pR=15 АСНОМ прогласено за врховно, законодавно и извршно народно претставничко тело] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819102417/http://217.16.70.245/?pBroj=1539&stID=19949&pR=15 |date=2011-08-19 }} {{Македонија во Втората светска војна}} {{Македонско национално движење}} [[Категорија:АСНОМ]] [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонија во НОБ]] lytf53qvpq3dhnlrmeh1ibg9og56sl1 0 1160238 5586793 5516176 2026-07-03T19:53:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586793 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = РК Мешков Брест | image = | founded = 2002&nbsp;г. | fullname = | ground = Спортски комплекс Викторија | capacity = 3,740 | league = Прва белоруска лига<br />[[СЕХА лига]]<br /> | season = 2015/16 | position = '''1.''' место / 4. место | colour1 = #0000FF | colour2 = #FF0000 | colour3 = #FFFFFF | chairman= | manager= [[Сергеј Бебешко]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = }} '''РК Мешков Брест''' е [[ракомет]]ен клуб од [[Брест (Белорусија)|Брест]], [[Белорусија]]. Тие моментално се натпреваруват во првата белоруска лига, [[СЕХА лига]]та и во [[ЕХФ Лига на шампиони|ЕХФ Лигата на шампионите]]. Клубот е именуван во чест на Анатол Пјатрович Мешков, промотор на ракометот во Белорусија и спортски ентузијаст.<ref name="history">[http://en.bgk-meshkova.com/history.html Club history] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170729223529/http://en.bgk-meshkova.com/history.html |date=2017-07-29 }}, en.bgk-meshkova.com</ref> ==Историја== ===Основање=== Идејата за создавање професионална ракометна екипа датира од средината на 90-тите години, кога турнирот во спомен на [[Анатолиј Петрович Мешков]] редовно се одржувал во [[Брест (Белорусија)|Брест]] (последователно, овие натпревари станале дел од Купот на Белорусија меѓу машките екипи). Официјалниот роденден на ракометниот клуб „Брест“ по име Мешков се смета за [[9 април]] [[2002]] година, кога основачите на новосоздаденото јавно здружение добиле државен документ за регистрација. Иницијативата за настап на клубот првично им припаѓала на синовите на Анатолиј Петрович - Сергеј и Александар, кои сè уште продолжуваат да учествуваат активно во формирањето на тимот. Првиот состав на клубот му бил доверен на еден од најдобрите ученици на Анатолиј Мешков, [[Владимир Савко]]. Во март 2003 година, украинскиот селектор [[Николај Шарко]] станал главен тренер на клубот. ===2002-2010=== Владимир Костиучик стана првиот играч со кого беше потпишан и регистриран договор. Дебито на РК Мешков Брест во домашните натпреварувања, каде што [[РК СКА Минск]] бил неспорен водач, започнало на 11-то [[Белоруска ракометна лига|ракометно првенство]] на [[Белорусија]] (сезона 2002/2003). Првиот натпревар од првенството во земјата се одржал на [[24 октомври]] [[2002]] година, каде Брест победил со резултат од 42:17 против Аркатрон. Првиот натпревар на Купот на Белорусија Мешков Брест го одиграл на [[2 мај]] [[2003]] година. Во спортскиот комплекс на БРСУ, Мешков Брест го совладал СЦАФ со 23:18. Првата година од учеството на клубот Брест на државното првенство довело до невиден исход: судбината на првенството било решено во третиот, дополнителен натпревар од серијата плеј-оф, во кој ракометарите на Мешков Брест биле поразени од главниот конкурент РК Аркатрон. Сепак, капитенот на екипата на Брест [[Владимир Галушко]] бил прогласен за најдобар играч на првенството. Најдобар стрелец на клубот станал [[Едуард Јаковенко]] (183 погодоци). Второто место во дебитантската сезона, раководството на клубот го сметало за неуспех. Затоа, тие решиле да ја раскинат соработката со украинскиот селектор Николај Шарко, а на чело на тренерската позиција застанал Владимир Савко. Така, во сезоната 2003-2004 година, РК Мешков Брест немал поголеми конкуренти во белоруското првенство. Тимот изгубил само еднаш и имал вкупно 32 победи, што било обележано со освоената прва титула во земјава во историјата на клубот. Поединечни награди биле доделени на [[Николај Галмак]] за најдобар голман, [[Максим Нехајчик]] за најдобар дефанзивец, [[Владимир Галушко]] за најдобар играч во задната линија (тој исто така станал и најпродуктивниот играч во тимот на Брест, постигнувајќи 148 голови). Првиот натпревар во Европскиот куп Брест го имал на 17 октомври 2003 година против Тбилиси. Првата победа на Евро турнирот датира од истиот датум: Брест го совладал грузискиот клуб со резултат од 32:14 во првиот натпревар од второто квалификациско коло од Купот на ЕХФ. Во сезоната 2004/2005, Мешков БГК го поминал целото првенство без изгубени бодови, освојувајќи двојна круна (покрај тоа што го освоил првенството, тимот го освоил и Купот на Белорусија). Николај Галмак (кој го сменил своето име во Зенко) повторно бил признат за најдобар голман, Максим Нехајчик - дефанзивец и Михаил Усачев - играч на задната линија. Покрај тоа, специјални награди од [[Белоруска ракометна федерација|Белоруската ракометна федерација]] им биле доделени на Андреј Мохалов и Владимир Костиучик (за повеќегодишна посветеност на ракометот). Важна пресвртница во историјата на клубот било дебито во Лигата на шампионите. Тимот го одиграл првиот натпревар на [[9 октомври]] [[2004]] година во данскиот Гудма против локалниот клуб со исто име. На турнирот екипата ја забележала и првата победа: на 16 октомври 2004 година против словенечката „Горење“ во Минск - 31:29. Една година подоцна, екипата на Брест по третпат го освоила белоруското првенство, за време на кое Мешков БГК само еднаш само еднаш бил поразен, но во купот бил поразен . во решавачкиот натпревар против Минск. Сезоната 2005/2006 година била одбележана и со фактот што за првпат во државното првенство учествувал и вториот тим на РК Мешков Брест, составен главно од младинци на Брест. РК Мешков Брест повторно настапувал во групната фаза во Лигата на шампионите. По завршувањето на групната фаза, за тренер беше назначен рускиот специјалист Анатолиј Драчев. Сезоната била обележана со отворање на нова спортска сала. На [[21 април]] [[2006]] година, РК Мешков за првпат астапил во новата арена. Клубот успеал да ги освои двата домашни турнири - првенството и Купот на земјата - во сезоната 2006/2007, победувајќи на сите натпревари без исклучок. Ракометарите на РК Мешков Брест-2 го освоиле високото трето место, а играчите на овој тим, Олег Рагозин и Константин Куриленко, кој подоцна играл во главниот тим на БГК, станале главни стрелци на првенството, постигнувајќи 233 и 181 голови, соодветно. Екипата повторно настапила во групната фаза од Лигата на шампионите. Во средината на јануари 2007 година, Владимир Савко повторно станал главен тренер. Од септември до април, во Балтичката лига учествувале десет клуба од Белорусија, Литванија, Латвија и Естонија. Според резултатите од двомечот, РК Мешков Брест завршил на второто место. Во сезоната 2007/2008 година, ракометниот клуб Брест повторно го повторил успехот од претходната година, станувајќи шампион и победник на Купот на земјата, како и освојување на турнирот кој веќе станал традиционален, посветен на сеќавањето на Анатолиј Петрович Мешков. Во сезоната 2008/2009, Мешков Брест го загубил водството во државното првенство во корист на [[РК Динамо Минск]]. На државното првенство, ракометарите на клубот Брест го освоиле второто место, но Купот на Белорусија повторно бил освоен. Еден од најдобрите играчи на белоруското првенство станал [[Константин Куриленко]]. Во државното првенство на земјата и Купот на Република Белорусија 2009/2010 година, екипата на Брест ја зазел втората позиција, а во следната сезона (2010/2011) БГК го освоил Купот. Во првенството на Белорусија, „Мешковци“ го освоиле второто место, додека Виталиј Черепенко (голман), Роман Колешев (лево крило), Јуриј Громико (пивот) биле признати како најдобри на своите позиции. Од сезоната 2012/13 РК Мешков Брест учествува во [[СЕХА лига|Југоисточната ракометна лига]], и во својата прва сезона клубот го освоил четвртото место<ref>[http://seha-liga.com/ Официальный сайт SEHA League] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170727013054/http://seha-liga.com/ |date=2017-07-27 }}{{ref-hr}}</ref>. ===2010-денес=== По третпат во низа, РК Мешков Брест го освоил традиционалниот претсезонски турнир во Купот на „Белгазпромбинк“. Тимот ја започнува сезоната 2010/2011 со нов главен тренер - Алексеј Пчелјакова. Екипата успеала да го освои купот на Белорусија, но во првенството завршиле на второто место. И во оваа сезона не успеале да ја поминат групната фаза од Лигата на шампиони. Во сезоната 2011/2012 година, екипата завршила на третото место на традиционалниот претсезонски турнир во август. Оваа сезона, клубот ја прославил својата 10-годишнина од основањето на клубот. Но сезоната доживеала тотален неуспех бидејќи екипата не освоила ниту еден трофеј. Но, европската сезона се покажала како една од најуспешните. За првпат во својата историја, екипата на Брест успеала да стигне до четвртфиналната фаза од Лигата на шампионите. Во сезоната 2012/2013 година, екипата завршила на третото место во првенството и не успеала да го освои купот. За првпат клубот настапил во СЕХА лигата, каде завршил на 4 место. Сезоната 2013/2014 започнала под водство на нов главен тренер - хрватскиот специјалист [[Жељко Бабиќ]]. Екипата завршила на третото место на традиционалниот претсезонски турнир во август. Екипата успеала да стане шампион на Белорусија по шести пат во својата историја, а бил освоен и купот. Во СЕХА лигата екипата го освоила сребрениот медал. Во Лигата на шампионите, по поминувањето на групната фаза, Мешков бил елиминиран од Берлин. Сезоната 2014/2015 РК Мешков Брест ја започнал со квалификациите во Лигата на шампионите, што се одржале во Брест. Победувајќи го [[РК Таргос Бево]] (Холандија) со резултат 36:23, а потоа и [[РК Татран]] (Словачка) - 26:24, РК Мешков Брест влегол во групната фаза од Лигата на шампионите. На ждребот се определија следниве клубови како соперници на Брест: [[ТХВ Кил|Кил]] (Германија), [[РК Париз Сен-Жермен|ПСЖ]] (Франција), [[РК Логроно|Логроно]] (Шпанија), [[РК Загреб|Загреб]] (Хрватска) и [[РК Металург|Металург]] (Македонија). Откако клубот освоил 6 бода (2 победи, 2 реми, 6 порази), завршил на 5-то место, место кое не дозволува пласман во следната фаза. Истата 2015/2016, Мешков Брест повторно учествувал во СЕХА лигата. Според резултатите од редовното првенство, екипата на Брест завршила на 3-то место, што им овозможило да учествуваат во Фајнал Фор на овој турнир. Шест екипи учествувале во финалето (првите две директно во полуфиналето, а екипите кои ги зазеле местата од трето до шесто одиграле 1/4 финале). Мешков успешно ја совладал првата граница и стигнал до полуфиналето. Во оваа фаза, [[РК Вардар|Вардар]] бил поразен, а Мешков стигнал до финалето на СЕХА-лигата, втора сезона по ред. И втората сезона по ред Мешков станал вице шампион, бидејќи во финалето бил поразен од унгарскиот [[РК Веспрем|Веспрем]] - 21:32. Во пролетта 2015 година, клубот потпишал со [[Даинис Криштопанс]], [[Александар Тјуменцев]], [[Павел Атман]]. Во сезоната 2016/2017 година, Мешков го освоил традиционалниот августовски претсезонски куп. На 7 февруари 2017 година бил одбележан 80-тиот роденден на основачот на ракометот во регионот на Брест, почесен тренер на Белорусија, Анатолиј Петрович Мешков. Натпреварот против унгарскиот „Пик“ бил посветен на овој датум на годишнината. Во своето петто финале од четири СЕХА-лиги, РК Мешков Брест го освоил третото место. Во сезоната 2017/2018 година, Мешков по шести пат го освоил турнирот во Купот на „Белгазмпромбанк“, а исто така екипата ја освоила и двојната круна во Белорусија. Во СЕХА лигата завршила на 4 место, додека во Лигата на шампиони биле елиминирани во шеснаесетфиналето. За сезоната, клубот одиграл рекордни 70 натпревари. Во сезоната 2018/2019 година, Мешков по седми пат го освоил турнирот во Купот на „Белгазмпромбанк“, станал шампион на Белорусија, и сребрен медалист во Купот. ==Титули== *'''Прва белоруска лига''' **'''Победник (11)''': 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 **'''Второпласиран (5):''' 2003, 2009, 2010, 2011, 2012 *'''Белоруски куп''' 11 **2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 *'''[[СЕХА лига]]''' ** '''Победник''': 2013 **'''Финалист (2):''' 2014, 2015 ** '''3 место'''(2): 2017, 2019 ===Историска статистика=== ==Статистика== {| class="wikitable sortable" !align="center"|Сезона !align="center"|Белорускка лига. !align="center"|Белоруски куп !align="center"|ЕХФ Куп !align="center"|ЕХФ Лига на шампиони !align="center"|Балканска лига !align="center"|Сеха лига |- |2018/2019 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Шеснаесетфинале | | align="center" |[[Image:Bronze medal icon.svg|25px]] |- |2017/2018 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Шеснаесетфинале | | align="center" |4 |- |2016/2017 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Шеснаесетфинале | | align="center" |[[Image:Bronze medal icon.svg|25px]] |- |2015/2016 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Шеснаесетфинале | | align="center" |4 |- |2014/2015 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Групна фаза | | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] |- |2013/2014 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |3-та квал.фаза | | | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] |- |2012/2013 | align="center" |[[Image:Bronze medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |3-та квал.фаза | | | align="center" |4 |- |2011/2012 | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |Четвртфинале | | | |- |2010/2011 | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |2-ра квал.фаза | | | |- |2009/2010 | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |Фаза 32 | | | |- |2008/2009 | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |Фаза 32 | align="center" |Квал. фаза | align="center" |[[Image:Bronze medal icon.svg|25px]] | |- |2007/2008 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Групна фаза | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | |- |2006/2007 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Групна фаза | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | |- |2005/2006 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Групна фаза | | |- |2004/2005 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | | align="center" |Групна фаза | | |- |2003/2004 | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Gold medal icon.svg|25px]] | align="center" |Шеснаесетфинале | | | |- |2002/2003 | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | align="center" |[[Image:Silver medal icon.svg|25px]] | | | | |} === Еврокупови=== {{легенда|#cfe9f5| Натпреварите што ги игра Мешков на домашен терен се обележани со сина позадина |border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable" |- bgcolor="#C0C0C0" ! Сезона || Првенство|| Фаза|| Клуб|| 1 натпревар|| 2 натпревар|| Вкупно |- |rowspan="3"|2003/04 |rowspan="3"|[[ЕХФ Куп]] |2 фаза |align="left"|{{Знаме|Грузија|1990}} [[РК Шевардени]] |32:14 |bgcolor="#cfe9f5"|29:17 |'''61:31''' |- |3 фаза |align="left"|{{Знаме|Унгарија}} [[РК Ѓер]] |22:27 |bgcolor="#cfe9f5"|32:26 |'''54:53''' |- |1/8 финале |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Олборг]] |bgcolor="#cfe9f5"|30:30 |27:31 |'''57:61''' |- |rowspan="4"|2004/05 |rowspan="4"|[[Лига на шампиони во ракомет|Лига на шампиони]] |Квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Португалија}} [[РК Порто]] |10:0 |bgcolor="#cfe9f5"|10:0 |'''20:0''' |- |rowspan="3"|Група C |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Гудме]] |17:36 |bgcolor="#cfe9f5"|23:25 |rowspan="3"|'''<small>4-то <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Словенија}} [[РК Горење]] |bgcolor="#cfe9f5"|31:29 |17:27 |- |align="left"|{{Знаме|Русија}} [[Чеховские Медведи]] |bgcolor="#cfe9f5"|29:34 |26:33 |- |rowspan="4"|2005/06 |rowspan="4"|Лига на шампиони |Квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Норвешка}} [[РК Сандефјорд]] |31:27 |bgcolor="#cfe9f5"|26:21 |'''57:48''' |- |rowspan="3"|Група E |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[ТХВ Кил]] |28:35 |bgcolor="#cfe9f5"|31:37 |rowspan="3"|'''<small>4-то <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Колдинг]] |bgcolor="#cfe9f5"|27:29 |28:29 |- |align="left"|{{Знаме|Полска}} [[РК Висла Плоцк]] |23:31 |bgcolor="#cfe9f5"|28:22 |- |rowspan="4"|2006/07 |rowspan="4"|Лига на шампиони |Квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Холандија}} [[РК Фолендам]] |31:23 |bgcolor="#cfe9f5"|24:25 |'''55:48''' |- |rowspan="3"|Група B |align="left"|{{Знаме|Швајцарија}} [[РК Шафхаузен]] |20:30 |bgcolor="#cfe9f5"|23:28 |rowspan="3"|'''<small>4-е <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Унгарија}} [[РК Пик]] |bgcolor="#cfe9f5"|24:30 |23:28 |- |align="left"|{{Знаме|Шпанија}} [[РК Сиудад Реал]] |bgcolor="#cfe9f5"|27:34 |29:39 |- |rowspan="4"|2007/08 |rowspan="4"|Лига на шампиони |Квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Србија}} [[РК Црвена Ѕвезда]] |33:25 |bgcolor="#cfe9f5"|38:28 |'''71:53''' |- |rowspan="3"|Група B |align="left"|{{Знаме|Босна и Херцеговина}} [[РК Босна Сараево]] |20:28 |bgcolor="#cfe9f5"|30:24 |rowspan="3"|'''<small>4-е <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Словенија}} [[РК Горење]] |bgcolor="#cfe9f5"|30:36 |28:37 |- |align="left"|{{Знаме|Унгарија}} [[РК Пик]] |bgcolor="#cfe9f5"|22:24 |24:33 |- |rowspan="3"|2008/09 |Лига на шампиони |Квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Литва}} [[РК Гранитас]] |27:27 |bgcolor="#cfe9f5"|32:32 |'''59:59''' |- |rowspan="2"|ЕХФ Куп |2 фаза |align="left"|{{Знаме|Белорусија}} [[РК СКА]] |25:23 |bgcolor="#cfe9f5"|32:28 |'''57:51''' |- |3 фаза |align="left"|{{Знаме|Русија}} [[РК Динамо]] |23:31 |bgcolor="#cfe9f5"|36:29 |'''59:60''' |- |2009/10 |[[Куп на победниците на куповите во ракомет|КПК]] |3 фаза |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Холстебро]] |23:31 |bgcolor="#cfe9f5"|33:29 |'''56:60''' |- |2010/11 |ЕХФ Куп |2 фаза |align="left"|{{Знаме|Македонија}} [[РК Металург]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:23 |23:32 |'''51:55''' |- |rowspan="3"|2011/12 |rowspan="3"|КПК |3 фаза |align="left"|{{Знаме|Македонија}} [[РК Пелистер]] |bgcolor="#cfe9f5"|27:20 |26:25 |'''53:45''' |- |1/8 финале |align="left"|{{Знаме|Шведска}} [[РК Луги]] |bgcolor="#cfe9f5"|37:19 |25:24 |'''62:43''' |- |1/4 финале |align="left"|{{Знаме|Шпанија}} [[РК Арагон]] |bgcolor="#cfe9f5"|24:26 |25:29 |'''49:55''' |- |rowspan="3"|2012/13 |rowspan="3"|ЕХФ Куп |1 фаза |align="left"|{{Знаме|Италија}} [[РК Конверсано]] |bgcolor="#cfe9f5"|38:19 |34:23 |'''72:42''' |- |2 фаза |align="left"|{{Знаме|Хрватска}} [[Нексе]] |31:30 |bgcolor="#cfe9f5"|35:30 |'''66:60''' |- |3 фаза |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[РК Гепинген]] |17:29 |bgcolor="#cfe9f5"|24:29 |'''41:58''' |- |rowspan="3"|2013/14 |rowspan="3"|ЕХФ Куп |1 квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Израел}} [[РК Макаби]] |bgcolor="#cfe9f5"|25:19 |34:24 |'''59:43''' |- |2 квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Русија}} [[Пермские медведи]] |30:26 |bgcolor="#cfe9f5"|29:25 |'''59:51''' |- |3 квал. фаза |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[Фихсе Берлин]] |20:22 |bgcolor="#cfe9f5"|20:21 |'''40:43''' |- |rowspan="7"|2014/15 |rowspan="7"|Лига на шампиони |rowspan="2"|Квал. турнир<br> Група 1 |align="left"|{{Знаме|Холандија}} [[Таргос Бево]] |bgcolor="#cfe9f5" colspan="2"|36:23 |rowspan="2"|'''<small>1-во <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Словачка}} [[РК Татран]] |bgcolor="#cfe9f5" colspan="2"|26:24 |- |rowspan="5"|Група А |align="left"|{{Знаме|Шпанија}} [[РК Логроњо]] |31:39 |bgcolor="#cfe9f5"|33:33 |rowspan="5"|'''<small>5-то <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Македонија}} [[РК Металург]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:24 |27:27 |- |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[ТХВ Кил]] |bgcolor="#cfe9f5"|24:25 |22:33 |- |align="left"|{{Знаме|Франција}} [[РК Париз Сен-Жермен]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:29 |25:36 |- |align="left"|{{Знаме|Хрватска}} [[РК Загреб]] |bgcolor="#cfe9f5"|26:22 |23:25 |- |rowspan="7"|2015/16 |rowspan="7"|Лига на шампиони |rowspan="5"|Група C |align="left"|{{Знаме|Србија}} [[РК Војводина]] |bgcolor="#cfe9f5"|34:22 |35:26 |rowspan="5"|'''<small>1-во <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Словачка}} [[РК Татран]] |30:20 |bgcolor="#cfe9f5"|32:26 |- |align="left"|{{Знаме|Русија}} [[Чеховские Медведи]] |33:27 |bgcolor="#cfe9f5"|32:26 |- |align="left"|{{Знаме|Шпанија}} [[РК Логроњо]] |bgcolor="#cfe9f5"|31:33 |32:28 |- |align="left"|{{Знаме|Португалија}} [[РК Порто]] |28:29 |bgcolor="#cfe9f5"|34:27 |- |Стык. матчи C+D |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Скерн]] |31:31 |bgcolor="#cfe9f5"|27:23 |'''58:54''' |- |1/8 финале |align="left"|{{Знаме|Полска}} [[РК Виве]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:32 |30:33 |'''58:65''' |- |rowspan="8"|2016/17 |rowspan="8"|Лига на шампиони |rowspan="7"|Група В |align="left"|{{Знаме|Полска}} [[РК Виве]] |bgcolor="#cfe9f5"|24:29 |27:35 |rowspan="7"|'''<small>5-то <br>место</small>''' |- |align="left"|{{Знаме|Македонија}} [[РК Вардар]] |27:31 |bgcolor="#cfe9f5"|30:26 |- |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[Рајн-Некар Левен]] |bgcolor="#cfe9f5"|30:28 |24:25 |- |align="left"|{{Знаме|Хрватска}} [[РК Загреб]] |27:22 |bgcolor="#cfe9f5"|21:21 |- |align="left"|{{Знаме|Унгарија}} [[РК Пик]] |22:24 |bgcolor="#cfe9f5"|25:23 |- |align="left"|{{Знаме|Шведска}} [[РК Кристијанштад]] |bgcolor="#cfe9f5"|32:27 |29:29 |- |align="left"|{{Знаме|Словенија}} [[РК Цеље]] |bgcolor="#cfe9f5"|29:29 |36:36 |- |1/8 финале |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[РК Фленсбург]] |bgcolor="#cfe9f5"|25:26 |26:28 |'''51:54''' |- |rowspan="7"|2017/18 |rowspan="7"|Лига на шампиони |rowspan="7"|Група В |align="left"|{{Знаме|Полска}} [[Виве]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:25 | |rowspan="7"|<!-- '''<small>-е <br>место</small>'''--> |- |align="left"|{{Знаме|Франција}} [[ПСЖ]] |28:32 |bgcolor="#cfe9f5"| |- |align="left"|{{Знаме|Унгарија}} [[РК Веспрем]] |bgcolor="#cfe9f5"|26:29 | |- |align="left"|{{Знаме|Данска}} [[РК Олборг]] |23:20 |bgcolor="#cfe9f5"| |- |align="left"|{{Знаме|Словенија}} [[РК Цеље]] |33:33 |bgcolor="#cfe9f5"|29:24 |- |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[ТХВ Кил]] |bgcolor="#cfe9f5"|24:25 |23:33 |- |align="left"|{{Знаме|Германија}} [[РК Фленсбург]] |bgcolor="#cfe9f5"|28:30 |30:37 |- |} Постигнувања во европска конкуренција * Бројот на сезони во европските натпреварувања е ''15'', вклучително и во [[Лига на шампионите во ракомет|Лигата на шампиони]] - ''9'', [[ЕХФ Куп]] - ''5'', [[Куп на победниците на куповите во ракомет]] - ''2''. * Учесник во 1/4 финалето на Купот на победниците во (2011/12), 1/8 финалето на Лигата на шампионите (2015/16 и 2016/17) и Купот на ЕХФ (2003/04). * Најголема победа е 38:19 против РК Конверсано, [[Италија]], 2012/13). * Најголем пораз е 17:36 против РК Гудме, [[Данска]], Шампионски лига 2004/05). * Екипата го одиграла својот 100-ти натпревар во Европските купови дома против унгарскиот Пик (25:23, Лига на шампиони 2016/17, група Б) * Најголем број на натпревари - [[Љубо Вучиќ]] (57). * Најмногу голови: вкупно - [[Растко Стојковиќ]] (258, 89), по натпревар - Михаил Усачев (16). ; Биланс на игри на европски клупски турнири {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=36%|Турнир ! width=10%|Натпревари ! width=8%|{{comment| П|Победи}} ! width=8%|{{comment| Н |Нерешени}} ! width=8%|{{comment| П | Порази}} ! width=10%|{{comment| ДГ | Дадени голови}} ! width=10%|{{comment| ПГ | Примени голови}} ! width=10%|{{comment| Г+/- | Голова разлика}} |- | align=left|[[Лига на шампиони во ракомет]]||84||29||10||45||2322||2396||−74 |- | align=left|[[ЕХФ Куп]]||24||15||1||8||676||608||+68 |- | align=left|[[Куп на победниците на куповите во ракомет|КПК]]||8||5||0||3||220||203||+17 |- ! align=left|Вкупно||116||49||11||56||3218||3207||+11 |} ''* податоци до 1 јануари 2018 година.'' ==Состав== : ''Согласно [https://meshkovbrest.by/ru/roster.asp?season=2020MEN официјалното мрежно место на клубот] '' {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:95%" |- !style="background: #2a52be; color:white" align=center width=35 | № !style="background: #0076ff; color:white" align=center width=170 | Играч !style="background: #2a52be; color:white" align=center width=170 | Земја !style="background: #0076ff; color:white" align=center width=100 | Дата на раѓање !style="background: #2a52be; color:white" align=center width=170 | Поранешен клуб !style="background: #0076ff; color:white" align=center width=50 | Година на доаѓање |- !colspan=6 style="background: #cfe9f5" align=right| Голмани |- | 1 |align=left| Иван Пешиќ |align=left| {{Знаме|Хрватска}} | 17.03.1989 |align=left| {{Знаме|Словенија}} Марибор | 2013 |- | 12 |align=left| Иван Мацкевич |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 08.05.1991 |align=left| {{Знаме|Романија}} [[РК Стеауа]] | 2017 |- | 21 |align=left| [[Иљја Усик]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 13.08.1998 |align=left| | |- !colspan=6 style="background: #cfe9f5" align=right| Крайние |- | 14 |align=left| Андреј Јуринок |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 21.09.1996 |align=left| {{Знаме|Белорусија}} [[РК СКА Минск]] | 2016 |- | 24 |align=left| [[Максим Баранов]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 11.04.1988 |align=left| {{Знаме|Романија}} [[РК Одорхеју Секујеск]] | 2018 |- |31 |align=left| Симон Разгор |align=left| {{Знаме|Словенија}} | 18.09.1985 |align=left| {{Знаме|Словенија}} Марибор | 2014 |- | 45 |align=left| Дарко Џукиќ |align=left| {{Знаме|Србија}} | 11.12.1994 |align=left| {{Знаме|Полска}} [[РК Келце]] | 2018 |- | 55 |align=left| [[Никита Вајлупов]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 30.07.1995 |align=left| {{Знаме|Белорусија}} [[РК СКА Минск]] | 2019 |- | 76 |align=left| [[Иљја Томашук]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 28.06.2000 |align=left| |- !colspan=6 style="background: #cfe9f5" align=right| Линейные |- | 5 |align=left| Бранко Канкараш |align=left| {{Знаме|Црна Гора}} | 28.05.1988 |align=left| | 2019 |- | 22 |align=left| Вјачеслав Шумак |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 22.12.1988 |align=left| ''од младите категории'' | 2006 |- | 42 |align=left| Артем Селвесјук |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 08.12.1992 |align=left| {{Знаме|Унгарија}} Мезокевезд | 2017 |- !colspan=6 style="background: #cfe9f5" align=right| Разыгрывающие |- | 7 |align=left| Артем Кулак |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 23.02.1996 |align=left| {{Знаме|Белорусија}} Витјаз | 2015 |- | 9 |align=left| Александар Шкурински |align=left| {{Знаме|Русија}} | 11.04.1995 |align=left| {{Знаме|Русија}} [[РК СКИФ (Краснодар)]] | 2017 |- | 10 |align=left| [[Александр Бочко]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 15.08.1989 |align=left| {{Знаме|Финска}} [[Рихимјаки Кокс]] | 2018 |- !colspan=6 style="background: #cfe9f5" align=right| Полусредние |- | 8 |align=left| Марко Паниќ |align=left| {{Знаме|Босна и Херцеговина}} | 10.03.1991 |align=left| {{Знаме|Полска}} Азоти-Пулави | 2019 |- | 17 |align=left| Немања Обрадовиќ |align=left| {{Знаме|Србија}} | 08.01.1991 |align=left| {{Знаме|Полска}} [[РК Висла (Плоцк)]] | 2019 |- | 20 |align=left| Вилијам Акамбре]] |align=left| {{Знаме|Франција}} | 08.04.1988 |align=left| {{Знаме|Унгарија}} [[РК Веспрем]] | 2019 |- | 66 |align=left| Јака Малус |align=left| {{Знаме|Словенија}} | 15.06.1996 |align=left| {{Знаме|Словенија}} [[РК Цеље]] | 2019 |- | 99 |align=left| [[Антон Калистов]] |align=left| {{Знаме|Белорусија}} | 06.01.2000 |align=left| | |} ===Стручен штаб=== {{Col-begin}} {{col-2}} * Главен тренер — {{Знаме|Шпанија}} [[Раул Алонсо]] * Тренер — Себастија Салват * Тренер на голманите — [[Роландо Пушник]] * Доктор — Дмитриј Лукашевич * Главен тренер БГК-2 — Андреј Мочалов * Помошен тренер БГК-2 — Леонид Вашкевич {{col-end}} ==Познати поранешни тренери== * {{знамеикона|BLR}} Анатолиј Петрукович * {{знамеикона|CRO}} [[Жељко Бабиќ]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.bgk-meshkova.com/ Официјално мрежно место ]{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мешков Брест}} [[Категорија:Ракометни клубови од Белорусија]] [[Категорија:Брест (Белорусија)]] qr17s52fs0cuy6w18bfvjyt3u8jts0c 0 1165153 5586771 5492603 2026-07-03T18:47:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586771 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Псков | settlement_type = Град | image_skyline = [[File:Pskov asv07-2018 Kremlin aerial2.jpg|300п]] | image_caption = | latd = 57 | latm = 49 | lats = | longd = 28 | longm = 20 | longs = | pushpin_map = Русија | pushpin_map_caption = Локација во Русија | image_shield = Pskovgfull.svg | shield_size = 100п | image_flag = Flag of Pskov (Pskov oblast).svg | flag_size = 100п | holiday=July&nbsp;23 | population_total = {{increase}} 208,145 | population_as_of = 2016 | area_total_km2 = 95.60 | population_density_km2 = 2177.25 | elevation_m = 45 | timezone = [[Московско време|МСК]] | utc_offset = +3 | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{flagu|Русија}} | subdivision_type1 = [[Федерални субјекти на Русија|Фед. субјект]] | subdivision_name1 = [[Псковска област]] | subdivision_type2 = Админ. центар на | subdivision_name2 = Псковска област <br /> Псковски реон <br /> Град Псков | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иван Цецерскиј | established_date = 903 г. | established_title = Првпат спомнат | postal_code_type = Поштенски факс | postal_code = 180xxx | area_code = +7 8112 | website = http://www.pskovgorod.ru/ }} '''Псков''' — град и административен центар на [[Псковска област|Псковската област]] во [[Русија]], сместен околу 20 километри источно од границата со [[Естонија]], на реката [[Великаја (река)|Великаја]]. Според пописот од 2012 година, во градот живеат 203,279 лица. ==Историја== ===Рана историја=== Псков е еден од најстарите градови во Русија. Името на градот, кое првично било „Плесков“, може слободно да се преведе како "[градот] на жуборливи води". Градот првпат се спомнува во 903 година, во документ во кој пишува дека [[Игор I]] се оженил со локална девојка, [[Олга Киевска|Св.&nbsp;Олга]]. Псковјани оваа година ја сметаат за година на основање на градот, и во 2003 година бил прославен голем јубилеј од 1,100. годишнината на градот. Прв кнез на Псков бил [[Судислав]], најмладиот син на [[Владимир I Велики]]. Откако бил притворен од неговиот брат [[Јарослав I Мудриот|Јарослав]], тој не бил ослободен сè додека Јарослав не починал неколку децении подоцна. Во 12. и 13. век, градот бил придодаден кон [[Новгородска Република|Новгородската Република]]. Во 1241 година, Псков бил заземен од [[Тевтонски ред|Тевтонскиот ред]], но [[Александар Невски]] повторно го освоил неколку месеци подоцна. Со цел да обезбедат независност, Псковјаните избрале литвански кнез, [[Довмонт Псковски|Довмонт]], кој бил католик преобратен во православната вера, за нивни воен предводник и кнез во 1266 година. Тој го изѕидал градот, ги победил тевтонците во една битка и го освоил поголемиот дел од Естонија. Неговите посмртни остатоци и мечот се наоѓаат во кремаљот во Псков, а тврдината која тој ја изградил сѐ уште го носи името „Давмонтов град“. [[File:Pskov asv07-2018 Kremlin view from east img2.jpg|thumb|left|[[Псковски Кром|Псковскиот Кром]] (или Кремаљ)]] ===Псковска Република=== {{Главна|Псковска Република}} До 14. век, градот бил главен град на де факто суверената [[Псковска Република]]. Најмоќна сила на градот биле трговците кои го донеле до [[Ханза]]. Независноста на Псков формално била признаена од Новгород во 1348 година. Неколку години подоцна, [[вече]]то на градот донело на сила закон (наречен Повелба на Псков), кој бил еден од главните извори на [[Судебник од 1497|серускиот законик]] издаден во 1497 година. [[File:BrullovKP OsadaPskovPolGTG.jpg|мини|десно|250п|''Опсадата над Псков предводена од [[Стефан Батори]]'', од [[Карл Брјулов]]]] Псков бил еден од најзападните руски градови и една од најзначајните врски со Европа. Поради неговата важност, градот бил мета на разни напади низ својата историја. [[Псковски Кром|Псковскиот Кром]] (или Кремаљ) издржал дваесет и шест опсади само во 15. век. Во еден момент, градот бил опкружен со пет камени ѕидови, правејќи го практично непробоен. Во градот во тој период просперирало иконописно училиште, кое било сметано за најдобро во Русија. Многу карактеристични одлики од [[архитектура на Русија|руската архитектура]] првпат биле воведени во Псков. Конечно, во 1510 година, градот бил потпаднал под [[Големо Московско Кнежевство|Московското Кнежевство]].<ref name="nyt79">Maclean, Fitzroy (March 18, 1979). [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50A1FFB3A5511728DDDA10994DB405B898BF1D3 Pskov: A Journey Into Russia's Past], ''[[The New York Times]]''</ref> Депортацијата на благородничките семејства во [[Москва]] е предмет на операта ''[[Псковитјанка]]'' (1872) од [[Николај Римски-Корсаков]]. Како втор најголем град во Московското Кнежевство, Псков сѐ уште бил привлечен за непријателските војски. Градот издржал долготрајна опсада 50,000-силна полска војска во текот на последната етапа од [[Ливонска војна|Ливонската војна]] (1581–1582). Кралот на Полска, [[Стефан Батори]] извршил околу триесет напади за да влезе во градот, кој бил бранет главно од цивили. Дури и кога еден од ѕидовите паднал, Псковјаните успеале да ја пополнат празнината и да го одбијат нападот. „Неверојатно е како градот ме потсеќа на Париз“, напишал еден од французите кој присуствувал на опсадата предводена од Батори. ===Модерна историја=== Освојувањето на [[Естонија]] и [[Латвија]] од страна на [[Петар Велики]] во текот на [[Голема северна војна|Големата северна војна]] во почетокот на 18. век го означил крајот на традиционалната улога на Псков како витална гранична тврдина и како порта кон внатрешниот дел на Русија. Како последица, значајноста на градот опаднала драматично, иако тој служел како седиште на одделната [[Псковска губернија]] од 1777 година. Во текот на [[првата светска војна]], Псков станал центар на поголемиот дел активности позади првиот фронт и по Руско-Германската мировна конференција (22 декември 1917 - 3 март 1918), во зимата 1917-1918 германската царска војска извршила инвазија на овој простор. Псков исто така бил окупиран од естонскките воени сили помеѓу 25 мај 1919 и 28 август 1919 година во текот на [[Естонска војнза за независнот|естонската војна за независност]]. Под советска власт, големи делови од градот биле повторно изградени, многу стари градби, претежно цркви, биле срушени за да се направи простор за нови објекти. Во текот на [[втората светска војна]], средновековната цитадела обезбедила мала заштита против модерната артилерија на [[Вермахт]], и Псков претрпел зналителна штета за време на [[Нацистичка Германија|германската]] окупација од 9 јули 1941 до 23 јули 1944 година. Голем дел од населението умрело за време на војната, и Псков оттогаш се борел да ја задржи својата традиционална позиција како голем индустриски и културен центар на западна Русија. ==Административен и општински статус== Псков е административен центар на [[Псковска област|Псковската област]] и, во [[Административна поделба на Русија|рамките на административнaта поделба]], исто така служи како административен центар на [[Псковски реон|Псковскиот реон]], иако не е дел од него.<ref name="Ref414">Law #833-oz</ref> Во административната поделба, тој е инкорпориран посебно како '''град Псков'''— административна единица со статус еднаков на областите.<ref name="Ref414" /> Во општинската поделба, градот Псков е инкорпориран како '''Псковски урбан округ'''.<ref name="Ref863">Law #419-oz.</ref> ==Обележја и знаменитости== [[File:Pskov Krom.jpg|мини|лево|240п|Псковскиот Кром, поглед од [[Великаја (река)|Великаја]]]] Псков сѐ уште задржува голем дел од своите средновековни ѕидини, изградени од 13. век. Цитаделата во градот се нарекува Кром или Кремљ. Во внатрешноста на ѕидините се наоѓа 78 метри високата Катедрала на светото Тројство, основана во 1138 година и повторно изградена во 1690 години. Катедралата ги содржи гробовите на светите кнезови [[Вселовод Псковски|Васеловод]] (починал во 1138 г.) и [[Довмонт Псковски|Довмонт]] (починал во 1299 г.). Други стари катедрали се [[Мирошки манастир|Мирошкиот манастир]] (изграден во 1152 г.), познат по своите [[фреска|фрески]] од 12. век, манастирот „Св. Јован“ (изграден во 1243 г.), и Снетогорскиот манастир (изграден во 1310 г.). [[File:Pskov asv07-2018 various76 John the Baptist Cathedral.jpg|мини|десно|260п|Катедралата Св.&nbsp;Јован]] Псков е извонредно богат со мали, живописни цркви, кои датираат главно од 15. и 16. век. Најзначајни се црквите „Св.&nbsp;Василиј“ на брдото (1413), „Св.&nbsp;Козма и Дамјан“ близу мостот (1463), „Св.&nbsp;Георги“ на дното на брдото (1494), „Успесение“ (1444, 1521), и „Св.&nbsp;Никола“ на Усока (1536). Станбената архитектура од 17. век е застапена кај трговските вили: Куќа на солта, палатата Поганкин, и вилата Трубински. Меѓу знаменитостите во околината на Псков се [[Изборск]], седиштето на братот на [[Рурик]] во 9. век и една од најимпресивните тврдини на средновековна Русија; [[Псковско-печерски манастир|Псковско-печерскиот манастир]], најстариот функционален манастир во Русија и магнет за верници од целата држава; [[Крипецки манастир|Крипецкиот манастир]] од 16. век; [[Јелеазаров манастир|Јелеазаровиот манастир]], кој бил голем културен и книжевен центар на средновековна Русија; и [[Михајловски музеј|Михајловскиот музеј]], домот на [[Александар Пушкин]] каде тој напишал некои од неговите најдобри редови од [[руски јазик|рускиот јазик]]. ==Клима== Псков се одликува со [[Умерено-континентална клима]] со поморски влијанија поради релативнта близина на градот до [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] и [[Фински Залив|Финскиот Залив]]; со релативно меки (за Русија) но долги зими (обично пет месеци во годината) и топли лета. Повеќе врнежи од дожд има во лето и есен, отколку во пролет и зима. {{Weather box |location=Псков |metric first=yes |single line=yes |Jan high C= −2.7 |Feb high C= −2.4 |Mar high C= 2.8 |Apr high C = 11.3 |May high C = 17.9 |Jun high C = 21.1 |Jul high C = 23.6 |Aug high C = 21.8 |Sep high C = 15.7 |Oct high C = 9.2 |Nov high C = 2.2 |Dec high C = −1.6 |year high C = 9.9 |Jan mean C = −5.1 |Feb mean C = −5.7 |Mar mean C = −1.0 |Apr mean C = 6.1 |May mean C = 12.2 |Jun mean C = 15.8 |Jul mean C = 18.3 |Aug mean C = 16.5 |Sep mean C = 11.1 |Oct mean C = 5.8 |Nov mean C = 0.0 |Dec mean C = −3.8 |year mean C = 5.9 |Jan low C = −7.9 |Feb low C = −9.1 |Mar low C = −4.6 |Apr low C = 1.4 |May low C = 6.6 |Jun low C = 10.7 |Jul low C = 13.0 |Aug low C = 11.5 |Sep low C = 7.0 |Oct low C = 2.8 |Nov low C = −2.2 |Dec low C = −6.3 |year low C = 1.9 |Jan record high C = 9.8 |Feb record high C =11.3 |Mar record high C =18.5 |Apr record high C =27.6 |May record high C =32.0 |Jun record high C =32.6 |Jul record high C =35.0 |Aug record high C =35.6 |Sep record high C =30.3 |Oct record high C =22.6 |Nov record high C =14.1 |Dec record high C =10.9 |year record high C=35.6 |Jan record low C = −40.6 |Feb record low C = −37.6 |Mar record low C = −29.7 |Apr record low C = −20.9 |May record low C = −5.1 |Jun record low C = −0.1 |Jul record low C = 2.7 |Aug record low C = 1.3 |Sep record low C = −4.6 |Oct record low C = −12.5 |Nov record low C = −23.8 |Dec record low C = −40.3 |year record low C= −40.6 |Jan precipitation mm = 35 |Feb precipitation mm = 29 |Mar precipitation mm = 31 |Apr precipitation mm = 37 |May precipitation mm = 45 |Jun precipitation mm = 67 |Jul precipitation mm = 77 |Aug precipitation mm = 77 |Sep precipitation mm = 66 |Oct precipitation mm = 51 |Nov precipitation mm = 53 |Dec precipitation mm = 46 |year precipitation mm=614 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{Наведена мрежна страница |url=http://pogoda.ru.net/climate/26258.htm |title=Pogoda.ru.net |accessdate=September 8, 2007 |publisher= |language=ru |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523233714/http://pogoda.ru.net/climate/26258.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} ==Значајни личности== * [[Александр Бастријкин]] (роден 1953 г.), шеф на Истражниот комитет на Русија * [[Нина Черемисина]] (родена 1946 г.), поранешна веслачка и олимписка медалистка * [[Валентин Черњих]] (1935–2012), сценарист * [[Марија Фадеева]] (родена 1958 г.), поранешна веслачка и олимписка медалистка * [[Сергеј Федоров]] (роден 1969 г.), хокеар * [[Оксана Федорова]] (родена 1977 г.), Мис на Русија 2001, Мис Универзум 2002 * [[Вениамин Каверин]] (1902–1989), писател * [[Јаков Књажин]] (1740–1791), најистакнат автор на трагедии * [[Олег Лаврентијев]] (1926–2011), советски, руски и украински физичар * [[Кронид Љубарски]] (1934–1996), новинар, дисидент и активист за човекови права * [[Сергеј Матвејев]] (роден 1972 г.), поранешен олимпики веслач * [[Борис Меиснер]] (1915–2003), германски адвокат и општествен научник * [[Михаил Минин]] (1922–2008), првиот војник кој подигнал советско знаме на врвот на зградата на [[Рајхтаг]]от во текот на [[Битка за Берлин|Битката за Берлин]] * [[Афанасиј Ордин-Нашчкокин]] (1605–1680), еден од најистакнатите руски државници во 17. век * [[Јулија Пересиљд]] (роден 1984 г.), театарска и филмска глумица * [[Валериј Прокопенко]] (1941–2010), почесен граѓанин, одликуван веслачки требер на СССР и Русија * [[Георг фон Раух (иторичар)|Георг фон Раух]] (1904–1991) историчар * [[Светлана Семјенова]] (родена 1958 г), поранешна веслачка и олимписка медалистка * [[Константин Шабанов]] (роден 1989 г), атлетичар * [[Николај Скридлов]] (1844–1918), адмирал во [[руска империска морнарица|руската империска морнарица]] * [[Владимир Смирнов (стопанственик)|Владимир Смирнов]] (роден 1957 г.), руски стопанственик * [[Галина Советникова]] (родена 1955 г.), поранешна веслачка и олимписка медалистка * [[Марина Студнева]] (родена 1959 г.), поранешна веслачка и олимписка медалистка * [[Максим Воробиев]] (1787–1855), пејсажен сликар * [[Фердинанд Врангел]] (1797–1870), истражувач и морепловец ==Збратимени градови== Псков е [[збратимени градови|збратимен]] со следниве градови:<ref>[http://derjava.pskov.ru/sisters/ Города-побратимы (''Twin cities'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121022051145/http://derjava.pskov.ru/sisters/ |date=2012-10-22 }}. Краеведческий Архив Псковской области. Retrieved 2010-02-27.</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|FRA}} [[Арл]], Франција *{{знамеикона|POL}} [[Бјалисток]], Полска *{{знамеикона|UKR}} [[Чернигов]], Украина *{{знамеикона|GER}} [[Гера]], Германија *{{знамеикона|FIN}} [[Куопио]], Финска *{{знамеикона|PRC}} [[Мјенјанг]], Кина *{{знамеикона|GER}} [[Нојс]], Германија || *{{знамеикона|NED}} [[Најмеген]], Холандија *{{знамеикона|SWE}} [[Нортеље]], Шведска *{{знамеикона|UK}} [[Перт (Шкотска)|Перт]], [[Шкотска]], ОК *{{знамеикона|US}} [[Роанок (Вирџинија)|Роанок]], [[Вирџинија]], САД *{{знамеикона|EST}} [[Тарту]], Естонија *{{знамеикона|LVA}} [[Валмијера]], Латвија *{{знамеикона|BLR}} [[Витепск]], Белорусија |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *{{Official website|http://www.pskovgorod.ru/ }} {{ru}} *Nortfort.ru. [http://www.nortfort.ru/pskov/index_e.html Pskov fortress] *[http://www.derjavapskov.ru/ The Pskov Power. Archive of the Pskov area of regional studies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100718011938/http://derjavapskov.ru/ |date=2010-07-18 }} * {{Наведена книга |publisher = Hurst and Blackett |publication-place = London |author= Annette M. B. Meakin |url = http://openlibrary.org/books/OL24181315M/Russia_travels_and_studies |title = Russia, Travels and Studies |publication-date = 1906 |oclc = 3664651 |chapterurl = https://archive.org/stream/cu31924028397929#page/n195/mode/2up |chapter = Pskoff }} * {{Наведена книга |publisher = Encyclopaedia Britannica |publication-place = New York |title = The Encyclopaedia Britannica |publication-date = 1910 |oclc = 14782424 |edition=11 |chapterurl = https://archive.org/stream/encyclopaediabri22chisrich#page/542/mode/2up |chapter = Pskov }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Псков| ]] [[Категорија:Градови во Псковската област]] [[Категорија:Светско наследство во Русија]] khqo1w4pyeje7hjx6bgltk7kr5tplt4 0 1165762 5587024 5422134 2026-07-04T11:55:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587024 wikitext text/x-wiki {{Infobox French commune |name = Сен Дизје |native name = Saint-Dizier |image flag = |image flag size = |flag legend = |image coat of arms = 52448 - Blason - Saint-Dizier.png |image coat of arms size = |coat of arms legend = |city motto = |image = Saint-Dizier Eglise Notre-Dame 200908.jpg |caption = Црквата Св. Богородица во Сен Дизје |map = |adjustable map = |department = [[Горна Марна]] |longitude = 4.9497 |latitude = 48.6383 |arrondissement = Сен Дизје |canton = |INSEE = 52448 |postal code = 52100 |mayor = Франсоа Корни-Жантиј |party = |term = 2014&ndash;2020 |intercommunality = |elevation m = |elevation min m = |elevation max m = 146 |area km2 = 47,69 |population = 30900 |population date = 1999 }} '''Сен Дизје''' ({{langx|fr|Saint-Dizier}} – француска [[Општини во Франција|општина]] во [[Департмани во Франција|департманот]] [[Горна Марна]] на [[североисток]] на [[Франција]]. Градот брои 31 000 жители според пописот од 2003 година и е [[потпрефектура]] на [[департман]]от. Иако Сен Дизје е најголемо место во Горна Марна според бројот на жители, [[префектура]]та е во помалата општина [[Шомон]]. == Потекло на поимот == Сен Дизје името го добил по непознат светец, можно од Дезидериус од Фонтенел. ==Географија== Градот се наоѓа на околу 190 км источно од [[Париз]], на пол пат до [[Стразбур]]. Во негова близина, на 8 км, се наоѓа најголемото вештачко езеро во Западна Европа, езерото Дер Шантекок. ===Клима=== <div style="width:75%;"> {{Weather box |location = Сен Дизје (1981–2010 просеци) |metric first= Y |single line = Y |Jan record high C = 17,7 |Feb record high C = 22,6 |Mar record high C = 25,2 |Apr record high C = 29,4 |May record high C = 31,8 |Jun record high C = 36,8 |Jul record high C = 39,0 |Aug record high C = 40,4 |Sep record high C = 33,7 |Oct record high C = 29,2 |Nov record high C = 23,4 |Dec record high C = 18,6 |year record high C = 40,4 |Jan high C = 6,1 |Feb high C = 7,6 |Mar high C = 11,7 |Apr high C = 15,4 |May high C = 19,7 |Jun high C = 22,8 |Jul high C = 25,5 |Aug high C = 25,1 |Sep high C = 20,8 |Oct high C = 16,0 |Nov high C = 10,0 |Dec high C = 6,6 |year high C = 15,7 |Jan low C = 0,3 |Feb low C = 0,3 |Mar low C = 2,8 |Apr low C = 4,9 |May low C = 9,1 |Jun low C = 12,0 |Jul low C = 14,1 |Aug low C = 13,7 |Sep low C = 10,6 |Oct low C = 7,7 |Nov low C = 3,6 |Dec low C = 1,3 |year low C = 6,7 |Jan record low C = -19,5 |Feb record low C = -22,5 |Mar record low C = -13,6 |Apr record low C = -6,0 |May record low C = -3,0 |Jun record low C = 2,2 |Jul record low C = 3,2 |Aug record low C = 3,7 |Sep record low C = 0,2 |Oct record low C = -5,1 |Nov record low C = -11,7 |Dec record low C = -17,3 |year record low C = -22,5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 71,8 |Feb precipitation mm = 60,5 |Mar precipitation mm = 66,2 |Apr precipitation mm = 60,2 |May precipitation mm = 72,4 |Jun precipitation mm = 65,9 |Jul precipitation mm = 70,4 |Aug precipitation mm = 68,8 |Sep precipitation mm = 74,2 |Oct precipitation mm = 78,6 |Nov precipitation mm = 69,5 |Dec precipitation mm = 85,2 |year precipitation mm = 843,7 |Jan precipitation days = 12,2 |Feb precipitation days = 10,6 |Mar precipitation days = 11,8 |Apr precipitation days = 10,4 |May precipitation days = 11,0 |Jun precipitation days = 10,3 |Jul precipitation days = 9,6 |Aug precipitation days = 9,0 |Sep precipitation days = 9,6 |Oct precipitation days = 11,4 |Nov precipitation days = 12,2 |Dec precipitation days = 13,1 |year precipitation days = 131,1 |Jan snow days = 6,3 |Feb snow days = 5,2 |Mar snow days = 3,6 |Apr snow days = 1,4 |May snow days = 0,1 |Jun snow days = 0,0 |Jul snow days = 0,0 |Aug snow days = 0,0 |Sep snow days = 0,0 |Oct snow days = 0,0 |Nov snow days = 2,5 |Dec snow days = 4,5 |year snow days = 23,6 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 81 |Mar humidity = 78 |Apr humidity = 73 |May humidity = 74 |Jun humidity = 75 |Jul humidity = 74 |Aug humidity = 77 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 87 |Dec humidity = 86 |year humidity = 79,8 |Jan sun = 66,4 |Feb sun = 80,3 |Mar sun = 136,8 |Apr sun = 174,2 |May sun = 210,7 |Jun sun = 220,0 |Jul sun = 228,0 |Aug sun = 220,5 |Sep sun = 166,3 |Oct sun = 117,7 |Nov sun = 58,4 |Dec sun = 47,6 |year sun = 1726,9 |source 1= Метео Франс (Météo France)<ref name= Météo>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.meteofrance.com/climat/france/saint-dizier/52448001/normales | title = Données climatiques de la station de Saint-Dizier | publisher = Meteo France | language = француски | accessdate = | archive-date = 2020-10-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201006220723/https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/ | url-status = dead }}</ref><ref name=MFclimat2>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.meteofrance.com/climat/france/champagne-ardenne/regi21/normales | title = Climat Champagne-Ardenne | publisher = Meteo France | language = француски | accessdate = | archive-date = 2018-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180225073421/http://www.meteofrance.com/climat/france/champagne-ardenne/regi21/normales | url-status = dead }}</ref> |source 2 = Infoclimat.fr (влажност и снежни денови, 1961–1990)<ref name=Infoclimat>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.infoclimat.fr/climatologie-07169-saint-dizier-robinson.html | title = Normes et records 1961-1990: Saint-Dizier - Robinson (52) - altitude 139m | language = француски | publisher = Infoclimat | accessdate = }}</ref> }} </div> ==Историја== Градот настанал како утврдена населба околу [[замок]] од тринаесеттиот век и станува кралска тврдина за да го штити француското кралство од напади од исток. Во летото 1544 година, градот бил опсаден и освоен од [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло V]], кралот на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Во 1775 година две третини од центарот на градот биле уништени од пожар. До [[Француска револуција|Француската револуција]], замокот бил сопственост на Орлеанската династија. Во Втора светска војнаВтората светска војна, замокот им служел како штаб на германските трупи, а денес во него е сместен општинскиот музеј. ==Наводи== * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=52&codecom=448 INSEE commune file] {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Saint-Dizier}} * [http://www.ville-saintdizier.fr/ Официјално мрежно место на Сен Дизје] {{fr}} * [http://www.tourisme-hautemarne.com/index.php?p=1764&PHPSESSID=dd3dde9b4db900c89114006e94e38dd9 Горна Марна туризам: Сен Дизје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927135246/http://www.tourisme-hautemarne.com/index.php?p=1764&PHPSESSID=dd3dde9b4db900c89114006e94e38dd9 |date=2007-09-27 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Општини во Горна Марна]] [[Категорија:Градови во Франција]] [[Категорија:Франција]] [[Категорија:Потпрефектури во Франција]] ln48rpyq5xf3u9sbh4bfyxbvxtbv8xu 0 1166242 5586697 5394173 2026-07-03T15:13:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586697 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија |show_name = Преспав |image = Преспав - серија.jpg |genre = [[Ситуациска комедија|Ситком]] |creator = Елеонора Венинова<br>Пеце Талески<br>[[Игор Иванов]] |director = Игор Иванов{{Efn|Игор Иванов е режисер на серијата и на дел од епизодите, а како режисери на епизоди се јавуваат и други лица.}} |writer = Елеонора Венинова<br>[[Сашо Кокаланов]]<br>[[#Продукција|други сценаристи]] |producer = Пеце Талески |starring = [[Игор Ангелов]]<br>[[Јелена Јованова]]<br>[[Тијана Дапчевиќ]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Игор Стојчевски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Игор Џамбазов]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојановски]]<br>[[Адријан Азири|Адриан Азири]]<br>Дритон Вејсели<br>Емра Куртишова<br>[[Владимир Тулиев]]<br>[[Наташа Петровиќ]]<br>[[Јана Маринова]]<br>Димитрија Доксевски<br>Береда Решит<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Тања Кочовска]]<br>[[Петар Мирчевски]]<br>[[Бедија Беговска]]<br>[[Благоја Чоревски]] |location = [[Преспа]]<br>[[Ресен]] |language = [[македонски јазик|македонски]] |first_run = {{МКД}} |theme_music_composer = Мите Димовски |country = {{МКД}} |num_seasons = 7 |num_episodes = 152 (+2) |runtime = ±30 мин.{{Efn|Епизодите се главно во времетраење од 30 минути; првата и последната епизода од некои сезони се нешто подолги; а епизодите со новогодишна прослава се во времетраење од 3 часа до 3 часа и 30 минути.}} |network = [[Телма]] (сезона 1)<br>[[24 Вести|Телевизија 24]] (сезона 2)<br>[[МРТ 1]] (сезони 3–7)<br>[[Gley]] (сезони 6-7) |first_aired = [[31 октомври]] [[2016]] |last_aired = [[9 јануари]] [[2024]] |website = http://prespav.mk/ |imdb_id = |tv_com_id = |editor=Сашко Потер Мицевски|image_size=}} '''''Преспав''''' — македонска [[ситуациска комедија]] со елементи на [[сатира]] и магичен реализам во режија на [[Игор Иванов]] и по сценарио на Елеонора Венинова и [[Сашо Кокаланов]]. Во периодот од 31 октомври 2016 до 9 јануари 2024 година биле прикажани вкупно седум сезони — првата сезона на [[Телма|ТВ Телма]],<ref name="либертас">„[http://www.libertas.mk/video-prespav-nova-makedonska-tv-serija-od-ponedelnik-na-telma/ ВИДЕО: „Преспав" - нова македонска тв серија од понеделник на Телма] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170102110822/http://www.libertas.mk/video-prespav-nova-makedonska-tv-serija-od-ponedelnik-na-telma/ |date=2017-01-02 }}“. ''Либертас''. 27 октомври 2016.</ref> втората на [[24 Вести|Телевизија 24]],<ref>„[https://faktor.mk/gledajte-ja-prespav-na-tv-24-vo-19-chasot Гледајте ја Преспав на ТВ 24 во 19 часот]“. ''Фактор''. 26 декември 2017.</ref> а од третата до седмата на [[МРТ 1]].<ref>М., Н.. „[https://www.novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B2-%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D1%80%D1%821/ „Преспав“ се сели на МРТ1]“. ''[[Нова Македонија]]''. 7 септември 2018.</ref><ref>„[https://nezavisen.mk/sedmata-sezona-na-prespav-startuva-pred-nova-godina-trejler/ Седмата сезона на „Преспав“ стартува пред Нова година]“. ''Независен''. 12 декември 2023.</ref> На 26 април 2020 година, доброволно била снимена и прикажана вонредна епизода посветена на [[Пандемија на коронавирус 2019-2020|Пандемијата на коронавирус]], а средствата собрани од маркетинг било најавено дека ќе бидат уплатени во Фондот за борба против КОВИД-19.<ref name="независен-2020"/> Во серијата е прикажана семејната приказна на браќата Бузалевски, кои отвораат пансион во [[Преспа|Преспанскиот Регион]], благодарение на средствата добиени од фондовите на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Пансионот „Преспав“ е [[метафора]] на реалните општествени случувања во [[Македонија]] во кои се прекршува балканскиот менталитет од кој ликовите не можат да избегаат и желбата да се почитуваат и да се воспостават европските стандарди. Ваквата ситуација ги става ликовите во постојан судир и недоразбирање од кои произлегуваат комични ситуации во кои се препознаваат и самите гледачи. Секоја епизода има нова тема, нов проблем, нов судир и нова разрешница. Серијалот бил прогласен за ТВ-проект на годината во Македонија за 2018, 2019 и 2020 година, а новогодишната епизода од шестата сезона „Преспав мјузик хол“ била прогласена за најпопуларна новогодишна емисија за 2021 година на [[Златна бубамара на популарноста]].<ref>„[https://republika.mk/scena/estrada/lista-na-site-dobitnici-na-zlatna-bubamara-2019/ Список на сите добитници на Златна Бубамара 2019] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201223041608/https://republika.mk/scena/estrada/lista-na-site-dobitnici-na-zlatna-bubamara-2019/ |date=2020-12-23 }}“. ''Република''. 22 февруари 2019.</ref><ref>„[https://republika.mk/scena/estrada/site-dobitnici-na-zlatna-bubamara-2020/ Сите добитници на „Златна бубамара 2020“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200229150039/https://republika.mk/scena/estrada/site-dobitnici-na-zlatna-bubamara-2020/ |date=2020-02-29 }}“. ''Република''. 28 февруари 2020.</ref><ref>„[https://www.crnobelo.com/novosti/nastani/83937-korona-chao-e-pandemiski-hit-a-im-se-oddade-pochit-i-na-pochinatite-dzvezdi-kako-pomina-zlatna-bubamara-2021 „Корона чао“ е пандемиски хит, а им се оддаде почит и на починатите ѕвезди – Како помина Златна Бубамара 2021?]“. ''Crnobelo.com''. 29 март 2021.</ref><ref>„[https://www.fakulteti.mk/news/13052022/zlatna-bubamara-2022-pod-mototo-zhivnavme-da-sme-zhivi Златна бубамара 2022 под мотото „Живнавме, да сме живи“]“. ''Факултети''. 13 мај 2022.</ref> == Содржина == Серијата следи тројца браќа — Коста, Тони и Миле — кои отвораат хаотичен пансион во [[Македонија]] наречен „Преспав“, финансиран од [[Европска Унија|ЕУ]]. Нивната цел е да го модернизираат местото со „европски стандарди“, но бескрајно се судираат со балканските традиции, мрзливиот кадар и ексцентричните гости. Идеализмот на браќата стигнува до апсурд: правилата имаат обратен ефект, бирократијата преовладува и секој обид да се „вклопи“ во [[Европа]] бучно се расплетува. Во меѓувреме, пансионот станува микрокосмос на борбите во земјата — корупција, поделби меѓу поколенијата и кризи на идентитетот — сето тоа послужено со остра [[сатира]] и духовитост. == Глумечки состав == Вкупниот глумечки состав на серијата „Преспав“ вклучува околу 200 глумци. Табелата во продолжение ги содржи само ликовите што се појавуваат во повеќе од пет епизоди. {| class="wikitable" |+'''🟩главна улога''' '''🟦споредна улога''' '''🟧епизодна улога''' ! rowspan="2" |Глумец ! rowspan="2" |Улога ! colspan="7" |Сезона |- !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 |- |[[Јелена Јованова]] |Јелена Дунимаглова |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Игор Ангелов]] |Коста Бузалевски |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Тијана Дапчевиќ]] |Ула Бринкман Бузалевска |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Васил Зафирчев]] |Марио Домазетовиќ |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Игор Стојчевски]] |Тони Бузалевски |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- | rowspan="2" |[[Владо Јовановски]] |Миле Бузалевски |🟩 | colspan="6" | |- |Мич | colspan="3" | |🟧 |🟩 |🟩 | |- |[[Игор Џамбазов]] |Миле Бузалевски | |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојановски]] |Инспектор Томе Глобоски |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Адријан Азири|Адриан Азири]] |Наим |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |Дритон Вејсели |Талат Зибери |🟦 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |Емра Куртишова Стојанова |Исаура | colspan="2" | |🟧 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Владимир Тулиев]] |Дончо | |🟦 |🟦 |🟩 |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Наташа Петровиќ]] |Натали | colspan="4" | |🟩 |🟩 |🟩 |- |[[Јана Маринова]] |Преслава Каменова | colspan="2" | |🟩 | colspan="4" | |- |Димитрија Доксевски |Симче Симов (Ниче) | colspan="6" | |🟩 |- |Береда Решит |Валентин |🟦 |🟦 | |🟦 |🟦 |🟦 |🟦 |- |[[Александар Микиќ]] |Поп Крсто |🟦 |🟧 |🟧 |🟧 |🟧 |🟧 |🟧 |- |[[Зоран Љутков]] |Звонко | colspan="2" | |🟧 |🟧 |🟦 |🟦 | |- |[[Марина Поп Панкова]] |Психолог | colspan="5" | |🟦 | |- |[[Бајрам Северџан]] |Лоренцо |🟦 | |🟧 |🟧 |🟧 | colspan="2" | |- |[[Тања Кочовска]] |Стојна Бузалевска | |🟦 | |🟦 |🟧 | colspan="2" | |- |[[Петар Мирчевски]] |Духот на Гоце | colspan="2" | |🟦 |🟧 |🟧 | colspan="2" | |- |[[Бедија Беговска]] |Духот на Хелга | colspan="2" | |🟧 | colspan="2" | |🟦 |🟧 |} '''Епизодни улоги''' {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- |[[Благоја Чоревски]] |Генадиј |- |[[Јовица Михајловски]] |Архелог Славе |- |[[Нино Леви]] |Финансиски инспектор |- |[[Катина Иванова]] |Гатачката Доста |- |Сара Атанасовска |Македонка |- |[[Сашко Коцев]] |Велимир Весељак |- |[[Оливер Митковски]] |Еди Изворски |- |Александар Тодески |Лајтон |- |[[Јана Стојановска]] |Новинарка |- |[[Борче Начев]] |Шиме |- |[[Ѓорѓи Нешкоски]] |Борис |- |Ангела Апостоловска |Марија |- |Јаков Спасов |Џони |- |[[Ирена Ристиќ]] |Лена |- |[[Марија Новак]] |Ката |- |[[Душица Стојановска]] |Гостинка |- |[[Бранко Бенинов]] |Бора Шпиц |- |[[Диме Илиев]] |Иво |- |[[Никола Којо]] |Генералот |- |[[Милорад Ангелов]] |Тасо |- |[[Александар Шехтански]] |Гостинот |- |[[Соња Каранџуловска]] |Гостинка |- |[[Лазе Манасковски]] |Андреја |- |[[Стојна Костовска]] |Тетката на Томе |- |[[Жарко Димоски]] |Американац |- |[[Марија Кондовска]] |Медицинска сестра |- |Филарета Атанасова |Сандра Прокопиева |- |[[Гоце Тодоровски]] |Гостин |- |[[Ирена Илиевска]] |Милена |- |[[Стојан Велков]] |Столе |- |Тони Денковски |Филип |- |[[Наталија Теодосиева]] | |- |[[Антонио Димитриевски]] |Првиот директор |- |[[Салаетин Билал]] |Директорот Таско |- |Фаик Мефаилоски |Вториот директор |- |[[Маја Андоновска]] |Злата |- |[[Чедомир Митевски]] | |- |[[Јордан Симонов]] |Господон Петров |- |Дениз Абдула |Љулзим |- |[[Лазар Бараков]] |Селанец |- |[[Горан Илиќ]] |Војвода |- |[[Миле Вратеовски]] |Полицаец |- |[[Сашо Тасевски]] |Димо |- |Мирослав Петковиќ |Симо |- |[[Сашо Ристовски]] |Полицаец 2 |- |Едмонд Сотир | |- |Маја Љутков |Беса |- |[[Владимир Јачев]] |Тадеј |- |[[Трајче Ѓоргиев]] |Експерт |- |[[Атила Клинче]] | Оџа |- |Емилија Мицевска |Шминкерка |- |[[Александар Степанулески]] |Камерман |- |[[Благој Веселинов]] |Гласот на великиот |- |Бранко Атанасов |Рането |- |[[Изабела Новотни]] |Козметичарка |- |[[Томе Витанов]] |Ранетиот |- |[[Влатко Илиевски]] |Гостин 1 |- |[[Кирил Гравчев]] |Гостин 2 |- |Даријан Петров |Мончето |- |Надица Петрова |Гостинка |- |[[Драгана Левенска]] |Анастасија |- |[[Искра Ветерова]] |Злата |- |Ивана Павлаковиќ |Соња |- |Горан Ников |Камерман |} == Епизоди == === Сезона 1 (2016–17) === Првите петнаесет епизоди од првата сезона се прикажувале секој работен ден во 20:40 часот на [[Телма|ТВ-Телма]]. За време на [[Македонски парламентарни избори (2016)|изборниот период]] се прикажувала по една епизода седмично, а епизодите прикажани на овој начин насловени „Противкандидати“, „Наградна игра“ и „Дуел“ биле прикажани со поднасловот „Преспавполитичка програма“. Од епизодата насловена „Позитивна нула“, прикажувањето на серијата се вратило по стариот распоред, односно секој работен ден во 20:40 часот. Првата сезона започнала со прикажување на 31 октомври 2016, а завршила на 11 јануари 2017 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- |1 |1 | Преспаф |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||31 октомври 2016 |- |2 |2 | Технички прием |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова||1 ноември 2016 |- |3 |3 | Мени |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||2 ноември 2016 |- |4 |4 | ЕУ контрола |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||3 ноември 2016 |- |5 |5 | Јаболко на раздорот |Венко Андоновски и Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски||4 ноември 2016 |- |6 |6 | Свечено отворање |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова||7 ноември 2016 |- |7 |7 | Оџак |Венко Андоновски и Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски||8 ноември 2016 |- |8 |8 | Ебола |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова||9 ноември 2016 |- |9 |9 | Ракијада |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||10 ноември 2016 |- |10 |10 | Бегалци |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||11 ноември 2016 |- |11 |11|| Гатачка |Венко Андоновски и Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски||14 ноември 2016 |- |12 |12|| Рација |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||15 ноември 2016 |- |13 |13 | Синдикат |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова||16 ноември 2016 |- |14 |14|| Тапија |Венко Андоновски и Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски||17 ноември 2016 |- |15 |15|| Опасни врски |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова||18 ноември 2016 |- |16 |16|| Противкандидати |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов||26 ноември 2016 |- |17 |17|| Наградна игра |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов||3 декември 2016 |- |18 |18|| Дуел |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов||10 декември 2016 |- |19 |19|| Позитивна Нула |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||12 декември 2016 |- |20 |20|| Вегетаријанско ќофте |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||13 декември 2016 |- |21 |21|| Мачка и глушец |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||14 декември 2016 |- |22 |22|| Риба за Гинис |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||15 декември 2016 |- |23 |23|| Последен ден |Елеонора Венинова |Вардан Тозија||16 декември 2016 |- |24 |24|| Рецепционер |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова||19 декември 2016 |- |25 |25|| Сигурен кец |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова||20 декември 2016 |- |26 |26 |Пансион Ал Капоне |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова |21 декември 2016 |- |27 |27 |Артефакт |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов |22 декември 2016 |- |28 |28 |Селфи |Димитар Банов |Игор Иванов |23 декември 2016 |- |29 |29 |Тест за бременост |Елеонора Венинова |Игор Иванов |26 декември 2016 |- |30 |30 |Ерсте либе |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |27 декември 2016 |- |31 |31 |Маду Пурнима |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |28 декември 2016 |- |32 |32 |Гробно место |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |29 декември 2016 |- |33 |33 |Јеховини сведоци |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски |2 јануари 2017 |- |34 |34 |Концерт |Димитар Банов |Даријан Пејовски |3 јануари 2017 |- |35 |35 |Гости од Бангладеш |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова |4 јануари 2017 |- |36 |36 |Инвеститор |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |5 јануари 2017 |- |37 |37 |Пишман аџија |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова |6 јануари 2017 |- |38 |38 |Нов дуп за Дупени |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |9 јануари 2017 |- |39 |39 |Братски работи |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |10 јануари 2017 |- |40 |40 |Машки муабети |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова |11 јануари 2017 |} === Сезона 2 (2017–18) === Втората сезона од серијата се прикажувала секој вторник и среда во 19:00 и 22:30 часот на [[24 Вести|Телевизија 24]]. Во оваа сезона, [[Владо Јовановски]] бил заменет од страна на [[Игор Џамбазов]] во улогата на Миле Бузалевски. Втората сезона започнала со прикажување на 26 декември 2017, а завршила на 28 февруари 2018 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- |41 |1 | Преси — езерското чудовиште |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов||26 декември 2017 |- |42 |2 | Македонска нафта |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||27 декември 2017 |- |43 |3 |Лихвари |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов |2 јануари 2018 |- |44 |4 |Инспекторка Ленка |Александра Миланова |Игор Иванов |3 јануари 2018 |- |- |45 |5 |Креативен центар |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |9 јануари 2018 |- |46 |6 |Легранд |Елеонора Венинова |Даријан Пејовски |10 јануари 2018 |- |47 |7 |Тајфун |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |16 јануари 2018 |- |48 |8 |Поткуп |Елеонора Венинова |Даријан Пејовски |17 јануари 2018 |- |49 |9 |Близнак |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |23 јануари 2018 |- |50 |10 |Романтичен викенд |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |24 јануари 2018 |- |51 |11 |Извршител |Елеонора Венинова |Игор Иванов |30 јануари 2018 |- |52 |12 |Крвна одмазда |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |31 јануари 2018 |- |53 |13 |Ловна сезона |Елеонора Венинова |Елеонора Венинова |6 февруари 2018 |- |54 |14 |Стојна се враќа дома |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов |7 февруари 2018 |- |55 |15 |Веслав |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Елеонора Венинова |13 февруари 2018 |- |56 |16 |Стрико од Америка |Елеонора Венинова |Даријан Пејовски |14 февруари 2018 |- |57 |17 |Спор за името |Сашо Кокаланов |Даријан Пејовски |20 февруари 2018 |- |58 |18 |Нудистички ресорт |Алек Попов и Дељана Манева |Даријан Пејовски |21 февруари 2018 |- |59 |19 |Караоке |Елеонора Венинова |Игор Иванов |27 февруари 2018 |- |60 |20 |Збогум |Елеонора Венинова и Сашо Кокаланов |Игор Иванов |28 февруари 2018 |} === Сезона 3 (2018–19) === Третата сезона од серијата се прикажувала секој работен ден во 20:15 часот на [[МРТ 1]]. Во оваа сезона, на глумечкиот состав му се приклучила [[Јана Маринова]] во улогата на новата газдарица Преслава Каменова од [[Бугарија]]. Третата сезона започнала со прикажување на 17 декември 2018, а завршила на 11 јануари 2019. Во оваа сезона била вклучена и посебна тричасовна новогодишна епизода којашто била прикажана на 31 декември 2018 година. Третата сезона започнала со прикажување на 17 декември 2018, а завршила на 11 јануари 2019 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- |61 |1 | Нов газда |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||17 декември 2018 |- |62 |2 | Се враќа живот во Преспав |Сашо Кокаланов и Елеонора Венинова |Вардан Тозија||18 декември 2018 |- |63 |3 |Духот на Гоце |Дељана Манева и Алек Попов |Вардан Тозија |19 декември 2018 |- |64 |4 |Борчот е жив |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија |20 декември 2018 |- |- |65 |5 |Егзорцист |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија |21 декември 2018 |- |66 |6 |Селски туризам |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |24 декември 2018 |- |67 |7 |ДНК-анализа |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |25 декември 2018 |- |68 |8 |Дива коприва |Елеонора Венинова |Игор Иванов |26 декември 2018 |- |69 |9 |Две дами |Бојан Трифуновски и Сашо Кокаланов |Игор Иванов |27 декември 2018 |- |70 |10 |Бугарски ќебап |Бојан Трифуновски и Сашо Кокаланов |Дина Дума |28 декември 2018 |- | — | — |Новогодишна прослава |Сашо Кокаланов |Игор Иванов и Дина Дума |31 декември 2018 |- |71 |11 |Грне |Елеонора Венинова |Вардан Тозија |1 јануари 2019 |- |72 |12 |Богатството на Миле војвода |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |2 јануари 2019 |- |73 |13 |Неочекуван гостин |Елеонора Венинова |Вардан Тозија |3 јануари 2019 |- |74 |14 |Доста време ерген одев |Александра Миланова |Вардан Тозија |4 јануари 2019 |- |75 |15 |Транзит |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов |5 јануари 2019 |- |76 |16 |Тоалетна хартија |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |7 јануари 2019 |- |77 |17 |Ромска убавица |Алек Попов и Дељана Манева |Дина Дума |8 јануари 2019 |- |78 |18 |Конгрес |Елеонора Венинова |Вардан Тозија |9 јануари 2019 |- |79 |19 |Штрајк |Елеонора Венинова |Игор Иванов |10 јануари 2019 |- |80 |20 |Ослободување на Преспав |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |11 јануари 2019 |} === Сезона 4 (2019–20) === Четвртата сезона од серијата се прикажувала секој работен ден во 20:15 часот на МРТ 1. Во оваа сезона, [[Владимир Тулиев]] во улогата на Дончо и Емра Куртишова во улогата на Исаура, кои во претходните сезони имале епизодна улога, му се приклучиле на глумечкиот состав како едни од главните ликови. Во оваа сезона повторно била вклучена тричасовна новогодишна епизода којашто била прикажана на 31 декември 2019 година, но овојпат истата не била посебна и била дел од снимените 20 епизоди. Четвртата сезона започнала со прикажување на 18 декември 2019, а завршила на 15 јануари 2020 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- |81 |1 | Рекет |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||18 декември 2019 |- |82 |2 | Отказ |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||19 декември 2019 |- |83 |3 | Цимерки |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија||20 декември 2019 |- |84 |4 | Кражба |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||23 декември 2019 |- |85 |5 | Виш инспектор |Игор Трајковски |Георги М. Унковски||24 декември 2019 |- |86 |6 | Анонимни алкохоличари |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||25 декември 2019 |- |87 |7 | Je suis Миле |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов||26 декември 2019 |- |88 |8 | Хипотека |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов||27 декември 2019 |- |89 |9 | Филм |Сашо Кокаланов |Вардан Тозија||30 декември 2019 |- |90 |10 | Избор на мис на Преспа<br>(Новогодишна прослава) |Сашо Кокаланов |Игор Иванов||31 декември 2019 |- |91 |11 |Јагне на комитски начин |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија |1 јануари 2020 |- |92 |12 |Трансфер |Огнен Неделковски |Георги М. Унковски |2 јануари 2020 |- |93 |13 |Кладилница |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |3 јануари 2020 |- |94 |14 | Кукла |Алек Попов и Дељана Манева |Игор Иванов||6 јануари 2020 |- |95 |15 | Рептил |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија||7 јануари 2020 |- |96 |16 | Нато генерал |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија||8 јануари 2020 |- |97 |17 | Пожар |Артин Селмани |Игор Иванов||9 јануари 2020 |- |98 |18 |Транс тоалет |Игор Трајковски |Георги М. Унковски |10 јануари 2020 |- |99 |19 |Боро и Рамиз |Сашо Кокаланов и Артин Селмани |Игор Иванов |14 јануари 2020 |- |100 |20 |Лицитација |Алек Попов и Дељана Манева |Вардан Тозија |15 јануари 2020 |} ==== Вонредна епизода ==== Во април 2020 година доброволно била снимена вонредна епизода посветена на [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на коронавирус]] со наслов „КОВИД еден без двајсе“, а средствата собрани од маркетинг било најавено дека ќе бидат уплатени во Фондот за борба против Ковид-19. Вонредната епизода била прикажана на 26 април 2020 година во 20:15 часот на МРТ 1.<ref name="независен-2020">„[https://nezavisen.mk/video-prespav-so-vonredna-epizoda-posvetena-na-krizata-so-koronavirusot/ (Видео) „Преспав“ со вонредна епизода посветена на кризата со коронавирусот]“. ''Независен Весник''. 24 април 2020.</ref> {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- | — | — |КОВИД еден без двајсе |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |26 април 2020 |} === Сезона 5 (2020–21) === Петтата сезона од серијата се прикажувала секој работен ден во 20:15 часот на МРТ 1.{{Efn|Последните четири епизоди биле прикажувани со почеток во 22:00 часот поради натпреварите на [[Светско првенство во ракомет за мажи 2021|Светското првенство во ракомет за мажи]].}} Во оваа сезона, [[Владо Јовановски]], кој во првата сезона го глумел ликот на Миле Бузалевски и на крајот на четвртата сезона се појавил како Воин на коњ кој победил на лицитацијата за продажба на пансионот, се вратил во улогата на Мич, а на глумечкиот состав му се приклучила и [[Наташа Петровиќ]] во улогата на стилистката Натали како еден од главните ликови.<ref>„[https://nea.mk/2020/12/12/shto-otkriva-trejlerot-za-najnovata-sezona-od-serijata-prespav/ Што открива трејлерот за најновата сезона од серијата Преспав?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211026063737/https://nea.mk/2020/12/12/shto-otkriva-trejlerot-za-najnovata-sezona-od-serijata-prespav/ |date=2021-10-26 }}“. ''Неа''. 12 декември 2020.</ref> Во оваа сезона трет пат по ред била вклучена посебна тричасовна новогодишна епизода којашто била прикажана на 31 декември 2020 година. Петтата сезона започнала со прикажување на 18 декември 2020, а завршила на 18 јануари 2021 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- | 101 | 1 | Миле Први Бузалевски | Сашо Кокаланов и Вардан Тозија | Вардан Тозија | 18 декември 2020 |- | 102 | 2 | Империја | Сашо Кокаланов и Вардан Тозија | Игор Иванов | 21 декември 2020 |- | 103 | 3 | Крвна плазма | Огнен Неделковски и Сашо Кокаланов | Георги М. Унковски | 22 декември 2020 |- | 104 | 4 | Преспански имунитет | Билјана Црвенковска и Вардан Тозија | Вардан Тозија | 23 декември 2020 |- | 105 | 5 | Елитен туризам | Билјана Црвенковска и Вардан Тозија | Вардан Тозија | 24 декември 2020 |- | 106 | 6 | Бјути салон | Артин Селмани | Игор Иванов | 25 декември 2020 |- | 107 | 7 | Стажантка | Георги М. Унковски, Алек Попов и Дељана Манева | Георги М. Унковски | 28 декември 2020 |- | 108 | 8 | Тартуфи | Сашо Кокаланов, Алек Попов и Дељана Манева | Дина Дума | 29 декември 2020 |- | 109 | 9 | Инфлуенсерка | Огнен Неделковски и Сашо Кокаланов | Георги М. Унковски | 30 декември 2020 |- | 110 | 10 | Бал под маски<br>(Новогодишна прослава) | Сашо Кокаланов | Игор Иванов | 31 декември 2020 |- | 111 | 11 | Отворен брак | Артин Селмани | Игор Иванов | 4 јануари 2021 |- | 112 | 12 | Моногамист | Александра Миланова и Сашо Кокаланов | Дина Дума | 5 јануари 2021 |- | 113 | 13 | Банкарот бегалец | Сашо Кокаланов, Алек Попов и Дељана Манева | Игор Иванов | 6 јануари 2021 |- | 114 | 14 | Предизвик | Косара Митиќ | Дина Дума | 8 јануари 2021 |- | 115 | 15 | Млеко од магарица | Артин Селмани и Сашо Кокаланов | Игор Иванов | 11 јануари 2021 |- | 116 | 16 | Акт работилница | Мона Паскалова и Сашо Кокаланов | Георги М. Унковски | 12 јануари 2021 |- | 117 | 17 | Миле vs. Миле | Сашо Кокаланов, Вардан Тозија, Алек Попов и Дељана Манева | Вардан Тозија | 13 јануари 2021 |- | 118 | 18 | Светски, а наш | Сашо Кокаланов и Вардан Тозија | Вардан Тозија | 14 јануари 2021 |- | 119 | 19 | Прана | Мона Паскалова и Сашо Кокаланов | Дина Дума | 15 јануари 2021 |- | 120 | 20 | 5Г | Алек Попов и Дељана Манева | Игор Иванов | 18 јануари 2021 |} === Сезона 6 (2021–22) === Шестата сезона од серијата започнала да се снима во октомври 2021 година.<ref name="независен-2021">„[https://nezavisen.mk/zapochna-so-snimanje-shestata-sezona-na-tv-serijata-prespav/ Започна со снимање шестата сезона на ТВ серијата „Преспав“]“. ''Независен Весник''. 18 октомври 2021.</ref> Епизодите се прикажувале секој работен ден во 20:15 на МРТ 1.{{Efn|Последните четири епизоди биле прикажувани со почеток во 22:00 часот поради натпреварите на [[Европско првенство во ракомет за мажи 2022|Европското првенство во ракомет за мажи]].}}<ref>„[https://nezavisen.mk/shesta-sezona-na-prespav-od-20-dekemvri/ Шеста сезона на „Преспав“ од 20 декември]“. ''Независен''. 29 ноември 2021.</ref> Во оваа сезона четврти пат по ред била вклучена посебна тричасовна новогодишна епизода којашто била прикажана на 31 декември 2021 година. Шестата сезона започнала со прикажување на 20 декември 2021, а завршила на 18 јануари 2022 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- | 121 | 1 | Нов почеток | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Игор Иванов | 20 декември 2021 |- | 122 | 2 | Премија | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Игор Иванов | 21 декември 2021 |- | 123 | 3 | Термална бања | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Георги М. Унковски | 22 декември 2021 |- | 124 | 4 | Карабина | Миа Николоска | Георги М. Унковски | 23 декември 2021 |- | 125 | 5 | Ние не сме ангели | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Игор Иванов | 24 декември 2021 |- | 126 | 6 | Професор Марио | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Игор Иванов | 27 декември 2021 |- | 127 | 7 | Зете, мили зете | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Дина Дума | 28 декември 2021 |- | 128 | 8 | Тетка од Ресен | Стефан Миленков | Георги М. Унковски | 29 декември 2021 |- | 129 | 9 | Наследнички | Стефан Миленков | Георги М. Унковски | 30 декември 2021 |- | 130 | 10 | Преспав Мјузик Хол<br>(Новогодишна прослава) | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Игор Иванов | 31 декември 2021 |- | 131 | 11 | В‘лчишта | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Дина Дума | 3 јануари 2022 |- | 132 | 12 | Нуклеарно оружје | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Вардан Тозија | 4 јануари 2022 |- | 133 | 13 | Пинк Пантерка | Христијан Крстевски | Вардан Тозија | 5 јануари 2022 |- | 134 | 14 | Искушеничка | Косара Митиќ | Дина Дума | 10 јануари 2022 |- | 135 | 15 | Пансион на годината | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Вардан Тозија | 11 јануари 2022 |- | 136 | 16 | Месија | Небојша Ромчевиќ и Маја Новељиќ | Вардан Тозија | 12 јануари 2022 |- | 137 | 17 | Двојна игра | Алек Попов и Дељана Манева | Дина Дума | 13 јануари 2022 |- | 138 | 18 | Треска за биткоини | Алек Попов и Дељана Манева | Игор Иванов | 14 јануари 2022 |- | 139 | 19 | Преспанска лигња | Вардан Тозија | Игор Иванов | 17 јануари 2022 |- | 140 | 20 | Дечипирање | Вардан Тозија | Вардан Тозија | 18 јануари 2022 |} === Сезона 7 (2023–24) === Седмата сезона од серијата вклучува 12 епизоди, коишто се прикажуваат во 20:15 на МРТ 1. Во оваа сезона, на глумечкиот состав му се приклучил Димитрија Доксевски во ликот на Ниче.<ref>„[https://konekt.mk/2023/12/18/вечерва-почнува-да-се-емитува-хит-сери/ Вечерва почнува да се емитува хит серијата „Преспав“ со нова 7 сезона]“. ''Конект''. 18 декември 2023.</ref> Последната епизода од седмата сезоната („Свадбата на Јелена“) е музичка епизода. Седмата сезона започнала со прикажување на 18 декември 2023 година. {| class="wikitable" align="center" |- ! Број на епизода<br>(во серија) ! Број на епизода<br>(во сезона) ! Епизода ! Сценарио ! Режија ! Датум |- | 141 | 1 | Струен удар | Сашо Кокаланов | Вардан Тозија | 18 декември 2023 |- | 142 | 2 | Стокхолмски синдром | Сашо Кокаланов | Вардан Тозија | 20 декември 2023 |- | 143 | 3 | Бидаи | Сашо Кокаланов | Вардан Тозија | 22 декември 2023 |- |144 |4 |Табакерата |Сашо Кокаланов |Игор Иванов |25 декември 2023 |- |145 |5 |Крипто Кралица |Сашо Кокаланов<br>Калија Киселички |Игор Иванов |27 декември 2023 |- |146 |6 |Докторанд |Андреј Волкашин |Игор Иванов |29 декември 2023 |- |147 |7 |Излези, Плутоне |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев |Радован Петровиќ |1 јануари 2024 |- |148 |8 |Инспектор ајкула |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев |Вардан Тозија |3 јануари 2024 |- |149 |9 |Чорба од желки |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев |Дина Дума |4 јануари 2024 |- |150 |10 |Ренесансата на Ула |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев |Дина Дума |5 јануари 2024 |- |151 |11 |Магија за дожд |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев<br>Артин Селмани |Дина Дума |8 јануари 2024 |- |152 |12 |Свадбата на Јелена |Андреј Волкашин<br>Петар Вулчев |Игор Иванов |9 јануари 2024 |} == Поврзани производи == === Кујната на Марио === Во април 2021 година било најавено дека во продукција на ОХО ќе започне со прикажување кулинарска емисија со ликовите од серијата насловена „Кујната на Марио“. Прикажувањето на епизодите започнало на 29 април 2021 година на службениот канал на Преспав на [[YouTube]].<ref>З., Ф.. „[https://kajgana.com/oficijalen-trejler-za-kujnata-na-mario Официјален трејлер за „Кујната на Марио“]“. ''Кајгана''. 22 април 2021.</ref> === Куќен притвор === {{главна|Куќен притвор}} Во текот на 2022 година во сопродукција на МРТ и платформата GLEY била снимена ситуациската комедија „[[Куќен притвор]]“, којашто имала за цел да долови детали од личниот живот на инспекторот Томе за време на неговиот престој во куќен притвор по приведувањето на крајот од шестата сезона. Прикажувањето на серијата започнало на 19 септември 2022 година во 20:15 на МРТ 1.<ref>„[https://nezavisen.mk/kukjen-pritvor-nov-sitkom-na-mrt-1/ https://nezavisen.mk/kukjen-pritvor-nov-sitkom-na-mrt-1/]“. ''Независен''. 19 септември 2023.</ref> === Телевизиски реклами === Ликовите од серијата се појавиле и во неколку реклами за маслото за јадење „Брилијант“ коешто го произведува [[Витаминка]] како еден од главните спонзори на серијата.<ref>„[https://faktor.mk/brilijant-na-vitaminka-so-poddrshka-za-serijata-prespav Брилијант на Витаминка со поддршка за серијата „Преспав“]“. ''Фактор''. 29 октомври 2018.</ref> Ликови од серијата се јавуваат и во реклами на „Сетек“, „[[Вива]]“ и „[[Тиквеш (винарија)|Винарија Тиквеш]]“. == Прикажување во странство == === Бугарија === Во Бугарија, серијалот започнал со прикажување на 16 декември 2019 година на БТВ Комеди секој работен ден во 17:00 часот.<ref>„[https://www.btv.bg/gallery/comedy/news/makedonskata-komedija-prespav-zavladjava-btv-comedy-ot-16-dekemvri.html Македонската комедия "Преспав" завладява bTV Comedy от 16 декември]“. ''БТВ''. 5 декември 2019.</ref> == Производство == Серијалот е во производство на ОХО, а се реализира со поддршка на [[Европска Унија|Европската Унија]].<ref name="off.net">„[http://www.off.net.mk/startuva-prespav-na-telma Стартува „Преспав“ на Телма]. ''Off.net.mk''. 27 октомври 2016.</ref> Продуцент на серијата е Пеце Талески, режијата е на Игор Иванов. Режисери на епизоди се: [[Игор Иванов]], Вардан Тозија, Елеонора Венинова, Даријан Пејовски, Дина Дума и Георги М. Унковски. Главен сценарист на серијалот е [[Сашо Кокаланов]], а сценаријата на епизодите се исто така и од: Елеонора Венинова, [[Венко Андоновски]], Димитар Банов, Алек Попов, Дељана Манева, Билјана Црвенковска, Огнен Неделковски, Вардан Тозија, Александра Миланова, Артин Селмани, Косара Митиќ, Мона Паскалова, Небојша Ромчевиќ, Маја Новељиќ, Миа Николоска и Стефан Миленков. Директор на фотографија на прва сезона е Наум Доксевски, на втора Димо Попов, на трета и четврта Дејан Димески, а на петта и шеста сезона Тони Величковски. Монтажер на прва, трета, четврта, петта и шеста сезона е Сашко Потер Мицевски. Музиката е на Мите Димовски од музичкото студио Тралала.<ref name="off.net"/> == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://prespav.mk/ Официјална веб-страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200503124522/http://prespav.mk/ |date=2020-05-03 }} * [https://www.imdb.com/title/tt6197784/?ref_=fn_al_tt_1 Преспав] на [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] * [https://www.youtube.com/channel/UClR04ZGmctifJxXNHYX0QaQ Преспав] на [[YouTube]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Преспав}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски дела од 2016 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2017 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2018 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2019 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2020 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2021 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2022 година]] 8rr5pgmqzjg3a5q0n8c2vl983xmt4tz 0 1167142 5586881 5017105 2026-07-04T01:35:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586881 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кошаркар | image = Richard Hamilton Pistons 2009.jpg | image_size = 200px | caption = | name = Ричард Хамилтон | nickname = Рип | position = [[Бек (кошарка)|бек]], [[Крило (кошарка)|крило]] | height_m = 2,01 | weight_kg = 88 | league = | team = | number = 32 | nationality = {{знамеикона|САД}} [[САД]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|3|6}} | birth_place = [[Коутсвил (Пенсилванија)|Коутсвил]], [[Пенсилванија]] | college = [[Конектикат Хаскис (кошарка)|Конектикат]] (1996–1999) | draft_year = 1999 | draft_round = 1 | draft_pick = 7 | draft_team = {{Basket Washington Wizards}} | career_start = 1999 | career_end = 2013 | years1 = 1999–2002 | team1 = {{Basket Washington Wizards}} | years2 = 2002–2011 | team2 = {{Basket Detroit Pistons}} | years3 = 2011–2013 | team3 = {{Basket Chicago Bulls}} | updated = 29.11.2016 }} '''Ричард Клеј "Рип" Хамилтон''' (роден на [[14 февруари]] [[1978]]) е американски поранешен кошаркар кој одиграл 14 сезони во [[НБА|Националната кошаркарска асоцијација]] (НБА). Во најголемиот дел од кариерата тој играл за [[Детроит Пистонс]], а по кратки периоди го носел дресот и на [[Вашингтон Визардс]] и [[Чикаго Булс]]. Тој е трикратен [[НБА Ол-стар натпревар|Ол-стар]] играч, и освојувач на [[НБА Плејоф 2004#Финална серија|НБА првенството во 2004]] со шампионскиот тим на Детроит Пистонс. Кариерата ја завршил во февруари 2015 година. ==Кариера== ===Колеџ=== Хамилтон играл колеџ кошарка за екипата на [[Конектикат Хаскис (кошарка)|Конектикат Хаскис]] на [[Универзитет во Конектикат|Универзитетот во Конектикат]] од 1996 до 1999 година. Во својата последна година на колеџот, тој го освоил НСАА (Ен-Си-Еј-Еј) првенството и бил прогласен за МВП на финалето откако со 27 бода 7 скока и 3 асистенции придонел за победата над Дјук Блу Девилс. ===НБА=== ==== Вашингтон Визардс (1999-2002) ==== По шампионската сезона во НСАА, Хамилтон бил избран како 7-ми пик на [[НБА Драфт 1999|НБА Драфтот 1999]] од страна на [[Вашингтон Визардс]]. Во неговата руки сезона, тој одиграл 71 натпревар од кој 12 како стартер со просек од 9 бода по натпревар најчесто како замена на искусниот бек [[Мич Ричмонд]]. Визардс успеале да победат само 29 натпрвари, и не успеа да изборат место во плејофот. Сезоната на Визардс била одбележана и по додавањето на [[Мајкл Џордан]] во франшизата, кој ја презел функцијата на делумен сопственик и претседател на кошаркарските операции. Следната година се покажала како сезона на пробивот за Хамилтон; тој играл многу повеќе во споредба со минатата сезона започнувајќи во 42 од 78 натпревари и тоа на позицијата крило со што и неговиот број на бодови во просек се зголемил двојно на 18,1 бод во просек по натпревар. Меѓутоа и покрај тоа Визардс не успеале да се подобрат во однос на минатата сезона, забележувајќи само 19 победи и завршувајќи на претпоследното место во Источната конференција. Во офсезоната, Мајкл Џордан, најавил дека ќе се врати на паркетот за Визардс, додека, исто така, клубот го назначил [[Даг Колинс (кошарка)|Даг Колинс]] да биде тренер на тимот за сезоната 2001-2002. И покрај релативно успешниот старт на сезоната, повредите го ограничиле Џордан на само 60 натпревари, додека Хамилтон исто така, одиграл само 63 натпревари, но ја зацврстил својата позиција како бек во почетната петорка на тимот. Иако скорот на Визардс бил значително подобрен во однос на претходните две сезони, тие сепак повторно неуспеале да се пласираат во плејофот завршувајќи на десеттото место во конференцијата со скор 37-45. Хамилтон ја завршил сезоната со просек од 20 бода по натпревар, и бил на второто место во лигата по процентот на успешност во изведувањето на слободните фрлања, шутирајќи со 89 проценти од линијата за слободни фрлања. Во септември 2002, Визардс се одлучиле да го трампаат Хамилтон во Детроит Пистонс, во договор со шест играчи да се здобијат со искусниот Ол-Стар стрелец [[Џери Стекхаус]]. ====Детроит Пистонс (2002–2011)==== =====Првата сезона со Пистонс 2002-2003===== Пистонс кои во претходната сезона успеале да се пласираат во плејофот по подолго време и таму догурале до конференциското полуфинале, предводени од тренерот [[Рик Карлајл]] и најдобриот дефанзивец за сезоната [[Бен Валас]], веќе претходно го довеле плејмејкерот [[Чонси Билапс]] и го драфтувале крилото [[Тејшон Принс]] за време на оф-сезона. Хамилтон стартувал во сите 82 натпревари за Детроит во регуларниот дел од сезоната и бил водач на тимот во по бројот на уфрлени кошеви со 19,7 бода по натпревар предводејќи ги Пистонс до 50 победи и првото место во Источната конференција. По завршувањето на регуларниот дел на сезоната Пистонс како први носители на истокот се пласирале во плејофот, каде Хамилтон го направил своето прво појавување во кариерата, во серијата против [[Орландо Меџик]] во првиот круг. Орландо предводени од суперѕвездата [[Трејси МекГрејди]] дошле до водство од 3-1 во серијата, меѓутоа Пистонс предводени од Билапс и Хамилтон се собрале на време за да победат во три натпревари едноподруго вклучувајќи го и критичниот седми натпревар на домашен терен. Во конференциското полуфинале тие се соочиле со [[Филаделфија Севентисиксерс]], и откако и двете екипи победиле во својте први два домашни натпревари резултатот во серијата бил нерешен 2-2 по што Пистонс врзале две победи со кој успеале да ја добијат серијата и да се пласираат во финалето на конференцијата за пат од 1991 година каде се соочиле со бранителот на конференциската титула [[Њу Џерси Нетс]], кој ги поразиле Пистонс во четири натпревари. Хамилтон имал учинок од 22,5 бода по натпревар со 44 проценти шут од игра. =====Освојување на првенството 2003-2004===== Хамилтон започнал да носи проѕирна пластична маска за лице, која ќе стане негов заштитен знак во текот на [[НБА сезона 2003-2004|сезоната 2003-2004]]. Тој двапати го скршил носот таа сезона (еднаш тоа се случило во 2002 година) и на Хамилтон му било препорачано да носи маска за остатокот од неговата кариера поради ризикот од значајни носна реконструктивна хирургија. Носејќи ја маската, Хамилтон одново го водел Пистонс во завршницата во текот на сезоната со 17,6 бода по натпревар во 78 натпревари, а Пистонс ја завршиле сезоната со 54 победи и го додале Ол-стар крилниот центар [[Рашид Валас]] при крајот на регуларниот дел од сезоната за подобрување на предната линија на тимот.<ref>[http://www.nba.com/pistons/news/ripsmask.html To Get a Mask Like Rip's]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.1up.com/previews/nba-street-homecourt_3 |title=NBA Street Homecourt – 1up.com |accessdate=2016-12-06 |archive-date=2016-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616171042/http://www.1up.com/previews/nba-street-homecourt_3 |url-status=dead }}</ref> Во плејофот, Пистонс доминирале над [[Милвоки Бакс]] во првата круг пред да дојде реваншот со Њу Џерси Нетс кој ги исфрлиле минатата сезона. По добивањето на воведните два натпревари во серијата, Нетс ги освоиле следните три пред Пистонс да се вратат во игра со победа на домашен терен, а потоа во решавачкиот седми натпревар да го "растурат" Њу Џерси на гости со 90-69, натпревар во кој Хамилтон постигнал 24 бода. Пистонс потоа се соочиле со најдобриот тим на Истокот во регуларниот дел од сезоната [[Индијана Пејсерс]] во финалето на конференцијата, и за нивната одлична одбрана и ефикасен шут се покажале пресилни за фаворизираните Пејсерси предводени од [[Џермејн О'Нил]] и [[Реџи Милер]]. Хамилтон постигнал највисоки за него во плејофот во кариерата 33 бода во петтиот натпревар во серијата во кој Детроит ја победил Индијана со 83-65 и повел со 3-2 во серијата, пред во следниот натпревар на гости повторно предводени од Хамилтон (21 бод) со уште една победа да дојдат до конечниот успех со 4-2 во серијата. Така Пистонс се избориле за своето прво НБА финале на франшизата уште од 1990 година кога таканаречените "Лоши момчиња" ја освоиле титулата. На Пистонс се гледало како на голем аутсајдер пред почетокот на финалето, во кое тие требало да се соочат со ѕвездената екипа на [[Лос Анџелес Лејкерс]] кои освоиле три последователни првенства во периодот 2000-2002 и за кои настапувале ѕвезди како [[Шекил О’Нил]], [[Коби Брајант]], [[Гари Пејтон]] и [[Карл Мелоун]]. Лејкерс ја имале и предноста на домашен терен да ја започнат серијата (исто така и да играат дома доколку се дојде до седмиот одлучувачки натпревар), но поприлично се мачеле во првиот натпревар од серијата во Лос Анџелес, бидејќи Пистонс доминирале во текот на целиот натпревар и на крајот успеале да ги шокираат Лејкерси победувајќи ги со двоцифрена разлика. Лејкерс успеале после голема борба да го изедначат резултатот во серијата добивајќи го вториот натпревар исто така игран во [[Стејплс центар]]от со 99-91 по продолженија, благодарение на исклучително расположениот Коби Брајант кој уфрлил 33 бода. Во следниот натпревар серијата се префрлила во Детроит. Хамилтон бил најефикасниот играч на паркетот во третиот натпревар постигнувајќи 31 боди за 43 минути игра, шутирајќи 11-22 од игра 2-4 за три бода и 7-7 од линијата за слободни фрлања, придонесувајќи обилно за втората победа на Пистонс во финалната серија овојпат со 20 коша разлика 88-68. Во четвртиот натпрвар Детроит одново ја искористиле предноста на домашен терен поразувајќи ги Лејкерс со 88-80 и дошле до водстѕво од 3-1. Лејкерси се обиделе да ги свртат работите во натпреварот број 5, но фантастичната одбрана и сигурниот шут од игра на Пистонс биле премногу добри за тимот од Лос Анџелес, па Хамилтон кој постигнал 21 бод одново го одваел Детроит до победа со двоцифрена разлика, со што била обезбедена првата титула во НБА за тимот по 1990 година. Хамилтон во петте натпревари од финалето имал просек од 21,4 бода, највисок во тимот на Пистонс и за малку подобар од [[Чонси Билапс]] (просек од 21 бод по натпревар) кој ја добил наградата за МВП на финалето. =====Ново финале 2004-2005===== Бранителот на титулата од претходната сезона Детроит Пистонс влегле во сезоната решени да го повторат успехот од лани, а тимот уште еднаш победил во 54 натпревари од регуларниот дел на сезона во кои Хамилтон имал просек од 18,7 бода по натпревар и учествувал во 76 натпревари. Сезоната вклучува и еден чуден рекорд на Хамилтон, како тој станал единствениот играч во историјата на НБА кој постигнал најмногу бодови во својот тим по завршувањето на еден натпревар и покрај тоа што не погодил ниту еден шут од игра; на 6 јануари 2005 година, Хамилтон имал 0-од-10 шут од игра, но тој реализирал 14-од-14 од линијата за слобони фрлања во поразот на Пистонс со 101-79 од [[Мемфис Гризлис]].<ref>[http://sports.espn.go.com/nba/recap?gameId=250106008 Memphis reaches .500 for first time this season]. Sports.espn.go.com (2005-01-06). Посетено на 2011-12-10.</ref> Пистонс влегле во плејофот како втори носители, и ја победиле Филаделфија пред да дојде нов двобој со Индијана, во кој шампиони успеале да го надминат дефицитот од 2-1 во серијата и да поминат понатаму во шест натпревари од кој во последниот Хамилтон бил извонреден и постигнал 28 бода. Во финалето на конференцијата тие се сретнале со [[Мајами Хит]] предводени од новото засилување [[Шекил О’Нил]], кој пристигнал во размена на играчи од Лос Анџелес, и [[Двејн Вејд]]. Двата тима тргнале со по две победи на домашен терен во првите четири натпревари пред Хит да победат во петтиот натпревар во Детроит и да поведат со 3-2. Пистонс одговориле со победата во шестиот натпревар, а во седмиот одлучувачки игран во Мајами Хамилтон постигнал 24 бода и му помогнал на Пистонс да се пласира во НБА финалето за втора година по ред. Детроит се соочиле со [[Сан Антонио Спарс]] во финалето, предводени од ол-стар играчи како што се [[Тим Данкан]], [[Тони Паркер]] и [[Ману Џинобили]]. Сан Антонио ги добиле првите два натпревари од серијата, пред Пистонс да одговорат со две победи на свој терен а потоа Спарс први бележат победа на гости победувајќи во петтиот натпревар во [[Палас оф Оберн Хилс]] со 96-95 по продолженија за водство од 3-2. Детроит усепале да се вратат во игра одговарајќи со победа на гости во шестиот натпревар, предводени од Хамилтон кој постигнал 23 бода. Сепак, Спарс се покажале премногу добри во седмиот одлучувачки натпревар победувајќи со 81-74, и го освоиле првенството. Хамилтон имал просек од 20 бода во текот на плејофот на 2005 година, а во финалето неговиот просек бил 16,7 бода по натпревар. =====Три конференциски финалиња 2005-2008===== [[File:Hamilton free throw.jpg|thumb|left|upright|Хамилтон во 2008 година со Детроит Пистонс]] Сезоната 2005-2006 била уште една одлична сезона на поединечен план за Хамилтон. Тој во просек реализирал највисоки-во-кариера 20,1 бод по натпревар и го заработил својот прв повик за [[НБА Ол-стар натпревар 2006|НБА Ол-Стар натпреварот]] започнувајќи како резервен бек за [[Источна конференција (НБА)|Источната конференција]]. Тој, исто така, бил водач во лигата со највисок процент за шут за три бода шутирајќи со 45,8 %, додека неговите Пистонс брилирале во текот на регуларниот дел од сезоната победувајќи во 64 натпревари и пласирајќи се во плејофот како први носители на конференцијата. Детроит уште еднаш минале низ првата рунда од плејофот против Милвоки, а Хамилтон постигнал фантастични 40 бода во петтиот натпревар од серијата со кој Пистонс го обезбедиле пласманот понатаму (победувајќи со 4-1 во серијата). Во следната рунда жртва на Пистонс биле [[Кливленд Кавалирс]] на [[Леброн Џејмс]]. Серијата се покажала како исцрпувачка, достигнувајќи дури до седмиот одлучувачки натпревар во кој Детроит го искористиле домашниот терен и предводени од Тејшон Принс со 20 и Хамилтон со 15 бода го совладале Кливленд со 79-61 ја добиле серијата со 4-3 и се пласирале во финалето на конференцијата.<ref>[http://www.nba.com/games/20060521/CLEDET/recap.html Pistons Stymie James in Second Half to Advance; Tayshaun Prince scored 20 points and Richard Hamilton 15 for the top-seeded Pistons]</ref> Во финалето на истокот наишле на истиот противник од минатата сезона, Мајами Хит, кој биле жедни за одмазда за ланската елиминација. И додека Пистонс овојпат ја имале и предноста на домашен терен немале одговор за доминантниот играч на Хит [[Двејн Вејд]], по што биле поразени во шест натпревари. Хамилтон успеал да постигне 33 бода во шестиот натпревар и имал просек од 20,4 бода во плејофот 2006 година. Мајами се пласирале во финалето и го освоиле НБА првенството. По крајот на сезоната, на [[Чикаго Булс]] го довеле центарот на Пистонс Бен Валас, со што доаѓа до промена на динамиката и идентитетот на Детроит Пистонс. Во текот на сезоната 2006-2007 година, на 27 декември, Хамилтон ги постигнал својте рекордни во кариерата 51 бод со шут од игра 19-од-37 во поразот со 151-145 по три продолженија од [[Њујорк Никс]], станувајќи првиот противнички играч од [[Мајкл Џордан]] кој успеал да постигне повеќе од 50 бода во [[Медисон Сквер Гарден]].<ref>[http://scores.espn.go.com/nba/recap?gameId=261227018 Knicks survive Hamilton's big night, beat Pistons in 3OT]. Scores.espn.go.com (2006-12-27). Пристапено на 2011-12-10.</ref><ref>[http://scores.espn.go.com/nba/boxscore?gameId=261227018 ESPN – Detroit vs. New York Box Score, December 27, 2006]. Scores.espn.go.com (2006-12-27). Пристапено на 2011-12-10.</ref> Хамилтон во просек имал 19,8 бода во текот на сезоната и уште еднаш беше избран да ја претставува [[Источна конференција (НБА)|Источната конференција]] на [[НБА Ол-стар натпревар 2007|НБА Ол-стар натпреварот]]. Пистонс го завршиле регуларниот дел од сезоната со скор 53-29, и повтроно како први носители се пласирале во плејофот. Таму тие го отстраниле [[Орландо Меџик]] во првиот круг, а потоа и Чикаго на доскорашниот Пистон Бен Валас во полуфиналето на конференцијата. Во финалето на конференцијата загубиле од Кливленд Кавалирс со 4-2. Хамилтон во просек имал 18,8 бода во текот на плејофот на 2007 година. И покрај порастот на Кавалирс и [[Бостон Селтикс]], кој во офсезоната ги стекнале [[Кевин Гарнет]] и [[Реј Ален]] приклучувајќи ги на [[Пол Пирс]], Пистонс останале еден од најдобрите тимови во истокот, забележувајќи 59 победи и завршувајќи пред Кавалиерс на првото место во Централната дивизија. Хамилтон во просек имал 17,3 бода по натпревар за Детроит, и за трета година по ред бил избран за [[НБА Ол-стар натпревар 2008|НБА Ол-стар натпреварот]]. Хамилтон исто така, учествувал и во шутирање тројки, на споменатиот Ол-Стар кој се одржал за време на Ол стар викендот во Њу Орлеанс. Тој постигнал 14 бода во првиот круг, но не се квалификувал за финалето, а титулата отишла во рацете на [[Џејсон Капоно]].<ref>{{наведени вести |url=http://www.nba.com/history/allstar/shootout_results_2000s.html |title=Shootout Round-by-Round Results: 2000-08 |work=[[NBA|NBA.com]] |accessdate=May 3, 2014}}</ref> За трета година по ред Пистонс стигнале до финалето на конференцијата во НБА плајофот откако најпрво ја елиминирале Филаделфија во првиот круг, пред да го отстранат Орландо Меџик предводени од младата суперѕвезда центарот [[Двајт Хауард]]; Хамилтон постигнал 32 бода во петтиот натпревар и 31 бод во шестиот натпревар во серијата против Орландо, и на тој начин го надминал [[Ајзеа Томас]] како најдобар стрелец на Пистонс во плејофот.<ref>[http://scores.espn.go.com/nba/recap?gameId=280513008 Pistons pull away late to advance to 6th straight conference finals]. Scores.espn.go.com (2008-05-13). Посетено на 2011-12-10.</ref> Детроит стигнале до своето шесто последователно конференциско финале во кое овојпат се соочиле со Бостон. После 4 натпревари серијата стоела израмнето 2-2, меѓутоа следните два натпревари биле добиени од Селтикс и тие ја освоиле серијата во 6 натпревари пласирајќи се во НБА финалето во кое издвојувале победа и над Лос Анџелес Лејкерс за да ја освојат титулата. Хамилтон во просек имал 21,6 бода во текот на плејофот. =====Последните години во Пистонс 2008-2011===== [[File:Rip Shoots.jpg|thumb|right|250px|Хамилтон во дресот на Пистонс шутира преку играчот на [[Шарлот Хорнетс|Шарлот Бобкетс]] [[Џералд Валас]] во 2009.]] Пред почетокот на сезоната 2008-2009 Пистонс направиле некој промени во ростерот од кој најзначајна била размената на [[Чонси Билапс]] за [[Ален Ајверсон]] во текот на сезоната 2008-2009, а на 3 ноември 2008 година, со Хамилтон потпишале нов тригодишен договор, вреден 34 милиони долари. Хамилтон имал просек од 18,3 бода по натпревар во текот на сезоната, но играл значителен број на натпревари од клупата за резерви, вклучувајќи го и оној против Милвоки во кој постигнал 38 бода, што претставува рекорд за најмногу бодови од резервен играч на Пистонс во историјата.<ref>[http://espn.go.com/nba/recap?id=290207015 Detroit Pistons vs. Milwaukee Bucks - Recap - February 07, 2009 - ESPN]</ref> На 13 март 2009, тој, забележил највисоки во кариерата 16 асистенции во натпреварот против [[Торонто Репторс]].<ref>[http://espn.go.com/nba/recap?id=290313028 Detroit Pistons vs. Toronto Raptors - Recap - March 13, 2009 - ESPN]</ref> За првпат од години наназад Пистонс завршиле една сезона со негативен скор 39-43, што сепак било доволно за 8-мо место и пласман во плејофот, каде што биле експресно елеминирани од страна на Кливленд во првиот круг. Хамилтон имал просек од само 13,3 бода во серијата. Хамилтон одигра само 46 натпревари во сезоната 2009-2010, но и натаму држел одличен просек со 18,1 боди по натпревар. Детроит издвојувал само 27 натпревари во таа година, и покрај враќањето на Бен Валас и додавање на некој помлади играчи од кој посебно впечатлив бил бекот [[Родни Стаки]]. Следната година, Хамилтон често се расправал со тогашниот тренер [[Џон Куестер]]<ref>{{наведени вести |url=http://espn.go.com/chicago/nba/story/_/id/7386566/chicago-bulls-rip-hamilton-says-john-kuester-problem-detroit |title=Rip Hamilton backs John Kuester |work=[[ESPN.com|ESPN Chicago]] |author=Nick Friedel |date=December 24, 2011 |accessdate=May 3, 2014}}</ref> вклучувајќи ја и вербалната расправија, прекорувајќи го Куестер пред целиот тим за време на тренинг.<ref>{{наведени вести |url=http://sports.yahoo.com/news/hamilton-center-pistons-turmoil-152200263--nba.html |title=Hamilton at center of Pistons’ turmoil |work=Yahoo! Sports |author=Adrian Wojnarowski |date=February 26, 2011 |accessdate=May 3, 2014 |archive-date=2017-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523105057/https://sports.yahoo.com/news/hamilton-center-pistons-turmoil-152200263--nba.html |url-status=dead }}</ref> Овој спор довел до тоа Куестер да го испрати Хамилтон на клупата<ref>{{наведени вести |url=http://www.mlive.com/pistons/index.ssf/2011/01/detroit_pistons_utilize_new_ro.html#incart_mrt |title=Detroit Pistons utilize new rotation in loss to Grizzlies; Richard Hamilton does not play |work==MLive Media Group |author=Chris Iott |date=January 12, 2011 |accessdate=May 3, 2014}}</ref> За повеќе од шест недели, Хамилтон играл само 20 минути и вкупно добил ДНП-КД (не игра - поради одлука на тренерот) во 23 од 24 натпревари.<ref>{{наведени вести |url=http://espn.go.com/nba/player/gamelog/_/id/294/year/2011/richard-hamilton |title=Richard Hamilton Game-by-Game Stats |work=ESPN.com |accessdate=May 3, 2014}}</ref> И покрај тоа што Куестер бил отпуштен од Пистонс по завршувањето на сезоната 2010-2011, договор на Хамилтон бил купен од страна на Детроит во декември 2011 година, со што Хамилтон станал слободен агент.<ref name=pistonswaive>[http://www.nba.com/pistons/news/hamilton_waived_111212.html Detroit Pistons Waive Guard Richard Hamilton]</ref> ====Чикаго Булс (2011-2013)==== Хамилтон ја расчистил документацијата на 14 декември 2011 година и брзо потпишал тригодишен договор, вреден 15 милиони долари со [[Чикаго Булс]], со опција за третата година да одлучи клубот.<ref name=bullssign>[http://www.nba.com/bulls/news/bulls-sign-free-agent-guard-richard-hamilton.html Bulls sign free agent guard Richard Hamilton]</ref><ref>[http://espn.go.com/chicago/nba/story/_/id/7353340/rip-hamilton-signs-chicago-bulls Bulls sign Ex-Piston Rip Hamilton]</ref> За време на сезоната 2011-2012, тој имал просек од 11,6 бода, 3 скока и 2,4 асистенции по натпревар во 24,9 минути по натпревар. Поради повреда, тој одиграл само 28 натпревари (почнувајќи во сите нив). Булс завршиле со скор од 50-16, освојувајќи го првото место на Истокот во регуларниот дел од сезоната. Сепак, тимот го загубил Ол-Стар играчот [[Дерик Роуз]] кој искинал Еј-Си-ЕЛ во првиот натпревар од плејофот и биле поразени уште во првиот круг на плејофот од осмите носител Филаделфија Севентисиксерс во шест натпревари. Во сезоната 2012-2013, Хамилтон во просек имал на 9,8 бода 2,4 асистенции и 1,7 скока по натпревар во 21,8 минути по натпревар. Тој одиграл 50 натпревари, започнувајќи во 45 од нив. Булс завршиле со скор од 45-37; освојувајќи го петтото место во Источната конференција и второто во Централната дивизија. Тимот стигнал до вториот круг од плејофот, но биле елиминирани од страна на [[Мајами Хит]]. Булс одлучиле да ја активираат нивната опција во договорот на Хамилтон на 10 јули 2013 година, со што ја откажале соработката за третата сезона и Хамилтон повторно станал слободен агент. На 26 февруари 2015, Хамилтон и официјално го најавил своето повлекување од професионалното играње кошарка во програмата на ЕСПН ''Неговиот и Нејзиниот''.<ref>[http://www.freep.com/story/sports/nba/pistons/2015/02/26/detroit-pistons-richard-hamilton/24065939/ Richard Hamilton retires after 14 seasons in NBA]</ref> Ова било само неколку месеци откако тој претрпел повреда на коленото во октомври 2014 година, која на крајот го убедила да се повлече од активното играње кошарка на возраст од 37 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Former NBA, NCAA champ Hamilton retires|url = http://espn.go.com/nba/story/_/id/12390277/rip-hamilton-announces-retirement|accessdate = 2015-04-01}}</ref> ==Титули== *'''{{Трофеј-НБА првенство}} [[НБА|НБА првенство]]''' (1) : 2004 со [[Детроит Пистонс]] *'''[[НСАА]]''' (1) : 1999 со [[Конектикат Хаскис (кошарка)|Конектикат Хаскис]] *3 пати учесник на [[НБА Ол Стар натпревар]] : 2006, 2007, 2008 ==НБА статистика на кариерата== ===Општи податоци=== ''Статистика од 8 декември 2016'' *Бодови: '''15,708''' (17.1 ппн) *Асистенции: '''3,125''' (3.4 апн) *Скокови: '''2,852''' (3.1 спн) *Најмногу бодови на еден натпревар: '''51''' против [[Њујорк Никс]] (27/12/2006) *Најмногу скокови: '''11''' против [[Орландо Меџик]] (8/4/2005) *Најмногу асистенции: '''16''' против [[Торонто Репторс]] (13/3/2009) *Најмногу украдени топки: '''5''' двапати *Најмногу погодени тројки: '''6''' против [[Торонто Репторс]] (22/12/2010) ===Регуларен дел од сезоната=== {{NBA player statistics legend}} {| class="wikitable" |- | style="background:#afe6ba; width:3em;"|† |Ја означува сезона во која Хамилтон ја освоил титулата во НБА |- |} {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 1999-2000|1999-2000]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Вашингтон Визардс|Вашингтон]] | 71 || 12 || 19.3 || .420 || .364 || .774 || 1.8 || 1.5 || .4 || .1 || 9.0 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2000-2001|2000-2001]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Вашингтон Визардс|Вашингтон]] | 78 || 42 || 32.3 || .438 || .274 || .868 || 3.1 || 2.9 || 1.0 || .1 || 18.1 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2001-2002|2001-2002]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Вашингтон Визардс|Вашингтон]] | 63 || 57 || 35.0 || .435 || .381 ||'''.890'''|| 3.4 || 2.7 || .6 ||'''.2'''|| 20.0 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2002-2003|2002-2003]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] |'''82'''||'''82'''|| 32.2 || .443 || .269 || .833 ||'''3.9'''|| 3.5 || .8 ||'''.2'''|| 19.7 |- | style="text-align:left;background:#afe6ba;"| [[НБА сезона 2003-2004|2003-2004]] † | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 78 || 78 || 35.5 || .455 || .265 || .868 || 3.6 || 4.0 ||'''1.3'''||'''.2'''|| 17.6 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2004-2005|2004-2005]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 76 || 76 ||'''38.5'''|| .440 || .305 || .858 ||'''3.9'''|| '''4.9''' || 1.0 ||'''.2'''|| 18.7 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2005-2006|2005-2006]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 80 || 80 || 35.3 ||'''.491'''|| '''.458''' || .845 || 3.2 || 3.4 || .7 ||'''.2'''|| '''20.1''' |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2006-2007|2006-2007]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 75 || 75 || 36.8 || .468 || .341 || .861 || 3.8 || 3.8 || .8 ||'''.2'''|| 19.8 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2007-2008|2007-2008]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 72 || 72 || 33.7 || .484 || .440 || .833 || 3.3 || 4.2 || 1.0 || .1 || 17.3 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2008-2009|2008-2009]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 67 || 51 || 34.0 || .447 || .368 || .848 || 3.1 || 4.4 || .6 || .1 || 18.3 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2009-2010|2009-2010]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 46 || 46 || 33.7 || .409 || .297 || .846 || 2.7 || 4.4|| .7 || .1 || 18.1 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2010-2011|2010-2011]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 55 || 39 || 27.2 || .429 || .382 || .849 || 2.3 || 3.1 || .7 || .1 || 14.1 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2011-2012|2011-2012]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Чикаго Булс|Чикаго]] | 28 || 28 || 24.9 || .452 || .370 || .784 || 2.4 || 3.0 || .4 || .0 || 11.6 |- | style="text-align:left;"| [[НБА сезона 2012-2013|2012-2013]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Чикаго Булс|Чикаго]] | 50 || 45 || 21.8 || .429 || .308 || .857 || 1.7 || 2.4 || .5 || .1 || 9.8 |- | style="text-align:left;"| Кариера | style="text-align:left;"| | 921 || 783 || 32.1 || .449 || .346 || .852 || 3.1 || 3.4 || .8 || .1 || 17.1 |- | style="text-align:left;"| Ол-Стар | style="text-align:left;"| | 3 || 0 || 15.3 || .458 || .500 || .000 || 2.0 || 1.3 || .0 || .0 || 7.7 {{s-end}} ===Плејоф=== {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2003|2003]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 17 || 17 || 38.8 || .442 || .333 || .906 || 3.9 || 2.6 || .8 || .1 || '''22.5''' |- | style="text-align:left;background:#afe6ba;"| [[НБА Плејоф 2004|2004]]† | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 23 || 23 || 40.2 || .447 || .385 || .848 || '''4.6''' || 4.2 || 1.2 || .0 || 21.5 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2005|2005]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | '''25''' || '''25''' || '''43.2''' || .453 || .294 || .798 || 4.3 || 4.3 || .8 || .1 || 20.0 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2006|2006]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 18 || 18 || 38.3 || .413 || .350 || .851 || 2.9 || 2.7 || .9 || .3 || 20.4 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2007|2007]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 16 || 16 || 39.9 || .429 || .400 || .865 || 4.3 || 3.8 || .9 || .1 || 18.8 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2008|2008]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 17 || 17 || 38.6 || '''.470''' || .308 || '''.911''' || 4.2 || 3.9 || '''1.4''' || '''.5''' ||21.6 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2009|2009]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Детроит Пистонс|Детроит]] | 4 || 4 || 38.5 || .356 || .200 || .900 || 2.8 || '''5.0''' || 1.3 || .3 || 13.3 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2012|2012]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Чикаго Булс|Чикаго]] | 6 || 6 || 28.5 || .414 || .333 || .818 || 3.2 || 3.0 || .2 || .0 || 13.0 |- | style="text-align:left;"| [[НБА Плејоф 2013|2013]] | style="text-align:left;"| {{знамеикона|САД}} [[Чикаго Булс|Чикаго]] | 4 || 0 || 17.0 || .370 || '''.429''' || .750 || .8 || 1.3 || .3 || '''.5''' || 6.5 |- | style="text-align:left;"| Кариера | style="text-align:left;"| | 130 || 126 || 38.8 || .439 || .340 || .860 || 3.9 || 3.6 || .9 || .2 || 19.8 {{s-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Кошарка |image2=Basketball ball.svg |name3=САД |image3=Flag of USA.svg }} {{рв|Richard Hamilton (basketball)}} *[http://www.ripcity32.com Официјално мрежно место] *[http://espn.go.com/nba/player/_/id/294/ Ричард Хамилтон на ESPN] *[http://www.basketball-reference.com/players/h/hamilri01.html Ричард Хамилтон на basketball reference] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140629133630/http://www.basketball-reference.com/players/h/hamilri01.html |date=2014-06-29 }} *[http://www.rotoworld.com/player/nba/611/richard-hamilton Ричард Хамилтон на rotoworld] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хамилтон, Ричард}} [[Категорија:Американски кошаркари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Играчи во НБА]] [[Категорија:Играчи на Вашингтон Визардс]] [[Категорија:Играчи на Детроит Пистонс]] [[Категорија:Играчи на Чикаго Булс]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] iy4ox5q84me0gljphy4n7k1wz70vkf6 0 1170230 5586938 5066656 2026-07-04T06:44:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586938 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Salammbô | title_orig = | translator = | image = FlaubertSalammbo.jpg | caption = | author = [[Гистав Флобер]] | illustrator = | cover_artist = | country = Франција | language = француски | series = | subject = | genre = | published = [[1862]] | media_type = | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = | followed_by = }} '''Саламбо''' ([[француски]]: ''Salammbô'') — роман од [[1862]] година на францускиот писател [[Гистав Флобер]]. Во романот дејствието се одвива во времето на Востанието на платениците во Либија во 3 век п.н.е., каде варварите учествуваат во Првата пунска војна но не ги добиваат претходно договорените финансиски средства. == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} {{Wikisourcelang|fr}} ** {{gutenberg|no=1290|name=Salammbô}} ** [http://jollyroger.com/xlibrary/SalammbobyGustaveFG/SalammbobyGustaveFG1.html Jolly Roger: ''Salammbô'' Gustave Flaubert]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303195407/http://jollyroger.com/xlibrary/SalammbobyGustaveFG/SalammbobyGustaveFG1.html |date=2016-03-03 }} ** [http://www.classicreader.com/booktoc.php/sid.1/bookid.631 ClassicReader.com ''Salammbô''] ** [http://arthurwendover.com/arthurs/flaubert/slmmb10.xml Arthur's Classic Novels: ''Salammbô'' by Gustave Flaubert] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050308232631/http://arthurwendover.com/arthurs/flaubert/slmmb10.xml |date=2005-03-08 }} ** [http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/historical/Salammbo/toc.html World Wide School: ''Salammbô'' by Gustave Flaubert] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050408214554/http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/historical/Salammbo/toc.html |date=2005-04-08 }} * The famous sculpture [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=7&id=25 ''Salammbô''] at the [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/index.asp Lady Lever Art Gallery] [[Категорија:Романи на Гистав Флобер]] [[Категорија:Романи од 19 век]] 7hshjftcmdi1nxtgp6yhm6riq3b3l2b 0 1170308 5586833 5206104 2026-07-03T21:18:47Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586833 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mademoiselle de Maupin, v. 2 (1897) (14781202185).jpg|мини|Илустрација од [[Едуар Тудуз]] на изданието од 1897 година на романот „[[Госпоѓица де Мопен (роман)|Госпоѓица де Мопен]]“ од [[Теофил Готје]], каде што авторот ја изнесува својата концепција за уметност.]] '''Ларпурлартизам'''<ref>{{ДРМЈ|ларпурлартизам}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|ларпурлартизам}}</ref> — поим изведен од францускиот слоган ''L'Art pour l'art'', буквално преведен ''уметност заради уметност''. Со него се означува став или движење помеѓу некои француски уметници за кои уметноста треба да биде лишена од каква било корисност, морална порака или политичка содржина. Според нив, едноставно, уметноста треба да се создава поради самата себе, сите второстепени вредности треба да се отфрлат. Идејата за ''l'art pour l'art'' му се припишува на [[Теофил Готје]] (1811–1872). Таа се појавува во предговорот на романот ''Мадмозел де Мопан'' од 1834: {{block quote|Која е целта на музиката? За што служи сликарството? Кој би бил луд да го претпрочита [[Моцарт]] наместо г. Карел или [[Микеланџело]] наместо оној кој го изумил сенфот? '''Вистински убаво е само она што не служи за ништо'''; сè што е корисно е грдо, [...] Претпрочитам кинеска ваза, украсена со змејови и мандаринци, која за ништо не ми служи, отколку која било друга ваза.<ref>{{Ouvrage|langue = fr|auteur1 = [[Théophile Gautier]]|titre = [[Mademoiselle de Maupin (roman)|Mademoiselle de Maupin]]|lieu = |éditeur = G. Charpentier|année = 1880|pages totales = |isbn = |lire en ligne = https://fr.wikisource.org/wiki/Mademoiselle_de_Maupin/%C3%89dition_1880/Pr%C3%A9face#22|passage = 22|titre chapitre=Préface}}</ref>.}} Истата идеја се обработува и од други уметници, како [[Едгар Алан По]], за која пишува во еден есеј од 1850. По вели дека поемите се пишуваат поради самите себе, поради самата поезија, а не за да донесат некаква морална порака. Овој слоган е всушност водечката мисла на многу француски, но и воопшто западни [[Боемство|боемски]] уметници. Сепак постојат критики кон овој став, како ставот на [[Жорж Санд]], која смета дека ова гледиште е празно и непотребно. Според Санд, уметниците имаат „должност да најдат соодветен начин да ја пренесат уметноста на што повеќе души“, така што нивните дела би биле доволно пристапни за да бидат предмет на нечиј интерес.<ref>Letters of George Sand, Vol 3</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Естетика]] [[Категорија:Авангарда]] [[Категорија:Француска поезија]] [[Категорија:Галицизми]] [[Категорија:Концепти во епистемологијата]] dmkcraqpljfi9tefyofpnktd17hirff 0 1170726 5586892 4249951 2026-07-04T03:17:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586892 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Ромен Пертола | image = Romain Puértolas 01.JPG | imagesize = | caption = Ромен Пертола | birth_name = | birth_date ={{роден на|21|декември|1975}} | birth_place ={{роден во|Монпелје}}, [[Франција]] | death_date = | death_place = | occupation = писател | nationality = | citizenship = Французин | education = | alma_mater = | period = | genre = [[сатира]] | subjects = | movement = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | notableworks = | influences = | influenced = | signature = }} '''Ромен Пертола''' ([[француски]]: ''Romain Puértolas'', роден на {{роден на|21|декември|1975}} во {{роден во|Монпелје}}) — француски писател на бестселери во жанрот современ сатиричен роман. == Биографија== Ромен Пертола е роден на [[21 декември]] [[1975]] година во [[Монпелје]], [[Франција]]<ref>http://www.amazon.com/Extraordinary-Journey-Fakir-Trapped-Wardrobe/dp/0345814177</ref>. Учел на „''Камил Верне''“ во кантонот Валенс. Магистрирал по шпанска литература и култура на Универзитетот во [[Гренобл]] со втора специјалност по [[француски јазик]]. Учел во [[Брајтон]] и добил диплома по [[англиска литература]]. Има и диплома за метеорологија добиена од „''Метео Франс''“. Во текот на својот живот живеел во [[Франција]], [[Шпанија]] и [[Англија]], и покрај француски зборува шпански, каталонски, англиски и руски јазик. Работел како DJ, професор, преведувач, придружник, чистач на слот машини, бил илузионист итн. Работел како инспектор во Централно управување со француската гранична полиција и бил документарен аналитичар за нелегална имиграција и измама. Започнал да пишува од школска возраст за сопствено задоволство, а неговиот прв роман го напишал во [[2005]] година. Добил многу откажувања од различни издавачки куќи за објавување на романот, па затоа решил да направи сопствени изданија само во три примероци за неговото семејство. Неговиот прв објавен роман е „''L'OEuf d'Einstein''“ („''Јајцето на Ајнштајн''“). Неговиот прв официјално објавен роман е „''Le jour où Shakespeare a inventé le moonwalk''“ кој бил објавен во [[2012]] година. Вториот роман „''Неверојатното патување на Факир, кој се затворил во гардеробата на ИКЕА''“ бил издаден во [[2013]] година и станал меѓународен бестселер и бил номиниран за различни награди. Романот бил преведен на 36 јазици<ref name="theguardian.com">https://www.theguardian.com/books/2014/aug/17/extraordinary-journey-fakir-ikea-roman-puertolas-review</ref> и во [[Франција]] биле продадени повеќе од 100.000 копии до август [[2014]] година.<ref name="theguardian.com"/>. Ромен Пертола бил награден со наградата „''Жил Верн''“ и со наградата „''Аудиолиб''“ за аудио-изданието на романот. Хуморот на неговите дела е високо оценет од критиката и читателите. == Дела == * L'OEuf d'Einstein (2012) * Le jour où Shakespeare a inventé le moonwalk (2012) * L'extraordinaire voyage du fakir qui était resté coincé dans une armoire Ikea (2013) * The Little Girl Who Swallowed A Cloud As Big As The Eiffel Tower (2015) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{Наведена мрежна страница|title=Официјално мрежно место|url=http://www.romainpuertolas.com/|accessdate=2017-01-20|archive-date=2019-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712173824/http://www.romainpuertolas.com/|url-status=dead}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пертола, Ромен }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски писатели]] pu8idb1e52a3kktdmfm8vodg2xy1bti 0 1170751 5586883 5068140 2026-07-04T01:47:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586883 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Робер Пенже | image = | caption = | birth_date = {{роден на|19|јули|1919}} | birth_place = [[Женева]], Швајцарија | death_date = {{починал на|25|август|1997}} | death_place = [[Тур]], Франција | occupation = писател | spouse = | genre = [[роман]], [[драма]] | movement = | influences = | influenced = | signature = }} '''Робер Пенже''' ({{роден на|19|јули|1919}} — {{починал на|25|август|1997}}) — француски [[авангарда|авангарден]] писател со швајцарско потекло, кој пишувал романи и други прозни дела на стил кој потсетувал на [[Семјуел Бекет]] и други писатели од [[модернизмот]]. Го поврзуваат со книжевното движење „[[нов роман]]“.<ref>Jean-Louis de Rambures, "Comment travaillent les écrivains", Paris 1978 (interview with R. Pinget, in French)</ref> Роден на 19 јули 1919 во [[Женева]], Робер Пенже по завршување на студиите по право работел една година како приправник во родниот град. Во 1946 заминал во Париз, каде ја проучувал префинетата уметност. Своето прво дело ''Помеѓу Фантина и Агапа'' го објавил во 1951, а првиот роман ''Маху или материјалното'' една година подоцна. [[Ален Роб Грије]] и особено Бекет, добар пријател на Пенже, го советувале да оди кај издавачот Џером Линдон, сопственик на ''Éditions de Minuit'', откако бил одбиен од издавачката куќа Галимар за делото ''Грал фибист'' во 1956.<ref>''Robert Pinget: The Novel as Quest'', by Robert Henkels, 1977</ref> Неговиот роман ''Некој'' ја освоил наградата „Фемина“ во 1965. Во 1966 се здобил со француско државјанство и се преселил во градот [[Турењ]], каде ги напишал повеќето од своите книги. Кратко по симпозиумот одржан 1997 во [[Тур]] во негова чест, починал од срцев удар на 25 август истата година. ==Дела== {{col-begin}}{{col-2}} ===Романи=== *''Entre Fantoine et Agapa'', (1951) *''Mahu ou le matériau'', (1952) *''Le Renard et la boussole'', (1953) *''Graal flibuste'', (1956) *''Baga'', (1958) *''Lettre morte'', (1959) *''Le Fiston'', (1959) *''La Manivelle'', (1960) *''L'Inquisitoire'', (1962) *''Autour de Mortin'', (1965) *''Quelqu'un'', (1965) *''Le Libera'', (1968) *''Passacaille'', (1969) *''Fable'', (1971) *''Cette Voix'', (1975) *''L'Apocryphe'', (1982) *''Monsieur Songe'', (1984) *''Le Harnais'', (1985) *''Charrue'', (1985) *''L'Ennemi'', (1987) *''Du Nerf'', (1990) *''Cette Chose'', (1990) *''Théo ou le temps neuf'', (1991) *''L'Affaire Ducreux et autres textes'', (1995) *''Tâches d'encre'', (2000) *''Mahu reparle'', (2009) *''La Fissure, précédée de Malicotte-la-Frontière'', (2009) *''Jean Loiseau'', (2010) {{col-2}} ===Драми=== *''Clope au dossier'', (1961) *''Ici ou ailleurs'', (1961) *''Architruc'', (1961) *''L'Hypothèse'', (1961) *''Identité'', (1971) *''Paralchimie'', (1973) *''Nuit'', (1973) *''Abel et Bela'', (1987) *''Un Testament bizarre'', (1989) {{col-end}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{Helveticat}} *[http://www.robert-pinget.com Официјално мрежно место на Робер Пенже]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170416143708/http://www.robert-pinget.com/ |date=2017-04-16 }} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20000119055601/http://www.pugzine.com/pug4/rip4.html |date=January 19, 2000 |title=Посмртница на англиски }} *[http://www.argyro.net/colloque/pinget/biopinget.htm Биографија на француски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040708150905/http://www.argyro.net/colloque/pinget/biopinget.htm |date=2004-07-08 }} *[http://www.chez.com/pinget/index.html Мрежно место на француски] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пенже, Робер}} [[Категорија:Француски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Женева]] 02tjysuhffuul08jc5o054tty1jcmjo 0 1171012 5586790 4991300 2026-07-03T19:28:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586790 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Пјер Гримал | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date ={{роден на|21|ноември|1912}} | birth_place ={{роден во|Париз}}, [[Франција]] | death_date ={{починал на|11|октомври|1996}} | death_place = {{починал во|Париз}}, [[Франција]] | occupation = историчар, писател | nationality = | citizenship = Французин | education = | alma_mater = | period = | genre = | subjects = | movement = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | notableworks = | influences = | influenced = | signature = }} '''Пјер Гримал''' ([[француски]]: ''Pierre Grimal'', роден на {{роден на|21|ноември|1912}} во {{роден во|Париз}} - починал на {{починал на|11|октомври|1996}} во {{починал во|Париз}}) — француски историчар, преведувач и писател на историски романи. == Биографија== Пјер Гримал е роден на {{роден на|21|ноември|1912}} во {{роден во|Париз}}, [[Франција]]. Студирал на Високата нормална школа од [[1933]] година и добил диплома по класици во [[1935]] година. Член на Француската лицеја во Рим (1935-1937). Гримал редавал латински во лицејот во [[Рен (град)|Рен]]. Потоа станал професор по [[латински јазик]] и римска цивилизација во факултетите на [[Каен]], [[Бордо]], и конечно во [[Сорбона]] во [[Париз]] во текот на триесет години. Направил многу преводи на класични латински автори - [[Цицерон]], [[Плавт]], Теренција, и др. Направил многу истражувања врз римската цивилизација и напишал бројни биографии на личности поврзани со [[Стара Грција]] и [[Римското Царство]]. Автор е на историски романи наменети за широката јавност. Во целиот свој живот тој водел кампања со својата колешка Жаклин де Ромео, со цел зачувување на наставата на хуманитарните науки во средното образование. Фасциниран од римската цивилизација, тој направил многу за промовирање и заштитата на културното наследство на Стариот Рим, како меѓу професионалците така и кај пошироката јавност. Почесен член е на Здружението за зачувување и проширување на францускиот јазик. Пјер Гримал починал на {{починал на|11|октомври|1996}} во {{починал во|Париз}}. Пјер е татко е на египтологот Никола Гримал и експертот по санскрит Франсоа Гримал, и е дедо на виолинист Давид Гримал, и саксофонистката и композитор Александра Гримал. == Дела == === Авторски книги === * Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine (1951) * Romans grecs et latins (1958) * Le siècle des Scipions, Rome et l’Hellénisme au temps des guerres puniques * La littérature latine (1965) * La mythologie grecque * L’art des jardins * Les villes romaines (1954) * Dans les pas des césars (1955) * Horace (1955) * La civilisation romaine * Contes et legendes de Babylone et de Perse (1958) * Nous partons pour Rome * Mythologies (1964) * Le siècle d’Auguste (1965) * Histoire mondiale de la femme (1965) * Essai sur l’art poétique d’Horace (1968) * Le guide de l’étudiant latiniste (1971) * La guerre civile de Pétrone, dans ses rapports avec la Pharsale (1977) * Etude de chronologie cicéronienne (1977) * Le Lyrisme à Rome (1978) * Sénèque, ou la conscience de l’Empire (1978) * Le théâtre antique (1978) * Le Quercy de Pierre Grimal (1978) * Italie retrouvée (1979) * L’amour à Rome (1979) * Sénèque (1981) * Jérôme Carcopino, un historien au service de l’humanisme (1981) * Rome, les siècles et les jours (1982) * Virgile ou la seconde naissance de Rome (1985) * Rome, la littérature et l'histoire (1986) * Cicéron (1986) * Les erreurs de la liberté (1989) * Tacite (1990) * Marc Aurèle * Les mémoires d’Agrippine (1992) * Le procès de Néron === Преводи === * Frontinus, De aquae ductu Urbis Romae (1944) * Petronius, Satyricon, in Romans grecs et latins (1958) * Apuleius, Les Métamorphoses, in Romans grecs et latins (1958) * Longus, La pastorale de Daphnis et Chloé, in Romans grecs et latins (1958) * Petronius, Satyricon (1960) * Seneca, the Younger (1959) * Seneca, the Younger (1965) * Seneca, the Younger (1969) * Apuleius (1963) * Plautus and Terence (1971) * Tacitus (1990) * Cicero, In Pisonem (1967) * Cicero, Pro Plancio (1976) * The memoirs of Pomponius Atticus (1976) * Chariton, Les aventures de Chéréas et de Callirhoé, in Romans grecs et latins (1958) * Heliodorus of Emesa, Les Ethiopiques, in Romans grecs et latins (1958) * Achilles Tatius, Le roman de Leucippé et Clitophon, in Romans grecs et latins (1958) * Philostratos, Vie d'Apollonios de Tyane, in Romans grecs et latins (1958) * Lucian, Histoire véritable, in Romans grecs et latins (1958) * Lucian, La Confession de Cyprien, in Romans grecs et latins (1958) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://boutique.ina.fr/video/histoire-et-conflits/epoques/PACK855017444/pierre-grimal-connaissances.3.fr.html#containerVideo Entretien télévisé (mai 1990)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150623222255/http://boutique.ina.fr/video/histoire-et-conflits/epoques/PACK855017444/pierre-grimal-connaissances.3.fr.html#containerVideo |date=2015-06-23 }} *[http://asselaf.fr/ Site de l'''Association pour la sauvegarde et l’expansion de la langue française''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170421212942/http://www.asselaf.fr/ |date=2017-04-21 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гримал, Пјер }} [[Категорија:Француски писатели]] [[Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] mhhyjrp2f54esjthl55hr3djg5x4gue 4 1176050 5586992 5235230 2026-07-04T10:02:55Z Bjankuloski06 332 5586992 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Salineras de Maras, Maras, Perú, 2015-07-30, DD 17.JPG|245x245п]]<br />Работник како носи вреќа [[сол]] во соланата во Марас, Перу, која работи уште од времето на [[Инки]]те. |<!---2-->[[Податотека:Erinaceus roumanicus 2013 G5.jpg|245x245п]]<br />[[Еж]] (''Erinaceus roumanicus'') во Украина. |<!---3-->[[Податотека:Iglesia de Nuestra Señora de África, Ceuta, España, 2015-12-10, DD 70-72 HDR.JPG|245x245п]]<br />Црквата „Пресв. Богородица Африканска“ во [[Сеута]] — шпанска ексклава на северниот брег на Африка. |<!---4-->[[Податотека:Si-o-se Pol, Isfahan, Irán, 2016-09-19, DD 07-15 HDR PAN.jpg|245x245п]]<br />Мостот „[[Си-о-се пол]]“ (или Мост на триесет и трите лакови) во [[Исфахан]], Иран. |<!---5-->[[Податотека:Blue-tailed damselfly (Ischnura elegans) teneral female violacea.jpg|245x245п]]<br />[[Голема водна девица]] (''Ischnura elegans'', женка) во [[Оксфордшир]], Англија. |<!---6-->[[Податотека:Brockhampton Estate - gatehouse and manor house 2.jpg|245x245п]]<br />[[Велепоседнички дом]] од XV век со [[шанец]] и стражарница. Брокхемптонски посед, [[Херефордшир]], Англија. |<!---7-->[[Податотека:Peilstein 20160507 01.JPG|245x245п]]<br />Спили на планината Пајлштајн во [[Виенска Шума|Виенската Шума]], [[Долна Австрија]]. |<!---8-->[[Податотека:Vanessa indica-Silent Valley-2016-08-14-001.jpg|245x245п]]<br />[[Индиски адмирал]] (''Vanessa indica'') |<!---9-->[[Податотека:Endangered arctic - starving polar bear.jpg|245x245п]]<br />Прегладнета [[бела мечка]] кај [[Шпицбершките Острови]] за време на летната прехранбена оскудица заглавена на пловечки [[мраз]] отцепен порано од обично поради [[климатски промени|климатските промени]]. |<!---10-->[[Податотека:Apis mellifera - Melilotus albus - Keila.jpg|245x245п]]<br />[[Италијанска пчела]] (''Apis mellifera ligustica'') на цвет од [[бела комунига]] (''Melilotus albus'') во [[Кеила]], северозападна Естонија. |<!---11-->[[Податотека:Casino de Montecarlo, Mónaco, 2016-06-23, DD 06.jpg|245x245п]]<br />Јужниот балкон на казиното „Монте Карло“ во [[Монако]], во кое воедно е сместен Големиот театар, како и управата на државниот балет. |<!---12-->[[Податотека:Florence Nightingale. Coloured lithograph. Wellcome V0006579.jpg|245x245п]]<br />[[Флоренс Најтингејл]] со пациент за време на [[Кримска војна|Кримската војна]]. Обоена литографија на Хенриета Реј. |<!---13-->[[Податотека:Norderney, Nordsee am Oststrand -- 2016 -- 5167 (bw) - 2.jpg|245x245п]]<br />Источната плажа (Остштранд) во [[Нордернај]], [[Долна Саксонија]], Германија. |<!---14-->[[Податотека:Abstract view from Børsen.jpg|245x245п]]<br />Апстрактен поглед на [[берза]]та во [[Копенхаген]], Данска. |<!---15-->[[Податотека:Metro MSK Line5 Novoslobodskaya.jpg|245x245п]]<br />Метростаницата „[[Новослободскаја (метростаница)|Новослободскаја]]“ во [[Москва]]. |<!---16-->[[Податотека:Orthetrum luzonicum-Kadavoor-2016-09-08-001.jpg|245x245п]]<br />[[Водно коњче]] од видот ''Orthetrum luzonicum'', мажјак. |<!---17-->[[Податотека:Catedral Vank, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 115-117 HDR.jpg|245x245п]]<br />Таваница на [[Ерменска апостолска црква|ерменската катедрала]] „Св. Спас“ во [[Исфахан]], Иран. |<!---18-->[[Податотека:Galeopsis speciosa - Keila.jpg|245x245п]]<br />[[Шарена смрдлива коприва]] (''Galeopsis speciosa'') на залез. |<!---19-->[[Податотека:Túnel natural, Hartelholz, Múnich, Alemania, 2016-04-03, DD 05.JPG|245x245п]]<br />Природен тунел од испреплетени гранки во [[шума]]та Хартелхолц, северен [[Минхен]]. |<!---20-->[[Податотека:Desierto de Siloli, Bolivia, 2016-02-03, DD 09-14 PAN.JPG|245x245п]]<br />Панорама на [[пустина]]та Силоли и нејзините карпести образби во [[Потоси (департман)|Потоси]], југозападна Боливија. Ова е едно од најсувите места на светот. |<!---21-->[[Податотека:Mosaic of the Arctic.jpg|245x245п]]<br />Поглед на [[Арктик]]от од вселената. |<!---22-->[[Податотека:Lago de Como, Italia, 2016-06-25, DD 02-06 PAN.jpg|245x245п]]<br />Панорамски поглед на езерото [[Комо (езеро)|Комо]] во [[Ломбардија]], северна Италија. |<!---23-->[[Податотека:Cerro Aucanquilcha, Chile, 2016-02-10, DD 15.JPG|245x245п]]<br />Предел во Авканкилча и вулканот [[Олка]] (5.167&nbsp;м) во позадината. Природен резерват Алто Лоа во регионот [[Антофагаста (регион)|Антофагаста]], северно Чиле, недалеку од границата со Боливија. |<!---24-->[[Податотека:Pareronia hippia-Silent Valley-2016-08-15-001.jpg|245x245п]]<br />Индиски талкач (''Pareronia hippia'', женка) |<!---25-->[[Податотека:Cloudscape Over the Philippine Sea.jpg|245x245п]]<br />Прелет на [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]] над [[Филипинско Море|Филипинското Море]] со облакови над него. |<!---26-->[[Податотека:Wilparting Church 01.jpg|245x245п]]<br />Црквата „Св. Марин и Анијан“ во [[Иршенберг]], [[Баварија]], Германија. |<!---27-->[[Податотека:Saint Isaac's Cathedral Sept. 2012 Interior.jpg|245x245п]]<br />Внатрешност на [[Исакиевски собор|Исакиевскиот собор]] во [[Санкт Петербург]], Русија. |<!---28-->[[Податотека:Ninh Hòa salt production - alt.JPG|245x245п]]<br />[[Соларница]] кај Нињ Хоа во покраината [[Хањ Хоа]], Виетнам. |<!---29-->[[Податотека:Mallnitz Hagener Hütte Panorama NO 01.jpg|245x245п]]<br />Превој кај [[Малниц]] (Корушка). [[Високи Таури|Национален парк Високи Таури]], [[Салцбург (покраина)|Салцбург]], Австрија. |<!---30-->[[Податотека:Volcanes de lodo, Buzau, Rumanía, 2016-05-29, DD 43.jpg|мини|центар|245п]]<br />Калливото [[геотермално поле]] Берка во [[Бузау (округ)|Бузау]], Романија. |<!---31-->[[Податотека:Orthetrum glaucum-Silent Valley-2016-08-14-003.jpg|мини|центар|245п]]<br />[[Вилинско коњче]] од видот ''Orthetrum glaucum'', женка. }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец мај 2017 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 мај]] [[2017]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 мај]] [[2017]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец мај 2017 година. * thumb=yes — прикажува слика во рамка (минијатура) * title=yes — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * caption=no — не прикажувај опис * float=left/right — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * day — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2017]] </noinclude> 1zwyluz5mq00e2fan9nly27orqywbaf 0 1176224 5586907 5468673 2026-07-04T04:52:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586907 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Untitled_(First_Abstract_Watercolor)_by_Wassily_Kandinsky.jpg|мини|[[Апстрактна уметност]]. [[Василиј Кандински]], ''Првиот апстрактен [[акварел]] на Кандински'', 1910]] [[Податотека:Cyclist (Goncharova, 1913).jpg|мини|[[Руски футуризам]]. [[Наталија Гончарова]], ''Велосипедист'', 1913]] [[Податотека:Kazimir Malevich, 1915, Black Suprematic Square, oil on linen canvas, 79.5 x 79.5 cm, Tretyakov Gallery, Moscow.jpg|мини|[[Супрематизам]]. [[Казимир Малевич]], ''Црн квадрат'', 1915]] [[Податотека:Artwork by El Lissitzky 1919.jpg|мини|[[Пролеткулт]]. [[Ел Лисицки]], ''Победи ги Белите со Црвен клин'', 1919]] [[Податотека:Tatlin's Tower maket 1919 year.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Владимир Татлин]], [[Споменик на Третата интернационала]], 1919]] [[Податотека:Shukhov tower shabolovka moscow 02.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Владимир Шуков]], [[Кулата на Шуков]], 1922]] [[Податотека:Alexandr rodchenko, scacchi da dopolavoro, progettaz. 1925, ricostruito nel 2007, 01.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Александар Родченко]], дизајн на шаховска табла, 1925]] [[Податотека:Zuev Workers' Club - Moscow (1928).jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Иљја Голосов]], Клубот Зуев, 1926]] '''Руска авангарда''' – голем, влијателен бран на авангардната [[модерна уметност]] која процутела во [[Руска Империја|Руската Империја]] и [[СССР|Советскиот Сојуз]] во периодот од 1890 до 1930 година. Некои историчари како нејзин почеток ја бележат 1850 година, а за крај ја наведуваат 1960 година. Терминот опфаќа многу поединечни, но неразделно поврзани уметнички движења кои цутеле во тоа време – [[супрематизам]], [[конструктивизам]], руски [[футуризам]], [[кубофутуризам]], [[заум]] и [[неопримитивизам]]. Со оглед на тоа што многу авангардни уметници биле родени или израснати во она што денес е [[Белорусија]] и [[Украина]] ([[Казимир Малевич]], [[Александра Екстер]], [[Владимир Татлин]], [[Василиј Кандински]], [[Давид Бурлјук]], [[Александар Архипенко]]), некои извори зборуваат и за украинска авангарда. Руската авангарда го достигна својот креативен врв и максимална популарност во раздобјето на [[Руска револуција|Руската револуција]], од 1917 до 1932 година, кога идеите на авангардата се судрија со новонастанатата државноспонзорирана насока на [[социјалистички реализам|социјалистичкиот реализам]]. ==Период пред Октомвриската револуција== Авангардна група на сликари се собирала во списанието „Мир искуство“ и се заземала за оживување на руската народна уметност. Најзначајните резултати ги постигнала во [[сценографија]]та и [[костимографија]]та. На почетокот на XX век во руската архитектура пристигаат западноевропските влијанија, прво [[сецесија]]та, а потоа [[функционализам|функционализмот]]. Главни двигатели на руската апстрактна уметност биле [[Василиј Кандински]], кој воедно бил и авторот на првата апстрактна слика (1910), М.Ф. Ларионов и Н.С. Гончарова (основачи на [[рајонизам|рајонизмот]]), а [[Казимир Малевич]] бил најрадикален (зачетник на [[супрематизам|супрематизмот]]). Зачетник на [[конструктивизам|конструктивизмот]], најраниот облик на апстрактната скулптура, бил [[Владимир Татлин]]. Идеите на конструктивизмот во [[Европа]] ги пронеле вајарите: [[Александар Архипенко]], [[Антоан Певзнер]] и [[Наум Габо]]. == Советски стил == После [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] се јавил краткотраен, но славен обид за модернизација на руската уметност во кој авангардата станала службен стил. Но, набрзо авангардните уметници биле шиканирани и дури затворани, а од 1934 година единствен признат ликовен израз бил социјалистичкиот реализам. Во Русија биле родени, но ја напуштиле во текот или после Октомвриската револуција [[Алексеј Јавленски]], [[Марк Шагал]], [[Ел Листиски]], М. Ф. Ларионов и неговата сопруга Н. С. Гончарова и С. Пољаков. Во сликарството се величаат [[култ]]овите на [[Сталин]], младоста и работниците. Идеолошки монументални споменици и портрети изведувала В. И. Мухина, а во архитектурата превладал стилот во кој се величала моќта на државата (Ленинов мавзолеј на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]]) во [[Москва]]. == Современа руска уметност == Советскиот стил трае сè до распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година кога се јавува т.н. „постсоцијалистички стил“. Младата генерација архитекти проектира во сите [[постмодернизам|постмодерни]] стилови на архитектурата. Периодот после 1990 година е обележан со појавата на многубројни уметнички групи кои се движат од геометриска апстракција преку хепенинг, лендарт, концептуална уметност, до [[хиперреализам]] вдахновен од социјалистичкиот реализам (т.н. уметност на перестројката). == Поврзано == * [[Супрематизам]] * [[Конструктивизам]] == Литература == # H,W. Janson, Istorija umetnosti, Beograd 1962. # Markus Steigman/ René Zey- Lexikon der Modernen Kunst Tehniken und Stile Hamburg 2002. # Dejiny umenia, Michael V, Altpatov, Martin 1976 # Umění, Hendrik Willem van Lon, Praha 1939. # Enciklopedija likovnih umjetnosti, L.Z. FNRJ, Zagreb 1969. # [[Мала енциклопедија Просвета]], Београд, 1959. # Svet umenia, IKAR, Bratislava 2002. # Spozname umenie R. Dickensova a M. Griffildova, B. Bystrica 2004. # Dejiny umenia, Mladé letá Bratislava 2001. # Svetové dejiny umenia, B.F. Groslier, Larousse, Praha 1996. == Надворешни врски == * [http://www.russianculture.ru/defengl.asp Руска култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170519011047/http://www.russianculture.ru/defengl.asp |date=2017-05-19 }} * [http://russianpaintings.net/ Руски слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170516030333/http://www.russianpaintings.net/ |date=2017-05-16 }} * [http://www.orlandorussians.com Руско културно друштво Орландо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012152355/http://orlandorussians.com/ |date=2007-10-12 }} * [http://www.dekaro.it/soviet.html ''Why did Soviet Photographic Avant-garde decline?''] * [http://www.russianavantgarde.org The Russian Avant-garde Foundation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180810112724/http://russianavantgarde.org/ |date=2018-08-10 }} * [http://www.greekstatemuseum.com Thessaloniki State Museum of Contemporary Art - Costakis Collection] * [http://beinecke.library.yale.edu/digitallibrary/yiddish.html Yiddish Book Collection of the Russian Avant-Garde] at the [http://www.library.yale.edu/beinecke/ Beinecke Rare Book and Manuscript Library at Yale University] * [http://www.shukhov.org/news.html?n=34&id=1#news_34 International campaign to save the Shukhov Tower in Moscow] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210118200427/http://www.shukhov.org/news.html?n=34&id=1#news_34 |date=2021-01-18 }} * [http://www.avangard-ru.org/pages/masters-of-avantgarde.php Masters of Russian Avant-garde] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080506125526/http://www.avangard-ru.org/pages/masters-of-avantgarde.php |date=2008-05-06 }} * [http://www.mtabraham.org Masters of Russian Avant-garde from the collection of the M.T. Abraham Foundation] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Уметност]] [[Категорија:Историја на уметноста]] [[Категорија:Руска уметност]] [[Категорија:Авангардна уметност]] [[Категорија:Руска авангарда]] qnlqydhl0oj3w066zzcygebw2nqas72 0 1176589 5586930 5586520 2026-07-04T06:30:02Z Bjankuloski06 332 5586930 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name= Црвена детелина |image = Trifolium pratense - Keila2.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium pratense'' |author=Lopez Poveda, L.|name-list-style=amp |article-number= e.T174713A20156449 |date= 2012 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T174713A20156449.en |access-date=25 јануари 2024}}</ref> |taxon = Trifolium pratense |authority = [[Карл Линеј|L.]] |synonyms = {{taxon list |''Lagopus pratensis'' |(L.) Bernh. |''Trifolium pratense'' f. ''pratense'' | |''Trifolium pratense'' var. ''pratense'' | |''Trifolium ukrainicum'' |Opperman }} }} '''Црвена детелина''' е тревесто [[цветно растение]] од фамилијата [[Fabaceae]], кое потекнува од [[Европа]], [[Западна Азија]] и северозападна [[Африка]], но е одомаќинето во многу други региони. == Опис == Црвената детелина е [[многугодишно растение]], кое достигнува височина од 20–80&nbsp;cm. Има листови карактеристични за детелините (три издолжени и ситно назабени лисни плочи на една лисна дршка) и црвени цветови собрани во топчести соцветија. {{никулец}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] had9ei5gyl01qnwtqdz3lkdj201juq7 0 1178039 5586860 5575444 2026-07-03T23:28:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586860 wikitext text/x-wiki {{Bar box |float=right |titlebar=#ddd |title = Религија во Сиера Леоне |left1 = '''Религија''' |right1 = '''Процент''' |bars = {{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|60}} {{Столбен постоток|[[Христијанство]]|red|30}} {{Столбен постоток|[[Традиционална африканска религија|Традиционална]]|silver|10}} }} '''Религијата во Сиера Леоне''' има значајна улога во секојдневниот живот на луѓето на [[Сиера Леоне|земјата]]. Најголема религија во државата е [[Ислам]]от<ref name=r1>[http://oluseguntoday.wordpress.com/2009/10/13/71-of-sierra-leoneans-are-muslims/ 71% of Sierra Leoneans are Muslims « Oluseguntoday's Blog]. Oluseguntoday.wordpress.com (13 October 2009). Посетено на 15 August 2012.</ref><ref>[http://www.rtbot.net/Islam_in_Sierra_Leone Islam In Sierra Leone Information, Videos, Pictures and News]. Rtbot.net. Посетено на 15 August 2012.</ref><ref>[http://news.sl/drwebsite/publish/printer_200520080.shtml Sama Banya wants Awareness Times to call Tom Nyuma a Buffoon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141006122510/http://news.sl/drwebsite/publish/printer_200520080.shtml |date=2014-10-06 }}. News.sl (18 April 2012). Посетено на 15 August 2012.</ref>, а [[Христијанство]]то е значајна малцинска религија. Сиера Леоне е една од најтолерантните држави во поглед на верата во Африка и светот. Муслиманите и Христијаните заедно живеат.<ref>Samba, Augustine (4 July 2013) [http://news.sl/drwebsite/publish/article_200523150.shtml “Sierra Leone’s Religious Tolerance is Superb”…Says UN Special Rapporteur: Sierra Leone News] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150626122324/http://news.sl/drwebsite/publish/article_200523150.shtml |date=2015-06-26 }}. News.sl.</ref><ref>[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=45347 United Nations News Centre - Inter-religious cooperation can be vital asset for rebuilding Sierra Leone &#8211 UN expert]. Un.org (5 July 2013). Посетено на 27 August 2013.</ref><ref>Jalloh, Ahmed Ramadan (11 June 2013) [http://www.newstimeafrica.com/archives/32112 Religious tolerance in Sierra Leone – A blessing from God] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170602183427/http://www.newstimeafrica.com/archives/32112 |date=2017-06-02 }}. Newstime Africa. Посетено на 27 August 2013.</ref> Така на пример, претседателот на државата е Христијанин. Религиското насилство е многу ретко во државата.<ref>[http://www.scoop.co.nz/stories/WO1307/S00154/inter-religious-cooperation-to-rebuild-sierra-leone.htm Inter-Religious Cooperation to Rebuild Sierra Leone | Scoop News]. Scoop.co.nz (8 July 2013). Посетено на 27 August 2013.</ref> Државата гарантира верска слобода. Државата е секуларна и нема официјална религија. == Статистички показатели == Според [[Pew Research Centre|Истражувачкиот центар Пју]], околу 71,3% од вкупното население на државата се [[Муслимани]] (4,059,000).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |title=Mapping The Global Muslim Population |format=PDF |accessdate=20 May 2012 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519092435/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |url-status=dead }}</ref> Според американскиот Стејт Департмент, околу 60% од населението се Муслимани,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90119.htm |title=US Department of State estimate |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=20 May 2012}}</ref> додека од 20 до 30% од населението се [[Христијани]], и од 5 до 10% се анимисти. Според „''Извештајот за меѓународната верска слобода во Сиера Леоне''“ од [[2007]] од [[УНХЦР]]<ref name="islam">{{Наведена мрежна страница|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/4cf2d06b43.html |title=2010 Report on International Religious Freedom – Sierra Leone |publisher=UNHCR.org |accessdate=20 May 2012}}</ref> околу 60% се Муслимани, 20 до 30% Христијани и 5 до 10% други религии. Се проценува дека голем број на луѓе ги измешале Исламот и Христијанството со локалните религии. Најголемиот број од Христијаните во Сиера Леоне се [[Протестанти]]<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umc.org/site/apps/nlnet/content3.aspx?c=lwL4KnN1LtH&b=5794273&ct=6470237&notoc=1 |title=United Methodists elect bishop for Sierra Leone |publisher=UMC.org |date=2008-12-22 |accessdate=2013-09-23}}</ref><ref name="autogenerated1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oikoumene.org/en/member-churches/methodist-church-sierra-leone |title=Methodist Church Sierra Leone — World Council of Churches |publisher=Oikoumene.org |date=2013-01-28 |accessdate=2013-09-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.xpointumc.org/missions/report-of-sierra-leone/ |title=Crosspoint United Methodist Church – Welcome » Sierra Leone |publisher=Xpointumc.org |date= |accessdate=2013-09-23 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927081948/http://www.xpointumc.org/missions/report-of-sierra-leone/ |url-status=dead }}</ref> == Ислам == [[Податотека:Ribia's mosque en route to Outamba-Kilimi Park.JPG|thumb|десно|250п|Џамија во Сиера Леоне]] Во почетокот на [[XVIII век]], етничките групи [[Фулани]] и [[Мандејски јазици|Манде]] од регионот на [[Фута Џалон]] од денешна [[Гвинеја]] успеале да конвентират голем дел од народот [[Темне]] од северниот дел на Сиера Леоне во исламот. Во периодот на британската колонизација, обидите да се прошири [[христијанство]]то најчесто биле неефикасни. Исламот продолжил да се шири по независноста во [[1961]] година. Во [[1960]] година муслиманското население претставувало 35% и пораснало на 60% до [[2000]] година, а потоа на 71% во [[2008]] година. Аџилакот на муслиманските верници од земјата до Мека е отежнат, а како главна причина се наведува растојанието помеѓу двете места и трошоците за патување кои се големи за поголемиот дел од верниците. Дополнително на верниците им било оневозможено да патуваат во [[Саудиска Арабија]] поради кризата од [[ебола]] во Сиера Леоне. Неодамнешната [[Граѓанска војна во Сиера Леоне]] била секуларна со членовите на христијанските, муслиманските и племенските вери кои се бореле на двете страни од конфликтот. Денеска, во Сиера Леоне има 18 етнички групи, од кои најголеми се [[Темне]], кои претежно живеат на север и се муслимани и [[Менде]]. Најмалку уште девет етнички групи во Сиера Леоне се претежно муслимански. Најголемиот дел од муслиманите во Сиера Леоне се сунити и припадници на школата Малики, додека помали малцинства се шиитите и припадниците на Ахмадија<ref>[http://sierraleone365.com/feature-stories/ahmadiyya-movement-goes-mainstream-in-sierra-leone] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170425100138/http://sierraleone365.com/feature-stories/ahmadiyya-movement-goes-mainstream-in-sierra-leone |date=2017-04-25 }}[http://ahmadiyyatimes.blogspot.com/2010/03/bo-ahmadiya-muslim-secondary-school.html].</ref>. Иако се малку на број, Ахмадија има една од најголемите исламски институции низ целата земја, вклучувајќи 186 основни и 55 средни училишта<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://sierraleone365.com/feature-stories/ahmadiyya-movement-goes-mainstream-in-sierra-leone | title=Ahmadiyya Movement Goes Mainstream in Sierra Leone | accessdate=June 12, 2014 | archive-date=2017-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170425100138/http://sierraleone365.com/feature-stories/ahmadiyya-movement-goes-mainstream-in-sierra-leone | url-status=dead }}</ref>. Поголемиот дел од џамиите во Сиера Леоне се неденоминативни. Најголемата џамија во Сиера Леоне е Централната џамија во [[Фритаун]], главниот град на земјата. Често во оваа џамија биле одржувани седници на верниците, без оглед на нивните религии, особено во петокот за време на [[џума-намаз]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=2&num=531&printer=1 |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102127/http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=2&num=531&printer=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.sl/drwebsite/publish/article_200523683.shtml |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101405/http://news.sl/drwebsite/publish/article_200523683.shtml |url-status=dead }}</ref>. Главниот имам на Централната џамија во Фритаун е шеикот Ахмад Тејан Силах, шиитски муслиман, кој исто така е духовен водач на Обединетиот совет на Имамите од Сиера Леоне<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Alpha Rashid Jalloh, PV Freetown Bureau Chief |url=http://www.thepatrioticvanguard.com/spip.php?article7388 |title=Profile: The Democratic Cleric |publisher=The Patriotic Vanguard |accessdate=20 March 2014 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095513/http://www.thepatrioticvanguard.com/spip.php?article7388 |url-status=dead }}</ref><ref>http://allafrica.com/stories/201109270329.html</ref>. Оваа организација е составена од имами од Сиера Леоне<ref name="Sierraexpressmedia.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sierraexpressmedia.com/archives/54159 |title=Shiite, Ahmadiyya and Sunni Under One Umbrella &#124; Sierra Express Media |publisher=Sierraexpressmedia.com |accessdate=20 March 2014 |archive-date=2013-12-11 |archive-url=https://archive.today/20131211164655/http://www.sierraexpressmedia.com/archives/54159 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=8&num=19668&printer=1 |title=In Sierra Leone, President Koroma Commends Ahmadiyya Muslim Jamaat |publisher=News.sl |accessdate=2014-06-17 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203015709/http://news.sl/drwebsite/exec/view.cgi?archive=8&num=19668&printer=1 |url-status=dead }}</ref><ref name="http">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sierraexpressmedia.com/archives/54685 |title=No More Violence... Ahmadiyya Leader Warns Sierra Leoneans &#124; Sierra Express Media |publisher=Sierraexpressmedia.com |date=4 April 2013 |accessdate=20 March 2014 |archive-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228025153/http://www.sierraexpressmedia.com/archives/54685 |url-status=dead }}</ref>. == Христијанство == [[Податотека:Wesley Methodist Church Freetown 06 10 (20) (4724313132).jpg|thumb|десно|250п|Црква во Сиера Леоне]] Христијаните во земјата зазимаат околу 30% од вкупното население. Најголемиот дел од христијаните од Сиера Леоне се протестанти, од кои најголеми се [[Методизам|Методисти]]<ref>[http://www.oikoumene.org/en/member-churches/methodist-church-sierra-leone World Council of Churches]</ref><ref>[http://www.umc.org/site/apps/nlnet/content3.aspx?c=lwL4KnN1LtH&b=5794273&ct=6470237&notoc=1][http://www.xpointumc.org/missions/report-of-sierra-leone/ Maboleh United Methodist church] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130927081948/http://www.xpointumc.org/missions/report-of-sierra-leone/ |date=2013-09-27 }}</ref> и [[Евангелизам|Евангелисти]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.efsl.evang.org/about-efsl/our-history |title=The History of the Evangelical Fellowship of Sierra Leone |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928003048/http://www.efsl.evang.org/about-efsl/our-history |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tectsl.org/ |title=Evangelical College of Theology |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927121028/http://tectsl.org/ |url-status=dead }}</ref>. Другите протестантски деноминации во земјата се [[Презвитеријанство|Презвитеријани]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.epc.org/sierra-leone-presbytery-organization-wo-486/ |title=Sierra Leone Presbytery Organization |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927064801/http://www.epc.org/sierra-leone-presbytery-organization-wo-486/ |url-status=dead }}</ref>, [[Баптизам|Баптисти]]<ref>[http://tmbcdetroit.org/ministries/evangelism/sierra-leone African American Baptist Mission of Sierra Leone]</ref>, [[Црква на Адвентистите од седмиот ден|Адвентисти]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sdachurchsierraleone.org/ |title=Seventh-day Adventist Church Sierra Leone |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927095712/http://www.sdachurchsierraleone.org/ |url-status=dead }}</ref> и [[Лутеранство|лутеранци]]<ref>[http://www.elca.org/Who-We-Are/Our-Three-Expressions/Churchwide-Organization/Global-Mission/Where-We-Work/Africa/Sierra-Leone.aspx]</ref>. [[Римокатоличка црква|Римокатолиците]] се втора по големина непротестантска христијанска заедница во Сиера Леоне со околу 5% од населението во земјата<ref>[http://www.catholicculture.org/news/headlines/index.cfm?storyid=11887 Catholic Culture story]</ref>. Во земјата има мало малцинство и на [[Јеховини сведоци]]<ref>[http://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/offices/sierra-leone/ Jehovah's Witnesses Sierra Leone]</ref>, [[Англиканска црква|англиканци]]<ref>[http://www.anglicancommunion.org/tour/diocese.cfm?Idind=732 Anglican Communion: Sierra Leone]</ref> и [[Црква на Исус Христос на светиите од подоцнежните дни|Црквата на Исус Христос на светиите од подоцнежните дни]]<ref>[http://www.mormonnewsroom.org/facts-and-statistics/country/sierra-leone Church of Jesus Christ of Latter Day Saints: Sierra Leone]</ref><ref>[http://www.deseretnews.com/article/765616902/Historic-milestone-Sierra-Leone-stake-marks-LDS-Churchs-3000th.html?pg=all] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130927114817/http://www.deseretnews.com/article/765616902/Historic-milestone-Sierra-Leone-stake-marks-LDS-Churchs-3000th.html?pg=all |date=2013-09-27 }} Historic milestone: Sierra Leone stake marks LDS Church's 3,000th</ref>. == Хиндуизам == Хиндуизмот во Сиера Леоне е религија на некои јужноазиски иселеници. Хиндусите во Сиера Леоне во почетокот пристигнале во земјата како трговци, за да подоцна останат да живеат во земјата. Во престолнината [[Фритаун]] има голема хиндуска заедница, вклучително и хиндуистичка асоцијација и свештеник.<ref>[https://web.archive.org/web/20070928044313/http://mea.gov.in/foreignrelation/11fr10.pdf Indian Community in Sierra Leone], p. 5</ref>. На нив им е дозволено кремирање.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.news.sl/drwebsite/publish/printer_20057559.shtml |title=Indians’ Cremation Ceremony versus disgruntled youths in Sierra Leone |accessdate=2017-06-23 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232655/http://www.news.sl/drwebsite/publish/printer_20057559.shtml |url-status=dead }}</ref>. По егзодусот на иселениците во [[1999]] година за време на Граѓанската војна во Сиера Леоне, бројот на индиската заедница се намалила на околу 100 луѓе. == Наводи == {{наводи|3}} {{Африка по тема|Религија во}} [[Категорија:Религијата во Сиера Леоне| ]] e1u6hqoo3l5h7uni7mr3d3az4jdr2jl 0 1178724 5586876 5581102 2026-07-04T00:42:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586876 wikitext text/x-wiki {{About| швајцарски фудбалер| шпанскиот фудбалски тренер|Рикардо Родригес (фудбалски тренер)}} {{Infobox football biography 3 | name = Рикардо Родригес | image = [[File:Ricardo Rodríguez 2018.jpg|230px|]] | image_size = 230px | caption = Родригес со [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] во 2014 | fullname = Рикардо Иван Родригес Араја<ref>{{наведени вести | title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 30 | date = 11 June 2014 | accessdate = 25 June 2014 | archive-date = 2015-06-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html | url-status = dead }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1992|8|25|df=y}} | birth_place = [[Цирих]], [[Швајцарија]] | nationality = {{flagsport|SUI}} [[Швајцарија]] | height = {{height|m=1.80}} | position = одбранбен играч/лев бек | currentclub = {{Fb team Torino}} | clubnumber = 68<ref name=milan>{{Наведена мрежна страница |title=Rodriguez: 'Can't wait to play for Milan' |url=http://www.football-italia.net/103850/rodriguez-cant-wait-play-milan |work=Football Italia |date=8 June 2017 |access-date=8 June 2017 |quote=I will wear the Number 68 shirt, as it’s the year my mother was born. |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901015403/https://www.football-italia.net/103850/rodriguez-cant-wait-play-milan |url-status=dead }}</ref> | youthyears1 = 2001–2002 | youthclubs1 = ФК Швамендинген | youthyears2 = 2002–2010 | youthclubs2 = {{Fb team Zurich}} | years1 = 2010–2012 | clubs1 = {{Fb team Zurich}} | caps1 = 35 | goals1 = 2 | years2 = 2012–2017 | clubs2 = {{Fb team Wolfsburg}} | caps2 = 149 | goals2 = 15 | clubs3 = {{Fb team Milan}} | years3 = 2017– | caps3 = 74 | goals3 = 1 | clubs4 = →{{Fb team PSV}} | years4 = 2020 | caps4 = 6 | goals4 = 0 | clubs5 = {{Fb team Torino}} | years5 = 2020- | caps5 = 0 | goals5 = 0 | nationalyears1 = 2009–2010 | nationalteam1 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија до 17 години|Швајцарија 17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 2009–2010 | nationalteam2 = {{flagsport|SUI}}[[Фудбалска репрезентација на Швајцарија до 18 години|Швајцарија 18]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2010–2011 | nationalteam3 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија до 19 години|Швајцарија 19]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 5 | nationalyears4 = 2011–2012 | nationalteam4 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија до 23 години|Швајцарија 23]] | nationalcaps4 = 3 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2011– | nationalteam5 = {{flagsport|SUI}} [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] | nationalcaps5 = 73 | nationalgoals5 = 8 | pcupdate = 11 март 2020 | ntupdate = 7 септември 2020 }} '''Рикардо Иван Родригес Араја''' (роден на 25 август 1992 година) — [[Швајцарија|швајцарски]] [[фудбалер]] кој настапува за [[ФК Торино]]. Тој е опишан како комплетен играч од одбраната и е познат по неговите силни способности за напредок,<ref name="Sky Sports">{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.skysports.com/football/news/15198/8615777/sky-sports-scout-ricardo-rodriguez|title=Sky Sports Scout – Ricardo Rodriguez|date=21 May 2014|work=Sky Sports|accessdate=22 September 2014}}</ref> како и способност за презизни додавања.<ref name="FIFA Profile">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.fifa.com/worldcup/players/player=313559/profile-detail.html |title=Ricardo Rodriguez – Profile |work=FIFA |accessdate=22 September 2014 |archive-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105013922/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=313559/profile-detail.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/15220955 |title=Euro 2012: Wales 2–0 Switzerland |work=BBC Sport |date=7 October 2011 |accessdate=22 September 2014 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2011/10/07/europe/european-championship-qualification/wales/switzerland/922681/ |title=Wales vs. Switzerland 2–0 |work=Soccerway |date=7 October 2011 |accessdate=22 September 2014 }}</ref> Родригес бил познат и по изведувањата на пеналите во неговиот поранешен клуб [[ФК Волфсбург|Волфсбург]].<ref name="Bundesliga">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2012/0000217379.php |title=Ricardo Rodriguez |work=Bundesliga |accessdate=22 September 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141203103141/http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2012/0000217379.php |archivedate=3 December 2014 |df= }}</ref><ref name="Four Four Two">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/features/everything-you-need-know-about-ricardo-rodriguez |title=Everything you need to know about... Ricardo Rodriguez |work=Four Four Two |date=24 July 2014 |accessdate=22 September 2014 }}</ref> Роден во [[Цирих]] од [[Шпанци|шпански]] татко и мајка [[чиле]]анка, Родригес ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Цирих|Цирих]] во 2010 година, каде што поминал осум години во младинскиот тим. По пробивањето во првиот тим во Цирих и неговите добри игри, Родригес бил продаден на Волфсбург во јануари 2012 година за 7,5 милиони [[Британска фунта|фунти]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fcz.ch/de/profis/news_archiv.htm?id=1514&page=98&ipp=10&archiv=1 |title=Ricardo Rodriguez wechselt definitiv zum VfL Wolfsburg |work=FC Zürich |date=13 January 2012 |accessdate=26 September 2014 |language=de |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306123357/http://www.fcz.ch/de/profis/news_archiv.htm?id=1514&page=98&ipp=10&archiv=1 |url-status=dead }}</ref> Тој одиграл 184 натпревари за бундеслигашот во сите конкуренции, и постигнал 22 гола, освојувајќи го германскиот куп и Суперкуп во 2015 година. Во јуни 2017 година тој потпишал за [[ФК Милан|Милан]]. Родригес има настапувано во сите младински категории за швајцарската репрезентација, освојувајќи го ФИФА У-17 Светското првенство во 2009 година. За сениорскиот тим на [[фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] настапува од 2011 година, и досега има одиграно повеќе од 40 пати за неговата земјата. Тој бил дел од швајцарскиот тим на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светско Првенство во фудбал во Бразил во 2014 година]], а подоцна истата година бил прогласен за швајцарски фудбалер на годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2014/0000300753.php |title=Rodriguez wins Player of the Year Award |work=Bundesliga |date=2 September 2014 |accessdate=22 September 2014 }}</ref> ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рв|Ricardo Rodríguez (association football player)}} *[https://www.vfl-wolfsburg.de/info/profis/kader/abwehr/ricardo-rodriguez.html Profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305070245/https://www.vfl-wolfsburg.de/info/profis/kader/abwehr/ricardo-rodriguez.html |date=2016-03-05 }} at VfL Wolfsburg {{de}} *[http://www.dbfcz.ch/spieler.php?spieler_id=4582 Profile] at FC Zürich {{de}} *[http://www.fifa.com/worldcup/players/player=313559/profile-detail.html FIFA Profile]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141105013922/http://www.fifa.com/worldcup/players/player=313559/profile-detail.html |date=2014-11-05 }} *[http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250011089/ UEFA Profile] *[http://www.bundesliga.com/en/liga/news/2012/0000217379.php Bundesliga Profile] *[http://www1.skysports.com/football/player/97381/ricardo-rodriguez Sky Sports Profile] *{{Soccerway|ricardo-rodriguez/95797}} {{Navboxes |bg= #d81e05 |fg= white |title= Состави на Швајцарија |list1= {{Состав на Швајцарија на Светското првенство 2014}} {{Состав на Швајцарија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Швајцарија на СП фудбал 2026}} }} {{DEFAULTSORT:Родригес, Рикардо}} [[Категорија:Швајцарски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Цирих]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] ggcxnjglsxbwngru91mdffgofx7b8s9 0 1179218 5586712 5584831 2026-07-03T15:39:42Z ГП 23995 /* Глава V-VII */ дополнување 5586712 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Слика:Travnik Panorama 2.JPG|мини|[[Травник]]]] '''Травничка хроника''' - [[роман]] на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]]. ==Содржина== ===''Пролог''=== На крајот од чаршијата во [[Травник]] се наоѓа Лутвината кафеана, а во нејзината бавча има посебно место, наречено Софа, на кое редовно се собираат [[бег]]овите и другите угледни луѓе. На крајот на октомври 1806 година, на тоа место, Сулејман-бег Ајваз им кажува на присутните за веста дека наскоро во градот ќе пристигне француски [[конзул]].<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 5-8.</ref> ===''Глава I-IV''=== Навистина, во февруари 1807 година, во градот пристигнува конзулот Жан Давил. Додека оди на првиот прием кај [[везир]]от Хусреф Мехмед-[[паша]], турското население го дочекува конзулот со непријателски став, а чаршијата со рамнодушност и презир. Бидејќи нема никаква поддршка од француската влада, везирот му го доделува лекарот Давна да му служи како преведувач и секретар. По некое време, во Цариград се случува преврат и новиот [[султан]] испраќа пратеник во Травник со задача да го убие Мехмед-паша, но тој дознава за тоа и го труе пратеникот. Есента, во Травник доаѓа и сопругата на Давил со децата. По повеќекратни молби, Давил добива помошник — младиот и способен Амеде Дефосе, кој за кратко време се запознава со животот и обичаите на месното население. Притоа, Давил и Дефосе имаат спортивни гледишта во сите области. Во слободното време, Давил пишува [[поезија]], работејќи врз голем [[Епика|еп]] за [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], додека Дефосе планира да напише книга за [[Босна (регион)|Босна]].<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 9-91.</ref> ===''Глава V-VII''=== По некое време, во Травник пристигнува и австрискиот конзул, [[полковник|полковникот]] Јозеф фон Митерер. Двајцата конзули постојано си прават меѓусебни сплетки, иако ја делат заедничката судбина во малиот град. Подоцна, во Травник пристигнува и сопругата на фон Митерер, Ана Марија — [[Невроза|невротична]] жена со чести напади на [[хистерија]]. Нему му помага секретарот Никола Рота и двајца пониски службеници. Ана Марија е вечно незадоволна и не може да го поднесе животот во Босна, па конзулот мора да напише молба за негово преместување која не му е одобрена.<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 92-149.</ref> ===''Глава VII-XII''=== Во јануари 1808 година, Мехмед-паша е сменет од должноста и тој скришум го напушта градот, испратен само од Давил, а по веста за неговото заминување, народот предизвикува краткотрајни нереди пред конзуловата куќа. Во Травник пристигнува новиот везир, Ибрахим-паша со кого Давил одржува променливи односи: повремено водат долги и средечни разговори, а во друга прилика, везирот убива еден бег кој е пријател на Давил. По некое време, во Истанбул повторно се случуав преврат во кој е убиен поранешниот султан [[Селим III]]. Во меѓувреме, во градот се случуваат три краткотрајни љубовни случки: еден сиромашен берберски помошник се вљубува во ќерката на Давил и тајно ја набљудува сè додека не биде откриен; додека Ана Амрија ги посетува околните манастири, во неа се заљубува еден млад [[монах]]; Дефосе доживува краткотрајна [[љубов]] кон селанката Јелка која работи во конзуловата куќа. Истата година, за време на острата зима се разболува и умира тригодишниот син на Давил.<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 150-254.</ref> ==Осврт кон романот== Во романот „Травничка хроника“ Андриќ повторно се зафаќа со историјата на [[Босна]], како последица на спомените од неговото детство во кое се врежале две места: [[Травник]] и [[Вишеград]]. Основната тема на романот е животот на продуховениот човек од западната цивилизација во дивата средина на босанската заостаната касаба. Оваа тема му овозможила на Андриќ да постави силни контрасти: на една страна се маркантните поединечни црти на претставниците на турската власт, заедно со [[ориент]]алната атмосфера; на другата страна се осаменоста и изолацијата на западните дипломатски претставници.<ref>Velibor Gligorić, „Beleška o piscu“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 170-171.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Иво Андриќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи на српскохрватски јазик]] [[Категорија:Романи на српски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна]] [[Категорија:Југословенски романи]] fhkkt31ep0t901zum5iayuw5dj5ggxs 5586713 5586712 2026-07-03T15:40:01Z ГП 23995 /* Глава VII-XII */ 5586713 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Слика:Travnik Panorama 2.JPG|мини|[[Травник]]]] '''Травничка хроника''' - [[роман]] на југословенскиот писател [[Иво Андриќ]]. ==Содржина== ===''Пролог''=== На крајот од чаршијата во [[Травник]] се наоѓа Лутвината кафеана, а во нејзината бавча има посебно место, наречено Софа, на кое редовно се собираат [[бег]]овите и другите угледни луѓе. На крајот на октомври 1806 година, на тоа место, Сулејман-бег Ајваз им кажува на присутните за веста дека наскоро во градот ќе пристигне француски [[конзул]].<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 5-8.</ref> ===''Глава I-IV''=== Навистина, во февруари 1807 година, во градот пристигнува конзулот Жан Давил. Додека оди на првиот прием кај [[везир]]от Хусреф Мехмед-[[паша]], турското население го дочекува конзулот со непријателски став, а чаршијата со рамнодушност и презир. Бидејќи нема никаква поддршка од француската влада, везирот му го доделува лекарот Давна да му служи како преведувач и секретар. По некое време, во Цариград се случува преврат и новиот [[султан]] испраќа пратеник во Травник со задача да го убие Мехмед-паша, но тој дознава за тоа и го труе пратеникот. Есента, во Травник доаѓа и сопругата на Давил со децата. По повеќекратни молби, Давил добива помошник — младиот и способен Амеде Дефосе, кој за кратко време се запознава со животот и обичаите на месното население. Притоа, Давил и Дефосе имаат спортивни гледишта во сите области. Во слободното време, Давил пишува [[поезија]], работејќи врз голем [[Епика|еп]] за [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], додека Дефосе планира да напише книга за [[Босна (регион)|Босна]].<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 9-91.</ref> ===''Глава V-VII''=== По некое време, во Травник пристигнува и австрискиот конзул, [[полковник|полковникот]] Јозеф фон Митерер. Двајцата конзули постојано си прават меѓусебни сплетки, иако ја делат заедничката судбина во малиот град. Подоцна, во Травник пристигнува и сопругата на фон Митерер, Ана Марија — [[Невроза|невротична]] жена со чести напади на [[хистерија]]. Нему му помага секретарот Никола Рота и двајца пониски службеници. Ана Марија е вечно незадоволна и не може да го поднесе животот во Босна, па конзулот мора да напише молба за негово преместување која не му е одобрена.<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 92-149.</ref> ===''Глава VIII-XII''=== Во јануари 1808 година, Мехмед-паша е сменет од должноста и тој скришум го напушта градот, испратен само од Давил, а по веста за неговото заминување, народот предизвикува краткотрајни нереди пред конзуловата куќа. Во Травник пристигнува новиот везир, Ибрахим-паша со кого Давил одржува променливи односи: повремено водат долги и средечни разговори, а во друга прилика, везирот убива еден бег кој е пријател на Давил. По некое време, во Истанбул повторно се случуав преврат во кој е убиен поранешниот султан [[Селим III]]. Во меѓувреме, во градот се случуваат три краткотрајни љубовни случки: еден сиромашен берберски помошник се вљубува во ќерката на Давил и тајно ја набљудува сè додека не биде откриен; додека Ана Амрија ги посетува околните манастири, во неа се заљубува еден млад [[монах]]; Дефосе доживува краткотрајна [[љубов]] кон селанката Јелка која работи во конзуловата куќа. Истата година, за време на острата зима се разболува и умира тригодишниот син на Давил.<ref>Ivo Andrić, Travnička hronika. Mladost, Zagreb, 1962, стр. 150-254.</ref> ==Осврт кон романот== Во романот „Травничка хроника“ Андриќ повторно се зафаќа со историјата на [[Босна]], како последица на спомените од неговото детство во кое се врежале две места: [[Травник]] и [[Вишеград]]. Основната тема на романот е животот на продуховениот човек од западната цивилизација во дивата средина на босанската заостаната касаба. Оваа тема му овозможила на Андриќ да постави силни контрасти: на една страна се маркантните поединечни црти на претставниците на турската власт, заедно со [[ориент]]алната атмосфера; на другата страна се осаменоста и изолацијата на западните дипломатски претставници.<ref>Velibor Gligorić, „Beleška o piscu“, во: Ivo Andrić, ''Priča o vezirovom slonu''. Beograd: Rad, 1962, стр. 170-171.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Романи на Иво Андриќ]] [[Категорија:Српски романи]] [[Категорија:Романи на српскохрватски јазик]] [[Категорија:Романи на српски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Босна]] [[Категорија:Југословенски романи]] 1717x3qkvj8yi3j6aovtlsl2v7mreie 0 1184690 5586903 5464220 2026-07-04T04:45:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586903 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rusalii vo Skopje, 1930-ti.jpg|мини|Скопје, Русалии, од 1930-ти години]] '''Русалии''' се мажи облечени во специјална народна носија кои изведуваат обредни игри со магиска содржина, и тоа во деновите од 6 до 15 јануари, наречени од народот „Некрстени дни".<ref>[http://www.promacedonia.org/knizhki/shapkarev_1884.htm Шапкаревъ, К.А. Руссаллии. Древен и твърде интересен българский обичай запазен и до днес в Южна Македония. Пловдивъ, 1884.]</ref> Русалиите се всушност духовно културно наследство според Националната класификација на културно наследство, назначени како: Машки поворки (русалии) 3.1.4.1.1.2.<ref>[https://ifmc.ukim.mk/ /Институт за фолклор „Марко Цепенков“- Скопје]</ref> ==Датирање на доброто== Во пишаните документи за првпат русалиските игри се спомнуваат од страна на византискиот писател [[Димитриј Хоматјан]] во [[1230]] г.. Подоцна се опишани кај [[Кузман Шапкарев]] во ''Сборникъ отъ Български народни умотворения'', кн.VII, Софија. ==Опис== [[Податотека:Monument to the rusaliya.jpg|thumb|десно|Споменик на Русалиите во [[Секирник]], Стумичко]] Оваа носија со обредна намена се состои од платнена кошула и фустан - бело платнено, многу набрано здолниште, кое се носи преку белите клашнени ногавици - ѕиври на горниот дел на телото се носи елек од пругасто - шарена волнена ткаенина, врз кој се носат украсни додатоци и декоративно орнаментирани крпи. Волнени црвени чорапи, со многу вплетени геометриски мотиви и опинци го оформуваат обувањето на нозете. Оваа декоративна носија е дополнета со дрвена [[сабја]] - алачка што играорецот русалија ја држи во рака, а при изведувањето на обредната игра замавнува со неа, со цел да ги растера и уништи лошите демони. [[Кузман Шапкарев]] во спојот фолклорен прилог за овој „древен обичај од [[јужна Македонија]]“ изнел драгоцени податоци за Русалиите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/kultura/4864 |title=„Русалии и бабари“ на Македонска нација |accessdate=2017-12-02 |archive-date=2023-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126105333/http://www.mn.mk/kultura/4864 |url-status=dead }}</ref> „Пред да се соберат за тргнување секој од играчите се простува од дома како да тргнува на дејствителна војна од која не се знае дали ќе се врати назад жив и здрав. Многупати се случувало мнозина русалии да не се вратат ниту живи ниту умрени затоа што ги погребувале на местото на смртта во пресметката со друга русалиска дружина“. Во едно од најстарите сочувани сведоштва за машките поворки Русалиите -Зборникот на Шапкарев се вели дека Русалиите биле групи од 20-30 мажи обединети во неразделни парови, облечени на особен начин и наоружани со мечеви. Во овие групи хиерархијата и дисциплината биле на највисоко ниво. Тие на [[Божиќ]] се простувале со најблиските и се упатувале кон црквата од каде по добиениот благослов тргнувале во обиколка на селата, која траела се до [[Водици]]. Русалиската дружина имала свои специфики и правила на однесување за време на движењето во текот на обредот, но исто така во составувањето на групата. Во однос на тоа кој можел да стане член на оваа група треба да кажеме дека постои правило според кое групата ја сочинувале само неженети момчиња. Походот на овие дружини започнувал со барање дозвола за игра од локалните власти, која имала важност дванаесет дена и која ја означувала територијата на која се изведувале игрите. Пред да се тргне во обиколката во локалната црква, се добивал благослов од попот, по што со „трченик“ учесниците во поворката обиколувале црквата три пати, секој каснувал парче од курбанот (жртва), а потоа почнувала обиколката на селата. За време на движењето на поворката нејзините членови се придржувале кон точно предвидени правила: #1.Помеѓу себе не зборувале, освен навечер, и тоа сосема тивко; #2.Не се крстеле кога јаделе, не благословувале кога пиеле, не поздравувале; #3.Одејќи во двојки еден до друг, тие не дозволувале никому да ја пресече веригата помеѓу нив и секој стапнувал врз стапките на својот претходник – единствено им било дозволено на болните да можат да го прекинат орото, и да седнат на средина за да оздрават. #4.Никогаш не газеле вода - малите води ги прескокнувале, а реките ги преминувале со кола; #5.Ако некој од дружината изостанал поради некаква причина, другарот не го напуштал ами стоел покрај него и мавтал со мечот над неговата глава да го пази од зли духови; #6.Кога ќе застанеле да ноќеваат, тие не се делеле, сите останувале во една куќа, поширока, за да можат да се собираат и други гости; #7.Во куќите во кои има леунка не влегувале. Во куќите во кои имало болен човек биле особено пречекувани, а тие (балтаџијата и танчерот) имале задача да играат пред наго и да го допираат со сабјите. Тие сабјите исто така ги вкрстувале и на влезните врати од куќите, како и над луѓето кои ги среќавале по пат. #8.Кога пристигале во село, од кое е некој од русалиите, тој не смеел да се среќава со роднините; #9.Дружината напред ги испраќала калаузите, за да ги предупредат селаните за нивното доаѓање; #10.Ако по пат наиделе на кладенец, суво дрво, стари гробишта, крстопат, тие ги обиколувале три пати и си ги вкрстуваат сабјите, небаре ги опираат од врвот на земјата и извикуваат: -Ехее! Секое утро во текот на 12 дни тапанарите ги буделе русалиите и секирџијата им правел преглед, поминувајќи брзо со секирата покрај нивните нозе. Откако ќе засвиреле свирачите тие бавно тргнувале по ритмот на тапаните. За сето верме на патот чаушите ја чуваат дружината од страна. При пресретнување на две русалиски групи тие се бореле до смрт, освен ако едната од нив не се покори. Тогаш таа група морале да помине под сабјите на победничката група. Русалиската група била составена од балтаџија, кој имал раководна улога и секој морал да го почитува. Пред и по обиколката целата група кај него доаѓала на конак. Танчерот ја предводел групата при играњето и се наоѓал на чело и давл комади при изведбата на игрите. До него се наоѓал кесеџијата, кој му бил помошник на танчетот со задача да ја рамни играта. На крајот од групата при играњето бил пашкарот кој како и танчерот требало да биде добар играч. Конарчиите биле извидници кои ги известувале селаните за пристигањето на групата, а касиериот бил задолжен за даровите. Музичкиот дел од групата се состоел од две зурли и два тапана. Нивната мисија според народното верување била да ги бркаат злите сили. А за возврат од месното население добивале дарови. Општествената улога на русалиските игри била единствена, „вакув“. Со добиените средства се граделе општествени објекти: чешми училишта, домови, цркви. Селската црква „Св. Богородица“ е направена од тие средства. Русалиските игри се пренесувале од колено на колено, обично групата се подготвувала три недели пред [[Божиќ]], а помладите учеле гледајќи ги постарите. Тие своите игри ги изведувале на крстопатите и сретсело, по што ги посетувале куќите во слетото во кое престојувале. Русалиските игри во Струмичко (Секирник) ги изведуваат исклучиво мажи. Формата на овие игри е отворен круг. Играчите се движат еден зад друг, со одалеченост меѓусебе околу два метра, а растојаните меѓу танчерот и пашкарот траба да биде поголемо. Насоката на движењето е кон десно и кон лево. Играчите за време на игрите не се поврзани, секој игра за себе. Во десна рака тие при играњето држат сабја, со врвот свртен према горе, освен балтаџијата кој игра во средина и држи секирче и со него прави движења нагоре и надоле како да сече или прави кругови. Кореогтафската игра на балтаџијата може да е истоветна со останатите играчи, а може и да се разликува. Игрите се изведуваат во два дела, од кои првиот е секогаш бавен, а вториот со изненадувачко забрзување станува брз. За промените во темпото знаци дава белтаџијата. Стилот на русалиските игри е специфичен и многу се разликува од ората што се играат во тој крај. Се играа со цело стопало или полу стопало. При играта се изведуваат два вида на поскоци: на истата нога и со едната на друга нога. Тие можат да бидат подолги и пократки во зависност од темпото. При бавното темпо тие се пократки скоро незабележителни, така што се добива впечаток дека телото федерира, а во брзото темпо тие се поизразити и подолги. Вртежите на телото околу својата оска се тесно поврзани со поскоците. Во русалиските игри тие служат за свртување на играта во споротивна страна. Игрите се извеедуваат во два дела Првиот дел е секлогаш бавен, а вториот е брз. За промените во темпото знаци дава балтаџијата. По завршувањето на дванаесетдневниот поход групата најпрво се упатувала кон локаклната црква, каде што ги пречекувале најблиските. Потоа следувало предавање на даровите и парите добиени за време на мисијата. При чинот на влегување во црквата, русалиите влегувале со сабјите исправени нагоре, а по добивањето на причест од попот, од црквата излегувале со сабјите спуштени надолу што ја означува и крајот на нивната мисија. ==Потекло== За потекло на Русалиите и за самиот термин „русалија“ постојат многубројни мислења. Според едни истражувачи нивното потекло е словенско, а за други римско паганско и дека е поврзано со празникот на розите која ја развива [[Фран Миклошиќ]]. Овие претпоставки ги потврдува В. Кличкова со една легенда забележана во Гевгелиско. ==Поврзаност== Машките поворки (русалиите) можат да се поврзат со останатите машки поворки кои се среќаваат во овој период, како и со празниците [[Божиќ]] и [[Водици]], како меѓници на нивната обиколка и со верувањата поврзани за некрстените денови. ==Посебни карактеристики== Русалиските поворки во минатото и денес се карактеристика на југоисточниот регион во Македонија. Денес тие се негуваат единствено во рамките на активностите на Културно уметнучкото друштво до Секирник (Струмичко). Русалиската поворка како и игрите што се изведуваат во рамките на нејзиниот „поход“ игри се разликуваат од другите игри што се изведуваат во времето на некрстените денови во другите краишта на Македонија, според составот на поворката, низата табуи што ги следат, функцијата што ја има поворката, а најмногу во содржината на дејствата и игрите што ги изведуваат. Во однос на игрите исто така може да се каже дека стилот на русалиските игри е специфичен и се разликува од ората што се играат во тој крај. Но, исто така може да се направи разлика во некои детели меѓу русалиските поворки во Струмичко и Гевгелиско, кои се поврзани со дејствата што ги прават во врска со изгонувањето на лошите сили од болниот. ==Загросеност на доброто== #1.Степен на загрозеност Русалиските поворка во поблиското минато, а сосбено денес сосема ја изгубила својата првобитна намена, русалиските игри веќе одамна не се изведуваат во врска со верувањата за заштита од лошите влијанија, дванесете некрстени денови и оздравување на болните. Во поблиското минато периодот меѓу двете светски војни се играле за „вакув“ за добротворни цели, а од 1945 наваму се составен дел од настапите на фолкорните фестивали, смотри државни перазници свечености и др. Тие денсе се негуваат во КУД од Секирник и се изведуваат во рамките на фолклорните фестивали и други приредби. #2.Причини и фактори на загрозеност Причините за промените што се случуваат во врска со фоклорното наследство, а воедно и за неговата загрозеност од целосно исчезнување, е промената на функцијата што доброто ја има во животот на населението, а подоцна секако е условено и со некои надворешни фактори како што се: *промената во начинот на живот на луѓето, *промената на портребите на колективот, *промента на начинот на живот и стопанисување на населението. ==Презентираност и популарисираност на доброто== Главен репрезент на добото претствуваат настапите на КУД „Русалии“ од Секирник во земјата и во странство. Исто така доброто се презентира преку изведбата на Русалиските игри од страна на останатите КУД во Р Македонија. Од научен аспект доброто се презентира преку учество на собири во земјата и во странство и преку објавување на трудови кои се однесуваат на доброто од фолклористи од земјата и од странство. Но, и со организирање на научни собири за Русалиите, како на пример минатата година во [[Струмица]]. ==Негување на доброто== Доброто се негува во КУД Секирник Струмичко, преку активностите што ги презема друштвото. Објавување на монографии за Русалиите и организирање на собири посветени на ова фолклорно добро. ==Употреба на доброто== Доброто во денешни услови се изведува со поинаква функција и намена. Во минатото русалиските поворки и игри имале симболичка и магиска функцција за обезбедување на добробит на заедницата и заштита од лошите влијанија. Подоцна се изведувале за собирање на „вакуф“ со што се остварувала некоја заедничка цел на месното население, како на пример: изградба на цркви, училишта, чешми и др. Денес намената е единствено во презентацијата на русалиските игри на фестивалите во земјава и во странство. ==Вредности и значење на доброто== Машки поворки (русалии) како дел од архаичната култура имаат големо значење за зачувувањето на културното и фолклорното наследство на Р Македонија, особено ако се има во предвид дека оваа културно добро не постои на терен, а има се помалку информатори кои се сеќаваат на неговата изведба во изворна форма. Поголемиот декл од материјалот кој сведочи за доброто се наоѓа надвор од Институтот за фолклор во приватните збирки на лугето ентизијасти кои работата на зачувување на доброто како на пр. Киро Козаров. За вредноста на доброто сведочи големиот интерес на странските истражувачи кои ги анализирале различните аспекти на ова културно наследсво во контекст на балканските компаративни истражувања на машките поворки од една страна и во контекст на игрите и ората што ги изведуваат тие. ===Критериуми што се однесуваат на својставта на доброто=== *'''Автентичноста'''– на Русалиските поворки ја согледуваме во тоа што се концентрирани во одреден географски араел, југоисточниот дел на Македонија, имаат низа карактеристики по кои се издвојуваат од другите поворки што во тој период се познати во другите региони на Македонија и Балканот, а се познати како маскирани поцворки. Тие иако немаат маски имаат специјална облека која се нарекува русалиска. Нивниот „поход“ е проследен со низа табуи. Игрите и ората што ги изведуваат како и самиот поход се единствени во Р Македонија. Retkosta – на доброто се препозната во тоа што во Македонија на постои друг регион каде се изведува, а врските што можат да се воспостават со сличните поворки на Бакланот на пр . кумпаниите во Хрватска претставуваат црти кои водат потекло од подалечното архаично минато. *'''Единственоста''' - преку споредбата на овие игри со слуичните во регионот се согледуваат како единствени, според организацијата, дејствата, табуите, ората, и функцијата што ја вршат во заедницата во која дејствуваат. *'''Разновидноста''' - Бидејки станува збор за добро кое има строго кодификувани правила на однесување, кои не претрпеле никакви измени, освен во делот на начинот на „лекувањето“ на болните и борбата на две групи русалии кога ќе се сретнат, овде не можеме да зборуваме за разновидност. *'''Интегралноста''' - се согледува преку зачуваноста на доброто единствено во еден регион во Македонија. *'''Зачуваноста''' – доброто веќе не се изведува на терен онака како што се изведуваоло во минатото. Денеска тоа се чува во меморијата на изведувачите и сведоците на изведбите во минатото. Традицијата денес ја негуваат членовите на КУД „Русалии“ од Секирник потомци на русалиирте од минатото. *'''Староста'''- е тешко да се утврди но според претпоставките на истражувачите секако спаѓа во редот на нарјархаичните обреди во Македонија. ===Критериуми што се однесуваат на функциите на доброто=== *'''Воспитно-образовната функција''' - Преку запознавањето со архаичните и современите функции што во својата средина ги остварувале овии поворки и преку усното пренесување на доброто на младите генерации тие се воспитуваат во духот на пораките што ги носат овие поворки да се делува и да се работи за добробитна на заедницата, се едно дали тоа е магиско, обредно или практично значење . *'''Научната функција''' - Научната функција се согледува преку истражувањето на доброто, кое дава значајни податоци за фолклористиката, етнологијата, етномузикологијата и етнокореологијата. *'''Сосио-културната функција''' - таа со текот на времето се менувала така во минатото таа била магиска и заштитна, потоа станала нагласено социјална, преку собирање сретства за месното население, денес ја согледуваме како изразито културна преку прикажувањето на Русалиските игри како дел од настапите на КУД на смотрите и фестивалите во земјава и во странство. *'''Комуникациската функција'''- Русалиските поворки како и сите поворки своето постоење го темели врз комуникациската функција, т.е. интеракција меѓу изведувачите и гладачите. Но исто така за овој фолклорен жанр е карактеристично усното пренесување на знаењето. ===Критериуми што се однесуваат на значењето на доброто=== *'''Културното значење'''- го наоѓаме во тоа што преку ова добро се согледува народната култура, но воедно дава драгоцени податоци и за неговите верувања и ставови и претставува еден комплексен жанр, кој опфаќа повеќе области. *'''Историското значење'''- го согледувбаме во тоа што преку изведбата на русалиските игри и сведоштвата на учесниците во истите ни се передаваат автентичи настани од минатото поврзани со промените кои се случувале во минатото, а пред се во функцијата што ја имале овие групи. Но и трансформациите во самиот обред, ни укажуваат на одредени историски појави како на пр. задолжителната борба при средба на две групи се заменува со договор и предавање или признавање на поразот од страна на другата. Исто така значајно е во смисла на историските белези да се спомене дека во периодот меѓу двете светски војни дозволата за играње се барало не од попопт туку од селските старешини. *'''Уметничкото значење''' - ова значење е содржено пред се во изведбата на игрите кои се особено богати со специфични кореографски елементи како и во музиката што ги следи. За што осбено значајни податоци даваат М. Димовски и И. Иванчан *'''Научното значење''' - Истражувачите на фолклорот на балканот уште од деветтнаесеттиот век особено внимание им посветуваат на овие машки поворки. Во науката нивното значење се согледува во спецификите што ги носта и во архаичните белези кои ни овозмиожуваат да истражуваме во подлабоките слоеви на архаичното минато преку споредбата на овие поворки во останатите поворки кои се присутни во истиот период на просторот на Македонија и Балканот. == Нематеријално културно наследство == Машките поворки, Русалии во Република Македонија со Одлука се прогласени за културно наследство од особено значење, поткатегорија исклучително значење, бр. 42-6070/2 од 19 јули 2011 година во Македонија. ==Литература== *Арнаудов Михаил, 1972, ''Studii vÍrhu bÍlgarskite obredi i legendi'', Софија, *Гошева Вера, “Добротворната компонента во русалиските обичаи во јужнна Македонија “ Македонски фолклор 63/XXXII, Скопје, 2006,203-209, *Димовски Михајло, “Русалиските игри од селото Секирник (Струмичко) и нивните карактерстики”, Македонски фолклор 13/VII, Skopje, 1974, 165-183, *Димовски Михајло, “Русалиските игри во селото Богданци (Гевгелиско)”, Македонски фолклор 15-16/VIII, Скопје, 1975, 159-165, *Дробњаковић Боривоје, Етнологија народа Југославије, Београд, 1960. *Кличкова Вера, ”Русалиските обичаи во Гевгелиско”, Македонски фолклор 3-4/II, Скопје, 1969, 377-385, *Крстевски Христо, Карневалите во Македонија, Слово, Скопје, 1994, *JankoviÊ Qubica S. i Jovanovi} Danica S., Narodne igre , Beograd 1948, *Пенушлиски Кирил, 1988, Одбрани фолклористички трудови, 1-4, Македонска книга , Скопје, *Пенушлиски Кирил, Македонски фолклор, Исторски преглед, Скопје, 1999. *Петровска-Кузманова Катерина, Театарските елементи во фолклорот, Институт за фолклор „Марко Цепенков“- Скопје, 2006, *Петровска-Кузманова Катерина, „Русалиите во македонската и во хрватската фолклористика“, Зборник Македонско-хрватски културни врски, Институт за македонска литература, Скопје, 2009, 91-99. *Прокопие, Византиски извори за Историју народа Југославије, том I,Београд, 1955-1959. *Тановић Стефан, ''Српски народни обичаји у Ђевђелиској кази'', Српски етнографски зборник, кн. XL,Београд, 1927, 223-226. *TolstoŸ N. I., 1982, ''Õlementì narodnogo teatara v Á`noslav®nskoŸ sv®to~noŸ obr®dnosti, vo Tetararno prostranstvo'' , Moskva, *Толстој Никита Иљич, ''Језик словенске културе'', Просвета, Ниш, 1995. *Цветановска Јелена, Игри со смртта, Матица македонска, Скопје, 2001, *Џајканович Веселин, Мит и религија кај Србите, SKZ, Белград, 1973, *Шапкарев Кузман А., ''Sbornik od b√lgarski narodni umot¬vo¬renija'', Sofija, 1968, *Шапкаревъ К. А., ''Русалии древниъ и твьрд интересенъ българский обичай запазенъ и до денесь въ Южна Македонија'', Пловдивъ, 1884, == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народни носии]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија]] dviaarswzd88n59bndc4c8chrz1ty63 0 1185517 5586915 5073776 2026-07-04T05:31:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586915 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воена единица|unit_name=Единица за специјални должности|image=|caption=Заштитен знак на СДУ|dates=1974 - денес|country=;{{flagcountry|China}} {{flagcountry|Hong Kong}}|branch=[[File:HongKongPoliceLogo.svg|18px]] [[Полициски сили на Хон Конг]]|type=Тактичка полициска единица|role=[[Кантер тероризам]]<br>[[Спроведување закон]]|size=Над 120 офицери<ref name="Offbeat1997" />|nickname=Летачки тигри<ref name="Offbeat1997">{{наведени вести|title="Flying Tigers" Roar for Consular Corps|url=http://www.police.gov.hk/offbeat/610/ehead.html|accessdate=8 September 2017|work=Offbeat - the electronic newspaper of the Royal Hong Kong Police|issue=610 - June 25 to July 15, 1997|publisher=Hong Kong Police Force}}</ref>|motto=„Сила, дисциплина, едниство"|identification_symbol=Глава од тигар со крилја}} '''Единица за специјални должности''' '''(СДУ) '''исто така наречена '''Летачки тигри''' е елитна тактичка единица на [[полиција на Хонгконг|полицијата]] на [[Хонгконг]] задолжена за справување со терористички напади, спасувње на заложници и справување сериозен криминал, вклучувајќи огнено оружје.<ref name="ISD2014">{{Наведено видео|date=3 August 2014|url=https://www.youtube.com/watch?v=n4Zav7JcOjs|title=Flying tigers to mark 40th anniversary|medium=Television production|publisher=Hong Kong Special Administrative Region|accessdate=8 September 2017}}</ref> СДУ е субдивизија на [[Riot control|полициската тактичка единица против бунтови]] која е дел од " А " одделението (Операции и поддршка).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.police.gov.hk/ppp_en/01_about_us/os_os.html|title='A' Department (Operations & Support)|accessdate=7 September 2017}}</ref> СДУ се заснова како полициска тактичка единица со седиште во Фанлинг. СДУ, исто така, извршува [[Underwater search and recovery|подводни операции за пребарување]].<ref name="SCMP">{{Наведени вести|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1581838/elite-flying-tigers-police-squad-still-soars-after-40-years-action|title=Elite Flying Tigers police squad still soars after 40 years in action|date=30 August 2014|work=South China Morning Post|access-date=8 September 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://hk.apple.nextmedia.com/realtime/news/20160517/55111932|title=【張德江訪港】海陸嚴防 飛虎水鬼隊潛維港|date=17 May 2016|work=Apply Daily|access-date=12 September 2017|language=zh|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191652/http://hk.apple.nextmedia.com/realtime/news/20160517/55111932|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:SDU 01.png|мини|СДУ специјална единица]] == Историја == СДУ е основана во 1974 година од страна на Британската влада во Хонгконг, како одговор на постојано зголемување на заканата од тероризмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://police20020.tripod.com/Folder/SD.htm|title=香港警隊三大特別部門|language=zh|trans-title=Special Department of Hong Kong Police Force|accessdate=8 September 2017|archive-date=2020-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805003940/http://police20020.tripod.com/Folder/SD.htm|url-status=dead}}</ref> СДУ, кој се состои од десет членови, кои користат го користат постојаното оружје на полицијата и има измислено свои тактики.<ref name="Offbeat2014">{{Наведени вести|url=http://www.police.gov.hk/offbeat/1021/eng/1845.html|title=SDU: 40 years of ensuring HK terrorism-free|work=Offbeat - the electronic newspaper of the Hong Kong Police Force|access-date=8 September 2017|publisher=Hong Kong Police Force|issue=1021 - August 13 to August 26, 2014}}</ref> Во почетокот на 1978 година, [[Британскиот САС|Британските САС]] испратија советодавен тим во Хонгконг, кој првично беше пратен за да се оцени СДУ, а потоа обучиле два нападни тимови, што доело до големи промени во тактиките и оремата на СДУ.<ref name="Katz">{{Наведена книга|title=The Illustrated Guide to the World's Top Counter-Terrorist Forces|last=Katz|first=Samuel M.|date=1995|publisher=Concord Publication Company|isbn=9623616023|location=Hong Kong}}</ref> Во 1982 година, [[Британската СБС]] испрати советодавен тим во Хонгконг да се воспостави тим за напад во вода, вклучувајќи и обука во воено нуркање. Тој тим подоцна бил исклучен во 2000год. {{Надворешни снимки|width=258px|float=right|image1=[https://web.archive.org/web/19970429190027/http://www.info.gov.hk:80/police/images/sdu-1.jpg Diver wearing rebreather equipped with H&K MP5 in the mid-1990s.]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A very special duty - SDU|url=http://www.info.gov.hk:80/police/rhkpa4-4.htm|website=Royal Hong Kong Police|archiveurl=https://web.archive.org/web/19970617024208/http://www.info.gov.hk/police/rhkpa4-4.htm|archivedate=1997-06-17|accessdate=2021-08-28|url-status=dead}}</ref>}}По предавањето на Хонгконг за независност од Британија во Кина во 1997 година, СДУ не само што ја продолжува својата размена на тактики со многу европски, северноамерикански и азиски тактички полициски единици, но, исто така, почна да формира поблиски врски со Кина. Помеѓу 1974 и 2014 година, СДУ учествувале во 162 мисии и спровела 335 нуркачки пребарувања. == Организација == СДУ единицата се состои од група за поддршка, администрациона група и акциона група. Акционата група е јадрото на СДУ, понатаму категоризирани во нападен тим и снајперски тим. Нивната структурата е:-<ref name="SCMPinfographic">{{Наведени вести|url=http://www.scmp.com/infographics/article/1581957/infographic-flying-tiger|title=INFOGRAPHIC: Flying tigers|date=30 August 2014|work=South China Morning Post|access-date=8 September 2017}}</ref> * Администрациона група (Седиштето) која е одговорна за сите административни работи, како и обезбедување на интелигенција за операции ** Акциона група *** Напад Тимови **** Тим А, Тим Б, Тим Ц (Службеници за обука на СДУ) **** Снајперски тим *** Бродски тим: обезбедува превоз на морето за нападниот тим, и ја одржува флотата од мали бродови на СДУ ** Група за поддршка *** Медицински тим за поддршка: се состои од воени медицински лица кои вршат операции заедно со нападниот тим<ref>{{Наведени вести|url=http://www.police.gov.hk/offbeat/688/018_e.htm|title=First Force paramedics graduate|work=Offbeat - the electronic newspaper of the Hong Kong Police Force|access-date=8 September 2017|publisher=Hong Kong Police Force|issue=688 - Sep 27 to Oct 10, 2000}}</ref> *** Транспорт тим: Ја одржува флотата на копнени возила на СДУ СДУ има пет [[Белгиски овчар]]и. == Селекција и Обука == Волонтер за СДУ треба успешно да заврши на 11-дневната селекција позната како Пеколна недела кој се одржува еднаш годишно и има стапка на успех од само 25%. По успешно завршување на процесот на селекција, подносителот на барањето е потребно да заврши девет-месечен курс за обука, кој вклучува ракување со оружје и прецизно пукање, тактичко движење, невооружена борба, пробивање, качување и абзел, хемиски, биолошки, радиолошки и јадрени инциденти, и воена медицина. Апликациите се отворени за жени полицајци, но, до сега нема сужено ни една. Помеѓу 1974 и 2014 година, 383 службеници имаат служено во СДУ. Пред 1998 година, изборниот курс за СДУ беше долг од 10 до 14 дена, со најголем акцент на физичка издржливост.<ref name="Offbeat1999" /> Во 1998 година, ова се сменило во основен четиридневен курс за селекција, со поголем акцент на менталните атрибути отколку физичките.<ref name="Offbeat1999" /> Оние кои успешно го положиле основниот курс за селекција добија петнеделен курс за следење, проследен со 7 дневен напреден курс за селекција.<ref name="Offbeat1999" /> Курсот се концентрирал на ракување и употреба на оружје, основновите од рака на рака, маскирање и прикривање, физичка кондиција, набљудување и коментар, прва помош и читање на мапи.<ref name="Offbeat1999">{{наведени вести|title=Recruitment refined for SDU hopefuls|url=http://www.police.gov.hk/offbeat/661/013_e.htm|accessdate=8 September 2017|work=Offbeat - the electronic newspaper of the Hong Kong Police Force|issue=661 - August 11 to August 24, 1999|publisher=Hong Kong Police Force}}</ref> За периодот 1998-99 година се пријавија 44 офицери со 14 избрани.<ref name="Offbeat1999" /> == Наводи == {{Reflist|2}} [[Категорија:Воени единици и формации]] [[Категорија:Хонгконг]] 9mklwdmld6mjor3kwbp8rraticxu8t1 0 1187255 5586667 5377997 2026-07-03T13:16:04Z Makenzis 67668 5586667 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #EB0000 | nickname = ''Црвени ѓаволи'',<br>''Кралеви на Африка'' | ground = [[Интернационален стадион во Каиро]] | capacity = 75,000 | clubname = Ал Ахли | image = [[Податотека:ASC.ALAHLYSC.png|150px]] | fullname = Ал Ахли Спортинг Клуб<ref name="Al Ahly official site">{{Наведена мрежна страница|title=Naming and colors of Al-Ahly|url=http://ahlyegypt.com/ahly/node/55|accessdate=2018-01-08|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515042225/http://www.ahlyegypt.com/ahly/node/55}}</ref> | founded = {{Start date and age|df=yes|1907|4|24}} | chrtitle = Претседател | website = http://alahlyegypt.com/ | chairman = {{знамеикона|Египет}} [[Махмуд Ел Катиб]] | coach = {{знамеикона|Египет}} [[Хосам Ел Бадри]] | league = {{Лига-Премиер лига на Египет}} | season = 2025/26 | position = 3. | pattern_la1 = _alahly2324h | pattern_b1 = _alahly2324h | pattern_ra1 = _alahly2324h | pattern_sh1 = _alahly2324h | pattern_so1 = _3 stripes white | leftarm1 = F20000 | body1 = F20000 | rightarm1 = F20000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F20000 | pattern_la2 = _alahly2324a | pattern_b2 = _alahly2324a | pattern_ra2 = _alahly2324a | pattern_sh2 = _alahly2324a | pattern_so2 = _alahly2324a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''Ал Ахли Спортинг Клуб''',<ref name="Al Ahly official site"/> познат како '''Ал Ахли''' е [[египет]]ски фудбалски клуб со седиште во [[Каиро]], [[Египет]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Египет|Премиер лигата на Египет]], највисокот ниво на египетскиот фудбал, и тоа е најпознатиот фудбалски клуб во земјата. Клубот е основан во април 1907 година од страна на водачите на Студентската унија во Каиро. Досега Ал Ахли има освоени рекордни 39 национални првенства, 36 национални купа и 9 национални суперкупа со што се истакнува како најтрофеен клуб во Египет. Исто така, тие никогаш не испаднале во втора лига. Во интернационалните натпреварувања, клубот има освоено рекордни 8 титули во [[КАФ Лига на шампиони|КАФ Лигата на шампионите]], 1 во [[КАФ Куп на Конфедерации|КАФ Купот на Конфедерации]], рекордни 6 [[КАФ Суперкуп]]а, 4 [[Африкански Куп на победниците на куповите|Африкански Купа на победниците на куповите]] и едно [[Афро-Азиско клупско првенство]]. Исто така тие имаат освоено и бронзен медал на [[Светско клупско првенство во фудбал|Светското клупско првенство]] во [[Светско клупско првенство во фудбал|2006]]. Клубот исто така е 2-ри најтрофеен клуб кога се во прашање меѓународните титули, со досега освоени 20, единствено зад [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Својте домашни натпревари Ал Ахли ги игра на [[Меѓународен стадион во Каиро|Меѓународниот стадион во Каиро]] кој има капацитет од 75.000 седечки места. Тоа е далеку најпопуларниот клуб во Африка, неофицијално, со околу 50 милиони поддржувачи широм континентот, меѓутоа за неговите навивачи се врзува и една трагедија. По завршувањето на натпреварот со [[ФК Ел Масри|Ел Масри]] во [[Порт Саид]] на 1 февруари 2012 година, домашните навивачи ги нападнале гостите, а во нередите животот го загубиле 74 лица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reuters.com/article/2012/02/02/us-egypt-soccer-violence-idUSTRE81022D20120202|title=Egypt soccer violence kills 74, fans turn on army|last=|first=|date=2 февруари 2012|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202040954/http://www.reuters.com/article/2012/02/02/us-egypt-soccer-violence-idUSTRE81022D20120202|archive-date=2012-02-02|dead-url=|accessdate=2 февруари 2012|url-status=dead}}</ref> Најчесто играат во црвени дресови и бели шорцеви па оттаму доаѓаат и некој од прекарите на клубот како ''Црвените ѓаволи'' или ''Црвениот гигант''. ==Историја== Ал Ахли e основан во 1907 година од страна на водачите на Студентската унија во главниот град на Египет, на кои им било потребно место на кое ќе се собирале за време на борбите против колонизацијата.<ref name="historyfifa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=1031856.html|title=El Ahly: Spirit of success|last=|first=|date=25 февруари 2009|work=|publisher=[[ФИФА|FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205185620/http://www.fifa.com/classicfootball/news/newsid=1031856.html|archive-date=2012-02-05|dead-url=|accessdate=2 март 2009|url-status=dead}}</ref> На 25 февруари 1907 год, Амин Сами го одбрал името ''Ахли'' (превод н макеоднски: Национален) за новооснованиот клуб затоа што одговарало на нивната цел.<ref name="Britannica">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.britannica.com/topic/Al-Ahly |title=Al-Ahly |last=Gifford |first=Clive |website=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica |archive-date=21 June 2017 |access-date=5 September 2017 |ref=EncyclopædiaBritannica}}</ref> Основан е како друштво со ограничена одговорност со почетен капитал од 5000 [[Египетска фунта|ЕГП]]. Прв претседател на клубот бил англичанецот Мичел Инс, кој помагал во основањето на клубот.<ref name="Britannica"/> Во 1911 година создаден е фудбалски клуб во склоп на спортското друштво. Во 1922 година, одлучено е дека членови на клубот можат да бидат само Египќани, со што Ал Ахли добил епитет на народен клуб, каков егзистира и денес. Првиот почесен водач бил [[Саад Заглул]]. Во отсуство на национална лига, Ал Ахли првично учествувал на регионални натпревари, вклучувајќи го и [[Куп на Султан Хусеин|Купот на Султан Хусеин]], кој го освоил седум пати во периодот меѓу 1923 и 1938 година. Египетското фудбалско првенство започнало во сезоната 1948-1949. Ал Ахли го освоил инаугуративното натпреварување, како прва од деветте последователни титули во државното првенство.<ref name="Britannica" /> По паѓањето на [[Фарук I Египетски|Кралот Фарук]] во [[Египетската револуција (1952)|револуцијата од 1952]], Ал Ахли го назначил [[Гамал Абдел Насер]] за претседател на клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Parkinson|first1=Gary|title=Into the top 10 and the cauldron of fervour that is the biggest derby in Egypt...|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-50-biggest-derbies-world-no10-al-ahly-vs-zamalek|website=Four Four Two|accessdate=5 September 2017|date=29 April 2016}}</ref> Ал Ахли не успеал да ја освои лигата 12 години во периодот 1962-1974. По неколку лоши години, Ал Ахли ги презеле првите чекори за опоравување кога менаџментот одлучил да го потпише златниот играч на Унгарија во педесеттите години, [[Нандор Хидегкути]] за тренер на клубот, во септември 1973 година со плата од нешто помалку од 600 долари. Титулата се вратила во витрините на Ал Ахли во сезоната 1974-1975, со тоа што тимот постигнал 70 гола во 34 натпревари. Ал Ахли го освоил првенството и во следната сезона 1976-1977. Во текот на оваа сезона исто така клубот го забележил своето второ учество во Африканското меѓународно натпреварување, каде што тимот поминал подобро од првиот пат, паѓајќи сепак во четвртфиналето од ганската екипа [[Хартс оф Оук Спортинг Клуб|Хартс оф Оук]]. Својата прва титула Шампион на Африка Ал Ахли ја освоил во сезоната 1981-1982, победувајќи го [[Асанте Котоко Спортинг Клуб|Асанте Котоко]] од Гана во финалето, најмногу благодарение на победата од 3-0 во првиот натпревар остварена со двата гола на [[Махмуд Ел Катиб]] и еден на [[Алаа Мајхуб]]. Во реваншот во [[Кумаси]], Махмуд Катиб повторно постигнал подгодок во натпреварот кој завршил 1-1, и така Ал-Ахли го освоил своето прво континентално првенство. Ал-Ахли успеал да стигне до финалето на КАФ Лигата на шампионите втора година по ред во 1983 каде одново се сретнале со Асанте Котоко, но овој пат екипата од Гана успеала да се одмазди за поразот од пред една година славејќи победа во вториот натпревар пред домашната публика со 1-0 по ремито без голови во Каиро претходно. Следната сезона Ал Ахли игра ново континентално финале овојпат во [[Африкански Куп на победниците на куповите|Африканскиот Куп на победниците на куповите]]. Тие дошле до победата дури по изведувањето на пенали против камерунскиот [[Канон Јаунде]], откако по двата натпревари резултатот бил нерешен 1-1. Откако во 1985 година тие ја одбраниле титулата совладувајќи го во финалето нигерискиот [[Левентис Јунајтед]], Ал Ахли го освоил Африканскиот Куп на победниците на куповите по третпат едноподруго во 1986 година и тоа набрзо по освојувањето на домашното првенство. Во финалето таа 1986, Ал Ахли ја поразиле габонската екипа [[АС Согара]] со вкупен резултат 3-2, со головите на [[Тахер Абузеид]] (два) и [[Магди Абдел Гани]]. По освојувањето на [[Фудбалски куп на Египет|Купот на Египет]] по третпат по ред, Ал Ахли се вратил во африканските меѓународни натпреварувања со освојување на [[Африкански Куп на победниците на куповите|Африканскиот куп на победниците на куповите]] по четврти пат во својата историја во 1993 година, кое воедно било и нивното последно учество на овој турнир. Ал Ахли го има освоено Купот на победниците на куповите четири пати, повеќе од кој било друг тим. Ал Ахли го победил [[Африка Спортс д'Абиџан]] во финалето со голот од пенал на [[Адел Абделрахман]] на [[Меѓународен стадион во Каиро|Стадионот во Каиро]] по ремито 1-1 во првиот натпревар. Во истата сезона, Ал Ахли го освоил Купот на Египет со победата над [[Газл Ел Махала Спортинг Клуб|Газл Ел Махала]] со 3-2 во финалето. ==Стадион== [[File:Cairo_Stadium2017.jpg|thumbnail|Меѓународниот стадион во Каиро во 2017]] Ал Ахли своите домашни натпревари претходно ги играле на [[Стадион Мохтар Ел-Тетш|Стадионот Мохтар Ел-Тетш]], но неговиот капацитет бил премал да ги собере големиот број поддржувачи на клубот па тие одлучиле Мохтар Ел-Тетш да го претворат во нивнен тренинг-центар. Како последица на тоа, Ал-Ахли се преселил на [[Интернационален стадион во Каиро|Меѓународниот стадион во Каиро]], на кој ги играле своите домашни натпревари од 1993 година. Во 2014 година Ал Ахли престанал да ги игра своите домашни натпревари на Интернационален стадион во Каиро на неопределено време поради безбедносни причини. Во сезоната 2016-2017, Ал Ахли ги играле најголемот дел од нивните домашни натпревари на стадионот Ал-Салам додека натпреварите во африканските натпреварувања ги играле на Стадионот Борг Ел Араб. ==Соперништва== *{{Fb team Zamalek}} Најголемо соперништво Ал Ахли има со градскиот соперник [[Замалек Спортинг Клуб|Замалек]] со кои го играат '''Дербито на Каиро'''. Тоа воедно е натпревар помеѓу двата најтрофејни клуба во Египет но и во целата Африка. Вообичаено дербито се игра најмалку двапати во сезоната бидејќи овие два клуба се натпреваруваат во [[Премиер лига на Египет|Египетската Премиер лига]], но не ретко двата клуба знаат да се сретнат еден против друг и во [[Фудбалски куп на Египет|Купот на Египет]], особено во финалето, како и во најпрестижното натпреварување во Африка, [[КАФ Лига на шампиони|КАФ Лигата на шампионите]]. == Грб == Ал Ахли променил три грба во својата историја. Првиот е создаден во 1907 година, и бил важечки до 1952 година кога избила Египетската револуција. Вториот грб траел од 1952 до 2007 година, кога е направен нов дизајн на грба за стогодишницата од постоењето на клубот. Грбот се состои од две црвени и една бела пруга, со црн орел во лет на срединиата од грбот. Над грбот се наоѓаат 3 ѕвездички кои претставуваат 30+ титули во државното првенство, а испод грбот се наоѓаат 8 ѕвездички кои претставуваат 8 титули во КАФ Лигата на шампионите. <center> <gallery> File:Al Ahli stari grb.jpeg| 1907–1952 File:Al Ahli 1952.jpeg| 1952–2007 File:Al-Ahly 2007.png|, 2007– </gallery> </center> ==Титули== === Национални === * '''[[Премиер лига на Египет|Египетско првенство]] : 45''' ''(рекорд)'' : 1948-1949, 1949-1950, 1950-1951, 1952-1953, 1953-1954, 1955-1956, 1956-1957, 1957-1958, 1958-1959, 1960-1961, 1961-1962, 1974-1975, 1975-1976, 1976-1977, 1978-1979, 1979-1980, 1980-1981, 1981-1982, 1984-1985, 1985-1986, 1986-1987, 1988-1989, 1993-1994, 1994-1995, 1995-1996, 1996-1997, 1997-1998, 1998-1999, 1999-2000, 2004-2005, 2005-2006, 2006-2007, 2007-2008, 2008-2009, 2009-2010, 2010-2011, 2013-2014, 2015-2016, 2016-2017, 2017-18, 2018-19, 20219/20, 2022/23, 2023/24, 2024/25 * '''[[Фудбалски куп на Египет]] : 36''' ''(рекорд)'' : 1923-1924, 1924-1925, 1926-1927, 1927-1928, 1929-1930, 1930-1931, 1936-1937, 1939-1940, 1941-1942, 1942-1943, 1944-1945, 1945-1946, 1946-1947, 1948-1949, 1949-1950, 1950-1951, 1952-1953, 1955-1956, 1957-1958, 1960-1961, 1965-1966, 1977-1978, 1980-1981, 1982-1983, 1983-1984, 1984-1985, 1988-1989, 1990-1991, 1991-1992, 1992-1993, 1995-1996, 2000-2001, 2002-2003, 2005-2006, 2006-2007, 2016-2017 * '''[[Суперкуп на Египет]] : 10''' ''(рекорд)'' : 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2014, 2015, [[Суперкуп на Египет 2017|2017]] === Регионални === * '''[[Лига на Каиро]] : 15''' ''(рекорд)'' : 1924–1925, 1926–1927, 1927–1928, 1930–1931, 1934–1935, 1935–1936, 1936–1937, 1937–1938, 1938–1939, 1941–1942, 1942–1943, 1945–1946, 1947–1948, 1949–1950, 1957–1958. === Меѓународни === [[Податотека:AFC ULtras.jpg|right|300px|thumb|Славје на навивачите на Ал Ахли по освајувањето на Африканската Лига на шампиони 2005.]] *'''[[КАФ Лига на шампиони]] : 8''' ''(рекорд)'' : 1982, 1987, 2001, 2005, 2006, 2008, 2012, 2013 *'''[[КАФ Куп на Конфедерации]] : 1''' : 2014 *'''[[КАФ Суперкуп]] : 6''' ''(рекорд)'' : 2002, 2006, 2007, 2009, 2013, 2014 *'''[[Африкански Куп на победниците на куповите]] : 4''' ''(рекорд)'' : 1984, 1985, 1986, 1993. ===Останати пласмани=== *[[Светско клупско првенство во фудбал|Светското клупско првенство]] : '''Трето место''' : 2006 : '''Четврто место''' : 2012 ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=EGY|name=[[Шериф Екрами]]|pos=GK}} {{Fs player|no=3|nat=EGY|name=[[Рами Рабија]]|pos=DF}} {{Fs player|no=4|nat=EGY|name=[[Хешам Мохамед]]|pos=MF}} {{Fs player|no=5|nat=EGY|name=[[Ислам Мохареб]]|pos=MF}} {{Fs player|no=6|nat=EGY|name=[[Сабри Рахил]]|pos=DF}} {{Fs player|no=7|nat=EGY|name=[[Хусеин Сајед]]|pos=DF}} {{Fs player|no=9|nat=MAR|name=[[Валид Азару]]|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=EGY|name=[[Валид Солман (фудбалер)|Валид Солман]]|pos=MF}} {{Fs player|no=12|nat=EGY|name=[[Ајман Ашраф]]|pos=DF}} {{Fs player|no=13|nat=EGY|name=[[Ахмед Адел Абд Ел-Монеам|Ахмед Адел]]|pos=GK}} {{Fs player|no=14|nat=EGY|name=[[Амр Елсолиа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=15|nat=EGY|name=[[Амр Баракат]]|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=EGY|name=[[Мохамед Ел-Шенави]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=EGY|name=[[Ахмед Хамуди]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=EGY|name=[[Марван Мохсен]]|pos=FW}} {{Fs player|no=19|nat=EGY|name=[[Абдала Саид]]|pos=MF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=20|nat=EGY|name=[[Саад Самир]]|pos=DF}} {{Fs player|no=21|nat=TUN|name=[[Али Малул]]|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=EGY|name=[[Салех Гомаа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=EGY|name=[[Мохамед Нагиеб]]|pos=DF}} {{Fs player|no=24|nat=EGY|name=[[Ахмед Фатхи]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=EGY|name=[[Хосам Ашур]] {{Капитен}}|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=EGY|name=[[Басем Али]]|pos=DF}} {{Fs player|no=27|nat=EGY|name=[[Мохамед Габер]]|pos=MF}} {{Fs player|no=28|nat=NGR|name=[[Џуниор Аџаји]]|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=EGY|name=[[Мохамед Хани]]|pos=DF}} {{Fs player|no=32|nat=RSA|name=[[Факамани Махламби]]|pos=MF}} {{Fs player|no=34|nat=EGY|name=[[Ахмед Хамди (фудбалер)|Ахмед Хамди]]|pos=MF}} {{Fs player|no=35|nat=EGY|name=[[Карим Недвед]]|pos=MF}} {{Fs player|no=36|nat=EGY|name=[[Ахмед Рамадан (фудбалер)|Ахмед Рамадан]]|pos=MF}} {{Fs player|no=38|nat=EGY|name=[[Акрам Тафвик]]|pos=MF}} {{Fs player|no=39|nat=EGY|name=[[Ахмед Јасер Рајан|Ахмед Рајан]]|pos=FW}} {{Fs end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.ahlyegypt.com/ Официјална страна на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190930072745/http://www.ahlyegypt.com/ |date=2019-09-30 }} {{Премиер лига на Египет}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Египет|Ал Ахли]] [[Категорија:ФК Ал Ахли| ]] [[Категорија:Каиро]] k0kdrxxggp0czz18yegl9fd05i2ncj7 0 1188096 5586683 5378014 2026-07-03T13:56:05Z Makenzis 67668 5586683 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | nickname = ''Белите витези''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com.eg/books?id=N6qSAwAAQBAJ&pg=PA71&lpg=PA71&dq=zamalek%20sc%20nicknames&source=bl&ots=5luiDUbizG&sig=stBRZSK1vtyHU6beuFXhYlqd4Vs&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj8tt7YvI3TAhXFOhoKHZJkCHg4ChDoAQgmMAU#v=onepage&q=zamalek%20sc%20nicknames&f=false|title=Soccer around the World: A Cultural Guide to the World's Favorite Sport|first1=Charles|last1=Parrish|first2=John|last2=Nauright|date=21 April 2014|publisher=ABC-CLIO|via=Google Books}}</ref>,<br>''Кралска екипа''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/caf_online/status/734355285070995457|title=CAF on Twitter|publisher=}}</ref> | ground = [[Интернационален стадион во Каиро]], [[Каиро]], [[Египет]] | capacity = 75,000 | clubname = {{знамеикона|Египет}} Замалек | image = [[Податотека:Zamalek logo.png|150px]] | fullname = Замалек Спортинг Клуб | founded = {{Start date and age|df=yes|1911|1|5}} | chrtitle = Претседател | website = http://www.el-zamalek.com/ | chairman = {{знамеикона|Египет}} [[Мортада Мансур]] | coach = {{знамеикона|Египет}} [[Ехаб Галал]] | league = {{Лига-Премиер лига на Египет}} | season = 2025/26 | position = '''1.''' | pattern_b1 = _zamalek1920h | pattern_ra1 = _zamalek1920h | pattern_la1 = _zamalek1920h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _zamalek2021a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0028F6 | body2 = 0028F6 | rightarm2 = 0028F6 | shorts2 = 0028F6 | socks2 = 0028F6 | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zamalek2021t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Замалек Спортинг Клуб''' е [[египет]]ски фудбалски клуб со седиште во [[Гиза]], [[Египет]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Египет|Премиер лигата на Египет]], највисокот ниво на египетскиот фудбал. Клубот е основан на 5 јануари 1911 година како '''Каср Ел Нел''', и првично бил предводен од белгискиот адвокат [[Жорж Марзбах]]. Подоцна клубот уште неколкупати го променил своето име во '''Ел Мохталат''' во 1913 година, па во '''Клуб на Кралот Фарук''' во 1941 година, за конечно да го добие денешно име '''Замалек СК''' во 1952 година. Замалек никогаш не испаднале во втората лига на Египет. Досега клубот има освоено 12 [[Премиер лига на Египет|национални првенства]], 25 [[Фудбалски куп на Египет|национални купови]] како и 3 [[Суперкуп на Египет|суперкупа]]. Гледано на континантално ниво, Замалек има освоено повеќе трофеи под покровителство на КАФ од било кој друг африкански клуб во дваесеттиот век. Клубот има 5 титули во [[КАФ Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], 3 титули во [[КАФ Суперкуп|Суперкупот на КАФ]] и 1 титула во [[Африкански Куп на победниците на куповите|Африканскиот Куп на победниците на куповите]]. Исто така, Замалек има освоено 2 титули во Афроазискиот куп. Замалек е моментално без стадион, па својте домашни натпревари моментално ги игра на [[Меѓународен стадион во Каиро|Меѓународниот стадион во Каиро]]. Боите на клубот се белата и црвената. Домашниот дрес се состои од бела маичка со две хоризонтални црвени ленти и бели шорцеви. ==Дресови== {| style="width:50%;align:left;" |- |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _zamalek_classich | pattern_ra = | pattern_la = | pattern_sh = | socks = | title = <div style="text-align: center;">Classic</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _puma_zamalek_8384h | pattern_ra = _redborder | pattern_la = _redborder | pattern_sh = _red_stripes | socks = | title = <div style="text-align: center;">1984</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = _3_stripes_red | pattern_b = _venicia_zamalek_9293h | pattern_ra = _venicia_zamalek_9293h | pattern_la = _venicia_zamalek_9293h | pattern_sh = _zamalek9495h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1992–1993</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_9495h | pattern_ra = _venicia_zamalek_9495h | pattern_la = _venicia_zamalek_9495h | pattern_sh = _zamalek9495h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1994–1995</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_199697h | pattern_ra = _venicia_zamalek_199697h | pattern_la = _venicia_zamalek_199697h | pattern_sh = _zamalek199697h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1996–1997</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_philips_199798h | pattern_ra = | pattern_la = | pattern_sh =_zamalek199798h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1997–1998</div> }} |{{Football kit box | pattern_so =_3_stripes_adidas_zamalek_1213h | pattern_b = _diadora_zamalek_200001h | pattern_ra =_adidas_zamalek_0001h | pattern_la =_adidas_zamalek_0001h | pattern_sh =_zamalek200001h | socks = | title = <div style="text-align: center;">2000–2001</div> }} |} {| |{{Football kit box |pattern_la = _redlines |pattern_b = _zamalek2002Chipsy_home |pattern_ra = _redlines |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = <div style="text-align: center;">2002–2003</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _adidas_zamalek_200708h | pattern_b = _adidas_zamalek_200708h | pattern_ra = _adidas_zamalek_200708h | pattern_sh = _zamalek200708h | pattern_so = _hoops_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2005–2007</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _redlines | pattern_b = _adidas_zamalek_white | pattern_ra = _redlines | pattern_sh = zamalek_shorts_season08 | pattern_so = _3_stripes_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2008–2010</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_adidas_zamalek_1112h | pattern_ra = _adidas_zamalek_1112h | pattern_la = _adidas_zamalek_1112h | pattern_sh = _zamalek1112h | pattern_so = _3_stripes_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2011–2012</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_adidas_zamalek_1213h | pattern_ra = _adidas_zamalek_1213h | pattern_la = _adidas_zamalek_1213h | pattern_sh = _zamalek1213h | pattern_so = _adidas_zamalek_1213h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2012–2015</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_macron_zamalek_1516h | pattern_ra = _macron_zamalek_1516h | pattern_la = _macron_zamalek_1516h | pattern_sh = _zamalek201516h | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2015–2016</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _joma_zamalek_1617h | pattern_b = _joma_zamalek_1617h | pattern_ra = _joma_zamalek_1617h | pattern_sh = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2016–2017</div> }} |} ==Титули== === Национални === * '''[[Премиер лига на Египет|Египетско првенство]] : 14''' : 1959–1960, 1963–1964, 1964–1965, 1977–1978, 1983–1984, 1987–1988, 1991–1992, 1992–1993, 2000–2001, 2002–2003, 2003–2004, 2014–2015, 2020/21, 2021/22 * '''[[Фудбалски куп на Египет]] : 25''' : 1922, 1932, 1935, 1938, 1941, 1943, 1944, 1952, 1955, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1975, 1977, 1979, 1988, 1999, 2002, 2008, 2013, 2014, 2015, 2016 * '''[[Суперкуп на Египет]] : 3''' : 2001, 2002, 2016 === Регионални === * '''[[Лига на Каиро]] : 13''' : 1922–1923, 1929–1930, 1931–1932, 1939–1940, 1940–1941, 1943–1944, 1944–1945, 1945-1946, 1946–1947, 1948–1949, 1950–1951, 1951–1952, 1952–1953 === Африкански === *'''[[КАФ Лига на шампиони]] : 5''' : 1984, 1986, 1993, 1996, 2002 *'''[[КАФ Суперкуп]] : 3''' : 1994, 1997, 2003 *'''[[Африкански Куп на победниците на куповите]] : 1''' : 2000 === Светски === *'''[[Афроазиски куп]] : 2''' : 1987, 1997 ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Egypt|name=[[Ахмед Ел Шенави]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=Egypt|name=[[Мохамед Магди]]|pos=DF}} {{Fs player|no=3|nat=Egypt|name=[[Тарек Хамед]]|pos=MF}} {{Fs player|no=4|nat=Egypt|name=[[Ахмед Тавфик]]|pos=MF}} {{Fs player|no=5|nat=Egypt|name=[[Али Габр]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел-Ати]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7|nat=Egypt|name=[[Хазем Емам (фудбалер роден 1988)|Хазем Емам]]|pos=DF}}^{{{Капитен}}} {{Fs player|no=8|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ашраф]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=Egypt|name=[[Калед Камар]]|pos=FW }} {{Fs player|no=10|nat=Egypt|name=[[Јусеф Обама]]|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ал Шами]]|pos=FW}} {{fs player|no=14|nat=Egypt|name=[[Ајман Хефни]]|pos=MF}} {{Fs player|no=15|nat=Nigeria|name=[[Маруф Јусеф]]|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел Рахим|Махмуд Гениш]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=Egypt|name=[[Басем Морси]]|pos=FW}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=Egypt|name=[[Ахмед Рефат]]|pos=FW}} {{Fs player|no=19|nat=Egypt|name=[[Емад Фати]]|pos=MF}} {{Fs player|no=20|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ибрахим (фудбалер)|Мохамед Ибрахим]]|pos=MF}} {{Fs player|no=21|nat=Egypt|name=[[Ахмед Мадбули]]|pos=MF}} {{Fs player|no=22|nat=Egypt|name=[[Абдала Гомаа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=DR Congo |name=[[Кабонго Касонго]]|pos=FW}} {{Fs player|no=24|nat=Egypt|name=[[Махмуд Ала Ел-Дин|Махмуд Ала]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=Egypt|name=[[Ахмед Давуда]]|pos=MF}} {{Fs player|no=27|nat=Ghana|name=[[Бенџамин Ачеампонг]]|pos=FW}} {{Fs player|no=28|nat=Egypt|name=[[Махмуд Хамди]]|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=Syria|name=[[Моајад Аџан]]|pos=DF}} {{Fs player|no=30|nat=Ghana|name=[[Нана Поку]]|pos=FW}} {{Fs player|no=31|nat=Egypt|name=[[Омар Салах]]|pos=GK}} {{Fs player|no=32|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел Монсеф]]|pos=GK}} {{Fs player|no=33|nat=Egypt|name=[[Ахмед Фотух]]|pos=DF}} {{Fs end}} ===Познати поранешни играчи=== *{{знамеикона|EGY}} [[Гамал Абделхамид]] *{{знамеикона|EGY}} [[Хасан Шехата]] *{{знамеикона|EGY}} [[Таха Басри]] *{{знамеикона|EGY}} [[Хазем Емам]] *{{знамеикона|EGY}} [[Гамал Хамза]] *{{знамеикона|EGY}} [[Ибрахим Саид]] *{{знамеикона|EGY}} [[Ахмед Хосам Мидо]] *{{знамеикона|EGY}} [[Шикабала]] *{{знамеикона|EGY}} [[Амр Заки]] *{{знамеикона|GHA}} [[Џуниор Агого]] *{{знамеикона|ITA}} [[Алдо Стела]] *{{знамеикона|SWE}} [[Рами Шабан]] *{{знамеикона|NGA}} [[Емануел Амунеке]] *{{знамеикона|BEN}} [[Разак Омотојоси]] *{{знамеикона|MLI}} [[Сумаила Кулибали]] *{{знамеикона|TUN}} [[Јамен Бен Зекри]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://el-zamalek.com/ Официјална страна на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150530204141/http://el-zamalek.com/ |date=2015-05-30 }} {{Премиер лига на Египет}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Египет|Замалек]] [[Категорија:ФК Замалек| ]] [[Категорија:Гиза]] joet54i2diqphbrjn7ozy679bs1cam5 5586684 5586683 2026-07-03T13:57:16Z Makenzis 67668 /* Национални */ 5586684 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | nickname = ''Белите витези''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com.eg/books?id=N6qSAwAAQBAJ&pg=PA71&lpg=PA71&dq=zamalek%20sc%20nicknames&source=bl&ots=5luiDUbizG&sig=stBRZSK1vtyHU6beuFXhYlqd4Vs&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj8tt7YvI3TAhXFOhoKHZJkCHg4ChDoAQgmMAU#v=onepage&q=zamalek%20sc%20nicknames&f=false|title=Soccer around the World: A Cultural Guide to the World's Favorite Sport|first1=Charles|last1=Parrish|first2=John|last2=Nauright|date=21 April 2014|publisher=ABC-CLIO|via=Google Books}}</ref>,<br>''Кралска екипа''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/caf_online/status/734355285070995457|title=CAF on Twitter|publisher=}}</ref> | ground = [[Интернационален стадион во Каиро]], [[Каиро]], [[Египет]] | capacity = 75,000 | clubname = {{знамеикона|Египет}} Замалек | image = [[Податотека:Zamalek logo.png|150px]] | fullname = Замалек Спортинг Клуб | founded = {{Start date and age|df=yes|1911|1|5}} | chrtitle = Претседател | website = http://www.el-zamalek.com/ | chairman = {{знамеикона|Египет}} [[Мортада Мансур]] | coach = {{знамеикона|Египет}} [[Ехаб Галал]] | league = {{Лига-Премиер лига на Египет}} | season = 2025/26 | position = '''1.''' | pattern_b1 = _zamalek1920h | pattern_ra1 = _zamalek1920h | pattern_la1 = _zamalek1920h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _zamalek2021a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 0028F6 | body2 = 0028F6 | rightarm2 = 0028F6 | shorts2 = 0028F6 | socks2 = 0028F6 | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zamalek2021t | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Замалек Спортинг Клуб''' е [[египет]]ски фудбалски клуб со седиште во [[Гиза]], [[Египет]]. Моментално се натпреварува во [[Премиер лига на Египет|Премиер лигата на Египет]], највисокот ниво на египетскиот фудбал. Клубот е основан на 5 јануари 1911 година како '''Каср Ел Нел''', и првично бил предводен од белгискиот адвокат [[Жорж Марзбах]]. Подоцна клубот уште неколкупати го променил своето име во '''Ел Мохталат''' во 1913 година, па во '''Клуб на Кралот Фарук''' во 1941 година, за конечно да го добие денешно име '''Замалек СК''' во 1952 година. Замалек никогаш не испаднале во втората лига на Египет. Досега клубот има освоено 12 [[Премиер лига на Египет|национални првенства]], 25 [[Фудбалски куп на Египет|национални купови]] како и 3 [[Суперкуп на Египет|суперкупа]]. Гледано на континантално ниво, Замалек има освоено повеќе трофеи под покровителство на КАФ од било кој друг африкански клуб во дваесеттиот век. Клубот има 5 титули во [[КАФ Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], 3 титули во [[КАФ Суперкуп|Суперкупот на КАФ]] и 1 титула во [[Африкански Куп на победниците на куповите|Африканскиот Куп на победниците на куповите]]. Исто така, Замалек има освоено 2 титули во Афроазискиот куп. Замалек е моментално без стадион, па својте домашни натпревари моментално ги игра на [[Меѓународен стадион во Каиро|Меѓународниот стадион во Каиро]]. Боите на клубот се белата и црвената. Домашниот дрес се состои од бела маичка со две хоризонтални црвени ленти и бели шорцеви. ==Дресови== {| style="width:50%;align:left;" |- |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _zamalek_classich | pattern_ra = | pattern_la = | pattern_sh = | socks = | title = <div style="text-align: center;">Classic</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _puma_zamalek_8384h | pattern_ra = _redborder | pattern_la = _redborder | pattern_sh = _red_stripes | socks = | title = <div style="text-align: center;">1984</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = _3_stripes_red | pattern_b = _venicia_zamalek_9293h | pattern_ra = _venicia_zamalek_9293h | pattern_la = _venicia_zamalek_9293h | pattern_sh = _zamalek9495h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1992–1993</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_9495h | pattern_ra = _venicia_zamalek_9495h | pattern_la = _venicia_zamalek_9495h | pattern_sh = _zamalek9495h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1994–1995</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_199697h | pattern_ra = _venicia_zamalek_199697h | pattern_la = _venicia_zamalek_199697h | pattern_sh = _zamalek199697h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1996–1997</div> }} |{{Football kit box | pattern_so = | pattern_b = _venicia_zamalek_philips_199798h | pattern_ra = | pattern_la = | pattern_sh =_zamalek199798h | socks = | title = <div style="text-align: center;">1997–1998</div> }} |{{Football kit box | pattern_so =_3_stripes_adidas_zamalek_1213h | pattern_b = _diadora_zamalek_200001h | pattern_ra =_adidas_zamalek_0001h | pattern_la =_adidas_zamalek_0001h | pattern_sh =_zamalek200001h | socks = | title = <div style="text-align: center;">2000–2001</div> }} |} {| |{{Football kit box |pattern_la = _redlines |pattern_b = _zamalek2002Chipsy_home |pattern_ra = _redlines |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = <div style="text-align: center;">2002–2003</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _adidas_zamalek_200708h | pattern_b = _adidas_zamalek_200708h | pattern_ra = _adidas_zamalek_200708h | pattern_sh = _zamalek200708h | pattern_so = _hoops_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2005–2007</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _redlines | pattern_b = _adidas_zamalek_white | pattern_ra = _redlines | pattern_sh = zamalek_shorts_season08 | pattern_so = _3_stripes_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2008–2010</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_adidas_zamalek_1112h | pattern_ra = _adidas_zamalek_1112h | pattern_la = _adidas_zamalek_1112h | pattern_sh = _zamalek1112h | pattern_so = _3_stripes_red | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2011–2012</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_adidas_zamalek_1213h | pattern_ra = _adidas_zamalek_1213h | pattern_la = _adidas_zamalek_1213h | pattern_sh = _zamalek1213h | pattern_so = _adidas_zamalek_1213h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2012–2015</div> }} |{{Football kit box | pattern_b =_macron_zamalek_1516h | pattern_ra = _macron_zamalek_1516h | pattern_la = _macron_zamalek_1516h | pattern_sh = _zamalek201516h | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2015–2016</div> }} |{{Football kit box | pattern_la = _joma_zamalek_1617h | pattern_b = _joma_zamalek_1617h | pattern_ra = _joma_zamalek_1617h | pattern_sh = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = <div style="text-align: center;">2016–2017</div> }} |} ==Титули== === Национални === * '''[[Премиер лига на Египет|Египетско првенство]] : 15''' : 1959–1960, 1963–1964, 1964–1965, 1977–1978, 1983–1984, 1987–1988, 1991–1992, 1992–1993, 2000–2001, 2002–2003, 2003–2004, 2014–2015, 2020/21, 2021/22, 2025/26 * '''[[Фудбалски куп на Египет]] : 25''' : 1922, 1932, 1935, 1938, 1941, 1943, 1944, 1952, 1955, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1975, 1977, 1979, 1988, 1999, 2002, 2008, 2013, 2014, 2015, 2016 * '''[[Суперкуп на Египет]] : 3''' : 2001, 2002, 2016 === Регионални === * '''[[Лига на Каиро]] : 13''' : 1922–1923, 1929–1930, 1931–1932, 1939–1940, 1940–1941, 1943–1944, 1944–1945, 1945-1946, 1946–1947, 1948–1949, 1950–1951, 1951–1952, 1952–1953 === Африкански === *'''[[КАФ Лига на шампиони]] : 5''' : 1984, 1986, 1993, 1996, 2002 *'''[[КАФ Суперкуп]] : 3''' : 1994, 1997, 2003 *'''[[Африкански Куп на победниците на куповите]] : 1''' : 2000 === Светски === *'''[[Афроазиски куп]] : 2''' : 1987, 1997 ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Egypt|name=[[Ахмед Ел Шенави]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=Egypt|name=[[Мохамед Магди]]|pos=DF}} {{Fs player|no=3|nat=Egypt|name=[[Тарек Хамед]]|pos=MF}} {{Fs player|no=4|nat=Egypt|name=[[Ахмед Тавфик]]|pos=MF}} {{Fs player|no=5|nat=Egypt|name=[[Али Габр]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел-Ати]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7|nat=Egypt|name=[[Хазем Емам (фудбалер роден 1988)|Хазем Емам]]|pos=DF}}^{{{Капитен}}} {{Fs player|no=8|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ашраф]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=Egypt|name=[[Калед Камар]]|pos=FW }} {{Fs player|no=10|nat=Egypt|name=[[Јусеф Обама]]|pos=FW}} {{Fs player|no=11|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ал Шами]]|pos=FW}} {{fs player|no=14|nat=Egypt|name=[[Ајман Хефни]]|pos=MF}} {{Fs player|no=15|nat=Nigeria|name=[[Маруф Јусеф]]|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел Рахим|Махмуд Гениш]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=Egypt|name=[[Басем Морси]]|pos=FW}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=Egypt|name=[[Ахмед Рефат]]|pos=FW}} {{Fs player|no=19|nat=Egypt|name=[[Емад Фати]]|pos=MF}} {{Fs player|no=20|nat=Egypt|name=[[Мохамед Ибрахим (фудбалер)|Мохамед Ибрахим]]|pos=MF}} {{Fs player|no=21|nat=Egypt|name=[[Ахмед Мадбули]]|pos=MF}} {{Fs player|no=22|nat=Egypt|name=[[Абдала Гомаа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=23|nat=DR Congo |name=[[Кабонго Касонго]]|pos=FW}} {{Fs player|no=24|nat=Egypt|name=[[Махмуд Ала Ел-Дин|Махмуд Ала]]|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=Egypt|name=[[Ахмед Давуда]]|pos=MF}} {{Fs player|no=27|nat=Ghana|name=[[Бенџамин Ачеампонг]]|pos=FW}} {{Fs player|no=28|nat=Egypt|name=[[Махмуд Хамди]]|pos=DF}} {{Fs player|no=29|nat=Syria|name=[[Моајад Аџан]]|pos=DF}} {{Fs player|no=30|nat=Ghana|name=[[Нана Поку]]|pos=FW}} {{Fs player|no=31|nat=Egypt|name=[[Омар Салах]]|pos=GK}} {{Fs player|no=32|nat=Egypt|name=[[Махмуд Абдел Монсеф]]|pos=GK}} {{Fs player|no=33|nat=Egypt|name=[[Ахмед Фотух]]|pos=DF}} {{Fs end}} ===Познати поранешни играчи=== *{{знамеикона|EGY}} [[Гамал Абделхамид]] *{{знамеикона|EGY}} [[Хасан Шехата]] *{{знамеикона|EGY}} [[Таха Басри]] *{{знамеикона|EGY}} [[Хазем Емам]] *{{знамеикона|EGY}} [[Гамал Хамза]] *{{знамеикона|EGY}} [[Ибрахим Саид]] *{{знамеикона|EGY}} [[Ахмед Хосам Мидо]] *{{знамеикона|EGY}} [[Шикабала]] *{{знамеикона|EGY}} [[Амр Заки]] *{{знамеикона|GHA}} [[Џуниор Агого]] *{{знамеикона|ITA}} [[Алдо Стела]] *{{знамеикона|SWE}} [[Рами Шабан]] *{{знамеикона|NGA}} [[Емануел Амунеке]] *{{знамеикона|BEN}} [[Разак Омотојоси]] *{{знамеикона|MLI}} [[Сумаила Кулибали]] *{{знамеикона|TUN}} [[Јамен Бен Зекри]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://el-zamalek.com/ Официјална страна на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150530204141/http://el-zamalek.com/ |date=2015-05-30 }} {{Премиер лига на Египет}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Египет|Замалек]] [[Категорија:ФК Замалек| ]] [[Категорија:Гиза]] dxyj9e48kn0q1dg0ul4h1os7aws0r2v 0 1189639 5586865 5333689 2026-07-03T23:54:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586865 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Slovenia VS USA at the IIHF World Hockey Championship 2008 (8).jpg|мини|300п|десно|Словенечки играчи на Светското првенство во 2008 година]] '''Репрезентација на Словенија во хокеј на мраз''' — национална екипа водена од [[Хокејски сојуз на Словенија]]. Моментално, екипата се наоѓа на 15. место на [[Светски пласман IIHF|Светскиот пласман]] (2017). Нивен најдобар резултат е 13. место на Светското првенство, додека најдобар пласман на IIHF е 12. место.<ref>{{нмс|author=Грег Вишински|url=https://sports.yahoo.com/blogs/nhl-puck-daddy/slovenia-s-miracle-on-ice-continues--swedes-up-next-for--slovenderella-122016970.html|title=Slovenia’s miracle on ice continues; Swedes up next for 'Slovenderella'|website=Sports.yahoo.com|date=18 февруари 2014|accessdate=27 септември 2016|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517173507/https://sports.yahoo.com/blogs/nhl-puck-daddy/slovenia-s-miracle-on-ice-continues--swedes-up-next-for--slovenderella-122016970.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.thenational.ae/sport/olympics/slovenia-becoming-feel-good-story-of-olympic-hockey-with-quarter-final-berth|title=Slovenia hockey becoming feel-good story of 2014 Winter Olympic ice hockey with quarter-final berth &#124; The National |website=Thenational.ae|date=18 февруари 2014|accessdate=27 септември 2016}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.sloveniatimes.com/slovenia-s-ice-hockey-team-secure-olympic-berth|title=Slovenia's ice hockey team secure Olympic berth|website=Sloveniatimes.com|date=5 септември 2016|accessdate=27 септември 2016|archive-date=2018-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124233533/http://www.sloveniatimes.com/slovenia-s-ice-hockey-team-secure-olympic-berth|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/02/09/sports/olympics/devoted-coach-and-gifted-son-lead-slovenia-to-hockey-heights.html?_r=0 |title=Devoted Coach and Gifted Son Lead Slovenia to Hockey Heights|newspaper=The New York Times|accessdate=27 септември 2016}}</ref><ref>{{нмс|url= http://www.sbs.com.au/news/article/2014/02/18/ice-hockey-slovenia-extend-magical-run-quarters |title=Ice hockey: Slovenia extend magical run into quarters &#124; SBS News |website=Sbs.com.au |date=18 февруари 2014|accessdate=27 септември 2016}}</ref><ref>{{нмс|url= https://english.sta.si/2300522/slovenias-ice-hockey-team-secure-olympic-berth |title=STA: Slovenia's ice hockey team secure Olympic berth|website= English.sta.si|date=4 септември 2016|accessdate=27 септември 2016}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.slovenia.si/visit/news/n/slovenias-ice-hockey-team-secure-olympic-berth/|title=News|website=Slovenia.si|accessdate=27 септември 2016}}</ref> Шест играчи од Словенија биле одбрани во [[НХЛ]] од 1998 година; [[Анже Копитар]] и [[Јан Муршак]] играле во лигата.<ref>{{наведени вести|url= http://www.rtvslo.si/sport/hokej/po-11-letih-na-naboru-lige-nhl-spet-izbran-slovenec/425925|title=Po 11 letih na naboru Lige NHL spet izbran Slovenec |author=Митја Лисјак|language=словенечки|publisher=RTV Slovenija|date=24 јуни 2017|accessdate=24 јуни 2017}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Slovenian national ice hockey team}} * [http://www.hokej.si/ Официјална страница] * [http://www.iihf.com/sk/iihf-home/countries/slovenia/ Профил на IIHF] [[Категорија:Репрезентации во хокеј на мраз]] [[Категорија:Репрезентации на Словенија|Хокеј]] kmw5fc9xoro2xhq35sfy4vb3gnlxk08 0 1189934 5586789 5017531 2026-07-03T19:27:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586789 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Спортист | image = [[Податотека:Pierre Vaultier octobre 2017.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.86}} | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|6|24}} | birth_place = {{роден во|Бријансон}}, [[Франција]] | sport = {{Спортско натпреварување/Симбол|Сноуборд}} | event = [[Сноуборд крос]] }} '''Пјер Волтје''' е [[Франција|француски]] [[Скијање на даска|сноубордер]],<ref>[http://www.efms.fr/spip.php?page=Fiche&id_donnee=108 Vaultier, Pierre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250222081311/https://efms.fr/spip.php?page=Fiche&id_donnee=108 |date=2025-02-22 }}, Équipe de France Militaire de Ski 2011.</ref> специјалист за дисциплината [[Сноуборд крос]].<ref>{{en}} Fiche de carrière sur [http://www.fis-ski.com/uk/604/613.html?sector=SB&listid=&competitorid=63772&type=result www.fis-ski.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181029183501/http://www.fis-ski.com/uk/604/613.html?sector=SB&listid=&competitorid=63772&type=result |date=2018-10-29 }}</ref> Тој е двократен олимписки шампион во дисциплината Сноуборд крос победувајќи на [[Зимски олимписки игри|Олимпијадите]] во [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] и [[Зимски олимписки игри 2018|Пјонгчанг 2018]]. Покрај тоа тој еднаш бил и Светски шампион во Сноубординг во [[Светски шампионат во сноубординг 2017|Сиера Невада во 2017 година]]. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.pierrevaultier.com Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120107022518/http://www.pierrevaultier.com/ |date=2012-01-07 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Волтје, Пјер}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски сноубордери]] [[Категорија:Родени во 1987 година]] ddt1lwdwfxvvye7dr4c8ixi48oimh99 0 1190294 5586839 5300074 2026-07-03T21:28:27Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586839 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nocturne Op. 15 No. 3.png|мини|[[Ноктурна, оп. 15 од Шопен|Ноктурно оп. 15 N°3]] од [[Фредерик Шопен]], 1881]] '''Ноктурно'''<ref>{{ДРМЈ|ноктурно}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|ноктурно}}</ref> (италијански јазик Notturno, француски јазик Nocturnal, германски јазик Nachtmusik– „ноќна музика“) е [[Композиција (музика)|музичка композиција]] сонувачкиг, меланхоличен карактер. Во ерата на доба [[Романтизам|романтиката]], ноктурното беше омилена [[пијано]] минијатура. [[Композитор]]ите најчесто ги пишувале ноктнурната за пијано, и многу ретко за некои други инструменти или глас. Првото ноктурно за пијано го напишал [[Џон Филд]] ([[1782]]–[[1837]]), а автор на најпознатите ноктурна бил [[Фредерик Шопен]] ([[1810]]–[[1849]]). Ноктурното во главно е пишувано во форма на сложена песна со експресивна мелодја и разложени акорди. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Музички облици]] [[Категорија:Галицизми]] 13uddc2t4px44iqdx05svblj2zhjbpj 0 1191273 5586837 5581856 2026-07-03T21:24:48Z NadyBarbieGirl 63459 /* Тв верзии */ 5586837 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Јелена Карлеуша | Img =Jelena Karleuša (Oct 2024) (cropped).png | Img_size = 220 | Landscape = | Background = соло пејачка | Birth_name = ''Јелена Карлеуша'' | Alias = | birth_date = {{роден на|17|август|1978}} | Died = | Origin = [[Белград]], [[СФРЈ]] | Instrument = | Genre = [[Поп музика|поп]] | Occupation = [[Пејачка]] | Years_active = 1995 - сѐ уште | Label = | Associated_acts = | URL = | Current_members = | Past_members = | Notable_instruments = |spouses=Бојан Кариќ (2004-2005) Душко Тошиќ (2008-2024)|partner=Зоран Давидовиќ - Чанда (1999-2000)}} '''Јелена Карлеуша''' (р. [[Белград]], [[17 август]] [[1978]])— [[Срби|српска]] [[пејачка]], [[текстописец]] и медиумска личност. == Животопис == Родена и израсната во [[Белград]], таа ја започнала својата музичка кариера на 16-годишна возраст со објавувањето на нејзиниот деби-албум ''Огледалце'' во 1995 година. Во текот на кариерата има издадено дванаесет студиски албуми и одржано два големи солистички концерти во Белград: ''All About Diva Show'' во [[Белградска арена]] во [[2010]] година и ''Viva La Diva Show'' во Паркот Ушќе во [[2013]] година. Покрај музичката кариера, била член на жирито во музичките натпреварувачки телевизиски емисии [[Ѕвездите на Гранд|''Ѕвездите на гранд'']] (2015–2021) и ''Пинкови Ѕвезди'' (2025–денес). ==Дискографија== * Огледалце (1995) * Жените се момци (1996) * Вештице, виле (1997) * Јелена (1998) * Гили, гили (1999) * За своје године (2001) * Само за твоје очи (2002) * Магија (2005) * JK Revolution (2008) * The Diamond Collection (2009) * Дива (2012) * Алфа (2023) * Омега (2023) * Енигма (TBA) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Огледалце'' || 1995 || — |- | ''Најбоља другарице'' || 1995 || — |- | ''Жените се момци'' || 1995 || — |- | ''Сад смо странци постали'' || 1996 || — |- | ''Преживећу'' || 1999 || [[Дејан Милиќевиќ|Дејан Миличевиќ]] |- | ''Гили, гили'' || 1999 || Дејан Миличевиќ |- | ''Лудача'' || 2001 || Дејан Миличевиќ |- | ''Само за твоје очи'' || 2002 || Visual Infinity |- | ''Манијак'' || 2003 || Visual Infinity |- | ''Слатка мала'' || 2005 || Дејан Миличевиќ |- | ''Управо остављена'' || 2006 || Дејан Миличевиќ |- | ''Тихи убица'' || 2008 || Visual Infinity |- | ''Мани се'' || 2009 || — |- | ''Инсомнија'' || 2010 || — |- | ''Крими рад'' || 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Со'' || 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Марихуана'' || 2018 || New Era Digital |- | ''KarlyBitch'' || 2023 || Немања Новаковиќ,Зоран Бриташевиќ |- | ''Бенга'' || 2024 || Немања Новаковиќ,Зоран Бриташевиќ |- | ''TBA'' || 2026|| Немања Новаковиќ,Зоран Бриташевиќ |- | ''TBA'' || 2026|| Немања Новаковиќ,Зоран Бриташевиќ |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Мој драги''|| 2002 || |- | ''Зар не ''|| 2002 || |- | ''Још те волим'' || 2002 || |- | ''Баш је добро бити ја'' || 2013 ||Димитрије Јоковиќ |- | ''Пуцај у љубав не вреди ''|| 2013 ||Зоран Бриташевиќ |- |'' Преживећу''|| 2013 || Димитрије Јоковиќ |- |'' #Punokosta''|| 2018 ||Зоран Бриташевиќ |- |''Jedno djubre obicno''|| 2025 ||Дејан Миличевиќ |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Карлеуша, Јелена }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски модни творци]] heee0ylh7mtj0mixgdyo2cwmuw8nzkw 10 1205281 5586749 4751316 2026-07-03T16:11:37Z SpectralWiz 106165 5586749 wikitext text/x-wiki {{Навкутија Општина во Албанија | name = Либражд | state = {{{state|autocollapse}}} | munic = Либражд | image = [[Податотека:Stema e Bashkisë Librazhd.svg|65п|Грб на општината Либражд]] | group1 = [[Либражд]] | list1= * '''[[Либражд]]''' | group2 = [[Луник]] | list2= * [[Драновица]] * [[Згожда]] * [[Костења]] * [[Кошариште]] * [[Летим]] * [[Луник]] * [[Превал (Албанија)|Превал]] | group3 = [[Орења]] | list3= * [[Балѓин]] * [[Гуракуќи]] * [[Здрајш Север]] * [[Здрајш]] * [[Меѕиѕе]] * [[Нешта]] * [[Орења]] * [[Ринас]] * [[Флоќ (Либражд)|Флоќ]] * [[Фунарес]] | group4= [[Полис (Албанија)|Полис]] | list4= * [[Виљан]] * [[Гостима]] * [[Гуршпата]] * [[Мирака]] * [[Полис (Албанија)|Полис]] * [[Шех]] | group5= [[Стеблево]] | list5= * [[Борово (Голо Брдо)|Борово]] * [[Забзун]] * [[Ланга (Либражд)|Ланга]] * [[Моглица (Голо Брдо)|Моглица]] * [[Продан (Голо Брдо)|Продан]] * [[Себишта]] * [[Стеблево]] | group6 = [[Хотолишта]] | list6= * [[Вевчани (Албанија)|Вевчани]] * [[Вулчани]] * [[Дарда]] * [[Кокрево]] * [[Пожгаре]] * [[Хотолишта]] * [[Черчан]] * [[Џура (Албанија)|Џура]]<!--Xhyrë--> | group7= [[Центар Либражд]] | list7= * [[Арез]] * [[Бабје (Албанија)|Бабје]] * [[Гизавеш]] * [[Дорез]] * [[Драгостиња]] * [[Кутроман]]<!--Kuturman--> * [[Либражд-Село]] * [[Либражд-Центар]] * [[Маринај]] * [[Мерчица]] * [[Семес]] * [[Спатар]] * [[Тогез]] * [[Царишта (Албанија)|Царишта]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Албанија]] [[Категорија:Либражд|Ψ]] </noinclude> gt2g0ra2d2fjg67jpc8k6qcwzgnm7e5 0 1207048 5586811 5581428 2026-07-03T20:34:22Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586811 wikitext text/x-wiki [[Податотека:UnidentifiedMusicians.jpg|мини|Кантри-музичари околу 1904]] '''Кантри''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Country Music'') или '''вестерн-музика''' (''Western Music'') — [[музички правец]], кои во почеток на [[20 век|XX век]] настанал во [[САД]]. Потеклото е од традиционални елементи на [[народна музика]] на [[Европа|европските]] доселеници. Познат е по своите балади и танцови мелодии, препознатливи и по традиционалните текстови и по хармониите придружени со банџо, мандолини, виолини, хармоники и многу видови гитари; акустични, електрични, челични или резонаторски гитари. Некогаш наречена хилбили музика, терминот кантри музика бил популаризиран во 1940-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muse.jhu.edu/verify?url=%2Fpub%2F25%2Farticle%2F542874&r=8501984|title=Project MUSE -- Verification required!|work=muse.jhu.edu|accessdate=2026-06-23}}</ref> Кантри музиката прво била развиена на југ, а потоа се проширила низ Пиемонт, од [[Луизијана]] по [[Апалачки Планини|Апалачките Планини]] до Њујорк.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=0hapDwAAQBAJ&redir_esc=y|title=Country Music: An Illustrated History|last=Duncan|first=Dayton|last2=Burns|first2=Ken|date=2019-09-10|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-525-52054-2|language=en}}</ref> Се верува дека музиката потекнува од британската народна музика, донесена во Соединетите Држави за време на раните бранови на имиграција. Вкоренета во американската народна музика, како што се старомодните и јужноапалачки песни,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/country-music-5015/|title=Country Music|work=Encyclopedia of Arkansas|language=en-US|accessdate=2026-06-23}}</ref> многу традиции се измешале за да формираат кантри музика. Особено, ова вклучувало каубојска и вакеро западна музика и афроамерикански традиционални народни песни и спиритуализам. Мексиканската, ирската и госпел музиката имале формативно влијание врз жанрот, како и полинезиската хавајска музика и југозападните стилови на Ново Мексико и Техано, покрај блуз модовите од блуз музиката.<ref>{{Наведена книга|title=The new blue music: changes in rhythm & blues, 1950-1999|last=Ripani|first=Richard|date=2006|publisher=University Press of Mississippi|isbn=978-1-57806-861-6|edition=1st ed|series=American made music series|location=Jackson}}</ref> Кантри музиката останала составен дел од американската музичка сцена, со неодамнешна ревитализација во интерес од почетокот на 2020-тите. Во 2023 година, 45% од Американците изјавиле дека слушаат кантри музика, што претставува зголемување на популарноста на жанрот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/culture/2023/09/01/thanks-to-morgan-wallen-country-musics-popularity-has-surged|title=Thanks to Morgan Wallen, country music’s popularity has surged|work=The Economist|access-date=2026-06-23|issn=0013-0613}}</ref> Попознати изведувачи на кантри се: * [[Тејлор Свифт]] * [[Џони Кеш]] * [[Крис Кристоферсон]] * [[Вили Нелсон]] * [[Вејлон Џенингс]] * [[Кени Роџерс]] * [[Шанаја Твејн]] * [[Доли Партон]] * [[Хенк Вилијамс]] * [[Линда Ронштад]] * [[Емили Харис]] * [[Вуди Гатри]] * [[Кери Андервуд]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кантри-музика| ]] [[Категорија:Музички жанрови]] [[Категорија:Англизми]] egmdiaieao7v2udn1tgxqxy30g8uqju 0 1212576 5586958 5057578 2026-07-04T09:26:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586958 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Свети Иван | native_name = <!-- or |local_name= --> | native_name_link = | native_name_lang = | sobriquet = <!-- or |nickname= --> | image_name = Ivanipetar.jpg | image_size = | image_caption = Поглед кон островот | image_alt = | image_map = | map_alt = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|42|26|19|N|27|41|34|E|display=title|region:BG_type:isle_source:dewiki}} | etymology = | location = <!-- mandatory, body of water where located --> | grid_reference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0,66 | area_footnotes = | rank = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | width_footnotes = | coastline_km = | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | country = [[Бугарија]] | country_admin_divisions_title = Земја | country_admin_divisions = [[Бургаска област|Бургас]] | country_admin_divisions_title_1 = | country_admin_divisions_1 = | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_capital_type = | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = | demonym = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | languages = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = | footnotes = }} '''Островот Свети Иван''' — најголем од петте острови во бугарските територијални води на [[Црно Море|Црното Море]] со површина од 0,66 км2<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bg-tourinfo.com/blackseeisles.htm|title=Острови в Черно море|website=www.bg-tourinfo.com}}</ref>. Островот се наоѓа на 910 метри од најсеверната точка на полуостровот Столец (Стар [[Созопол]]). Неговата највисока точка е 33 метри надморска височина. Островот има богата историја и денес претставува популарно туристичко место. ==Историја== На островот има изградено [[сонар]]ен [[светилник]] кој дава звучни сигнали и заедно со светилникот на Емине го покажува патот на бродовите кон [[Бургаски Залив|Бургаскиот Залив]]. Островот претставувал свето место за античките [[Тракијци]] кои го направија своето светилиште овде во [[7 век п.н.е.]]. Од тоа време, на јужниот брег на островот бил изграден голем верски комплекс, чие средиште е највисоката 13,2 метри [[бронза|бронзена]] статуа на богот [[Аполон]], дело на вајарот Каламис. Во средината на V век на островот била изградена ранохристијанска [[базилика]]. На крајот на V и кон почетокот на VI век бил изграден храмот „Св. Богородица“, која најверојатно била поврзана со манастирски комплекс, кој најверојатно престанал да биде во функција во следните векови, до втората половина на X век кога станал активен како литературен центар. Најраната книга која била создадена на овој остров е датирана од X век, а највредните - романот „Варлам и Јоасаф“, од ХІІ век, денес се чува во Ватиканската Апостолска библиотека. Во манастирската библиотека работеле многу високо образовани монашки литерати кои копирале литургиски книги, и преведувале од грчки на бугарски јазик. Ова му овозможило на манастирот да стане главен дистрибутер на христијанската култура и да се развие како главен христијански центар долж брегот на [[Црно Море|Црното Море]]. Манастирот неверојатно бил обновен во [[1263]] година, кога Михаил Тарханиот изградил нов храм посветен на [[Свети Јован]]. Уште тогаш манастирот бил прогласен за царски, посебно кога во [[1308]] година бугарскиот цар [[Тодор Светослав]] се венчал за [[Теодора Палеологина]] на островот. Во [[1363]] година царот [[Јован V Палеолог]] издал повелба со која се потврдува територијата на манастирот. Комплексот бил разрушен во [[1453]] година и обновен во 1467-1471 од страна на монахот Гервасиј. Литературната активност на манастирот продолжила и во првите векови на отоманската доминација. Во [[1623]] година, козачките пирати од северното крајбрежје на Црното Море често го ограбувале манастирот, а при нивните борби со турската флота, тој бил целосно опожарен и престанал да постои. [[Османлии]]те го поврзила островот со крајбрежјето во јули [[1629]] година, за да не може да служи како засолниште за пирати за инвазии. На југозападниот дел на островот била изградена руска амбуланта за време на [[Руско-турски војни|Руско-турската војна]] од 1828-1829 година. Во текот на [[1985]] година биле извршени археолошки ископувања, откривајќи ги остатоците од двата христијански храмови, библиотеката, кралската резиденција и други. На [[28 јули]] [[2010]] година во 13,30 часот во текот на археолошките ископувања под раководство на проф. [[Казимир Попконстантинов]] под најраната црква изградена во почетокот на V век, во урнатините на манастирот комплекс биле откриени мошти на [[Свети Јован Крстител]] <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=NPE-0tGBUyg Разкопки на о-в Свети Иван – Созопол]</ref>,<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=mlKZiKi7obw Остров Свети Иван – Созопол, мощите на Йоан Кръстител]</ref>. Моштите денес се изложени на богослужба во храмот „Св. Свети Кирил и Методиј“ во градот [[Созопол]]. ==Видови== Островот е дом на над 70 видови птици. Тие ја засолнаа најголемата група на [[Сребренест галеб|галеби]] во Бугарија како и [[зајак дупкар]] . Островот е природен и археолошки резерват, ставен под заштита на државата со декрет во 1965 година. Во 1993 година островот бил прогласен за заштитено подрачје со цел да се заштитат природните живеалишта на ретките и загрозените видови птици. Островот може да биде посетен ао брод од пристаништето во Созопол. На островот има две пристаништа, од кои се означени туристичките патеки што водат до археолошкиот споменик - манастирот „Св. Јован Крстител“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.sozopol.com/en_UK_info_gallery.php?id=19 Photos of St. Ivan Island at Sozopol.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120717084311/http://www.sozopol.com/en_UK_info_gallery.php?id=19 |date=2012-07-17 }} * [https://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&geocode=&q=sozopol,+Bulgaria&ie=UTF8&ll=42.439547,27.690182&spn=0.016532,0.039139&t=h&z=14&om=0 Satellite image of St. Ivan and St. Peter Island] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иван, Свети }} [[Категорија:Острови во Бугарија]] [[Категорија:Острови во Црното Море]] [[Категорија:Природни резервати во Бугарија]] [[Категорија:Бургас (област)]] 0xmi0vqm7crs1321c5iaof0rm527nr6 0 1212879 5586967 5586259 2026-07-04T09:47:23Z Gurther 105215 Неенциклопедиски стил 5586967 wikitext text/x-wiki '''Бранко Прља''', познат и под псевдонимите '''Берт Стајн''' и '''Исак Сима''' (Branko Prlja; {{роден на|13|август|1977}}) — македонски писател, [[новинар]] и [[графички дизајн]]ер, основач на првиот литературен електронски конкурс во Македонија „Електролит“ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.kapka.arno.mk/Elektrolit/index.htm |title=архивска копија |accessdate=2021-12-23 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003926/https://www.kapka.arno.mk/Elektrolit/index.htm |url-status=dead }}</ref> и основач на креативниот колектив „Капка“ <ref>https://okno.mk/node/15899</ref>, на порталот „Арно.мк“ (заедно со Владимир Карер),<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://arno.mk/ |title=архивска копија |accessdate=2019-02-17 |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106190924/https://arno.mk/ |url-status=dead }}</ref> како и на првиот агрегатор на вести од науката во Македонија „Science.mk“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.mk/|title=НАУКА МК -Агрегатор за вести од науката и технологијата|work=science.mk|language=en-US|accessdate=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223005218/https://science.mk/|url-status=dead}}</ref> Во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]] има воведено неколку жанрови, како: измислени вести, образовна проза и дистопија. Пишува и под псевдонимот Берт Стајн и се занимава со графички дизајн. Активно работи на полето на реупотреба и екологија на социјалните медиуми со групите како Дај, не фрлај<ref>https://www.facebook.com/groups/dajnefrlaj/</ref> и „Кеса, не благодарам. Торба си носам“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/groups/kesa.ne.torba.da/about/|title=Кеса не, благодарам. Торба си носам!|work=www.facebook.com|language=mk|accessdate=2021-12-23}}</ref>. ==Животопис== Бранко Прља е роден во [[Сараево]] во 1977 година, а од 1990 година живее и работи во Скопје. Завршил во гимназијата „Јосип Броз Тито,“ во Скопје и дипломирал на факултетот за „Арт и дизајн“ на ЕУРМ, отсек Графички дизајн во Скопје. Неговата прва книга „За секого по нешто, за некого ништо“ <ref>https://okno.mk/node/2645</ref> беше објавена во 2003, а оттогаш активно објавува во различни прозни жанрови. Во 2005 година го основал креативниот колектив КАПКА (Креативен активизам преку пародија, критика и алегорија) и се здружува со повеќе уметници, како [[Владимир Лукаш]], Олгица Димитровска, Владимир Димчев, Никола Пчински, Александра Кардалевска, Нада Прља и други. Заедно имаат организирано изложби, работилници и перформанси <ref>https://okno.mk/node/15907</ref>, а под името Капка, Бранко има издадено повеќе изданија, како на пример неговите весници со измислени вести „Вести во земјата на чудата“ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pirej.mk/branko-prlja-vest-od-nesvest/ |title=архивски примерок |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2017-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726042640/http://pirej.mk/branko-prlja-vest-od-nesvest/ |url-status=dead }}</ref>. Во 2006 година го создал првиот електронски конкурс за литература во Македонија, кој под покровителство на [[Темплум]] и [[Никола Гелевски]] конкурсот се одвивал две години, при што расказите на наградените автори биле собрани во две годишни книги. На овој конкурс се јавиле повеќе автори кои подоцна во следните десетина години се афирмирале на македонската книжевна сцена и освоиле повеќе награди.<ref>https://okno.mk/node/75264</ref> Како графички дизајнер има искуство од 2003 година, при што дизајнирла повеќе стотици книги, а има работено за повеќе издавачки куќи, адвертајзинг агенции, како и самостојно. Двапати бил финалист за наградата „Роман на годината“, на [[Утрински весник]]: за 2015 година со делото „[[3 минути и 53 секунди]]“ објавено под псевдонимот Берт Стајн <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://vecer.mk/kultura/teloto-vo-koe-treba-da-se-zhivee-e-roman-na-godinata |title=архивски примерок |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319213821/http://vecer.mk/kultura/teloto-vo-koe-treba-da-se-zhivee-e-roman-na-godinata |url-status=dead }}</ref> и на Фондацијата „Славко Јаневски“ за 2017 со делото „[[Апокалипса.мк]]“ <ref>https://www.crnobelo.com/novosti/knigi/57220-parmakovska-stanojoski-prlja-vo-posledniot-krug-od-izbor-za-roman-na-godina-za-2017</ref>. ==Творештво== Бранко Прља е автор на повеќе од 30 дела во различни жанрови, а покрај вистинското име, ги користи и псевдонимите Берт Стајн и Исак Сима.<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 363.</ref> Делата ги дели во повеќе циклуси, а најчесто станува збор за трилогии заокружени со една збирка или со дополнително четврто дело. Извадоци од делата може да се прочитаат на мрежното место Капка <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.kapka.arno.mk/MK/books/branko-prlja/ |title=архивска копија |accessdate=2021-12-23 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003618/https://www.kapka.arno.mk/MK/books/branko-prlja/ |url-status=dead }}</ref> и на порталот и Арно.мк<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arno.mk/2021/09/01/nova-besplatna-knigicka-od-arno-mk-za-pocetok-na-novata-ucebna-godina/|title=Нова бесплатна книгичка од Арно.мк за почеток на новата учебна година!|last=Прља|first=Бранко|date=2021-09-01|work=Арно.мк|language=mk-MK|accessdate=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003620/https://arno.mk/2021/09/01/nova-besplatna-knigicka-od-arno-mk-za-pocetok-na-novata-ucebna-godina/|url-status=dead}}</ref>. ===Многу куси раскази=== * [[За секого по нешто, за некого ништо]] (2003) * Приказни обични за луѓе необични (2012) * Чадор без рака да го држи (2013) * Како да држиш чадор без рака (2016) Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 241-244.</ref> ===Образовна проза=== * Досие: Планета Икс (2009) * Досие: Ѕвезда Немезис (2011) * Досие: Универз Ум (2012) * Атом и Ева (2012) * Азбука за нефизичари (2013) ===Измислени вести=== * Вести во земјата на чудата (2005) * Парите се отепувачка (2006) * Вести од подрумот на баба ми (2007) * Вест од Несвест (2010) ===Соработка со Нина Прља=== * Азбука на игранка (2014) * Букви, во збор! (2015) * Коњи, или прирачник за тоа како да станеш вистинска каубојка (2015) *Вселенскиот пионер Јуриј Гагарин (2021) ===Под псевдоним Берт Стајн=== * 3 минути и 53 секунди (2015, како Берт Стајн) * 1 час и 30 минути (2016, Берт Стајн) *„Од кој филм беше?“ – 150 сцени од познати филмови (2021) ===Фактопедии=== * Необични факти од животот на Алберт Ајнштајн (2017) * Необични факти од животот на Никола Тесла (2017) * Јаболкото на Њутн (2018) *Made In China (2019) *Неверојатниот живот на Стивен Хокинг (2019) *25 факти за аерозагадувањето и начини како можеш да го намалиш (2020) ===Дистописки романи=== * Апокалипса.мк (2017) *Реплика.мк (2018) *Воскресение.мк (2019) ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:П}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски графички дизајнери]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] [[Категорија:Луѓе од Сараево]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] efiqq4uxrrm3p27v30nfj6chlkr35vu 5586968 5586967 2026-07-04T09:47:46Z Gurther 105215 5586968 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} '''Бранко Прља''', познат и под псевдонимите '''Берт Стајн''' и '''Исак Сима''' (Branko Prlja; {{роден на|13|август|1977}}) — македонски писател, [[новинар]] и [[графички дизајн]]ер, основач на првиот литературен електронски конкурс во Македонија „Електролит“ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.kapka.arno.mk/Elektrolit/index.htm |title=архивска копија |accessdate=2021-12-23 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003926/https://www.kapka.arno.mk/Elektrolit/index.htm |url-status=dead }}</ref> и основач на креативниот колектив „Капка“ <ref>https://okno.mk/node/15899</ref>, на порталот „Арно.мк“ (заедно со Владимир Карер),<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://arno.mk/ |title=архивска копија |accessdate=2019-02-17 |archive-date=2022-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106190924/https://arno.mk/ |url-status=dead }}</ref> како и на првиот агрегатор на вести од науката во Македонија „Science.mk“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.mk/|title=НАУКА МК -Агрегатор за вести од науката и технологијата|work=science.mk|language=en-US|accessdate=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223005218/https://science.mk/|url-status=dead}}</ref> Во [[Македонска книжевност|македонската книжевност]] има воведено неколку жанрови, како: измислени вести, образовна проза и дистопија. Пишува и под псевдонимот Берт Стајн и се занимава со графички дизајн. Активно работи на полето на реупотреба и екологија на социјалните медиуми со групите како Дај, не фрлај<ref>https://www.facebook.com/groups/dajnefrlaj/</ref> и „Кеса, не благодарам. Торба си носам“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/groups/kesa.ne.torba.da/about/|title=Кеса не, благодарам. Торба си носам!|work=www.facebook.com|language=mk|accessdate=2021-12-23}}</ref>. ==Животопис== Бранко Прља е роден во [[Сараево]] во 1977 година, а од 1990 година живее и работи во Скопје. Завршил во гимназијата „Јосип Броз Тито,“ во Скопје и дипломирал на факултетот за „Арт и дизајн“ на ЕУРМ, отсек Графички дизајн во Скопје. Неговата прва книга „За секого по нешто, за некого ништо“ <ref>https://okno.mk/node/2645</ref> беше објавена во 2003, а оттогаш активно објавува во различни прозни жанрови. Во 2005 година го основал креативниот колектив КАПКА (Креативен активизам преку пародија, критика и алегорија) и се здружува со повеќе уметници, како [[Владимир Лукаш]], Олгица Димитровска, Владимир Димчев, Никола Пчински, Александра Кардалевска, Нада Прља и други. Заедно имаат организирано изложби, работилници и перформанси <ref>https://okno.mk/node/15907</ref>, а под името Капка, Бранко има издадено повеќе изданија, како на пример неговите весници со измислени вести „Вести во земјата на чудата“ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pirej.mk/branko-prlja-vest-od-nesvest/ |title=архивски примерок |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2017-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726042640/http://pirej.mk/branko-prlja-vest-od-nesvest/ |url-status=dead }}</ref>. Во 2006 година го создал првиот електронски конкурс за литература во Македонија, кој под покровителство на [[Темплум]] и [[Никола Гелевски]] конкурсот се одвивал две години, при што расказите на наградените автори биле собрани во две годишни книги. На овој конкурс се јавиле повеќе автори кои подоцна во следните десетина години се афирмирале на македонската книжевна сцена и освоиле повеќе награди.<ref>https://okno.mk/node/75264</ref> Како графички дизајнер има искуство од 2003 година, при што дизајнирла повеќе стотици книги, а има работено за повеќе издавачки куќи, адвертајзинг агенции, како и самостојно. Двапати бил финалист за наградата „Роман на годината“, на [[Утрински весник]]: за 2015 година со делото „[[3 минути и 53 секунди]]“ објавено под псевдонимот Берт Стајн <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://vecer.mk/kultura/teloto-vo-koe-treba-da-se-zhivee-e-roman-na-godinata |title=архивски примерок |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319213821/http://vecer.mk/kultura/teloto-vo-koe-treba-da-se-zhivee-e-roman-na-godinata |url-status=dead }}</ref> и на Фондацијата „Славко Јаневски“ за 2017 со делото „[[Апокалипса.мк]]“ <ref>https://www.crnobelo.com/novosti/knigi/57220-parmakovska-stanojoski-prlja-vo-posledniot-krug-od-izbor-za-roman-na-godina-za-2017</ref>. ==Творештво== Бранко Прља е автор на повеќе од 30 дела во различни жанрови, а покрај вистинското име, ги користи и псевдонимите Берт Стајн и Исак Сима.<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 363.</ref> Делата ги дели во повеќе циклуси, а најчесто станува збор за трилогии заокружени со една збирка или со дополнително четврто дело. Извадоци од делата може да се прочитаат на мрежното место Капка <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.kapka.arno.mk/MK/books/branko-prlja/ |title=архивска копија |accessdate=2021-12-23 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003618/https://www.kapka.arno.mk/MK/books/branko-prlja/ |url-status=dead }}</ref> и на порталот и Арно.мк<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arno.mk/2021/09/01/nova-besplatna-knigicka-od-arno-mk-za-pocetok-na-novata-ucebna-godina/|title=Нова бесплатна книгичка од Арно.мк за почеток на новата учебна година!|last=Прља|first=Бранко|date=2021-09-01|work=Арно.мк|language=mk-MK|accessdate=2021-12-23|archive-date=2021-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003620/https://arno.mk/2021/09/01/nova-besplatna-knigicka-od-arno-mk-za-pocetok-na-novata-ucebna-godina/|url-status=dead}}</ref>. ===Многу куси раскази=== * [[За секого по нешто, за некого ништо]] (2003) * Приказни обични за луѓе необични (2012) * Чадор без рака да го држи (2013) * Како да држиш чадор без рака (2016) Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 241-244.</ref> ===Образовна проза=== * Досие: Планета Икс (2009) * Досие: Ѕвезда Немезис (2011) * Досие: Универз Ум (2012) * Атом и Ева (2012) * Азбука за нефизичари (2013) ===Измислени вести=== * Вести во земјата на чудата (2005) * Парите се отепувачка (2006) * Вести од подрумот на баба ми (2007) * Вест од Несвест (2010) ===Соработка со Нина Прља=== * Азбука на игранка (2014) * Букви, во збор! (2015) * Коњи, или прирачник за тоа како да станеш вистинска каубојка (2015) *Вселенскиот пионер Јуриј Гагарин (2021) ===Под псевдоним Берт Стајн=== * 3 минути и 53 секунди (2015, како Берт Стајн) * 1 час и 30 минути (2016, Берт Стајн) *„Од кој филм беше?“ – 150 сцени од познати филмови (2021) ===Фактопедии=== * Необични факти од животот на Алберт Ајнштајн (2017) * Необични факти од животот на Никола Тесла (2017) * Јаболкото на Њутн (2018) *Made In China (2019) *Неверојатниот живот на Стивен Хокинг (2019) *25 факти за аерозагадувањето и начини како можеш да го намалиш (2020) ===Дистописки романи=== * Апокалипса.мк (2017) *Реплика.мк (2018) *Воскресение.мк (2019) ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:П}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски графички дизајнери]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] [[Категорија:Луѓе од Сараево]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] 1t43xv9m9ixh5gs4glvunxlpbllupol 0 1213594 5586696 5581543 2026-07-03T15:07:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586696 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name =Преслава |background = solo_singer |image =Preslava-Na-tebe-ne-otkazvam.JPG |caption =Преслава во 2015 година. |birth_name = Петја Колева Иванова |alias = |birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1984|6|26}} |birth_place =[[Добрич|Толбухин]], [[НР Бугарија]] |origin = |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 2003 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Галена]] |website = }} '''Преслава''', родена '''Петја Колева Иванова''' (р. [[26 јуни]] [[1984|1984 година]], [[Толбухин]]) — [[Фолклор|фолк]]-[[пејач]]ка од [[Бугарија]]. == Животопис== Нејзината мајка, Јанка Тончева била шивачка, а татко ѝ, Колјо Тончев, бил светски возач на тркачки [[автомобил]]и.<ref name="hotnewsint">{{Наведена мрежна страница|url=http://hotnews.bg/n/Preslava-Noshtem-se-zadushavah-ot-tezhestta-na-byusta-si.1567.html|title=Преслава: Нощем се задушавах от тежестта на бюста си!|accessdate=2017-12-30|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230114705/http://hotnews.bg/n/Preslava-Noshtem-se-zadushavah-ot-tezhestta-na-byusta-si.1567.html|url-status=dead}}</ref> Таа има постара сестра — Ивелина, која е фолк пејачка.<ref name="ivelinapayner">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payner.bg/singers.php?ivelina-koleva|title=Payner - Изпълнители - Ивелина Колева|accessdate=2017-12-30|archive-date=2019-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217100304/http://www.payner.bg/singers.php?ivelina-koleva|url-status=dead}}</ref> Преслава ја испеала својата прва песна кога имала 7 години, а почнала да пее во ноќни клубови на возраст од 15 години.<ref name="evaarticle">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eva.bg/article/8140-Malkata-Petya-golyamata-Preslava|title=Малката Петя - голямата Преслава - EVA.bg|date=2010-12-21|accessdate=2017-12-30}}</ref> Таа го завршила своето музичко образование со специјално „народно пеење“ (гадулка).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monitor.bg/article?id=338997|title=Фолкдивата Преслава свирила на гъдулка в школото|last=Dimitrova|first=Iva|date=21 May 2012|work=Monitor|language=bg|trans-title=Folk Preslava played a gadulka in the school|archive-url=https://web.archive.org/web/20150117191132/http://www.monitor.bg/article?id=338997|archive-date=17 January 2015|url-status=dead|accessdate=4 July 2017}}</ref> === Кариера === Во текот на летото 2003 година, еден познат пејач од музичката претпријатие „Пајнер“, Милко Калајџиев, ја замолил Преслава да настапи со неговата група на неколку настани. Импресиониран од нејзината прекумерна дарба, тој ѝ помогнал да стане дел од музичката куќа.<ref name="evaarticle"/> Во почетокот на 2004 година, таа ја објавила својата прва песна, „''Раздвоени''“, во дует со Милко Калајџиев. Истата година, таа го избрала сценското име Преслава и ја променила творечката насока. Наместо вообичаен поп-фолк, нејзините песни, како што се: „''Дума за вярност''“ (во превод: Збор за верност) и „''Тази нощ безумна'' (во превод: Таа ноќ безумна), биле посовремени. Овие песни биле дел од нејзиниот деби албум, „''Преслава''“, објавен во декември 2004 година, кој содржел вкупно 16 песни. Тој бил прогласен за „Албум на годината“,<ref name="preslavapayner"/> а Преслава ја освоила и Наградата „Дебитантски сингл на годината“.<ref name="preslavapayner" /> Исто така, на годишните музички награди на ТВ Планета во 2004 година, таа ги освоила наградите за „Деби сингл на годината“ и „Најперспективен изведувач на годината“.<ref name="preslavapayner" /> === Албуми === * Преслава (2004) * Ѓаволска желба (2005) * Интрига (2006) * Не сум ангел (2007) * MP3 колекција (2009) * Пази се од пријателки (2009) * Како ти стои (2011) * Хитовите на Преслава (2014) * Да гори во љубов (2019) * Улицата (2024) === Видеозаписи === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нежен рекет'' || 2004 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Мисла за верност'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Таа ноќ безумна'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Мили мои'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Раздвоени'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Ме молиш'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Те сакам'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ѓаволска желба'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Засекогаш твоја'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Последни мисли'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Немам право'' || 2006 || Николај Нанков,Петјо Картулев |- | ''Кога ќе се стемни'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Предај се на желбата'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Те заколнувам'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лага е'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Ништо друго'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Предај се на желбата 2'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Маж на хоризонтот'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Мојот нов љубовник'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не сум ангел'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Последно обраќање'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Твојата нова'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Од добрите девојки'' || 2008 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Црвена точка'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Зборувам ли брзо'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Феномен'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сеќавање на Мерилин'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Не ми пречи'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Диши'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пијам за тебе'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Жените по мене'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Како ти стои'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тешко и полека'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ајде, откажи ме'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Како за крај'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лудата дојде'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Правено е со друг'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Откриј ме'' || 2012 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Шише'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Скоро'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нема да бидам друга'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Режим „неприлична“'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пиши го неуспешно'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Повеќе не прашувај'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нашата љубов е'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако утре ме изгубиш'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нокаут'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Аматерка'' || 2015 || Александар Моллов |- | ''Тебе не ти откажувам'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Со тебе или со никој'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''In control'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Чуплива и влюбена'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Нема да ти пишувам'' || 2016 || Георги Марков |- | ''Без тебе'' || 2016 || Кирил Киров |- | ''Паѓа ѕвезда'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Тук жена му пази'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Не се изтриваш'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Обратно в играта'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Боговите одат по земјата'' || 2018 || Георги Марков |- | ''Да гори во љубов'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изтрезняваш ли'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Пијан'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Така ни се падна'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Беден во срцето'' || 2020 || Виктор Антонов |- | ''В твоето легло'' || 2021 || Виктор Антонов |- | ''Горчиви истини'' || 2021 || Виктор Антонов |- |''От утре'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Сладкото зло'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Mangava tut'' || 2022 || Виктор Антонов |- | ''Мълчете си'' || 2022 || Николај Скерлев |- | ''Балканско за разкош'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Спомени'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Улицата'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Ако ти върна'' || 2023 || Кристијан Русев |- | ''Да и приседне'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Старата ни песен'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нищо'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- |''Писмо'' || 2024 || Виктор Антонов |- | ''С нервите съм зле⁣'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Не вдигай'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вещица'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Беше ли ти хубаво'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Кой бе, кой'' || 2025 || Виктор Антонов |- | '' За награда ''|| 2025 || Виктор Антонов |- | '' Хващаме бас''|| 2026 || Виктор Антонов |- | '' Розовите очила''|| 2026 || Виктор Антонов |- | '' TBA ''|| 2026 || |} === Фолклорни спотови=== {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Драгано, Драганке'' || 2004 || |- | ''Невено моме'' || 2004 || |- | ''Лале ли си, зюмбюл ли си'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Моме Невено'' || 2021 || Радослав Георгиев |- | ''Мъри моме'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Бяла Рада'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изгряло е'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Добрич]] seugbehp92yaucw0rfve7q6l01tx7w0 0 1215353 5586635 5586246 2026-07-03T12:17:33Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5586635 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Background=solo_singer|Name=Сенида|Birth_name=Сенида Хајдарпашиќ|Origin=[[Црна Гора]]|Genre={{hlist|[[alternative R&B|R&B]]|[[trap music|trap]]}}|Occupation={{hlist|пејачка}}|Instrument=Вокал|Years_active=2010–present|Label={{hlist|[[Bassivity Music|Bassivity]]}}|Associated_acts={{hlist|}}}} '''Сенида Хајдарпашиќ''', позната е по нејзиното сценско име '''Сенида. Сенида''' ([[Љубљана]], [[9 април]] [[1985]]) — [[Словенија|словенечка]] пејачка, раперка и текстописец. Таа првично станала славна како членка на Muff. Во март 2018 година, таа го издала нејзиниот хит соло сингл ''Слаѓана,'' добивајќи популарност и признание во [[Србија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https:/ /www.vice.com/rs/article/8xk8kk/senidah-za-vice-otkriva-ko-je-sladana-i-da-li-planira-selidbu-u-srbiju|title=Senidah za Vice otkriva ko je Slađana i da li planira da se preseli u Srbiju|date=March 2018|publisher=Vice.com|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noizz.rs/nightlife/senidah-nasa-nova-opsesija/yrrssfh|title=Senidah - naša nova opsesija|date=August 2018|publisher=Noizz.rs|language=sr}}</ref> Истата година таа била потпишана во хип-хоп етикетата Bassivity Digital од [[Белград]], а исто така беше прикажана и на ''4 страни на светот'' од страна на Коби, саундтракот на популарниот филм " ''Јужен ветар"'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noizz.rs/intervju/senidah-i-coby-za-noizz-o-odrastanju-devedesetih-i-juznom-vetru/efjcber|title=Senidah i Coby za Noizz o odrastanju devedesetih i Južnom Vetru|date=August 2018|publisher=Noizz.rs|language=sr}}</ref> Сенида е позната по нејзиниот длабок глас и уникатен изглед. === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година!! Режисер |- | ''Пустињом ''|| 2011 || Blaže Banjac |- |'' Веч од лајфа ''|| 2013 || Close2Art |- |'' Слађана'' || 2018 || Жига Радуљ |- |'' Бело'' || 2018 || Жига Радуљ |- |'' 4 стране света ''|| 2018 || Reksona |- | ''Ride'' || 2019 || Moonbase |- | ''Црно срце ''|| 2019 || Лазар Богдановиќ |- |'' Мишићи'' || 2019 || Кукла |- |'' Све бих'' || 2019 || CazzaNostra |- |'' Камиказа'' || 2019 || Љуба |- |''100%'' || 2019 || Shaho Casado |- | ''Само уживај ''|| 2020 || Немања Новаковиќ |- | ''Ко је ''|| 2020 || Senidah,Sašo Štih |- | ''Пијеш ''|| 2020 || Кукла |- | ''Viva Mahalla ''|| 2020 || Кукла |- | ''Дођи ''|| 2020 || Кукла |- | ''Replay''|| 2021 || Немања Новаковиќ |- | ''Балканка''|| 2021 ||Дилан Бенет,Жига Радуљ |- | ''Фама''|| 2021 || Анже Шкрубе |- | ''Бехуте''|| 2022 || Љуба |- | ''Јаднаја''|| 2022 ||Сенида |- | ''Друга страна''|| 2022 ||Игор Жечевиќ |- | ''Play With Heart''|| 2022 ||Gašper Pavli |- | ''Два прста''|| 2022 || Љуба |- | ''Заувек''|| 2022 || Љуба |- | ''Левел''|| 2023 || Анже Шкрубе |- | ''Сенида''|| 2023 || |- | ''Грех''|| 2024 || Анже Шкрубе |- | ''Делија''|| 2024 || Давид Јовановиќ |- | ''Ало ало''|| 2024 || Сенида |- | ''Иди гаде''|| 2024 ||Давид Јовановиќ |- | ''Омен''|| 2024 ||Сенида |- | ''Phuket''|| 2024 ||Сенида |- | ''Bandida''|| 2025 ||Анже Шкрубе |- | ''Булбуле''|| 2025||Драган Јереминов |- | ''Ти и ја''|| 2025 ||Анже Шкрубе |- | ''Чиста љубав''|| 2026 || |- | ''Све то сам ја''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''У мени је сунце''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''Амина''|| 2026 ||Анже Шкрубе |- | ''Sexy''|| 2026 ||Oneya |- | ''TBA''|| 2026 || |- | ''TBA''|| 2026 || |- | ''TBA''|| 2026 || |} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хајдарпашиќ, Сенида}} [[Категорија:Луѓе од Љубљана]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Словенечки пејачи]] 9ley1zgfhs91bxjmondjni9qgar2gnd 0 1217330 5586921 5217406 2026-07-04T06:13:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586921 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Ракометар|name=Саболч Зубаи|image=Szabolcs Zubai 2 20170429.jpg|nationality=Унгарец|birth_date={{birth date and age|1984|3|31|df=y}}|birth_place=[[Мезекевешд]], [[Унгарија]]|height={{convert|1.91|m|ftin}}|position=пивот|currentclub=[[РК Сегед]]|clubnumber=17|medaltemplates={{MedalCompetition|[[Јуниорско светско првенство во ракомет|Јуниорско светско првенство]]}} {{MedalBronze|[[Јуниорско светско првенство во ракомет 2005|Унгарија 2005]]|}}}} '''Саболч Зубаи''' (31 март 1984) е унгарски [[ракомет]]ар за [[Кометал Пик Сегед]] и [[Машка ракометна репрезентација на Унгарија|унгарската репрезентација]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://handball.sportresult.com/HBEM14M/PDF/HUN-R.pdf|title=XI European Championship 2014. Team Roster, Hungary|publisher=[[European Handball Federation|EHF]]|accessdate=12 January 2014|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023435/http://handball.sportresult.com/HBEM14M/PDF/HUN-R.pdf|url-status=dead}}</ref> Тој го направил своето меѓународно деби на 27 декември 2004 година против [[Машка ракометна репрезентација на Словачка|Словачка]] . Учествувал на својот прв голем меѓународен турнир две години подоцна, завршувајќи тринаесетти на [[Европско првенство во ракомет за мажи 2006|Европското првенство]] во [[Европско првенство во ракомет за мажи 2006|2006 година]] . Учествувал на уште три Европски првенства (2008, 2010, 2012), две Светски првенства (2009, 2011) и Олимпијада (2012). == Достигнувања == * '''Прва унгарска лига''' : ** ''Златен медал'' : 2018 ** ''Сребрен медал'' : 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 ** ''Бронзен медал'' : 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 * '''Унгарски Куп''' : ** ''Финалист'' : 2007, 2009, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 * '''Куп на ЕХФ''' : ** ''Победник'' : 2014 година * '''Јуниорско светско првенство''' : ** ''Бронзен медал'' : 2005 == Поединечни награди == * Сребрен крст на крстот за заслуги на Република Унгарија (2012) == Наводи == <references group="" responsive=""></references> == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100623014134/http://pick-szeged.sport.hu/csapat/zubai-szabolcs/32 Профил на играчот на Пик Сегед] * [http://www.worldhandball.com/DesktopDefault.aspx?menuid=1371&peopleid=1404&frommode=frompeoplesearch&referrermenuid=51&mode=1&rl=ROUND&gamecatid=1&seasonid=14&teamcatid=1 Статистиката на кариерата на Саболч Зубаи во Worldhandball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120426182954/http://www.worldhandball.com/(S(v2iyse45iugckdjssfjsbh45))/DesktopDefault.aspx?menuid=1371&peopleid=1404&frommode=frompeoplesearch&referrermenuid=51&mode=1&rl=ROUND&gamecatid=1&seasonid=14&teamcatid=1 |date=2012-04-26 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зубаи, Саболч}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Унгарски спортисти]] omh7e42a8ephohpnj52hmdu508dqw1z 0 1217824 5586703 4446761 2026-07-03T15:21:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586703 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 426.jpg||мини|250п|десно|Поглед на Преспанскиот крст]] '''Преспански крст''' — [[крст]] сместен на рид над селото [[Подмочани]], во областа [[Преспа]]. Околу крстот се наоѓа уреден простор, а самиот крст всушност е само дел од поголем комплекс, во кој влегува и новоизградената [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Подмочани|црква „Св. Петар и Павле“]] во Подмочани. Крстот бил подигнат во 2000 година од страна на дарители, мештани и иселеници.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://mn.mk/kultura/14747-Prespanskiot-krst-vo-Podmocani|title=„Преспанскиот крст“ во Подмочани|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2019-02-16}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Местоположба == Крстот е подигнат на ридот Горица, што се наоѓа над селото Подмочани, од каде се пружа одличен поглед на [[Преспанска Котлина|Преспанската Котлина]] и на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]].<ref name=":0" /> == Градба == Преспанскиот крст е висок 30 и широк 30 метри. Осветлен е со 14 рефлектори и се гледа од сите страни на [[Преспа]].<ref name=":0" /> Изградбата на крстот, но и на целиот комплекс, чинела стотици илјади американски долари.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција Преспа 408.jpg| Податотека:Викиекспедиција Преспа 409.jpg| Податотека:Викиекспедиција Преспа 425.jpg| </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Prespa Cross}} {{coord|41|1|47|N|21|3|17|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Подмочани]] rqx7qmg7ex9rwg6la295y0qkwt4jajx 0 1219200 5586849 5541040 2026-07-03T22:09:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586849 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Раул Руидијас | image = [[Податотека:2023 Leagues Cup - Seattle vs. Monterrey - combined starting lineups (Ruidiaz cropped).jpg|170px]] | height = {{height|m=1.69}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1990|7|25}} | cityofbirth = {{роден во|Вилја Марија дел Триунфо|}} | countryofbirth = [[Перу]] | nationality = {{flagsport|PER}} [[Перу]] | currentclub = {{Fb team Seattle Sounders FC}} | clubnumber = 9 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | years1 = 2008-2011 | caps1 = 66 | goals1 = 13 | clubs1 = {{Fb team Universitario}} | years2 = 2008-2009 | caps2 = 11 | goals2 = 3 | clubs2 = →{{Fb team U America}} | years3 = 2012 | caps3 = 15 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Universidad de Chile}} | years4 = 2012-2015 | caps4 = 8 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Coritiba}} | years5 = 2013-2014 | caps5 = 64 | goals5 = 35 | clubs5 = →{{Fb team Universitario}} | years6 = 2015 | caps6 = 14 | goals6 = 2 | clubs6 = {{Fb team Melgar}} | years7 = 2015-2017 | caps7 = 22 | goals7 = 22 | clubs7 = {{Fb team Universitario}} | years8 = 2016-2018 | caps8 = 72 | goals8 = 40 | clubs8 = {{Fb team Morelia}} | years9 = 2018- | caps9 = 36 | goals9 = 21 | clubs9 = {{Fb team Seattle Sounders FC}} | nationalyears1 = 2011- | nationalcaps1 = 36 | nationalgoals1 = 4 | nationalteam1 = {{flagsport|PER}} [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]] }} '''Раул Марио Руидијас Миситич''' (роден на [[25 јули]] [[1990]], во [[Вилја Марија дел Триунфо]]) — [[перу]]ански [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Сиетл Саундерс|Сиетл Саундерс]] и на [[Фудбалска репрезентација на Перу|перуанската репрезентација]].<ref>[http://www.americatv.com.pe/deportes/futbol-peruano/raul-ruidiaz-monarcas-morelia-podria-esperar-al-jugador-hasta-август-n236587 Raúl Ruidíaz: Monarcas Morelia podría esperar al jugador hasta август]‚ americatv.com.pe, 27 June 2016</ref> == Животопис == Неговата мајка Татјана е од хрватско потекло и се презивала Миситич (на хрватски Миситиќ).<ref name="goalhr">{{наведени вести|url=https://www.goal.com/hr/vijesti/peru-hrvatska-raul-ruidiaz/9boyr8nycid913rzcwku7fbit|title=Kockastima prijeti 'peruanski Messi', koji nije prošao u Dinamu, a izbacio je Brazil - rukom!|publisher=goal.hr|date=21 март 2018|10 март 2019}}</ref><ref name="9things">{{наведени вести|url=https://www.soundersfc.com/es/post/2018/06/29/nine-things-know-about-our-new-no-9-raul-ruidiaz|title=Nine things to know about our new No. 9: Raúl Ruidíaz|publisher=[[ФК Сиетл Саундерс|Сиетл Саундерс]]|date=29 јуни 2018|accessdate=10 март 2019}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој има помлад брат, [[Жамир Руидијас|Жамир]], кој исто така е фудбалер.<ref name="9things"/> ==Клупска кариера== ===Университарио=== Руидијас израснал во [[Лима]], во областа [[Вилја Марија дел Триунфо]] и ги направил своите први фудбалски чекори во екипата на [[Университарио де Депортес]] на возраст од осум години.<ref>{{Наведена мрежна страница |date= 2011 |url= http://peru.com/2011/03/21/futbol/local/aparecen-nuevos-postores-raul-ruidiaz-noticia-904 |title= Aparecen nuevos postores por Raúl Ruidíaz |editor= peru.com |accessdate= 11 март 2019 |archive-date= 12 јуни 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180612163206/https://peru.com/2011/03/21/futbol/local/aparecen-nuevos-postores-raul-ruidiaz-noticia-904 |url-status= dead }}</ref> Во оваа екипа напредувал низ сите младински категории се дури не стигнал до првиот тим и потпишал професионален договор, а веднаш потоа во јануари 2008 година тој бил позајмен на [[ФК У Америка Кочауајко|У Америка Кочауајко]] - клуб филијала на Университарио - каде тренер му бил [[Ектор Чумпитас|Ектор "Тито" Чумпитас]], поранешен легендарен фудбалер на [[Фудбалска репрезентација на Перу|перуанската репрезентација]]. Својот прв професионален гол го постигнал на 10 август во натпревар против Ихос де Асовинкос.<ref name ="dechalaca">{{Наведена мрежна страница |author= Carlos Panez |date= 2010 |url= http://dechalaca.com/primera-division/debutantes-2009/raul-ruidiaz-que-no-lo-mareen |title= Raúl Ruidíaz: Que no lo mareen |editor= dechalaca.com |accessdate=28 април 2010}}</ref> Со доаѓањето во клубот на [[Хорхе Агапо Гонсалес]], тој бил преместен на позицијата [[Напад (фудбал)|централен напаѓач]]. Откако постигнал три гола и импресионирал со својте игри, тренерот [[Хуан Рејносо Гусман|Хуан Рејносо]] го повикал во првиот тим.<ref name="dechalaca"/> Своето официјално деби во [[Примера Дивисион (Перу)|Примера Дивисион]] го имал на 4 октомври 2009 година, во победата на Университарио над [[Тотал Чалако]] со 2-1, на возраст од 19 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |date= 2009 |url= http://www.universitario.com.pe/modules.php?name=News&file=print&sid=2036 |title= Raúl Ruidíaz: Estoy feliz con mi debut |editor= universitario.com.pe |accessdate= 28 април 2010 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Неговиот прв професионален гол во Примера Дивисион дошол на 24 октомври во победата на Университарио со 3-1 над [[ФБК Мелгар|Мелгар]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://depor.pe/noticia/359379/ruidiaz-revelacion-ante-melgar |title= La revelación de la 'U' tiene un nombre... Raúl Ruidíaz |editor= depor.pe |accessdate= 14 март 2011 |archive-date= 2014-07-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140714150639/http://depor.pe/noticia/359379/ruidiaz-revelacion-ante-melgar |url-status= bot: unknown }}</ref> Тој ја завршил сезоната со 3 постигнати гола во 7 натпревари во перуанското првенство и ја освоил својата прва национална титула со Университарио. Следната сезона може да се каже дека била доста "горчлива" за Университарио, откако клубот направил добра кампања во [[Копа Либертадорес 2010]] и во домашните натпреварувања, но без да ги добие очекуваните конечни резултати. Раул постигнал седум гола во лигата, но повредите и лошото ниво на тимот го спречиле да заокружи одлична кампања. Сезоната 2011 била една од најлошите за Университарио откако тие загубиле многу бодови, па дури морале да се борат и за избегнување на испаѓање. И покрај добриот состав, клубот завршил само на 14-тото место (трети оддоздола) во [[Торнео Десентралисадо 2011]], а Руидијас постигнал 3 гола во 22 натпревари. Университарио стигнал до четвртфиналето на [[Копа Судамерикана 2011|Копа Судамерикана]], во кое тие биле елиминирани од [[ФК Васко да Гама|Васко де Гама]] од Бразил со вкупен резултат 5-4.<ref>{{Наведена мрежна страница |date= 2011 |url= http://archivo.elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/copa-sudamericana-u-busca-clasificacion-ante-vasco650m-noticia-1330786 |title= La ‘U’ cayó 2-5 ante Vasco y perdió la clasificación a semifinales |editor= elcomercio.pe |accessdate= 20 јули 2018 |archive-date= 2019-03-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190322060845/http://archivo.elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/copa-sudamericana-u-busca-clasificacion-ante-vasco650m-noticia-1330786 |url-status= dead }}</ref> Руидијас бил најдобар стрелец на "У" во ова натпреварување со четири гола во шест натпревари. ===Универсидад де Чиле и Коритиба=== Во јануари 2012 година, Руидијас бил понуден на [[Хрватска|хрватскиот]] [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] и на [[чиле]]анскиот [[ФК Универсидад де Чиле|Универсидад де Чиле]], потпишувајќи договор со вториот клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.emol.com/noticias/deportes/2012/01/20/522549/la-u-presento-sus-nuevas-caras-para-el-2012-con-peruano-ruidiaz-como-novedad.html | title = La U presentó sus nuevas caras para el 2012 con peruano Ruidíaz como novedad | date = 20 January 2012 | publisher = Emol.com}}</ref> Трансферот бил официјализиран на 20 јануари 2012 година, кога тој потпишал договор за шест месеци со што започнало неговото прво искуство во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница |author= Alexander Bustillos |date= 2012 |url= http://depor.pe/futbol-peruano/salto-al-sur-pulga-ruidiaz-fue-presentado-chile-noticia-808690 |title= Saltó al sur: La 'Pulga' Ruidíaz fue presentado en la 'U' de Chile |editor= depor.pe |accessdate= 20 јануари 2012 |archive-date= 2013-12-16 |archive-url= https://archive.today/20131216195844/http://depor.pe/futbol-peruano/salto-al-sur-pulga-ruidiaz-fue-presentado-chile-noticia-808690 |url-status= bot: unknown }}</ref> Дебитирал за Универсидад де Чиле во Апертура турнирот од [[Примера Дивисион (Чиле)|Примера Дивисион]] против [[Клуб де Депортес Ла Серена|Ла Серена]], во кој имал деби од соништата постигнувајќи го првиот гол, асистирајќи за вториот и изборил пенал од кој бил постигнат третиот гол.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= https://peru21.pe/deportes/pulga-ruidiaz-debuta-gol-14785 |title= Debut con gol: Raúl Ruidíaz marcó y fue figura en la 'U' de Chile |editor= peru21.pe |accessdate= 20 јули 2018 |archive-date= 2018-07-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180720165906/https://peru21.pe/deportes/pulga-ruidiaz-debuta-gol-14785 |url-status= dead }}</ref> Натпреварот завршил 3-1 за ''сините''. Во неговиот втор натпревар против [[Депортес Икике]], тој исто така постигнал гол, меѓутоа, натпреварот бил прекинат во 52-рата минута поради фрлање на пиротехнички средства на теренот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= https://peru21.pe/voces/pulga-ruidiaz-pica-nuevo-chile-15665 |title= ‘Pulga’ Ruidíaz ‘pica’ de nuevo en Chile |editor= peru21.pe |accessdate= 20 јули 2018 |archive-date= 2018-07-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180720165832/https://peru21.pe/voces/pulga-ruidiaz-pica-nuevo-chile-15665 |url-status= dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.emol.com/especiales/2012/deportes/torneo-apertura/relatos_online/fecha-3-universidad-de-chile-vs-deportes-iquique.htm |title= U de Chile vs Iquique |editor= emol.com |accessdate=10 февруари 2012}}</ref> Во неговиот трет натпревар, влегол во игра на полувремето и го постигнал последниот гол за Универсидад, во победата со 3-1 на гостувањето кај [[Клуб Депортиво Палестино|Палестино]]. Во четвртиот натпревар, повторно се појавил на теренот од клупата за резерви на почетокот од второто полувреме, и му помагнал на својот клуб да го победи [[Клуб де Депортес Кобресал|Кобресал]] со 4-1, постигнувајќи гол после само 6 минути од влегувањето во игра за моментален резултат 2-1 со што стигнал до бројката од 4 гола во 4 настапи (по еден во сите 4 натпревари) за својот нов клуб. На 1 април 2012, за првпат во својата клупска кариера постигнал два гола на еден натпревар, во победата со 2-0 на домашен терен над [[Ренџерс де Талка|Ренџерс Талка]]. Сезоната ја завршил со 15 настапи и 8 гола во првенството со кој му помогнал на Универсидад де Чиле да ја освои титулата во [[Примера Дивисион (Чиле) 2012#Торнео Апертура|Торнео Апертура 2012]]. Тој исто така бил најдобар стрелец на клубот во лигата со 8 гола колку што постигнал и [[Анхело Енрикес]]. Руидијас одиграл и девет натпревари во [[Копа Либертадорес 2012|Копа Либертадорес]] на кој не успеал да се впише во списокот на стреците, а чилеанскиот клуб стигнал до полуфиналето во кое биле елиминирани од [[ФК Бока Хуниор|Бока Хуниор]]. На 15 јули 2012, Руидијас и Универсидад де Чиле се договориле да ја раскинат соработката.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.rpp.com.pe/2012-07-15-raul-ruidiaz-afirma-que-se-va-muy-triste-de-la-universidad-de-chile-noticia_501955.html | title = Raúl Ruidíaz afirma que se va muy triste de la Universidad de Chile | date = 15 July 2012 | publisher = Rpp.com.pe}}</ref> На 16 август 2012, Руидијас и се приклучил на бразилската екипа [[ФК Коритиба|Коритиба]], за која дебитирал на 8 септември 2012 во победата со 3-0 на домашен терен над [[ФК Фламенго|Фламенго]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://archivo.elcomercio.pe/deporte-total/peruanos-en-el-mundo/ruidiaz-debuto-coritiba-goleada-su-equipo-sobre-flamengo-noticia-1467067 |title= Ruidíaz debutó con Coritiba en la goleada de su equipo sobre Flamengo |editor= elcomercio.pe |accessdate= 20 март 2013 |archive-date= 2018-06-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180615214406/http://archivo.elcomercio.pe/deporte-total/peruanos-en-el-mundo/ruidiaz-debuto-coritiba-goleada-su-equipo-sobre-flamengo-noticia-1467067 |url-status= dead }}</ref> Сепак, тој одиграл само осум натпревари (сите од клупата за резерви) за клубот во [[Кампеонато Бразелеиро Серија А 2012|бразилското првенство]] во 2012 година, акумулирајќи уште 4 натпревари натпревари во [[Кампеонато Паранаенсе 2013|Првенството Паранаенсе]], без да постигне ниту еден гол за клубот. ===Враќање во Университарио и Мелгар=== Година и половина по заминувањето од клубот, Руидијас се вратил во [[Университарио де Депортес]] на заем за една година од Коритиба. Својот прв натревар по враќањето во Университарио го одиграл на 1 април 2013, во победата на домашен терен со 4-0 над [[Леон де Уануко]]. Својот прв погодок го постигнал во победата со 3-0 над [[ФБК Мелгар|Мелгар]]. На 25 август 2013, Руидијас постигнал 4 гола во победата со 5-1 над [[ФК Хосе Галвес|Хосе Галвес]]. [[Торнео Десентралисадо 2013|Сезоната 2013]] ја завршил како најдобар стрелец во перуанската Примера Дивисион со 21 постигнат гол, колку што постигнал и [[Виктор Росел]] од [[Унион Комерсио]]. Неговите голови биле од голема важност за клубот кој станал шампион на земјата по 26-ти пат во клупската историја, откако во финалето го победиле [[Реал Гарсиласо]] на пенали во третиот натпревар; Руидијас бил прецизен изведувач за својот тим во петтата серија. Следната сезона Руидијас ја започнал со гол против боливијскиот [[ФК Стронгест|Стронгест]] во [[Копа Либертадорес 2014]], во натпревар што завршил нерешено 3-3. Во групата во која покрај Университарио и Стронгест биле и [[ФК Велес Сарсфилд|Велес Сарсфилд]] и [[ФК Атлетико Паранаенсе|Атлетико Паранаенсе]], перуанскиот шампион немал никакви шанси за минување натаму а ремито против боливијците бил нивниот единствен освоен бод. На 30 јуни 2014, Руидијас постигнал [[хет-трик]] во победата со 4-2 на гостувањето кај [[Лос Каиманес]]. Сезоната ја завршил со вкупно 19 гола, 14 гола во перуанското првенство, 4 во Инка купот и еден во Копа Либертадорес. Во 2015 година, откако Кортиба и Университарио не успеале да се договорат за негов постојан трансфер, тој се преселил во [[ФБК Мелгар|Мелгар]], каде дошол на барање на тренерот Хуан Рејносо и потпишал договорот со клубот од [[Арекипа]] на 6 месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://rpp.pe/futbol/mas-futbol/raul-ruidiaz-firmo-contrato-y-se-lucio-con-la-camiseta-de-melgar-noticia-765037 |title= Raúl Ruidíaz firmó contrato y se lució con la camiseta de Melgar |editor= rpp.com.pe |accessdate=30 јануари 2015}}</ref> Неговото потпишување за Мелгар предизвикало многу контроверзии, бидејќи тој еднаш претходно веќе рекол дека во Перу може да игра само за Университарио. За време на целиот свој престој во ''црвено-белите'', тој постигнал само 5 гола во 20 натпревари. Кога го видел Университарио меѓу последните места на табелата во перуанското првенство, Раул одлучил по истекот на неговиот додговор со Мелгар да се врати во клубот со цел да им помогне на ''студентите'' во борбата за опстанок. Тој бил претставен на 11 август 2015 заедно со [[Родриго Куба]], а дебитирал со погодок во победата со 3-1 на гостувањето кај [[Депортиво Ансоатеги]] од [[Венецуела]] во [[Копа Судамерикана 2015|Копа Судамерикана]]. Во домашните турнири дебитирал во првото коло од Клаусура со гол против [[Клуб Депортиво Унион Комерсио|Унион Комерсио]], меѓутоа "У" го загубиле натпреварот со 2-3, што резултираше со добивање отказ на тренерот [[Луис Фернандо Суарес]]. Перформансите на Руидијас биле импресивни, бидејќи ја завршил сезоната со 12 гола во 15 натпревари, заработил повик во репрезентацијата и го спасил тимот од испаѓање. Во 2016 година тој решил да остане во "У" и ја одбил понудата од [[тајланд]]скиот клуб [[ФК Бурирам Јунајтед|Бурирам Јунајтед]]. Својот прв гол во новата сезона го постигнал на 12 февруари 2016, во ремито 2-2 на домашен терен против [[ФК Хуан Аурич|Хуан Аурич]]. На 8 мај 2016, Руидијас постигнал хет-трик во победата со 3-1 над [[ФК Универсидад Текника де Кахамарка|УТК]]. Својот последен натпревар за Университарио го одиграл на 15 мај 2016, во поразот со 2-0 од [[ФК Ајакучо|Ајакучо]], во кој промашил пенал. Првенството Апертура го завршил со 10 гола во само 9 настапи (поради настапи за репрезентацијата и повреди), со што бил втор најдобар стрелец во првенството. Неговите голови му помогнале на Университарио да заврши како шампион во Апертура со цели 9 бода повеќе пред второ и третопласираниот тим. ===Морелија=== Откако го завршил учеството на [[Копа Америка Сентенарио]] со својата репрезентација, Руидијас потпишал за мексиканскиот клуб [[Монаркас Морелија]] на заем до крајот на сезоната за објавена сума од 105,000 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.libero.pe/futbol-peruano/2016-06-28-universitario-acepta-fichaje-de-raul-ruidiaz-por-monarcas-morelia-pero| title = Universitario acepta fichaje de Raúl Ruidíaz por Monarcas Morelia, pero...| date = 28 June 2016 | publisher = Rpp.com.pe}}</ref> Тој бил претставен во Морелија пред медиумите на 1 јули 2016 и го зел дресот со број 9.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.eluniversal.com.mx/articulo/deportes/futbol/2016/07/1/morelia-presenta-refuerzos| title = Morelia presenta refuerzos| date = 1 July 2016 | publisher = eluniversal.com.mx}}</ref> Своето деби во [[Примера Дивисион (Мексико)|мексиканското првенство]] го направил на 15 јули 2016 заменувајќи го [[Диего Валдес (чилеански фудбалер)|Диего Валдес]] во поразот со 2–0 од [[Клуб Тихуана|Тихуана]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://peru.com/futbol/internacional/tijuana-vs-morelia-vivo-online-debut-raul-ruidiaz-liga-mx-noticia-464577| title = Raúl Ruidíaz debutó en la Liga MX con derrota del Morelia ante Tijuana| date = 16 July 2016| publisher = peru.com| accessdate = 2019-03-20| archive-date = 2016-11-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20161120212402/http://peru.com/futbol/internacional/tijuana-vs-morelia-vivo-online-debut-raul-ruidiaz-liga-mx-noticia-464577| url-status = dead}}</ref> Следната недела, во првиот натпревар на Морелија на домашен терен, Руидијас го постигнал својот прв гол за клубот во ремито 2–2 против [[ФК Керетаро|Керетаро]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://elcomercio.pe/deporte-total/peruanos-en-el-mundo/raul-ruidiaz-morelia-vs-queretaro-vivo-online-segunda-fecha-liga-mx-noticia-1918916| title = Raúl Ruidíaz anotó en el empate 2-2 entre Morelia y Querétaro| date = 23 July 2016| publisher = peru.com| accessdate = 2019-03-20| archive-date = 2017-05-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20170509132108/http://elcomercio.pe/deporte-total/peruanos-en-el-mundo/raul-ruidiaz-morelia-vs-queretaro-vivo-online-segunda-fecha-liga-mx-noticia-1918916| url-status = dead}}</ref> На 1 август 2016, тој постигнал [[хет-трик]] во гостинската победа со 4–2 над [[Сантос Лагуна]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://larepublica.pe/deportes/789933-morelia-vs-santos-laguna-en-vivo-online-ruidiaz-sale-por-un-triunfo-en-la-liga-mx| title = Con 'hat-trick' de Ruidíaz, Monarcas Morelia venció 4-2 a Santos Laguna por la Liga MX| date = 1 August 2016| publisher = larepublica.pe| accessdate = 2019-03-20| archive-date = 2018-04-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20180412233631/https://larepublica.pe/deportes/789933-morelia-vs-santos-laguna-en-vivo-online-ruidiaz-sale-por-un-triunfo-en-la-liga-mx| url-status = dead}}</ref> Руидијас ја завршил сезоната со 11 постигнати гола со кој бил најдобар стрелец за сезоната заедно со [[Дајро Морено]] од Тихуана.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ligamx.net/cancha/detallenoticia/18690/dayro-moreno-y-raul-ruidiaz-reyes-del-gol| title = Dayro Moreno y Raúl Ruidíaz, Reyes del Gol| date = 20 November 2016 | publisher = LigaMX.net}}</ref> Пред првиот натпревар на Морелија на домашен терен од Клаусура 2017 против Тихуана, Руидијас бил награден со доделување на комеморативна плакета на [[Стадион Морелос|Стадионот Морелос]] поради тоа што во претходното првенство станал првиот најдобар стрелец во историјата на клубот во најсилната мексиканска лига.<ref>http://rpp.pe/futbol/peruanos-en-el-mundo/video-ruidiaz-recibio-placa-honorifica-como-goleador-historico-del-morelia-noticia-1022102</ref> Руидијас подоцна го постигнал вториот гол за својот тим во натпреварот, а Морелија победила со 2–0.<ref>http://www.fuerzamonarca.com/noticia/hay-raul-ruidiaz-para-rato</ref> По истиот тој натпревар, било објавено дека Морелија потпишала перманентен договор со Руидијас на три години, откупувајќи го перуанскиот напаѓач од Университарио кој претходно играл во клубот како позајмен играч.<ref>http://www.mediotiempo.com/futbol/2017/01/07/monarcas-blindo-a-raul-ruidiaz</ref> На 30 април 2017, Руидијас го постигнал својот втор хет-трик за Морелија во победата со 4-0 над [[УНАМ Пумас|УНАМ]].<ref>http://peru.com/futbol/internacional/morelia-vs-pumas-vivo-y-directo-ruidiaz-y-polo-fecha-hora-y-canal-partido-liga-mx-via-azteca-7-noticia-510693</ref> Во последниот натпревар од сезоната, тој го постигнал клучниот погодок за победата со 2-1 над [[ФК Монтереј|Монтереј]],<ref name="Relegation">{{Наведена мрежна страница|url=http://peru.com/futbol/internacional/monterrey-vs-morelia-vivo-y-directo-ruidiaz-y-polo-fecha-hora-y-canal-partido-liga-mx-via-televisa-tdn-foro-tv-noticia-511892?ref=interna_home&ft=modulo_lo_mas_visto_noticias|title=Con gol de Ruidíaz, Morelia venció 2-1 Monterrey y salvó la categoría en la Liga MX|language=es|date=7 May 2017|accessdate=7 May 2017|archive-date=2017-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511075211/http://peru.com/futbol/internacional/monterrey-vs-morelia-vivo-y-directo-ruidiaz-y-polo-fecha-hora-y-canal-partido-liga-mx-via-televisa-tdn-foro-tv-noticia-511892?ref=interna_home&ft=modulo_lo_mas_visto_noticias|url-status=dead}}</ref> со кој и помогнал на Морелија да избегне испаѓање, како и да се квалификува за ''[[Примера Дивисион (Мексико) Клаусура 2017 фаза за шампион|фазата за шампион]]'', а исто така тој гол му помогнал на Руидијас втора сезона по ред да стане најдобар стрелец во Примера Дивисион на Мексико.<ref name="Relegation"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com.mx/futbol/mexico/nota/_/id/3126274/ruidiaz-es-el-monarca-del-gol-en-mexico|title=Ruidíaz es el monarca del gol en México|language=es|date=7 May 2017|accessdate=7 May 2017|publisher=[[ESPN Latin America|ESPN Mexico]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Raul Ruidiaz's goal saves Morelia in crazy final Liga MX weekend|url=http://www.espnfc.us/mexican-liga-mx/22/blog/post/3121785/raul-ruidiaz-goal-saves-morelia-in-crazy-final-liga-mx-weekend|first=Tom|last=Marshall|date=8 May 2017|accessdate=8 May 2017|publisher=[[ESPN FC]]}}</ref> ===Сиетл Саундерс=== На 6 јуни 2018, Руидијас потпишал за американскиот [[МЛС]] клуб, [[ФК Сиетл Саундерс|Сиетл Саундерс]], со [[Правило на назначен играч|правилото за назначен играч]].<ref>http://espndeportes.espn.com/futbol/mexico/nota/_/id/4394992/raul-ruidiaz-entre-los-10-mejor-pagados-de-la-mls</ref> По завршувањето на својте обврски со репрезентацијата на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]], Руидијас му се приклучил на својот нов клуб во средината на јули 2018, а своето деби го направил на 21 јули 2018, во победата со 2-0 над [[ФК Ванкувер Вајткaпс|Ванкувер Вајткaпс]] влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Вил Бруин]]. Својот прв гол за Саундерс го постигнал само пет дена подоцна, во победата со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Сан Хосе Ертквејкс|Сан Хосе Ертквејкс]]. На 15 септември истата година, Руидијас ги постигнал двата гола за својот тим во победата со 2-1 на гостувањето кај Ванкувер Вајткапс, со кои му помогнал на Сиетл Саундерс да го осигура освојувањето на [[Каскадија куп]]от за 2018 година; исто така натпреварот бил првиот во кој перуанскиот напаѓач успеал да постигне два гола по доаѓањето во [[МЛС]]. Со својте 10 гола во регуларниот дел од сезоната Руидијас имал огромен придонес во големото враќање на Сиетл од дното на табелата до позициите кој воделе во плејофот што било резултат на една одлична серија на резулатати која започнала во средината на летото и траела до крајот на сезоната. Во полуфиналето на МЛС плејофот Саундерс се сретнале со нивните големи соперници [[Портланд Тимберс]]. Во првиот натпревар игран во Портланд, Сиетл загубил со 2-1, иако Руидијас го довел својот тим во водство по само 10 минути; во вториот натпревар Сиетл победил со 3-2 по продолженија а Руидијас одново бил во главна улога постигнувајќи два гола, од кој вториот гол (за моментален резултата 2-1) дошол во 93-тата минута, со кој ги спасил Саундерс од испаѓање и го одвел двомечот во продолженија. Сепак, на крајот Сиетл бил елиминиран по изведување на пенали (2-4), иако Руидијас и тука бил прецизен и реализирал пенал во првата серија. На стартот на сезоната 2019 во МЛС, Руидијас продолжил со својата серија на голови каде што застанал во претходната сезона постигнувајќи три гола во првите три натпревари на Сиетл од сезоната погодувајќи ја мрежата на секоја од трите противнички екипи [[ФК Синсинати|Синсинати]], [[Колорадо Рапидс]] и [[ФК Чикаго Фајр|Чикаго Фајр]]. Сепак добрата серија била прекината на почетокот на април кога тој се здобил со повреда на петата и морал да пропушти неколку натпревари.<ref>[https://www.seattletimes.com/sports/sounders/raul-ruidiaz-out-will-bruin-in-as-sounders-look-to-extend-unbeaten-streak-to-five/ Raul Ruidiaz out, Will Bruin in as Sounders look to extend unbeaten streak to five] 6 април 2019 www.seattletimes.com</ref> ==Репрезентативна кариера== Руидијас го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Перу|перуанската репрезентација]] на 7 јуни 2011 во ремито без голови 0–0 против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] во [[Нигата]] во [[Кирин куп]]от. Истиот месец, Руидијас бил повикан од селекторот [[Серхио Маркарјан]] да го претставува Перу на [[Копа Америка 2011]] во [[Аргентина]]; тој одиграл само еден натпревар на турнирот против [[Фудбалска репрезентација на Чиле|Чиле]] во групната фаза, а неговата репрезентација го освоила [[Копа Америка 2011#Натпревар за трето место|3-тото место]], победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Венецуела|Венецуела]] со 4–1. Својот прв погодок за репрезентацијата Руидијас го одбележал на 24 март 2016, во натпреварот од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 - КОНМЕБОЛ|квалификациите за Светското првенство 2018]] против Венцуела одигран во [[Лима]] кој завршил 2-2. Истата година, Руидијас бил избран во составот на Перу од 23 играчи за [[Копа Америка Сентенарио]] од селекторот [[Рикардо Гарека]]. Во третиот натпревар од групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Брзил]] на 12 јуни 2016, Руидијас постигнал контроверзен погодок во 75-тата минута, кој потоа се покажал како победнички, уфрлувајќи ја топката во мрежата на Бразил со рака. Со тој гол Перу победил со 1-0, и минал во [[Копа Америка Сентенарио#Нокаут фаза|нокаут фазата]] како победник во групата Б, додека ''кариоките'' биле елиминирани.<ref>http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.260283{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во мај 2018 тој бил повикан во репрезентацијата за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во Русија,<ref>https://www.goal.com/en-gb/news/revealed-every-world-cup-2018-squad-23-man-preliminary-lists/oa0atsduflsv1nsf6oqk576rb</ref> каде одиграл два натпревари (и во двата влегол од клупата за резерви пред самиот крај) а Перу бил елиминиран во групната фаза. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|PER}} {{Cronopar|1-6-2011|Нигата|JPN|0|0|PER|-|Кирин куп|13={{subon|67}}}} {{Cronopar|4-6-2011|Мацумото|PER|0|0|CZE||Кирин куп|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|28-6-2011|Лима|PER|1|0|SEN||Пријателска|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|12-7-2011|Мендоса|CHL|1|0|PER||Копа Америка|2011|Прва фаза|14=Мендоса (град)|15=[[Копа Америка 2011 Група Ц#Чиле - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|3-6-2012|Лима|PER|0|1|COL|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|16-10-2012|Асунсион|PAR|1|0|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2014|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|14-11-2012|Хјустон|HON|0|0|PER||Пријателска|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|18-4-2013|Сан Франсиско|PER|0|0|MEX||Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|30-5-2014|Лондон|ENG|3|0|PER||Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|3-6-2014|Луцерн|SUI|2|0|PER||Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|1-4-2015|Форт Лодердејл|PER|0|1|VEN||Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|24-3-2016|Лима|PER|2|2|VEN|'''1''|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|60}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (1-9 коло)#Перу - Венецуела|дет.]]}} {{Cronopar|29-3-2016|Монтевидео|URU|1|0|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|49}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (1-9 коло)#Уругвај - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|30-5-2016|Вашингтон|SLV|1|3|PER|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-2016|Финикс|ECU|2|2|PER|-|Копа Америка|2016|Прва фаза|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|13-6-2016|Фоксборо|PER|1|0|BRA|1|Копа Америка|2016|Прва фаза|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|18-6-2016|Ист Ратерфорд|PER|0|0|COL|-|Копа Америка|2016|Четвртфинале|dcr|2-4|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|1-9-2016|Ла Пас|BOL|0|3|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13=<small>доделена</small>|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (1-9 коло)#Боливија - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|7-9-2016|Лима|PER|2|1|ECU|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|73}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (1-9 коло)#Перу - Еквадор|дет.]]}} {{Cronopar|7-10-2016|Лима|PER|2|2|ARG|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|58}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (1-9 коло)#Перу - Аргентина|дет.]]}} {{Cronopar|12-10-2016|Сантјаго|CHL|2|1|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|46}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Чиле - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|11-11-2016|Асунсион|PAR|1|4|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|87}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Парагвај - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|16-11-2016|Лима|PER|0|2|BRA|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|62}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Перу - Бразил|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2017|Матурин|VEN|2|2|PER|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|78}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Венецуела - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|1-9-2017|Лима|PER|2|1|BOL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|75}}|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Перу - Боливија|дет.]]}} {{Cronopar|11-10-2017|Лима|PER|1|1|COL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|68}}}} {{Cronopar|16-11-2017|Лима|PER|2|0|NZL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{suboff|66}}||15=[[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 - плејоф (ОФК - КОНМЕБОЛ)#Втор натпревар|дет.]]}} {{Cronopar|24-3-2018|Мајами|PER|2|0|HRV|-|Пријателска|13={{subon|88}}}} {{Cronopar|28-3-2018|Лајпциг|PER|3|1|ICE|1|Пријателска|13={{suboff|66}}}} {{Cronopar|30-5-2018|Лима|PER|2|0|SCO|-|Пријателска|13={{subon|69}}}} {{Cronopar|16-6-2018|Шаранск|PER|0|1|DEN|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{subon|85}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Ц#Перу - Данска|дет.]]}} {{Cronopar|21-6-2018|Екатеринбург|FRA|1|0|PER|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{subon|82}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Ц#Франција - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|9-9-2018|Зинсхајм|GER|2|1|PER|-|Пријателска|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|13-10-2018|Мајами|PER|3|0|CHL|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|17-10-2018|Ист Хартфорд|USA|1|1|PER|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-11-2018|Лима|PER|0|2|ECU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|20-11-2018|Арекипа|PER|2|3|CRI|-|Пријателска|13={{suboff|69}}}} {{Cronofin|37|4}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 25 март 2017.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- |2009 || {{знамеикона|PER}} [[ФК У Америка Кочауајко|У Америка Кочауајко]] || [[Сегунда Дивисион (Перу) 2009|СД]] || 11 || 3 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 11 || 3 |- |2009 || rowspan="3"|{{знамеикона|PER}} [[Клуб Университарио де Депортес|Университарио]] || [[Торнео Десентралисадо 2009|ТД]] || 9 || 3 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 9 || 3 |- |2010 || [[Торнео Десентралисадо 2010|ТД]] || 35 || 7 || - || - || - || [[Копа Либертадорес 2010|КЛ]] || 2 || 0 || - || - || - || 37 || 7 |- |2011 || [[Торнео Десентралисадо 2011|ТД]] || 22 || 3 || - || - || - || [[Копа Судамерикана 2010|КС]] || 6 || 4 || - || - || - || 28 || 7 |- |2012 || rowspan="1"| {{знамеикона|CHL}} [[ФК Универсидад де Чиле|Универсидад де Чиле]] || [[Примера Дивисион (Чиле) 2012|ПД]] || 15 || 8 || - || - || - || [[Копа Либертадорес 2012|КЛ]] || 9 || 0 || - || - || - || 24 || 8 |- |2012 || rowspan="1"| {{знамеикона|BRA}} [[ФК Коритиба|Коритиба]] || [[Кампеонато Бразилеиро Серија А 2012|А]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Бразил 2012|КБ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 11 || 0 |- |2013 ||rowspan="2"| {{знамеикона|PER}} [[Клуб Университарио де Депортес|Университарио]] || [[Торнео Десентралисадо 2013|ТД]] || 24+12<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref>+3<ref name="Off" >Во Плејофот.</ref> || 12+8<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref>+1<ref name="Off" >Во Плејофот.</ref> || [[Копа Инка 2013|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 21 |- |2014 || [[Торнео Десентралисадо 2014|ТД]] || 25 || 14 || [[Копа Инка 2014|КИ]] || 10 || 4 || [[Копа Либертадорес 2014|КЛ]] || 6 || 1 || - ||- ||- || 41 || 19 |- |2015 ||rowspan="1"| {{знамеикона|PER}} [[ФБК Мелгар|Мелгар]] || [[Торнео Десентралисадо 2015|ТД]] || 14 || 2 || [[Копа Инка 2015|КИ]] || 6 || 3 || - || - || - || - || - || - || 20 || 5 |- |2015 ||rowspan="2"| {{знамеикона|PER}} [[Клуб Университарио де Депортес|Университарио]] || [[Торнео Десентралисадо 2015|ТД]] || 13 || 13 || - || - || - || [[Копа Судамерикана 2016|КС]] || 2 || 1 || - || - || - || 15 || 8 |- |2016 || [[Торнео Десентралисадо 2016|ТД]] || 9 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 9 || 10 |- !colspan="3"|Вкупно Университарио || 152 || 71 || || 10 || 4 || || 16 || 6 || || || || 178 || 81 |- |2016-2017 ||rowspan="2"| {{знамеикона|MEX}} [[Монаркас Морелија|Морелија]] || [[Примера Дивисион (Мексико) 2016-2017|ПД]] || 33+1<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref> || 20+0<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref> || [[Фудбалски куп на Мексико 2016-2017|КМ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 34 || 20 |- |2017-2018 || [[Примера Дивисион (Мексико) 2017-2018|ПД]] || 32+6<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref> || 18+2<ref name="Liguilla" >Во Лигуилја.</ref> || [[Фудбалски куп на Мексико 2017-2018|КМ]] || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || 39 || 21 |- !colspan="3"|Вкупно Морелија || 55+7 || 38+2 || || 1 || 1 || || || || || || || 63 || 41 |- |2018 || rowspan="2"| {{знамеикона|USA}} [[ФК Сиетл Саундерс|Сиетл Саундерс]] || [[МЛС 2018|МЛС]] || 14+2<ref name="Off" >Во Плејофот.</ref> || 10+3<ref name="Off" >Во Плејофот.</ref> || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 13 |- |2019 || [[МЛС 2019|МЛС]] || 3 || 3 || [[Отворен куп на САД 2019|ОКС]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 3 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Сиетл Саундерс || 17+2 || 13+3 || || || || || || || || || || 19 || 16 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 281 || 140 || || 20 || 8 || || 25 || 6 || || || || 326 || 154 |} ===Хет-трикови=== Во својата кариера Руидијас постигнал 6 [[хет-трик]]а. На 5 од нив постигнал три гола, а еднаш постигнал и четири гола на еден натпревар што е негов личен рекорд во кариерата. Иако во кариерата променил поголем број на клубови, интересно е тоа што хет-трик успеал да оствари само со две екипи Университерио и Морелија, правејќи го тоа по трипати со двете екипи. <center> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="width:95%" |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" !colspan="5" style="with: 100%;" align=center style="color:black; background:#DDDDDD"| Хет-трикови |- |<center><br> {|align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" width=100% |-bgcolor=FFFFFF style="color:black;" |-bgcolor=Lavender style="color:black;" !width="10" | !width="76" |Дата !width="251"|Место !width="200"|Екипа !width="257"|Противник !width="85" |Голови !width="59" |Резултат !width="251"|Натпреварување |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''1''' || 25/08/2013 || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Стадион Монументал "У"|Монументал "У"]], [[Лима]] || align=left|{{Fb team Universitario}} || align=left|{{Fb team Jose Galvez}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''5''' - 1 || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Торнео Десентралисадо 2013]] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''2''' || 29/06/2014 || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Стадион Елијас Агире|Елијас Агире]], [[Чиклајо]] || align=left|{{Fb team Universitario}} || align=left|{{Fb team Los Caimanes}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''4''' || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Торнео Десентралисадо 2014]] |-style="text-align: center;" bgcolor=#F5F5F5 |'''3''' || 08/05/2016 || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Стадион Монументал "У"|Монументал "У"]], [[Лима]] || align=left|{{Fb team Universitario}} || align=left|{{Fb team UTC}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''3''' - 1 || align=left|{{знамеикона|PER}} [[Торнео Десентралисадо 2016]] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''4''' || 31/07/2016 || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Стадион Корона]], [[Тореон]] || align=left|{{Fb team Morelia}} || align=left|{{Fb team Santos Laguna}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''4''' || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Примера Дивисион (Мексико) 2016-2017|Примера Дивисион 2016-2017]] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''5''' || 29/04/2017 || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Стадион Морелос]], [[Морелија]] || align=left| {{Fb team Morelia}} || align=left|{{Fb team UNAM Pumas}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || '''4''' - 0 || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Примера Дивисион (Мексико) 2016-2017|Примера Дивисион 2016-2017]] |-style="text-align: center;" bgcolor=#EFEFEF |'''6''' || 07/04/2018 || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Стадион Леон]], [[Гванахуато]] || align=left|{{Fb team Morelia}} || align=left|{{Fb team Leon}} || [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] [[Податотека:Soccer ball.svg|12px|Гол]] || 2 - '''3''' || align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Примера Дивисион (Мексико) 2017-2018|Примера Дивисион 2017-2018]] |} </center><br> |} </center> ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|PER}} Университарио==== *'''[[Примера Дивисион (Перу)|Торнео Десентралисадо]]''' (2) : [[Торнео Десентралисадо 2009|2009]], [[Торнео Десентралисадо 2013|2013]] ===={{flagsport|CHL}} Универсидад де Чиле==== *'''[[Примера Дивисион (Чиле)|Торнео Апертура]]''' (1) : [[Примера Дивисион (Чиле) 2012#Торнео Апертура|Торнео Апертура 2012]] ===={{flagsport|USA}} Сиетл Саундерс==== *'''[[МЛС куп]]''' (1) : [[МЛС куп 2019|2019]] ===Репрезентативни=== ===={{знамеикона|Перу}} Перу==== *[[Копа Америка]]: Трето место [[Копа Америка 2011|2011]], Вицешампион [[Копа Америка 2019|2019]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Перу |image3=Flag of Peru.svg }} * [https://www.transfermarkt.co.uk/raul-ruidiaz/profil/spieler/129724 Раул Руидијас на transfermarkt] * [https://us.soccerway.com/players/manuel-ruidiaz/99641/ Раул Руидијас на soccerway] * [http://www.espnfc.com/player/158640/raul-ruidiaz Раул Руидијас на espn] * [https://www.whoscored.com/Players/85915/Show/Ra%C3%BAl-Ruid%C3%ADaz Раул Руидијас на whoscored] * [http://www.90minut.pl/kariera.php?id=35031 Раул Руидијас на 90minut] {{pl}} {{Состав на ФК Сиетл Саундерс}} {{Состав на Перу на СП фудбал 2018}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Руидијас, Раул}} [[Категорија:Перуански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Универсидад де Чиле]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сиетл Саундерс]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2018]] [[Категорија:Родени во 1990 година]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] frwjq2eyhl5htpstxg4f6fy3bkknhyi 0 1219944 5586670 5578743 2026-07-03T13:18:32Z Stephan1000000 82108 1376 5586670 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{викификација}} {{Инфокутија за телевизија |show_name = Покемон |image = International Pokémon logo.svg |caption = |genre = [[фантазија]], [[аниме]] |creator = [[Сатоши Таџири]] |starring = - |opentheme = „Gotta Catch 'Em All“, [[Џејсон Пејџ]] |country = [[Јапонија]] |language = [[Јапонски јазик|јапонски]], [[Англиски јазик|англиски]] |num_episodes = 1376 |executive_producer = |location = - |runtime = [[24 минути]] |network = - |first_aired = [[1 април]] [[1997]] |website = {{Official website|URL=http://www.pokemon.co.jp/|name=Japan}} }} '''''Покемон''''' — аниме-серија создадена од [[Сатоши Таџири]] во [[1996]] година и која е во сопственост на јапонската компанија [[Нинтендо]]. „Покемони“ започнале од неколку игри за Нинтендо, а подоцна е направена и [[аниме]]-серијата [[Покемон (аниме)|со исто име]]. === Покемон Филмови === {| class="wikitable" |- ! Филм !! Година !! Режисер |- | ''Pokémon: The First Movie'' || 1998 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon The Movie 2000'' || 1999 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon 3: The Movie || 2000 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon 4Ever'' || 2001 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon Heroes'' || 2002 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Jirachi—Wish Maker'' || 2003 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Destiny Deoxys'' || 2004 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon: Lucario and the Mystery of Mew ''|| 2005 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon Ranger and the Temple of the Sea'' || 2006 || Kunihiko Yuyama, Armen Mazlumian |- |''Pokémon: The Rise of Darkrai'' || 2007 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Giratina and the Sky Warrior''|| 2008 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Arceus and the Jewel of Life'' || 2009 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon: Zoroark: Master of Illusions ''|| 2010 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: White—Victini and Zekrom'' || 2011 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Black—Victini and Reshiram ''|| 2011 || Kunihiko Yuyama |- |'' Pokémon the Movie: Kyurem vs. the Sword of Justice'' || 2012 || Kunihiko Yuyama |- |'' Genesect and the Legend Awakened'' || 2013 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Diancie and the Cocoon of Destruction ''|| 2014 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Hoopa and the Clash of Ages'' || 2015 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: Volcanion and the Mechanical Marvel'' || 2016 || Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: I Choose You!'' || 2017|| Kunihiko Yuyama |- | ''Pokémon the Movie: The Power of Us'' || 2018 || Tetsuo Yajima |- | ''Pokémon the Movie: Mewtwo Strikes Back Evolution '' || 2019 || Motonori Sakakibara, Tetsuo Yajima |- | ''Pocket Monsters the Movie: Coco'' || 2020 || Tetsuo Yajima |} === Серии === {| class="wikitable" |- ! Серија !!Година |- | ''Pokémon ''|| 1997-2002 |- |'' Pokémon Chronicles'' || 2002 |- |'' Pokémon: Advanced ''|| 2002-2006 |- | ''Pokémon Diamond and Pearl'' || 2006-2010 |- | ''Pokémon: Black & White'' || 2010-2013 |- | ''Pokémon XY ''|| 2013-2016 |- |'' Pokémon The Series: Sun & Moon'' || 2016-2019 |- | ''Pokémon Journeys: The Series ''|| 2019-во тек |- | ''Pokémon: The Arceus Chronicles ''|| 2022 |} [[Категорија:Аниме]] [[Категорија:Покемон]] 6wh9aawfvk91q9qaa4er45h91a8qewq 0 1220542 5586969 5586450 2026-07-04T09:48:22Z Gurther 105215 5586969 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox musical artist | Name = DNK | Img = | Img_size = |Img_capt = | Background = group_or_band | birth_place = [[Скопје]] | Genre = [[Поп музика|поп]] | Occupation = | Label = [[Авалон продукција]] | URL = | years_active = [[2001]] - [[2025]] | current_members = [[Владимир Блажев-Панчо]]<br>[[Андреј Ѓорѓиески]] }} '''DNK''' — македонска [[поп]]-група. Основанa е во 2001 година. Членови на групата биле [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев — Панчо]] (29 јули 1979 — 14 октомври 2025) и [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески — Андреј]] (9 февруари 1982 — 16 март 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dnk.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=Биографија|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-10-16|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020115222/http://dnk.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> Андреј загинал ноќта на 16 март, враќајќи се во клубот да спаси луѓе по избувнувањето на [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|Пожарот во ноќниот клуб во Кочани]]. По седум месеци од трагедијата животот го загубил и Владимир (Панчо) Како изведувачи со претходно музичко искуство и образование (Андреј има завршено нижо и средно музичко училиште и е студент на Музичката Академија во Скопје) се одлучуваат по кариерата во групите ТНТ (Андреј) и ОК Бенд (Панчо) да започнат заедничка кариера во 2001 година кога го пуштаат првиот сингл на ДНК — „Девојка за везден“ за кој снимаат и видео запис. Вториот сингл „Благодарам однапред“ станува евергрин во македонската музичка ризница и освен на првиот [[EP]] албум „Пази дете“ кој ДНК го издаваат во април 2003 година, се наоѓа и на деби албумот „Кажано е се“. По двегодишна пауза, во 2006 година повторно се активираат. Понатаму, во годините што следуваат своето музичко искуство Андреј и Панчо го пренесуваат и на други полиња повторно поврзани со музиката. Панчо стана резидент ДЈ во најпознатите и најголемите македонски и странски клубови, а потоа ја основа Sure Shotz Entertainment agency преку која во Македонија донесе неколку светски и балкански R&B артисти меѓу кои се: Edo Maajka, Connect, V I P, DJ Oli Doboli и многу други. Од друга страна пак Андреј стана музички уредник на единствената музичка телевизија во Македонија - [[К-15]] ТВ и продуцент на шоуто „Мојата Ѕвезда“ од кое излегоа многу нови музички таленти. Како соработници и пријатели со продуцентот [[Врчак]], ДНК стануваат едни од основачите на „Продукција Република“ и први ексклузивци на истата. Забележителни се и нивните настапи на најпрестижниот македонски фестивал „[[Макфест]]“ каде настапија со „Таа тоа го крие“, „Полна месечина“ (за која ја освоија наградата за најдобар сценски настап и за највртена песна помеѓу двата фестивала) и „Прв“ (дует со Врчак, за кој исто така добија награда за најдобар сценски настап). Двократни добитници се и на „Златна орбита на популарноста“, а бројни се и нивните учества на хуманиратни концерти и фестивали како и на манифестацијата „Топол културен бран“ во организација на [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]]. Во 2010 година тие го издаваат деби албумот насловен “Кажано е се”, преку нивната матична куќа „Продукција Република“, како продуцент се јавува Врчак, а албумот се состои од 18 песни, меѓу кои сингловите “Полна месечина”, “Пази се од мене”, “Навлечен на тебе”, “Таа тоа го крие” и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dnk.mk/%d0%ba%d0%b0%d0%b6%d0%b0%d0%bd%d0%be-%d0%b5-%d1%81%d0%b5/|title=Кажано е Се|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-11-02|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021130707/http://dnk.mk/%d0%ba%d0%b0%d0%b6%d0%b0%d0%bd%d0%be-%d0%b5-%d1%81%d0%b5/|url-status=dead}}</ref> Една година подоцна, во септември 2011, ДНК го одржуваат својот прв соло концерт во Метрополис Арена во Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=hyrZhbwtTlQ|title=DNK - Metropolis Arena - Skopje ( 24.09.2011 ) - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во јуни 2012, тие го издаваат синглот “Авион”, како најава за претстојниот албум “Срце”. Албумот “Срце”, издаден во 2013 година, има 15 песни, вклучувајќи ги песните како “Дада”, “Што сака нека биде”, “Од утро до мрак” и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/novosti/domasni/17384-panco-i-andrej-dnk-nie-sme-emotivni-i-romanticni-momci|title=Панчо и Андреј - ДНК: Ние сме емотивни и романтични момци!|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|accessdate=2020-11-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dnk.mk/%d1%81%d1%80%d1%86%d0%b5/|title=Срце|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-11-02|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021121106/http://dnk.mk/%d1%81%d1%80%d1%86%d0%b5/|url-status=dead}}</ref> Неколку месеци подоцна, во септември 2012, ДНК одржува акустичен концерт во Универзална Сала Скопје,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mkd.mk/63763/foto-video-galerija/koncert-na-dnk-vo-univerzalna-sala|title=Концерт на ДНК во Универзална сала во Скопје|work=МКД.мк|language=mk|accessdate=2020-11-02|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610081145/https://www.mkd.mk/63763/foto-video-galerija/koncert-na-dnk-vo-univerzalna-sala|url-status=dead}}</ref> поддржани од камерен оркестар и бенд во живо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/novosti/nastani/13789-istaknati-muzicari-vo-bendot-na-dnk|title=Истакнати музичари во бендот на ДНК|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во 2016, тие го издаваат албумот “Уште еден ден”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fashionel.mk/stil/scena/dnk-so-dzvezdena-promocija-na-noviot-album-i-spot|title=ДНК со ѕвездена промоција на новиот албум и спот|last=Facebook|last2=Twitter|date=2016-05-10|work=Fashionel.mk|language=mk|accessdate=2020-11-02|last3=Instagram|last4=YouTube}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radiomk.com/cela-makedonska-estrada-na-promocijata-na-noviot-album-na-dnk%e2%80%8f/|title=Цела македонска естрада на промоцијата на новиот албум на ДНК‏|work=RadioMK|language=mk-MK|accessdate=2020-11-02|archive-date=2016-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915224710/http://www.radiomk.com/cela-makedonska-estrada-na-promocijata-na-noviot-album-na-dnk%E2%80%8F/|url-status=dead}}</ref> Овој албум има 12 песни, меѓу кои: “Само таа знае како”, “Најмила”, “Темно е”, “Она е од Шутка”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arhiva.republika.mk/594780|title=Цела македонска естрада на промоцијата на новиот албум на ДНК|work=Република Online|accessdate=2020-11-02|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610144910/https://arhiva.republika.mk/594780|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dnk.mk/%d1%83%d1%88%d1%82%d0%b5-%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd-%d0%b4%d0%b5%d0%bd/|title=Уште Еден Ден|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-11-02|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026174335/http://dnk.mk/%d1%83%d1%88%d1%82%d0%b5-%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd-%d0%b4%d0%b5%d0%bd/|url-status=dead}}</ref> Во мај 2017, ДНК слави 15 години постоење со концерт во Метрополис Арена во Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vecer.mk/node/367016|title=ДНК со славенички концерт во Метрополис Арена!|work=vecer.mk|language=mk|accessdate=2020-11-02}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=c9-gAKTOtBI|title=DNK - Temno e ( Metropolis Arena / Skopje - DNK Concert 12.05.2017 ) - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во 2018, тие ја издаваат компилацијата “The Best Of”, која содржи 22 популарни песни и бонус песната “Дијамант”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nezavisen.mk/днк-со-промоција-на-албум-и-сингл/|title=„ДНК“ со промоција на албум и сингл|last=Sabit|first=Lejla|date=2018-08-31|work=Независен Весник|language=mk-MK|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во 2019, ДНК издава 4 синглови: “Кога би знаела се”<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=bssO9IXf2Ak|title=DNK - KOGA BI ZNAELA SE (official music video) ©2019 - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref>, “Ромео и Јулија”<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=NpUykHhZmsQ|title=DNK feat. IRIE SCRATCH - ROMEO I JULIJA (official music video) ©2019 - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref>, “Ние”<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=Pm8FOvm3FUs|title=DNK - NIE (official music video) ©2019 - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> и “Горе или доле”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=XYn3DXYQm8Q|title=DNK - GORE ILI DOLE (official music video) ©2019 - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=61qJGe8PZm4|title=Ексклузив - 20.06.2019 / Гости во студио „ДНК“ - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> На почетокот на 2020 година тие го издаваат последниот сингл насловен “Јави ми" со анимирано видео.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=o65kFxqvJfA|title=DNK - JAVI MI (official music video) ©2020 - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во март, тие оддржаа онлајн концерт на YouTube и Facebook.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hashtag.mk/bidi-kul-i-shizi-po-doma-dnk-vecherva-so-onlajn-koncert|title=Биди кул и шизи по дома: ДНК вечерва со онлајн концерт|work=Hashtag|accessdate=2020-11-02}}</ref> Во 2021 година, издаваат 4 синглови: "Денови во ноќи", "Сите патишта", "Кобра" и "Ваков таков" Во 2022 година тие издаваат 4 синглови: "Лава", "Милион денови", "Романи" и нивниот голем хит "Ако утре ме нема". На 3 декември 2022 година, по повод 20 години ДНК, тие одржаа концерт во Арена "Борис Трајковски", каде гости им биле врвни музички имиња од македонската естрада: [[Наум Петрески]], [[Мина Блажев]], [[Таско (рапер)|Таско]], [[Џамбо Агушев]], [[Тамара Тодевска]], [[Магдалена Цветкоска]] и други. Во 2024 година издаваат синглови: "Посреќна", "Животе брате", "Амајлија" и "Чаршија“. Во 2025 година го издаваат нивниот последен сингл "Фала". == Пожарот во дискотеката ,,Пулс" во Кочани == На 16 март 2025 година, Андреја Ѓорѓиески- Андреј загина во [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|пожарот во ноќниот клуб во Кочани]], заедно со фотографот на бендот Александар Ефремов, пратечкиот вокал Сара Пројковска, тапанарот Ѓорѓи Ѓоргиев, клавијатуристот Филип Стевановски и бас гитаристот Александар Коларов. Двајца од членовите на бендот го преживеале првичниот пожар, но починале подоцна попладне. Владимир Блажев познат како "Панчо" се здобил со изгореници на лицето и рацете, и му била дадена терапија со кислород, оставајќи го единствениот преживеан член на бендот, додека не почина во октомври 2025. Од пожарот загинаа сите членови на бендот освен пратечкиот вокал Ана и гитаристот Горан Тонев. == Дискографија == === Албуми и компилации<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://open.spotify.com/artist/1RkwPT2wRa0k8cMdCsUCal|title=DNK|work=Spotify|language=en|accessdate=2020-11-02}}</ref> === ДНК има издадено 4 студиски албуми, една "Best of" компилација и едно EP. {| class="wikitable" |+ДНК - албуми, компилации и EP !наслов !година !број на песни |- |Пази дете |2003 |8 |- |Кажано е се |2010 |18 |- |Срце |2013 |16 |- |Уште еден ден |2016 |12 |- |The Best of |2018 |22 |- |Дваесет |2022 |12 |} === Видео записи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UC-tpJQa07AiNHBh1Xre-dxQ|title=DNKofficial - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}</ref> === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |''Девојка за везден'' |2002 | |- |''Пази дете'' |2003 | |- |''Благодарам однапред'' |2004 | |- | '' Полна месечина '' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Навлечен на тебе'' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Змеј '' || 2009 || Владимир Митревски-Ѓуле |- |'' Пази се од мене '' || 2009 || |- |'' Едно тело '' || 2010 || Огнен Шапковски |- | '' Спонзоруша ''|| 2011 || |- | '' Кажано е се '' || 2011 || |- |''DADA '' || 2011 || Томато продукција |- | '' Од утро до мрак'' || 2011 || Томато продукција |- | '' Авион '' || 2012 || |- | '' Диско џунгла'' || 2012 || Томато продукција |- | '' Старлета '' || 2013 || Томато продукција |- | '' Што сака нека биде '' || 2013 || |- | '' Север и југ '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Опуштено '' || 2014 || |- | '' Она е од Шутка '' || 2014 || Томато продукција |- | '' Најмила '' || 2015 || Томато продукција |- | '' Само таа знае како '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Стојам сам '' || 2016 || |- | '' Јас и ти '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Аеродром '' || 2016 || Томато продукција |- | '' Звер '' || 2016 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | '' Некој друг'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Уште еден ден'' || 2017 || Томато продукција |- | '' Невозможна мисија'' || 2017 || Даниел Јовески |- | '' Пола човек'' || 2018 || [[Александар Ристовски - Принц]] |- | '' Дијамант'' || 2018 || Александар Ристовски - Принц |- | '' Кога би знаела се'' || 2019 || CRNI SRBI PRODUCTION |- | '' Горе или Доле'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Ромео и Јулија'' || 2019 || Илија Димкоски |- | '' Ние'' || 2019 || Даниел Јовески |- | '' Јави ми'' || 2020 || Никола Димов |- | '' Денови во ноќи'' || 2021 || Даниел Јовески |- | '' Кобра'' || 2021 || Валон Азири |- | '' Сите патишта'' || 2021 || |- | ''Ваков таков'' || 2021 || |- | ''Ако утре ме нема'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Милион денови'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Романи'' || 2022 ||Даниел Јовески |- | ''Мами'' || 2023 || |- | ''Посреќна'' || 2023 || |- | ''Животе брате'' || 2024 ||Огнен Шапковски |- | ''Амајлија'' || 2024 || Даниел Јовески |- | ''Чаршија'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Фала'' || 2025 || Огнен Шапковски |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]] 6f8q4ug52ovftglae83d6zritldk7jx 0 1221040 5586769 5382782 2026-07-03T18:14:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586769 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = Протести во Косово |image = [[File:2 April 1981 memorial, Pristina.JPG|300px]] |caption = Меморијален споменик на загинатите |date = 11 март — 3 апррил 1981 |place = [[Социјалистичка Автономна Покраина Косово|САП Косово]] |casus = Косовските Албанци побарале признавање на Косово како република |territory = |result = демонстрациите биле задушени од страна на ЈНА |combatant1 = {{знаме|СФРЈ}}<br> [[Податотека:Logo of the JNA.svg|23px]] [[ЈНА]] |combatant2 = [[Податотека:Flag_of_SFR_Yugoslav_Albanian_Minority.svg|23px]] Косовски Албанци |commander1 = {{знаме|СФРЈ}} [[Бранко Мамула]]<br>[[Рахман Морина]] |commander2 = [[Податотека:Flag_of_SFR_Yugoslav_Albanian_Minority.svg|23px]] Аслан Пирева † |casualties1 = 4 убиени |casualties2 = 7 убиени, 4.200 уапсени }} '''Протестите во Косово''' — серија од протести кои се случиле во периодот од март и април [[1981]] година од страна на студентите во [[Приштина]], главниот град на [[Социјалистичка Автономна Покраина Косово]]. Студентите кои по етничка основа биле [[Косовски Албанци]], барале поголема автономија во рамките на [[СФРЈ]]. [[Претседателство на Југославија|Претседателството на Југославија]] прогласило вонредна состојба во [[Приштина]] и во [[Косовска Митровица]], што довело до немири. Немирите биле потиснати од големата полициска интервенција што предизвикала бројни жртви, а потоа следел и период на политичка репресија. == Заднина == [[Приштински универзитет|Универзитет во Приштина]] претставувал почетна точка на Студентските протести на [[Косово]] во [[1981]] година. Културната изолација на Косово во рамките на Југославија и неговата ендемска сиромаштија резултирале да во провинцијата има најголем сооднос на учениците и неписмени во Југославија. Универзитетското образование за нив не претставувало гаранција за успешна иднина. Студентите сакале да студираат за да можат да се стекнат со техничка кариера, особено да ја проучуваат албанологијата, но од друга страна населението тешко можело да најде работа во локалните културни институции, особено надвор од Косово{{sfn|Mertus|1999|p=28}}. Ова создало голем број на невработени, но кај високо образованите Албанци се појавило националистичко расположение{{sfn|Mertus|1999|p=29}}. Демонстрациите биле организирани од страна на неколку професори и студенти: Бесим Баралиу, Фехми Ладровц. До 1981 година, универзитетот во [[Приштина]] имал 20.000 ученици - еден од десет од вкупното население во градот{{sfn|Mertus|1999|p=29}}. == Студентски протести == Демонстрациите започнале на [[11 март]] [[1981]] година, првично како спонтан мал протест за подобра храна во училишната кафеана и подобрени услови за живеење во студентските домови. Уморни од тоа да се чека со часови, за слаба храна, учениците почнале да демонстрираат под команда на Бесим Баралиу, која подоцна бил уапсен{{sfn|Mertus|1999|p=29}}. Две до четири илјади демонстранти биле расчинети од полицијата, со околу сто апсења{{sfn|Mertus|1999|p=29}}{{sfn|Jović|2009|p=184}}. Студентите протести продолжиле две недели подоцна на [[26 март]] [[1981]] година, додека неколку илјади демонстранти извикувале националистички слогани, а полицијата употребила сила да ги растера, при што биле повредени 32 лица{{sfn|Jović|2009|p=185}}. Додека полицијата негативно реагирала на согледаното зголемување на национализмот кај демонстрантите, биле спроведени уште повеќе апсења, што пак предизвикало поголем број на протести. На 30 март, учениците од трите најголеми факултети на универзитетот прогласиле бојкот, стравувајќи од враќање на [[Ранковизам|Ранковизмот]]{{sfn|Jović|2009|p=185}}. == Ескалација == На [[1 април]] демонстрациите се прошириле низ Косово, а 17 полицајци биле повредени во судирите со демонстрантите, не успевајќи да ги растерат демонстрантите{{sfn|Jović|2009|p=185}}. Армијата се придвижила за да ги обезбеди државните институции, а [[Махмут Бакали]] наскоро ги повикал да испратат тенкови на улиците{{sfn|Jović|2009|p=185}}. За неколку дена, протестите започнале своите повици да ги упатуваат кон властите поради незадоволство од третманот на етничкото албанско население од страна на српското мнозинство. Демонстрантите барале Косово да биде признаен како република во рамките на СФРЈ, наспроти нејзиниот тогашен статус како провинција на Србија{{sfn|Jović|2009|p=184}}<ref>{{Наведена мрежна страница| last1 = Pavlović| first1 = Momčilo| title = 1981 demonstrations in Kosovo| publisher = transconflict.com| date = 26 April 2013| url = http://www.transconflict.com/2013/04/1981-demonstrations-in-kosovo-264/| accessdate = 2013-08-13| archive-date = 2016-04-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20160401181744/http://www.transconflict.com/2013/04/1981-demonstrations-in-kosovo-264/| url-status = dead}}</ref>. Властите ги обвиниле демонстрантите за националистички радикализам - во мај 1981 година ''Политика'' соопштила дека целта на протестите била Република Косово да стане одвоена од Југославија и да се приклучи кон Албанија{{sfn|Bulatović|1981|p=10}}. Властите вовеле забрана за странско известување, а локалното известување, за разлика од време на [[Протести во Косово (1968)|протестите во 1968]] година во Косово, било ставено под контрола на властите{{sfn|Mertus|1999|p=31}}. Некои од официјалните изјави биле нејасни, зборувајќи за „''внатрешни и надворешни непријатели''“, кои предизвикувале различни теории за заговор што го поттикнаа националистичкото чувство во Југославија{{sfn|Mertus|1999|p=32}}. Една од теориите за заговор била промовирана од [[Азем Власи]], кој подоцна јавно разговарал за наводната вмешаност на албанската безбедносна служба [[Сигурими]] во протестите{{sfn|Mertus|1999|p=39}}. Барањето Косово да стане седма република на Југославија било политички неприфатливо за Србија и за [[Социјалистичка Република Македонија]]. Некои [[Срби]] (а можеби и некои албански националисти) ги сметале барањата како увертира за ''[[Голема Албанија]]'', која би можела да опфати делови од [[Црна Гора]], [[Македонија]] и [[Косово]]. Во близина на [[Подуево]] се случил ќор-сокак на настаните, каде што полициските засилувања што доаѓале од централна Србија биле стопирани од страна на албанските демонстранти кои ги зимале локалните Срби и Црногорци како заложници{{sfn|Jović|2009|p=186}}. == Вонредна состојба == Раководството на [[Сојузот на комунистите на Југославија]] ги гледало противењето на демонстрантите на самоуправувањето и на нивниот национализам како сериозна закана и одлучило да го заврши проблемот со сите расположливи средства{{sfn|Jović|2009|p=184}}. На [[2 април]] [[1981]] година, [[Претседателство на Југославија|Претседателството на Југославија]] на чело со [[Цвијетин Мијатовиќ]] прогласило вонредна состојба во [[Приштина]] и [[Косовска Митровица]], која траела една недела<ref name="rferlri-1982">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-101.shtml | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728062629/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-101.shtml | url-status=dead | archivedate = 28 July 2011 | title = Kosovo: One year after the riots | first = Zdenko | last = Antić | date = 17 March 1982 | publisher = Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute | accessdate = 2013-08-14}}</ref><ref name="rfe-2008">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.slobodnaevropa.mobi/a/1045339.html | title= Raif Dizdarević: Velika prevara | publisher = Radio Free Europe | language = sh | first = Nenad | last = Pejić | date = 27 February 2008 | accessdate = 2013-08-14}}</ref>. Претседателството ги испратило специјалните сили да ги сопрат демонстрациите<ref name="rferlri-1982"/>. Сојузната влада испратила до 30.000 војници во покраината. Избувнале немири и југословенските власти биле принудени да употребат сила против демонстрантите. На 3 април, последните демонстрации се случија во [[Вучитрн]], [[Урошевац]], [[Витина]] и [[Косовска Митровица]], и наскоро биле потиснати од дополнителното распоредување на полицијата{{sfn|Jović|2009|p=186}}. Кон крајот на април, ''[[Њујорк тајмс]]'' објавил дека девет лица загинале, а повеќе од педесет биле повредени<ref name="nyt19810419">{{наведени вести | newspaper =[[The New York Times]] | date = 19 April 1981 | title = One Storm has Passed but Others are Gathering in Yugoslavia | url = https://www.nytimes.com/1981/04/19/weekinreview/one-storm-has-passed-but-others-are-gathering-in-yugoslavia.html | accessdate = 2013-08-14}}</ref>. Во јули, Њујорк тајмс објавил дека повеќе од 250 биле повредени<ref name="nyt19810730">{{наведени вести | url = https://www.nytimes.com/1981/07/30/world/6-more-yugoslavs-sentenced-for-ethnic-rioting-in-kosovo.html | title = 6 More Yugoslavs Sentenced For Ethnic Rioting in Kosovo | newspaper = New York Times | date = 30 July 1981 | accessdate = 2013-08-14}}</ref>. == Последици == [[Косовска Комунистичка Партија|Косовската Комунистичка партија]] доживеала чистки, со неколку клучни фигури, вклучувајќи го и нејзиниот претседател. [[Вели Дева]] го заменич Бакали{{sfn|Mertus|1999|p=42}}. По демонстрациите, факултетот и студентите на Универзитетот во Приштина биле исчистени од оние кои се сметале за сепаратисти. 226 студенти и работници биле судени, и осудени на петнаесет години затвор. Многу Албанци биле исклучени од официјални позиции, вклучувајќи го и претседателот на универзитетот и двајца ректори. Тие биле заменети со тврдокорниците на Комунистичката партија. Исто така, на универзитетот било забрането да користи учебници увезени од [[Албанија]]. Од тогаш, на универзитетот му било дозволено да користи книги преведени од српскохрватски. Демонстрациите, исто така, создале растечка тенденција кај српските политичари да бараат централизација, единство на српските земји, намалување на културниот плурализам за Албанците и зголемување на заштитата и промовирањето на српската култура{{sfn|Mertus|1999}}. Универзитетот бил обелоденет од страна на српското комунистичко раководство како „''тврдина на национализмот''“{{sfn|Kostovicova|2005|p=44}}. Претседателството не ја укинало автономијата на покраината, како што барале некои српски комунисти. Лигата на комунистите на Косово ги прогласила немирите како националистички, а Србија реагирала со желба да се намали моќта на Албанците во провинцијата, како и пропагандна кампања во која се тврдело дека Србите се истеруваат од покраината првенствено од растечкото албанско население, наместо лошата состојба на економијата<ref name="Ramet2010">{{harvnb|Ramet|2010|p=361}}</ref>. Во 1981 година, било објавено дека околу 4.000 Срби планирале да се преселат од Косово во [[Централна Србија]] по немирите во март, што резултирало со неколку српски смртни случаи и сквернавење на српската православна архитектура и гробишта. Националистичките формации биле растурени од страна на Југословенската полиција, која осудила 280 лица (800 со парична казна, 100 под истрага) и заплениле оружје и пропаганден материјал<ref>{{наведени вести|publisher=Financial Times|location=London|date=February 5, 1982|title=Police fail to crush resistance in Kosovo|author=Paul Lendvai}}</ref>. Демонстрациите во Косово го означиле почетокот на длабоката криза во Југославија, која подоцна се распаднала. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |url=http://www.transconflict.com/2013/04/1981-demonstrations-in-kosovo-264/ |title=1981 demonstrations in Kosovo |publisher= |accessdate=2015-08-27 |lang=en |archive-date=2016-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401181744/http://www.transconflict.com/2013/04/1981-demonstrations-in-kosovo-264/ |url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница |url=https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/2142/44144/Zachariah_Claybaugh.pdf?sequence=1 |title=The 1981 kosovar uprising |publisher= |accessdate=2015-08-27 |lang=en |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305072751/https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/2142/44144/Zachariah_Claybaugh.pdf?sequence=1 |url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница |url=http://pescanik.net/savremena-istorija-kosova/ |title=Savremena istorija Kosova |publisher= |accessdate=2015-08-27 |lang=sr}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.historycommons.org/context.jsp?item=kosovar_self-determination_tmln_130&scale=3#kosovar_self-determination_tmln_130|title=Context of 'March 1981 and after: Kosovo Communist Leadership Blamed for Demonstrations'|publisher=|accessdate=2015-08-27|lang=en|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030612/http://www.historycommons.org/context.jsp?item=kosovar_self-determination_tmln_130&scale=3#kosovar_self-determination_tmln_130|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/489/11.html |title=“Slučaj Jugoslavija” |publisher= |accessdate=2016-04-07 |lang=sr |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121047/http://www.vreme.com/arhiva_html/489/11.html |url-status=dead }} * {{Наведена мрежна страница |url=http://www.rastko.rs/kosovo/istorija/stradanje_srba/atanasije_1deo_c.html#_Toc485531485 |title= Четврт века голготе Косовских Срба (1956-1981)|publisher= |accessdate=2016-04-07 |lang=sr}} [[Категорија:Протести во Косово]] [[Категорија:Комунизмот во Косово]] [[Категорија:Социјалистичка Република Србија]] [[Категорија:Приштина]] [[Категорија:Косовски национализам]] [[Категорија:Политички репресии во комунистичка Југославија]] b9dkmaxxm148iknjbi2b7mt07m4l388 0 1221360 5586991 5068295 2026-07-04T10:02:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586991 wikitext text/x-wiki [[File:100-a UK-a solena fermo.JPG|thumb|Марк Фетес, претседател на Светскиот есперанто сојуз, за време на 100-тиот Светски конгрес на есперанто во Лил (Франција), 2015 година.|алт=|298x298px]] [[Податотека:Attendance At Each Universala Kongreso 1905-2015.png|мини|298x298px|Посетеност на секој Светски конгрес на есперанто, од првиот во 1905 година, до 100-тиот во 2015 година.]] '''Светски конгрес на есперанто''' ([[Есперанто|есп]]. ''Universala Kongreso de Esperanto, '''UK''') е'' еден од најважните настани во [[есперанто]] движењето во светот. Конгресите се одржуваат секоја година, скоро без прекин 113 години. Од 1905 година, прекините биле направени само за време на двете светски војни. Настанот е организиран од [[Светски есперанто сојуз|Светскиот есперанто сојуз]]. Овој конгрес не е само работен состанок на Светскиот есперанто сојуз со другите есперанто сојузи, туку е и [[фестивал]] на есперантската [[култура]], [[Туризам|туризмот]] и светски форум на есперантистите. Сè до осмиот конгрес, во 1912 година, тој бил нарекуван Меѓународен конгрес, а од деветтиот, во 1913 година, се нарекува Светски конгрес. == Организација == Светскиот есперанто сојуз одржува секоја година конгрес во друга земја, земајќи го предвид географскиот распоред и организационите способности на локалните сојузи. За местото на одржување на конгресот одлучува Претседстелството на сојузот. Битна улога во одлучувањето има и Генералниот директор на сојузот, кој потпишува одредени документи, но секојдневната работа околу организирањето сепак ја одработува постојаниот секретар на Сојузот кој е службеник во седиштето на сојузот во [[Ротердам]]. Во градот во кој се одржува конгресот, дел од работата ја организира и Месниот конгресен комитет, кој е соработник на Светскиот есперанто сојуз. == Историја == По средбите на есперантистите во [[1904]] година во [[Довер град|Довер]] и [[Кале (град)|Кале]], францускиот адвокат Алфред Мишо, го организирал првиот Светски есперанто конгрес во [[Булоњ на Море]] во [[1905]] година. Во почетокот, за одржување на следниот конгрес било одлучувано на тековниот конгрес, а подоцна разните есперантски работни тела одлучувале околу организацијата на следниот. Конгресот собира неколку стотини до неколку илјади есперантисти од целиот свет. Најмногу пријавени 5986 учесници имало на конгресот во [[Варшава]] во 1987 година, кога била и стогодишнината на есперантото. Сепак за најголем број на вистински есперанто учесници се смета конгресот во [[Нирнберг]] во 1923 година, кога учествувале преку 3500 есперантисти. Бројот на земјите учеснички исто така варира, но просечно учествуваат околу шеесетина земји од разни делови од светот. Конгресот се одржува обично последната недела на јули или првата недела од август, почнувајќи и завршувајќи во сабота со траење од осум дена. До 1980 година средбите биле организирани главно во Европа или [[Соединети Американски Држави|САД]], со исклучок на конгресот во 1965 година кој бил одржан во [[Јапонија]], но од тогаш се одржувале и во други земји како на пример: [[Бразил]], [[Канада]], [[Народна Република Кина|Кина]], [[Јужна Кореја]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf|title=Wayback Machine|date=2018-08-14|work=web.archive.org|accessdate=2019-04-15|archive-date=2018-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814000516/https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> [[Австралија]], [[Израел]], [[Виетнам]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/pdf/uk2012/Loa!-5.pdf|title=Kongresa Kuriero de la 97a Univerzala Kongreso en Hanojo, Vjetnamio|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> и [[Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uea.org/gk/550|title=Universala Esperanto-Asocio|work=uea.org|accessdate=2019-04-15}}</ref> == Список на досегашните и планираните конгреси == [[Податотека:World Esperanto Conference host countries.png|мини|479x479px|Земји-домаќини на Светскиот конгрес на есперанто, во периодот од 1905-2016 година.]] {| class="wikitable sortable" |- ! valign=top | Број !! valign=top | Година !! valign=top | Град !! valign=top | Држава !! valign=top align=right data-sort-type="number" | Број на<br>учесници |- | 105 || 2020 || [[Монтреал]] || {{CAN}} || align=right | &nbsp; |- | 104 || 2019 || [[Лахти]] || {{FIN}} || align=right | &nbsp; |- | 103 || 2018 || [[Лисабон]] || {{PRT}} || align=right | 1567<ref>[https://uea.org/kongresoj/UK/2018/]</ref> |- | 102 || 2017 || [[Сеул]] || {{KOR}} || align=right | 1173<ref>[https://web.archive.org/web/20180814000516/https://uea.org/pdf/uk2017/Kandellumo_Verda_6.pdf La Kandellumo Verda 6]</ref> |- | 101 || 2016 || [[Нитра]] || {{SVK}} || align=right | 1252<ref>https://uea.org/pdf/uk2016/Pribina6.pdf</ref> |- | 100 || 2015 || [[Лил]] || {{FRA}} || align=right | 2698<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/gk/586 Fina statistiko de Lillo: 2698 aliĝintoj el 80 landoj]".</ref> |- | 99 || 2014 || [[Буенос Аирес]] || {{ARG}} || align=right | 706<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/gk/550 Rezolucio de la 99-a Universala Kongreso de Esperanto]".</ref> |- | 98 || 2013 || [[Рејкјавик]] || {{ISL}} || align=right | 1034<ref>Universala Esperanto-Asocio: "[http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html La 98-a Universala Kongreso de Esperanto] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131207195715/http://uea.org/kongresoj/uk_2013.html |date=2013-12-07 }}".</ref> |- | 97 || 2012 || [[Ханој]] || {{VNM}} || align=right | 866<ref>https://uea.org/pdf/uk2012/Loa!-5.pdf</ref> |- | 96 || 2011 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1458<ref>[https://web.archive.org/web/20110825223436/http://uea.org/pdf/vikinga_vocho_6_sab2.pdf Vikinga Voĉo, n-ro 6 (La kongresa Kuriero de la 96-a Universala Kongreso de Esperanto].</ref> |- | 95 || 2010 || [[Хавана]] || {{CUB}} || align=right | 1002<ref>[http://www.uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=391#1 Gazetaraj Komunikoj de UEA: N-ro 391 (2010-07-28)]</ref> |- | 94 || 2009 || [[Бјалисток]] || {{POL}} || align=right | 1860 |- | 93 || 2008 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 1845 |- | 92 || 2007 || [[Јокохама]] || {{JPN}} || align=right | 1901 |- | 91 || 2006 || [[Фиренца]] || {{ITA}} || align=right | 2209 |- | 90 || 2005 || [[Вилнус]] || {{LTU}} || align=right | 2235 |- | 89 || 2004 || [[Пекинг]] || {{CHN}} || align=right | 2031 |- | 88 || 2003 || [[Гетеборг]] || {{SWE}} || align=right | 1791 |- | 87 || 2002 || [[Форталеза]] || {{BRA}} || align=right | 1484 |- | 86 || 2001 || [[Загреб]] || {{HRV}} || align=right | 1691 |- | 85 || 2000 || [[Тел Авив]] || {{ISR}} || align=right | 1212 |- | 84 || 1999 || [[Берлин]] || {{DEU}} || align=right | 2712 |- | 83 || 1998 || [[Монпелје]] || {{FRA}} || align=right | 3133 |- | 82 || 1997 || [[Аделаида]] || {{AUS}} || align=right | 1224 |- | 81 || 1996 || [[Прага]] || {{CZE}} || align=right | 2972 |- | 80 || 1995 || [[Тампере]] || {{FIN}} || align=right | 2443 |- | 79 || 1994 || [[Сеул]] || {{знаме|South Korea|1984}} || align=right | 1776 |- | 78 || 1993 || [[Валенсија (град)]] || {{ESP}} || align=right | 1863 |- | 77 || 1992 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 3033 |- | 76 || 1991 || [[Берген]] || {{NOR}} || align=right | 2400 |- | 75 || 1990 || [[Хавана]] || {{CUB}} || align=right | 1617 |- | 74 || 1989 || [[Брајтон]] || {{GBR}} || align=right | 2280 |- | 73 || 1988 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 2321 |- | 72 || 1987 || [[Варшава]] || {{POL}} || align=right | 5946 |- | 71 || 1986 || [[Пекинг]] || {{CHN}} || align=right | 2482 |- | 70 || 1985 || [[Аугсбург]] || {{FRG}} || align=right | 2311 |- | 69 || 1984 || [[Ванкувер]] || {{CAN}} || align=right | 802 |- | 68 || 1983 || [[Будимпешта]] || {{HUN}} || align=right | 4834 |- | 67 || 1982 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1899 |- | 66 || 1981 || [[Бразилија]] || {{знаме|Brazil|1968}} || align=right | 1749 |- | 65 || 1980 || [[Стокхолм]] || {{SWE}} || align=right | 1807 |- | 64 || 1979 || [[Луцерн]] || {{CHE}} || align=right | 1630 |- | 63 || 1978 || [[Варна]] || {{знаме|Bulgaria|1971}} || align=right | 4414 |- | 62 || 1977 || [[Рејкјавик]] || {{ISL}} || align=right | 1199 |- | 61 || 1976 || [[Атина]] || {{знаме|Greece|old}} || align=right | 1266 |- | 60 || 1975 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1227 |- | 59 || 1974 || [[Хамбург]] || {{FRG}} || align=right | 1651 |- | 58 || 1973 || [[Белград]] || {{YUG}} || align=right | 1638 |- | 57 || 1972 || [[Портланд (Орегон)]] || {{USA}} || align=right | 923 |- | 56 || 1971 || [[Лондон]] || {{GBR}} || align=right | 2071 |- | 55 || 1970 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 1987 |- | 54 || 1969 || [[Хелсинки]] || {{FIN}} || align=right | 1857 |- | 53 || 1968 || [[Мадрид]] || {{знаме|Spain|1945}} || align=right | 1769 |- | 52 || 1967 || [[Ротердам]] || {{NLD}} || align=right | 1265 |- | 51 || 1966 || [[Будимпешта]] || {{HUN}} || align=right | 3975 |- | 50 || 1965 || [[Токио]] || {{знаме|Japan|1947}} || align=right | 1710 |- | 49 || 1964 || [[Хаг]] || {{NLD}} || align=right | 2512 |- | 48 || 1963 || [[Софија]] || {{знаме|Bulgaria|1946}} || align=right | 3472 |- | 47 || 1962 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 1550 |- | 46 || 1961 || [[Харогејт]] || {{GBR}} || align=right | 1646 |- | 45 || 1960 || [[Брисел]] || {{BEL}} || align=right | 1930 |- | 44 || 1959 || [[Варшава]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 3256 |- | 43 || 1958 || [[Мајнц]] || {{FRG}} || align=right | 2021 |- | 42 || 1957 || [[Марсеј]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 1468 |- | 41 || 1956 || [[Копенхаген]] || {{DNK}} || align=right | 2200 |- | 40 || 1955 || [[Болоња]] || {{ITA}} || align=right | 1687 |- | 39 || 1954 || [[Харлем]] || {{NLD}} || align=right | 2353 |- | 38 || 1953 || [[Загреб]] || {{YUG}} || align=right | 1760 |- | 37 || 1952 || [[Осло]] || {{NOR}} || align=right | 1614 |- | 36 || 1951 || [[Минхен]] || {{FRG}} || align=right | 2040 |- | 35 || 1950 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 2325 |- | 34 || 1949 || [[Борнмут]] || {{GBR}} || align=right | 1534 |- | 33 || 1948 || [[Малме]] || {{SWE}} || align=right | 1761 |- | 32 || 1947 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 1370 |- | colspan=5 | {{Center|'''[[Втора светска војна]]'''}} |- | 31 || 1939 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 765 |- | 30 || 1938 || [[Лондон]] || {{GBR}} || align=right | 1602 |- | 29 || 1937 || [[Варшава]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 1120 |- | 28 || 1936 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 854 |- | 27 || 1935 || [[Рим]] || {{знаме|Italy|1861}} || align=right | 1442 |- | 26 || 1934 || [[Стокхолм]] || {{SWE}} || align=right | 2042 |- | 25 || 1933 || [[Келн]] || {{знаме|Germany|1933}} || align=right | 950 |- | 24 || 1932 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 1650 |- | 23 || 1931 || [[Краков]] || {{знаме|Poland|1928}} || align=right | 900 |- | 22 || 1930 || [[Оксфорд]] || {{GBR}} || align=right | 1211 |- | 21 || 1929 || [[Будимпешта]] || {{знаме|Hungary|1920}} || align=right | 1200 |- | 20 || 1928 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1494 |- | 19 || 1927 || [[Гдањск]] ||[[Слободен град Данциг]]|| align="right" | 905 |- | 18 || 1926 || [[Единбург]] || {{GBR}} || align=right | 960 |- | 17 || 1925 || [[Женева]] || {{CHE}} || align=right | 953 |- | 16 || 1924 || [[Виена]] || {{AUT}} || align=right | 3400 |- | 15 || 1923 || [[Нирнберг]] || {{DEU}} || align=right | 4963 |- | 14 || 1922 || [[Хелсинки]] || {{FIN}} || align=right | 850 |- | 13 || 1921 || [[Прага]] ||[[Чехословачка]]|| align="right" | 2561 |- | 12 || 1920 || [[Хаг]] || {{NLD}} || align=right | 408 |- | colspan=5 | {{Center|'''[[Прва светска војна]]'''}} |- | 11 || 1915 || [[Сан Франциско]] || {{знаме|United States|1912}} || align=right | 163 |- | 10 || 1914 || [[Париз]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | откажан поради Прва светска војна |- | 9 || 1913 || [[Берн]] || {{CHE}} || align=right | 1203 |- | 8 || 1912 || [[Краков]] || {{знаме|Austria-Hungary}} || align=right | 1000 |- | 7 || 1911 || [[Антверпен]] || {{BEL}} || align=right | 1800 |- | 6 || 1910 || [[Вашингтон]] || {{знаме|United States|1908}} || align=right | 357 |- | 5 || 1909 || [[Барселона]] || {{знаме|Spain|1785}} || align=right | 1287 |- | 4 || 1908 || [[Дрезден]] || {{знаме|Germany|1866}} || align=right | 1500 |- | 3 || 1907 || [[Кембриџ]] || {{GBR}} || align=right | 1317 |- | 2 || 1906 || [[Женева]] || {{CHE}} || align=right | 1200 |- | 1 || 1905 || [[Болоњ на море]] || {{знаме|France|1794}} || align=right | 688 |} == Наводи == <references /> [[Категорија:Есперанто]] cs41nv5kdeffupumzl37xu0rb5f1z4i 10 1222071 5586750 5360311 2026-07-03T16:12:00Z SpectralWiz 106165 5586750 wikitext text/x-wiki {{Навкутија Општина во Албанија | name = Горица | state = {{{state|autocollapse}}} | munic = Горица (општина) | image = [[Податотека:Stema e Bashkisë Korçë.svg|50п|Грб на Општина Горица]] | above = | group1= [[Високуќи (општинска единица)|Високуќи]]<!--Vithkuq--> | list1= * [[Високуќи]]<!--Vithkuq--> * [[Ѓанче]]<!--Јанче?; Gjanc--> * [[Грабовица]]<!--Grabockë--> * [[Лешна (Албанија)|Лешна]]<!--Leshnje--> * [[Љубојно (Горица)|Љубојно]]<!--Lubonjë--> * [[Панарит (Горица)|Панарит]]<!--Panarit--> * [[Рехово]]<!--Rehovë--> * [[Рожани]]<!--Roshanj--> * [[Страдобрда]]<!--Stratobërdh--> * [[Требица]]<!--Trebickë--> * [[Треска (село)|Треска]]<!--Treskë--> * [[Хасанќој]]<!--Shtyllë--> * [[Чемерица]]<!--Cemericë--> | group2= [[Воскоп (општинска единица)|Воскоп]]<!--Voskop--> | list2= * [[Винчани]]<!--Vinçan--> * [[Воскоп]]<!--Voskop--> * [[Горно Госково]]<!--Goskovë Lart--> * [[Дамјанец]]<!--Damjanec--> * [[Долно Госково]]<!--Goskovë Poshtë--> * [[Дрсник]]<!--Dërsnik--> * [[Полeна]]<!--Polen--> | group3 = [[Горица (општинска единица)|Горица]]<!--Korçë--> | list3= * '''[[Горица (Албанија)|Горица]]'''<!--Korçë--> | group4 = [[Дворани (општинска единица)|Дворани]]<!--Mollaj--> | list4= * [[Беловода]]<!--Ujë Bardhë--> * [[Дворани]]<!--Mollaj--> * [[Каменица (Горица)|Каменица]]<!--Kamenicë--> * [[Полата]]<!--Pulahë--> * [[Флоќ (Горица)|Флоќ]]<!--Floq--> | group5 = [[Дреново (општинска единица)|Дреново]]<!--Drenovë--> | list5= * [[Бобоштица]]<!--Boboshticë--> * [[Борје (Горица)|Борје]]<!--Mborje--> * [[Дарда (Горица)|Дарда]]<!--Dardhë--> * [[Дреново (Горица)|Дреново]]<!--Drenovë--> * [[Катаро]]<!--Qatrom--> * [[Морава (Горица)|Морава]]<!--Moravë--> * [[Раваник]]<!--Ravonik--> * [[Тораник]]<!--Turan--> | group6 = [[Лејка (општинска единица)|Лејка]]<!--Lekas--> | list6= * [[Брозовец]]<!--Lavdar Brozdovec--> * [[Ѓонбабас]]<!--Gjonbabas--> * [[Ѓорѓовица]]<!--Gjergjevicë--> * [[Гурмуја]]<!--Gurmujas--> * [[Лејка (село)|Лејка]]<!--Lekas--> * [[Мазрека]]<!--Меж(ду)река?; Mazrek--> * [[Марјан (Горица)|Марјан]]<!--Marjan--> * [[Поповина]]<!--Poponivë--> * [[Тудас]]<!--Tudas--> * [[Церје (Горица)|Церје]]<!--Xerje--> * [[Шкозани]]<!--Shkozanj--> | group7= [[Москополе (општинска единица)|Москополе]]<!--Voskopojë--> | list7= * [[Ѓономади]]<!--Gjonomadh--> * [[Крушово (Горица)|Крушово]]<!--Krushovë--> * [[Лавдар (Горица)|Лавдар]]<!--Lavdar--> * [[Москополе]]<!--Voskopojë--> * [[Шипка (село)|Шипка]]<!--Shipskë--> | group8= [[Центар Булгарец (општинска единица)|Центар Булгарец]]<!--Qendër Bulgarec--> | list8= * [[Белорта]]<!--Belorta--> * [[Бирани]]<!--Biranj--> * [[Борич (Горица)|Борич]]<!--Barç--> * [[Булгарец]]<!--Bulgarec--> * [[Јени Чифлик]]<!--Shamoll--> * [[Куч (Горица)|Куч]]<!--Kuç i Zi--> * [[Лумалас]]<!--Lumalas--> * [[Малавец]]<!--Malavec--> * [[Мелничани]]<!--Melçan--> * [[Нивичишта]]<!--Neviçisht--> * [[Породина]]<!--Porodinë--> * [[Тишница]]<!--Dishnicë--> * [[Чифлик (Горица)|Чифлик]]<!--Çiflig--> }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за општини во Албанија]] [[Категорија:Горица (општина)|Ψ]] </noinclude> lhb1qmnmsupn6cpwsyix2hoyy7s7z32 0 1223842 5586952 3889626 2026-07-04T08:34:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586952 wikitext text/x-wiki [[Податотека:SouthSide2008.jpg|250px|мини|десно|Сцена од фестивалот во 2008 година]] '''Саутсајд''' е годишен музички фестивал кој денес се одржува на просторот на воздушната писта во [[Нојхаузен на Ек]], [[Баден-Виртемберг]]. Фестивалот за првпат се одржал во 1999 година во близина на [[Минхен]]. Со околу 60.000 посетители,<ref name="2010a">Kai Breuing: ''50 000 Fans zwischen Frohsinn und Wahnsinn''. </ref> тој е еден од најголемите фестивали на отворено во [[Германија]].<ref name="Geschichte">Michael Hochheuser (hoc): ''Kult: Der Erfolg kommt erst nach zähem Anfang. ''</ref> Програмата на фестивалот ги опфаќа музичките правци [[Рок-музика|рок]], [[Алтернативен рок|алтернативна]], [[Инди рок|инди]] и [[електронска музика]].<ref name="SK2011a">(lsw): ''Rund 50.000 Besucher zum Southside-Festival erwartet.'' </ref> == Литература == * Tanja Alexandra Küchle: ''Erlebensraum Festival. Ethnographische Erkundungen auf dem Southside Festival in Neuhausen ob Eck''. (Studien und Materialien des Ludwig-Uhland-Instituts der Universität Tübingen; 40). Tübinger Vereinigung für Volkskunde, Tübingen 2010, ISBN 978-3-932512-64-3. == Надворешни врски == * [http://www.southside.de/ Официјално мрежно место] * [http://www.dasding.de/southside Извештаи, интервјуа и фотографии] од DASDING * [http://www.regioactive.de/thema/southside Слика галерии, извештаи, интервјуа, информации за позадина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304195419/http://www.regioactive.de/thema/southside |date=2016-03-04 }} од [http://www.regioactive.de/ regioactive.de] == Наводи == <references /> [[Категорија:Германска музика]] [[Категорија:Музички фестивали во Германија]] b6lt0zaidx0mom1dotrxkqpu16fst6k 10 1224176 5586752 3919822 2026-07-03T16:12:25Z SpectralWiz 106165 5586752 wikitext text/x-wiki {{Навкутија Општина во Албанија | name = Церик | state = {{{state|autocollapse}}} | munic = Церик | image = [[Податотека:Stema e Bashkisë Cërrik.svg|40п|Грб на општината Церик]] | above = | group1 = [[Гостима]]<!--Gostimë--> | list1= * [[Гостима]]<!--Gostimë--> * [[Гурала]]<!--Gjyral--> * [[Мало Село]]<!--Malasej--> * [[Степање]]<!--Shtepanj--> * [[Стрмен]]<!--Shtermen--> * [[Сушица (Церик)|Сушица]]<!--Shushicë--> * [[Чарталоз]]<!--Çartalloz--> | group2 = [[Клос (Церик)|Клос]]<!--Klos--> | list2= * [[Бања (Церик)|Бања]]<!--Banjë--> * [[Ќафа (Церик)|Ќафа]]<!--Qafë--> * [[Киркани]]<!--Qyrkan--> * [[Клос (Церик)|Клос]]<!--Klos--> * [[Љумас]]<!--Lumas--> * [[Селвијас]]<!--Selvias--> * [[Трунч]]<!--Trunç--> * [[Флоќ (Церик)|Флоќ]]<!--Floq--> | group3 = [[Молас (Церик)|Молас]]<!--Mollas--> | list3= * [[Десар]]<!--Dasar--> * [[Драготи]]<!--Dragot--> * [[Каменак]]<!--Kamuna(h)--> * [[Линас]]<!--Linas--> * [[Молас (Церик)|Молас]]<!--Mollas--> * [[Селица (Абланија)|Селица]]<!--Selitë--> * [[Топољани (Церик)|Топољани]]<!--Topojan--> | group4 = [[Церик]]<!--Cërrik--> | list4= * '''[[Церик]]'''<!--Cërrik--> | group5= [[Шалес]]<!--Shalës--> | list5= * [[Жерје]]<!--Xherie--> * [[Жибрака]]<!--Xibrakë--> * [[Кодрас (Церик)|Кодрас]]<!--Kodras--> * [[Куртали]]<!--Kurtalli--> * [[Личани]]<!--Liçaj--> * [[Шалес]]<!--Shalës--> }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за општини во Албанија]] [[Категорија:Церик|Ψ]] </noinclude> k1ffgiow33s17t5takwomguq4ufx6pw 0 1225952 5586626 5492162 2026-07-03T12:08:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586626 wikitext text/x-wiki [[Податотека:US State Name Etymologies mk.svg|мини|425п|Карта на сојузните држави на САД според јазичното потекло на нивните имиња.]] Имињата на [[сојузни држави на САД|сојузните држави на САД]] и населените територии имаат мошне разновидно потекло. Од нив, 25 произлегуваат од [[американски староседелски јазици|староседелски јазици]], и тоа: осум од [[алгонкински јазици|алгонкинското семејство]], седум од [[сиуански јазици|сиуанското]] (од кои еден преку илинојскиот, кој е алгонкински), три од [[ирокески јазици|ирокеското]], еден од [[јутоацтечки јазици|јутоацтечкото]], еден од [[хавајски јазик|хавајското]] и пет други староседелски јазици. Останатите 22 имиња [[индоевропски јазици|европско потекло]]: седум од [[латински јазик|латинскиот]] (претежно латинизирани лични имиња од англискиот и едно од [[велшки јазик|велшкиот]]), пет од [[англиски јазик|англискиот]], пет од [[шпански јазик|шпанскиот]] (и уште едно од домороден јазик преку шпанскиот), и четири од [[француски јазик|францускиот]] (од кои еден преку англискиот). Шест сојузни држави имаат спорни или недоутврдени потекла: Ајдахо, Аризона, Мејн, Орегон, Рој Ајленд и Хаваи (во табелата, секое можно потекло е ставено во свој ред). Од вкупно 50 сојузни држави, 11 се [[епоним|наречени по личности]]. Седум од нив се по европски владетели: двете Каролини, двете Вирџинии, Мериленд, Луизијана и Џорџија. Во минатото се направени неколку обиди за именување на држави по некои од [[татковци-основачи на САД|татковците-основачи]] или други заслужни државници на САД: државата Френклин, државата Џеферсон (на три наврати), државата Линколн (на два наврата) и државата Вашингтон; од нив, единствено успешен бил обидот за Вашингтон.<ref name="Longview History">{{нмс | title = City of Longview History | publisher = City of Longview, WA | url = http://www.mylongview.com/index.aspx?page=52 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140120081847/http://mylongview.com/index.aspx?page=52 | url-status=dead | archive-date = January 20, 2014 | accessdate = April 17, 2014 }}</ref><ref name="Cowlitz Timeline">{{нмс|url=http://www.sos.wa.gov/history/Timeline/detail.aspx?id=205 |title=Settlers met at Cowlitz Landing and discussed the establishment of a new territory north of the Columbia River |work=Washington History – Territorial Timeline |publisher=Washington Secretary of State |accessdate=February 26, 2010}}</ref> Неколку од државите наречени по домородните народи (во видеоизменет облик) ја имаат задржано множинската наставка „-с“ (''-s''): Арканзас, Илиноис, Канзас, Масачусетс и Тексас. Редоследот на изведување честопати е: {{quote|Народ/племе → Река → Племенска територија → Сојузна држава}} ==Имиња на сојузните држави== <onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- " ! Име&nbsp;на&nbsp;сојузната&nbsp;држава !! Првпат посведочено !! Изворен јазик !! Изворни зборови !! Значење и белешки |- | rowspan=2|{{знаме|Ајдахо}}<br>''Idaho'' || rowspan="2" | 1864 || нема || ''Idaho'' || Веројатно измислено од Џорџ М. Вилинг како шеговито име, за кое тврдел дека е домородно и значи „скапоценост на планините“.<ref>{{нмс |url=http://imnh.isu.edu/digitalatlas/geog/explore/essay.pdf |title=Origins of the Name "Idaho" |accessdate=2006-11-28 |author=Merle W. Wells |format=PDF |work=Digital Atlas of Idaho}}</ref> Името првично се предлагало за Територијата Колорадо, додека не се открило како настанало. Во текот на следните години, поимот влегол во вообичаена употреба, и решено е да ѝ се додели на Територијата Ајдахо.<ref name="Guyton, Kathy 2009 стр. 127-136">Guyton, Kathy (2009) U.S. State Names: The Stories of How Our States Were Named (Nederland, Colorado: Mountain Storm Press) стр. 127–136.</ref><ref>{{нмс|url=http://mentalfloss.com/article/31100/how-all-50-states-got-their-names|title=How All 50 States Got Their Names|date=16 October 2015|publisher=|accessdate=17 October 2018}}</ref> |- || [[низинскоапачки јазик|низинскоапачки]] || ''ídaahę́'' || Можеби од низинскоапачкиот збор за „непријател“ (''ídaahę́''), како што ги нарекувале [[Команчи]]те.<ref>Bright (2004:177)</ref> |- | {{знаме|Ајова}}<br>''Iowa'' || 1818 || [[дакотски јазик|дакотски]] преку [[француски јазик|француски]] || ''ayúxba''/''ayuxwe'' преку ''Aiouez'' || Преку [[француски јазик|француското]] Еуес (''Aiouez''), наречена по племето Ајова. Понатамошната етимологија на поимот е непозната,<ref>2001. "Plains", ed. Raymond J. DeMallie. Vol. 13 of "Handbook of North American Indians", ed. William C. Sturtevant. Washington D.C.: Smithsonian Institution, pg. 445</ref><ref>{{нмс |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/i/i0225000.html |title=Iowa |accessdate=2007-02-26 |publisher=American Heritage Dictionary |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070401170908/http://www.yourdictionary.com/ahd/i/i0225000.html |archivedate = 2007-04-01}}</ref> иако некои велат дека значи „поспани“.<ref>Bright (2004:185)</ref> |- | {{знаме|Алабама}}<br>''Alabama'' || 1742 || [[чоктовски јазик|чоктовски]] || ''albah amo'' || „Расчистувачи на честак“<ref>{{нмс |url=http://www.archives.state.al.us/statenam.html |title=Alabama: The State Name |accessdate=2007-02-24 |publisher=Alabama Department of Archives and History |archive-date=2019-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606045052/http://www.archives.state.al.us/statenam.html |url-status=dead }}</ref>, или „сечачи на растенија“ од ''albah'', „(лековити) растенија“, и ''amo'', „расчистува“. Денешното чоктовско име на племето е ''Albaamu''.<ref>Bright (2004:29)</ref> |- | {{знаме|Алјаска}}<br>''Alaska'' || 1897 || [[алеутски јазик|алеутски]] преку [[руски јазик|руски]] || ''alaxsxaq'' преку Аляска || „Копно“ (букв. „она врз што делува морето“).<ref>Ransom, J. Ellis. 1940. ''Derivation of the Word ‘Alaska’''. American Anthropologist n.s., 42: стр. 550–551</ref> |- | rowspan=2|{{знаме|Аризона}}<br>''Arizona'' || rowspan="2" | 1883 || [[баскиски јазик|баскиски]] || ''aritz ona'' || „Добар даб“.<ref>{{наведени вести |url=http://www.azcentral.com/news/columns/articles/0225clay0225.html |title=A sorry state of affairs when views change |work=The Arizona Republic |accessdate=2007-03-03 |author=Thompson, Clay |date=2007-02-25 |archive-date=2012-06-04 |archive-url=https://archive.today/20120604113027/http://www.azcentral.com/news/columns/articles/0225clay0225.html |url-status=dead }}</ref> |- || [[оодхамски јазик|оодхамски]] преку [[шпански јазик|шпански]] || ''ali ṣona-g'' преку ''Arizonac''<ref>{{нмс|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Arizona |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref> || „Што има мал извор“.<ref name="Bright 2004:47">Bright (2004:47)</ref> |- | {{знаме|Арканзас}}<br>''Arkansas'' || 1796 || [[канзански јазик|канзански]], преку [[мајамско-илинојски јазик|илинојски]] и [[француски јазик|француски]] || ''akaansa'' || Според француското пишување на [[мајамско-илинојски јазик|илинојското]] племенско име ''kką:ze'' (погл. Канзас подолу), што е име кај Мајамците и Илинојците за народот [[Квапо]].<ref name="Bright 2004:47"/><ref name="Rankin">Rankin, Robert. 2005. "Quapaw". In ''Native Languages of the Southeastern United States'', eds. Heather K. Hardy and Janine Scancarelli. Lincoln: University of Nebraska Press, pg. 492</ref><ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568489/Arkansas.html |title=Arkansas |accessdate=2007-02-26 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsyG4Bp?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568489/Arkansas.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref><ref>To appear. "Arkansas" in the Oxford English Dictionary</ref> |- |{{знаме|Вајоминг}}<br>''Wyoming''|| 1877 ||[[мансиски јазик (американски)|мансиски]]||''xwé:wamənk''|| „Кај големата речна рамнина“; името подоцна е пренесено на запад, а првично се однесувало само на долината Вајоминг во Пенсилванија.<ref>Bright (2004:576)</ref> |- |{{знаме|Вашингтон (сојузна држава)}}<br>''Washington''|| 1872 ||[[англиски јазик|англиски]]|| || По [[Џорџ Вашингтон]];<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572009/Washington_(state).html |title=Washington |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt0PgRo?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572009/Washington_(state).html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> чие пак име доаѓа од гратчето Вашингтон (Вошингтон) во грофовијата [[Дарем (грофовија)|Дарем]], од каде потекнува семејството на Џорџ Вашингтон.<ref>{{нмс|url=http://www.burkespeerage.com/articles/america/APF-WASHINGTON-1-FESS-nonsub.aspx|title=Guide to American Presidents: GEORGE WASHINGTON|work=Burke's Peerage and Gentry|accessdate=31 March 2012}}</ref><ref>{{нмс|url=http://www.nationaltrust.org.uk/washington-old-hall|title=Washington Old Hall|work=National Trust|accessdate=31 March 2012}}</ref> Потеклото на топонимот е спорно, но се знае дека води потекло најпрвобитно од [[староанглиски јазик|староанглискиот јазик]]. |- | {{знаме|Вермонт}}<br>''Vermont'' || 1721 || [[француски јазик|француски]] || ''vert'' + ''mont'' || „Зелена планина“; ''vert'' „зелено“ и ''mont'' „планина“; Меѓутоа, треба да се напомене дека на француски ова би гласело ''Mont vert'', бидејќи придавката по правило доаѓа по именката.<ref>{{наведена книга|title=Names on the Land|last=Stewart|first=George|publisher=|year=1945|isbn=978-1590172735|location=|pages=}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573766/Vermont.html |title=Vermont |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt29zA2?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573766/Vermont.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | {{знаме|Вирџинија}}<br>''Virginia'' || 1652 || [[латински јазик|латински]] || || „Земја на девицата“, по англиската кралица [[Елизабета I]], наречена „Девствената Кралица“ (''Virgin Queen'') бидејќи никогаш не се омажила.<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559915/Virginia.html |title=Virginia |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsv6c95?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559915/Virginia.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | {{знаме|Висконсин}}<br>''Wisconsin'' || 1822 || [[мајамско-илинојски јазик|мајамски]] преку [[француски јазик|француски]] || ''Wishkonsing''<ref>{{нмс|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Wisconsin |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref>|| Првично Мескусинг (француски: ''Mescousing''), подоцна станало Уисконсен (''Ouisconsin'').<ref name="Wis">{{нмс |url=http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |url-status=dead |archive-date=2005-10-28 |title=Wisconsin's Name: Where it Came from and What it Means |accessdate=2007-02-25 |publisher=Wisconsin Historical Society}}</ref> Веројатно од [[мајамско-илинојски јазик|мајамскиот]] збор ''Месконсинг'', што значи „се протега црвено“ или „река низ црвено место“.<ref name="Wis" /><ref>McCafferty, Michael. 2003. ''[http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&id=2002552&journal_code=ONO On Wisconsin: The Derivation and Referent of an Old Puzzle in American Placenames]''. Onoma 38: 39–56</ref> Може да биде и од [[оџибвејски јазик|оџибвејскиот]] поим ''miskwasiniing'', „црвено каменливо место“.<ref name="FL" /> |- | {{знаме|Делавер}}<br>''Delaware'' || 1680 || [[француски јазик|француски]] преку [[англиски јазик|англиски]] || ''de la Warr'' || По реката [[Делавер (река)|Делавер]], наречена по лордот Де Ла Вар (веројатно првично од [[нормандски јазик|нормандското]] ''de la guerre'' или ''de la werre'' „воен“).<ref>{{OEtymD|Delaware|accessdate=2007-02-24}}</ref> Лордот де ла Вар бил првиот управник на Џејмстаун.<ref>Guyton, Kathy (2009) U.S. State Names: The Stories of How Our States Were Named (Nederland, Colorado: Mountain Storm Press) p. 90.</ref> |- | {{знаме|Западна Вирџинија}}<br>''West Virginia''|| 1831 ||[[латински јазик|латински]]|| || Западните прекугорски делови на Вирџинија; одделени од дотогашната Вирџинија во [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]]; погл. Вирџинија. |- | {{знаме|Илиноис}}<br>''Illinois'' || 1793 || [[алгонкински јазици|алгонкински]] преку [[француски јазик|француски]] ''Illinois''|| ''ilenweewa'' || Името е [[француски јазик|француска]] [[заемка]] од некој алгонкински јазик (можеби [[мајамско-илинојски јазик|мајамскиот]]) што наводно значи „зборува нормално“ (мајамското ''ilenweewa'',<ref name="kryss">{{нмс |url=http://www.krysstal.com/display_feedback.php?ftype=Borrow&fblock=4 |title=Comments by Michael McCafferty on "Readers' Feedback (page 4)" |accessdate=2007-02-23 |publisher=The KryssTal}}</ref> [[оџибвејски јазик|староотавски]] <ilinoüek>,<ref name="Boneeightone">Bright (2004:181)</ref> праалгонкинското ''*elen-'', „обично“ и ''-we•'', „зборува“),<ref>{{нмс |url=http://dictionary.reference.com/browse/Illinois |title=Illinois |accessdate=2007-02-23 |publisher=Dictionary.com}}</ref> како што се нарекувале Илинојците (''Илинивек'', фр. ''Илиноа'').<ref name="Boneeightone" /> |- | {{знаме|Индијана}}<br>''Indiana'' || 1794 || [[латински јазик|латински]] (најпрвобитно од праиндоирански)|| || „Земја на Индијанците“.<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761565316/Indiana.html#701505888 |title=Indiana |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwswqTYh?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761565316/Indiana.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Имињата Индијанци и Индија доаѓаат, преку [[старогрчки јазик|старогрчкиот]] и [[персиски јазик|персискиот]], од праиндоиранското „синду“ (''*sindhu-'') — од реката [[Инд]].<ref>{{OEtymD|India|accessdate=2011-09-22}}</ref> |- | {{знаме|Јужна Дакота}}<br>''South Dakota'' || 1867 || [[сиуански јазик|сиуански]] || ''dakhóta'' || „Сојузник“ или „пријател“. Погл. Северна Дакота. |- | {{знаме|Јужна Каролина}}<br>''South Carolina'' || 1687 || [[латински јазик|латински]] преку [[англиски јазик|англиски]] (најпрвобитно од [[франкиски јазик|франкиски]]) || ''Carolus'' преку ''Carolana'' || По англискиот крал [[Чарлс I]].<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571763/South_Carolina.html |title=South Carolina |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwszf2rt?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571763/South_Carolina.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Самото англиско име Чарлс доаѓа од [[франкиски јазик|франкиското]] ''karl'', што значи „маж“.<ref name="ReferenceA"/> |- | {{знаме|Јута}}<br>''Utah'' || 1877 || [[западноапачки јазик|западноаоапачки]] преку [[шпански јазик|шпански]] || ''yúdah'' преку ''yuta'' || Англизиран правопис на шпанскиот назив на народот [[Јути]] (''yuta''), кое пак веројатно е заемка од [[западноапачки јазик|западноапачкото]] ''yúdah'', што значи „високо“<ref>1986. "Great Basin", ed. Warren L. d'Azevedo. Vol. 11 of ''Handbook of North American Indians''. Washington, D.C.: Smithsonian Institution. Наведено во: Bright (2004:534)</ref> |- | {{знаме|Калифорнија}}<br>''California'' || 1850 || [[шпански јазик|шпански]]|| непознато || Веројатно според истоимениот измислен остров од романот ''Подвизите на Еспландијан'' на Гарси Родригес де Монталво.<ref>{{нмс |url=http://www.randomhouse.com/wotd/index.pperl?date=20000426 |title=California |accessdate=2006-11-28 |work=Mavens' Word of the Day |date=2000-04-26}}</ref> |- | {{знаме|Канзас}}<br>''Kansas'' || 1832 || [[канзански јазик|канзански]] преку [[француски јазик|француски]] || ''kką:ze'' преку ''Cansez''<ref>{{нмс|url=http://www.kshs.org/publicat/khq/1950/50_2_langsdorf.htm |title=Kansas Historical Quarterly – A Review of Early Navigation on the Kansas River – Kansas Historical Society |publisher=Kshs.org |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref> || Наречена по реката [[Канзас (река)|Канзас]],<ref>{{нмс |title = Kansas history page |url =http://www.netstate.com/states/intro/ks_intro.htm |accessdate = 2006-11-28}}</ref><ref>''The Encyclopedia of Kansas'' (1994) {{ISBN|0-403-09921-8}}</ref> која пак е наречена по племето Канзи.<ref name="Rankin" /> Поимот е поврзан со ветерот.<ref> Connelley, William E. 1918. ''[http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/1918ks/v1/ch10p1.html Indians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211043240/http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/1918ks/v1/ch10p1.html |date=2007-02-11 }} ''. A Standard History of Kansas and Kansans, ch. 10, vol. 1 </ref> |- | {{знаме|Кентаки}}<br>''Kentucky'' || 1728 || [[ирокески јазици|ирокески]] || || Првобитно се однесувало на реката [[Кентаки (река)|Кентаки]]. Во некои извори се вели дека потеклото е нејасно,<ref>{{OEtymD|Kentucky|accessdate=2007-02-25}}</ref><ref>{{нмс|url=http://0-dictionary.oed.com.clicnet4.clic.edu/cgi/entry/50126019 |title=Kentucky |accessdate=2007-02-25 |publisher=Oxford English Dictionary }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> но највеќето го делат мислењето дека значи „(на) ливадата“ или „(на) [[прерија]]та“<ref name="Mithun">Mithun, Marianne. 1999. ''Languages of Native North America''. Cambridge: Cambridge University Press, pg. 312</ref><ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554924/Kentucky.html |title=Kentucky |accessdate=2007-02-25 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsFPWo1?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554924/Kentucky.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> (спор. [[мохавски јазик|мохавското]] ''kenhtà:ke,'' [[сенечки јазик|сенечкото]] ''gëdá’geh''; фонемски: {{МФА|/kẽtaʔkeh/}}), „во полето“).<ref>Bright (2004:213)</ref> |- | {{знаме|Колорадо}}<br>''Colorado'' || 1743 || [[шпански јазик|шпански]] || ''colorado'' || По реката [[Колорадо (река)|Колорадо]], а со значење „румена“ или „црвена“,<ref>{{нмс |url=http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=Colorado |title=Colorado |accessdate=2007-02-24 |publisher=Wordreference.com}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557361/Colorado.html |title=Colorado |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwstp8Kd?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557361/Colorado.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | {{знаме|Конектикат}}<br>''Connecticut'' || 1675 || [[источноалгонкински јазици|источноалгонкински]] || ''quinnitukqut'' || Од некој источноалгонкински јазик од југот на Нова Англија (можеби махикански), со значење „кај долгата плимна река“, т.е. реката [[Конектикат (река)|Конектикат]].<ref>{{OEtymD|Connecticut|accessdate=2006-11-28}}</ref><ref name="Campbell">Campbell, Lyle. 1997. ''American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America''. Oxford: Oxford University Press, pg. 11</ref> Етимолошки потекнува од праисточноалгонкинското ''*kwən-'', „долг“; ''*-əhtəkw'', „плимна река“; и [[локатив]]ната наставка ''*-ənk'').<ref>Afable, Patricia O. and Madison S. Beeler (1996). "Place Names", in "Languages", ed. Ives Goddard. Vol. 17 of ''Handbook of North American Indians'', ed. William C. Sturtevant. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, pg. 193</ref> |- | {{знаме|Луизијана}}<br>''Louisiana'' || 1787 || [[француски јазик|француски]] (најпрвобитно од [[франкиски јазик|франкиски]]) || ''Louisiane'' || По францускиот крал [[Луј XIV]].<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761560280/Louisiana.html |title=Louisiana |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Encyclopedia Online 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsvikTd?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761560280/Louisiana.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Самото име Луј (''Louis'') доаѓа Хлодовик, од [[франкиски јазик|франкиското]] ''hluda'' „прочуен“ или „гласен“ + ''wiga'' „војна“.<ref>{{OEtymD|Louis|accessdate=2011-09-22}}</ref> |- | {{знаме|Масачусетс}} <br>''Massachusetts'' || 1665 || [[алгонкински јазици|алгонкински]] || ''muswach8sut'' || Множина од ''muswach8sut'', што значи „кај големиот рид“, што се однесува на Големиот Син Рид на границата меѓу градовите Милтон и Кантон<ref name="Camp">Salwen, Bert, 1978. ''Indians of Southern New England and Long Island: Early Period''. In "Northeast", ed. Bruce G. Trigger. Vol. 15 of "Handbook of North American Indians", ed. William C. Sturtevant, стр. 160–176. Washington D.C.: Smithsonian Institution</ref> (спор. [[нрагансетски јазик|нарагансетското]] име ''Massachusêuck'').<ref name="Camp" /> |- | rowspan=3|{{знаме|Мејн}}<br>''Maine'' || rowspan="3" | 1729 || [[англиски јазик|англиски]] || ''main'' || Од англискиот поим ''mainland'' „копно“, наспроти крајбрежните острови.<ref>Или пак како кратенка од ''MAssachusetts In North-East'' („Масачусетс во североистокот“), кога територијата на Мејн била во состав на Масачусетс (до 1820 г.).</ref><ref>{{нмс |url=http://www.maine.gov/msl/services/reference/meorigin.htm |title=Origin of Maine's Name |accessdate=2006-11-28 |publisher=Maine State Library |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061124144408/http://www.maine.gov/msl/services/reference/meorigin.htm |archivedate = 2006-11-24}}</ref> |- || [[француски јазик|француски]] || || По [[Франција|француската]] покраина [[Мен (покраина)|Мен]] (фран. ''Maine'').<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577633/Maine.html |title=Maine |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwqjKIkt?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577633/Maine.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> |- || [[англиски јазик|англиски]] || || Во поново време тековна е и претпоставката дека е наречена по селото Бродмејн (''Broadmayne'') во Англија, семеен посед на Фердинандо Горџес, основач на колонијата.<ref name="Guyton, Kathy 2009 стр. 127-136"/><ref>{{нмс|url=http://anc.rootsweb.com/learn/library/article.aspx?article=5368 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715202726/http://anc.rootsweb.com/learn/library/article.aspx?article=5368 |url-status=dead |archive-date=2011-07-15 |title=Who Really Named Maine? |accessdate=2010-05-07 |work=rootsweb }}</ref> |- | {{знаме|Мериленд}}<br>''Maryland'' || 1691 || [[англиски јазик|англиски]] (најпрвобитно од [[хебрејски јазик|хебрејски]]) || ''Миријам'' || По кралицата [[Хенриета Марија]], сопруга на англискиот крал [[Чарлс I]].<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570698/Maryland.html |title=Maryland |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsyw5Gi?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570698/Maryland.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Името ''Марија'' (анг. ''Mary'') изворно на [[хебрејски јазик|хебрејски]] значи „чемер“ или „бунтовност“, но може и од [[египетски јазик|староегипетскиот]] поим за „сакана“ или „љубов“.<ref>{{нмс |url=http://www.behindthename.com/php/view.php?name=georgia |title=Mary |accessdate=2011-09-22 |publisher=Behindthename.com}}</ref> |- | {{знаме|Минесота}}<br>''Minnesota'' || 1821 || [[дакотски јазик|дакотски]] || ''mnisota'' || „Матна вода“ — реката [[Минесота (река)|Минесота]].<ref name="Campbell" /><ref>{{OEtymD|Minnesota|accessdate=2007-02-25}}</ref> |- | {{знаме|Мисисипи}}<br>''Mississippi'' || 1800 || [[оџибвејски јазик|оџибвејски]] преку [[француски јазик|француски]] || ''misi-ziibi'' || „Голема река“ — реката [[Мисисипи (река)|Мисисипи]].<ref name="FL"/><ref>{{нмс |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/m/m0343500.html |title=Mississippi |accessdate=2007-03-06 |work=American Heritage Dictionary |publisher=Yourdictionary.com |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070220085858/http://www.yourdictionary.com/ahd/m/m0343500.html |archivedate = 2007-02-20}}</ref> |- | {{знаме|Мисури}}<br>''Missouri'' || 1805 || [[мајамско-илинојски јазик|илинојски]] || ''mihsoori'' || „Издлабен чун“. Племето Мисури било познато меѓу Илинојците по нивните издлабени чунови, и ги нарекувале ''wimihsoorita'', „чунари“.<ref>McCafferty, Michael. 2004. ''[http://muse.jhu.edu/journals/american_speech/v079/79.1mccafferty.html Correction: Etymology of Missouri]''. American Speech, 79.1:32</ref> |- | {{знаме|Мичиген}}<br>''Michigan'' || 1811 || [[оџибвејски јазик|оџибвејски]] преку [[француски јазик|француски]] || ''mishigami'' || „Голема вода“ или „големо езеро“<ref name="FL">{{нмс |url=http://www.freelang.net/dictionary/ojibwe.html |title=Freelang Ojibwe Dictionary |publisher=Freelang.net}}</ref><ref>{{нмс |url=http://www.michigan.gov/documents/hal_lm_MiB_156795_7.pdf |title=Michigan in Brief: Information About the State of Michigan |accessdate=2006-11-28 |format=PDF |publisher=Michigan.gov}}</ref> (на староалгонкински: ''*meshi-gami'').<ref>{{нмс|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Michigan |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref> |- | {{знаме|Монтана}}<br>''Montana'' || 1860 || [[шпански јазик|шпански]] || ''montaña'' || „Планина“.<ref>{{нмс |url=http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=monta%F1a&v=js |title=Montaña |accessdate=2007-01-24 |publisher=Wordreference.com }}{{Мртва_врска|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{знаме|Небраска}}<br>''Nebraska'' || 1847 || [[чиверски јазик|чиверски]] || ''ñįbraske'' || „Рамна вода“; по рамничарската река [[Плат (река)|Плат]] (порано наречена ''Небраска'') која, кога ќе се поплавела, рамномерно го прекривала целото подрачје со вода.<ref name="Sioux">{{нмс |url=http://spot.colorado.edu/~koontz/faq/etymology.htm |title=Etymology |accessdate=2006-11-28 |author=Koontz, John |work=Siouan Languages}}</ref> |- | {{знаме|Невада}}<br>''Nevada'' || 1845 || [[шпански јазик|шпански]] || ''nevado'' || „Снежно“,<ref>{{нмс |url=http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=nevada |title=Nevada |accessdate=2007-02-24 |publisher=Wordreference.com |archive-date=2007-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225103913/http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=nevada |url-status=dead }}</ref> според венецот [[Сиера Невада (САД)|Сиера Невада]] („снежни планини“). |- | {{знаме|Ново Мексико}}<br>''New Mexico'' || 1859 || [[ацтечки јазик|ацтечки]] (наватл) преку [[шпански јазик|шпански]] || ''Mēxihco'' преку ''Nuevo México'' || Превод од шпанското ''Nuevo México''.<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572098/New_Mexico.html |title=New Mexico |accessdate=2007-02-25 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt0xwoJ?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572098/New_Mexico.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Името Мексико доаѓа од ацтечкото ''Mēxihca'' (Мешико, [{{МФА|meːˈʃiʔko}}]) — ацтечкиот народ кој го основал градот Теночтитлан.<ref>Campbell, Lyle. 1997. ''American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America''. Oxford: Oxford University Press, pg. 378</ref><ref>{{нмс |url=http://nahuatl.info/lesson1.htm |title=Nahuatl Pronunciation Lesson 1 |accessdate=2007-02-25 |date=2005-07-07 |work=Nahuatl Tlahtolkalli |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070723094557/http://nahuatl.info/lesson1.htm |archivedate=2007-07-23 |df= }}</ref> Буквалното значење е непознато; постојат разни претпоставки, како на пр. дека доаѓа од богот [[Мецтли]].<ref>Guyton, Kathy (2009) U.S. State Names: The Stories of How Our States Were Named (Nederland, Colorado: Mountain Storm Press) p. 312.</ref> |- | {{знаме|Њу Хемпшир}}<br>''New Hampshire'' || 1692 || [[англиски јазик|англиски]] (најпрвобитно од [[староанглиски јазик|староанглиски]])|| || По грофовијата [[Хемпшир]] во Англија<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577742/New_Hampshire.html |title=New Hampshire |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt3Q709?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761577742/New_Hampshire.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> која пак е наречена по Хамтун (''Hamtun'') — првобитното име на градот [[Саутхемптон]], кое од староанглиски би се превело како „селско гратче“. |- | {{знаме|Њу Џерси}}<br>''New Jersey'' || 1669 || [[француски јазик|француски]] (најпрвобитно од [[старонордиски јазик|старонордиски]]) || || По [[Џерси]]<ref name=encarta>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559873/New_Jersey.html |title=New Jersey |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsuNvS8?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559873/New_Jersey.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> (најголемиот од британските [[Каналски Острови]]), родно место на Жорж де Картере, еден од основачите на колонијата.<ref name=encarta/> Државата е основана под името Нова Кесарија (''New Caeserea'') бидејќи се сметало дека островот Џерси се нарекувал Кесарија во римско време.<ref>{{нмс |url=http://avalon.law.yale.edu/17th_century/nj01.asp |title=The Duke of York's Release to John Lord Berkeley, and Sir George Carteret, 24th of June, 1664 |accessdate=2011-09-22 |publisher=avalon.law.yale.edu}}</ref><ref>{{нмс |url=http://westjersey.org/wjh_nova.htm |title=So what's all this stuff about Nova Caesarea?? |accessdate=2011-09-22 |publisher=avalon.law.yale.edu}}</ref> Името „Џерси“ најверојатно доаѓа од [[старонордиски јазик|нордиското]] ''Geirrs ey'', што значи „Геиров остров“.<ref>{{OEtymD|jersey|accessdate=2006-10-07}}</ref> |- | {{знаме|Њујорк (сојузна држава)}}<br>''New York'' || 1680 || [[англиски јазик|англиски]] || || По тогашниот војвода од Јорк (подоцна крал [[Јаков II (Англија)|Јаков II]]). Именуван од тогашниот крал [[Чарлс II]], брат на Јаков II.<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761552683/New_York.html |title=New York |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsseh2L?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761552683/New_York.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Самиот топоним Јорк најпрвобитно доаѓа од латинското име на градот ''Eboracum'' (преку [[староанглиски јазик|староанглиското]] ''Eoforwic'', а потоа [[старонордиски јазик|старонордиското]] ''Jórvík''), за што се претпоставува дека е заемка од [[британски јазици|британскиот]] (келтски) поим ''*eborakon'', со значење „имот со [[тиса]]“.<ref>{{OEtymD|York|accessdate=2010-07-02}}</ref>. |- | {{знаме|Оклахома}}<br>''Oklahoma'' || 1842 || [[чоктовски јазик|чоктовски]] || ''okla'' + ''homa'' || Со слободен превод „индијанска територија“; на чоктовски, ''okla'' значи „народ“ или „племе“, а ''homa-'' значи „црвен“, т.е. „Црвен народ“.<ref name="Campbell" /><ref>{{нмс |url=http://hello-oklahoma.benjaminbruce.us/choctaw.htm |title=Halito Okla Homma! (Chahta Anumpa – Choctaw Language) |accessdate=2007-01-24 |author=Bruce, Benjamin |year=2003 |work=Hello Oklahoma! |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070316025103/http://hello-oklahoma.benjaminbruce.us/choctaw.htm |archivedate=2007-03-16 |df= }}</ref> |- | {{знаме|Орегон}}<br>''Oregon'' || 1860 || непознато || спорно || Спорно значење. Првпат применето од мајорот Роберт Роџерс во писмена молба до кралот [[Џорџ III]].<ref>{{нмс |url=http://www.oregonlink.com/namingoforegon.html |title=The History of Naming Oregon |accessdate=2007-01-22 |publisher=Salem Oregon Community Guide |archive-date=2007-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070116234824/http://oregonlink.com/namingoforegon.html |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Охајо}}<br>''Ohio'' || 1785 || [[сенечки јазик|сенечки]] преку [[француски јазик|француски]] || ''ohi:yo’''<ref>{{OEtymD|Ohio|accessdate=2010-02-15}}</ref>|| „Поточиште“.<ref name="Mithun" /> Освен на реката [[Охајо (река)|Охајо]], поимот тогаш се однесувал и на нејзиниот водотечен претходник — реката [[Алегени (река)|Алегени]].<ref>{{нмс|url=http://americanindianstudies.osu.edu/ohio.cfm |title=Native Ohio |accessdate=2007-02-25 |work=American Indian Studies |publisher=Ohio State University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070202230727/http://americanindianstudies.osu.edu/ohio.cfm |archivedate=2007-02-02 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | {{знаме|Пенсилванија}}<br>''Pennsylvania'' || 1650 || [[велшки јазик|велшки]] и[[латински јазик|латински]] || ''Penn'' + ''silvania'' || „Пенови Шуми“, по британскиот адмирал Вилијам Пен, татко на истоимениот [[Вилијам Пен]], основач на колонијата.<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555992/Pennsylvania.html |title=Pennsylvania |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwstEoJs?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555992/Pennsylvania.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Ова е единствената сојузна држава наречена по нејзиниот основач.<ref>{{наведена книга|last=Staples|first=Hamilton Barclay|title=Origin of the names of the states of the Union|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015026994254;view=1up;seq=19|year=1882|publisher=Press of C. Hamilton|location=Worcester, MA|page=9}}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Самото име Пен (''Penn'') значи „глава“ на [[велшки јазик|велшки]].<ref>{{нмс|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Pennsylvania |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref> |- | rowspan=2 | {{знаме|Род Ајленд}}<br>''Rhode Island'' || rowspan="2" | 1680 || [[холандски јазик|холандски]] || ''roodt eylandt'' || „Црвен остров“ — островот Аквиднек.<ref name="RI">{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572815/Rhode_Island.html |title=Rhode Island |accessdate=2007-02-25 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt1Wnpd?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572815/Rhode_Island.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> На денешен холандски би гласело ''rood eiland''. |- || [[старогрчки јазик|старогрчки]] || ῾Ρόδος || Поради сличноста со [[остров]]от [[Родос]] во [[Егејско Море|Егејското Море]].<ref name="RI" /> |- | {{знаме|Северна Дакота}}<br>''North Dakota'' || 1867 || [[сиуански јазик|сиуански]] || ''dakhóta'' || „Сојузник“ или „пријател“,<ref name="Sioux" /> по племето [[Дакота]].<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574738/North_Dakota.html |title=North Dakota |accessdate=2007-02-25 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwt2hc0L?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761574738/North_Dakota.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | {{знаме|Северна Каролина}}<br>''North Carolina'' || 1686 || [[латински јазик|латински]] преку [[англиски јазик|англиски]] (најпрвобитно од [[франкиски јазик|франкиски]])|| ''Carolus'' преку ''Carolana'' || По англискиот крал [[Чарлс I]].<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568046/North_Carolina.html |title=North Carolina |accessdate=2007-02-24 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwsxgJWu?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568046/North_Carolina.html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> Самото англиско име Чарлс доаѓа од [[франкиски јазик|франкиското]] ''karl'', што значи „маж“.<ref name="ReferenceA">{{OEtymD|Charles|accessdate=2011-09-22}}</ref> |- | {{знаме|Тексас}}<br>''Texas'' || 1827 || [[кадовски јазик|кадовски]] преку [[шпански јазик|шпански]] || ''táyshaʔ'' преку ''Tejas'' || „Пријател“.<ref>{{OEtymD|Texas|accessdate=2007-02-25}}</ref> Општ меѓусебен назив меѓу сродните кадовски племиња, разликувајќи се од тие што биле туѓи и непријателски. Името влегло во [[шпански јазик|шпанскиот]] како ''texa'' (множ. ''texas''), и се однесувало на народот Набедаче (а подоцна сите членови на народот Кадо). |- | {{знаме|Тенеси}}<br>''Tennessee'' || 1747 || [[черокиски јазик|черокиски]] || ᏔᎾᏏ ''танаси'' || Танаси (на [[черокиски јазик|черокиски]]: ᏔᎾᏏ) е име на некогашно [[чероки]]ско село;<ref>{{наведена енциклопедија |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561000/Tennessee_(state).html |title=Tennessee |accessdate=2007-02-25 |work=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwswIkTT?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561000/Tennessee_(state).html |archivedate=2009-11-01 |url-status=dead |df= }}</ref> значењето е непознато.<ref>Mooney, James. 1900(1995). ''Myths of the Cherokee'', pg. 534</ref> |- | {{знаме|Флорида}}<br>''Florida'' || 1513 || [[шпански јазик|шпански]] || ''(pascua) florida'' || „[[Цветници]]“<ref>{{нмс |url=http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=florida |title=Florida |accessdate=2007-02-23 |publisher=Wordreference.com}}</ref> Поради нејзиното откривање на тој празник.<ref>{{нмс|url=http://www.reference.com/browse/columbia/Florida |title=Florida |accessdate=2007-02-23 |year=2004 |work=The Columbia Electronic Encyclopedia |publisher=Columbia University Press |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629200017/http://www.reference.com/browse/columbia/Florida |archivedate=2011-06-29 |df= }}</ref> |- | rowspan=2|{{знаме|Хаваи}}<br>''Hawaii'' || rowspan="2" | 1879 || rowspan=2|[[хавајски јазик|хавајски]] || rowspan=2|''Hawaiʻi'' || Од [[Хаваики]], легендарната прататковина на [[Полинезија|полинезиските]] народи.<ref>Crowley, Terry. 1992. ''An Introduction to Historical Linguistics''. Oxford: Oxford University Press, pg. 289</ref> Се смета дека Хаваики значи „место на боговите“.<ref>{{нмс|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Hawaii |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2012-08-15}}</ref> |- || По Хаваи-илоа (''Hawaiʻiloa''), легендарниот откривач на [[Хавајски Острови|Хавајските Острови]].<ref>{{нмс |url=http://www.hawaiischoolreports.com/symbols/origins.htm |title=Origins of Hawaii's Names |accessdate=2007-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061230195509/http://www.hawaiischoolreports.com/symbols/origins.htm |archivedate=2006-12-30 |df= }}</ref> |- | {{знаме|Џорџија}}<br>''Georgia'' || 1674 || [[латински јазик|латински]] преку [[англиски јазик|англиски]] (најпрвобитно од [[старогрчки јазик|старогрчки]])|| ''Ѓорѓи'' || По британскиот крал [[Џорџ II]].<ref>{{OEtymD|Georgia|accessdate=2007-02-24}}</ref><ref>{{нмс |url=http://www.behindthename.com/php/view.php?name=georgia |title=Georgia |accessdate=2007-02-24 |publisher=Behindthename.com}}</ref> Воедно е наречен и по [[Свети Ѓорѓи]], чие пак име доаѓа од [[старогрчки јазик|старогрчкиот]] поим ''георгос'' - „земјоделец“, од ''ге(о)'' „земја“ + ''ергон'' „работа“.<ref>{{OEtymD|George|accessdate=2011-09-22}}</ref> |} ==Имиња на териториите== {| class="wikitable sortable" |- " ! Округ/територија !! Првпат посведочено !! Изворен јазик !! Изворни зборови !! Значење и белешки |- | {{знаме|Американска Самоа}}<br>''American Samoa'' || || [[самоански јазик|самоански]] || ''Amerika Sāmoa'' || „Самоа“ има нејасно потекло; „Американска“ од [[Америго Веспучи]]. |- |{{знаме|Американски Девствени Острови}}<br>''U.S. Virgin Islands''|| ||[[шпански јазик|шпански]]||''Islas Virgenes''|| Наречени од [[Кристофер Колумбо]] по [[Света Урсула]] и нејзините 11.000 девици.<ref>http://www.vinow.com/general_usvi/history/ ''Virgin Islands History.'' Vinow.com. {{конс|30 јануари 2018}}</ref> |- |{{знаме|Гуам}}<br>''Guam''|| ||[[чаморски јазик|чаморски]]||''Guåhån''|| „Гуахан“ (''Guåhån'') на [[чаморски јазик|чаморски]] значи „она што имаме“.<ref>https://www.etymonline.com/word/Guam Etymoline.com. Guam. {{конс|30 јануари 2018}}.</ref> |- |{{знаме|Округ Колумбија}}<br>''District of Columbia'' || 1738 || [[латински јазик|латински]] || || Наречен по [[Кристофер Колумбо]]. |- |{{знаме|Порторико}}<br>''Puerto Rico'' || || [[шпански јазик|шпански]] || ''Puerto Rico'' || Значи „богато пристаниште“.<ref>http://www.definitions.net/definition/puerto%20rico Puerto Rico. Definitions.net. {{конс|30 јануари 2018}}.</ref> |- |{{знаме|Северни Маријански Острови}}<br>''Northern Mariana Islands''|| || [[шпански јазик|шпански]]||''Islas Marianas''|| Верижната група [[Маријански Острови]] наречена по шпанската кралица [[Маријана Австриска]].<ref>http://www.uog.edu/sites/default/files/atienza_mariana-islands-history-story.pdf{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''A Mariana Islands History Story.'' {{конс|30 јануари 2018}}.</ref> |} == Поврзано == * [[Топонимија]] * [[Географија на САД]] * [[Американски староседелски јазици]] == Литература == * Bright, William (2004). ''Native American Placenames of the United States''. Norman: University of Oklahoma Press. * Guyton, Kathy (2009) U.S. State Names: The Stories of How Our States Were Named (Nederland, Colorado: Mountain Storm Press) == Наводи == {{наводи|30em}} [[Категорија:Потекло на географски имиња|Сојузни држави на САД]] [[Категорија:Сојузни држави на САД| Потекло на имињата]] [[Категорија:Списоци за САД]] 1a3kexxl3xszuvpxtjs039gc4h1nsqb 0 1230343 5586766 4977624 2026-07-03T17:50:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586766 wikitext text/x-wiki {{Медицинско предупредување}} {{Infobox medical condition (new) | name = Пролив | synonyms = Дијареја, дрскавица | image = Multiple rotavirus particles.jpg | caption = Електронска микрографија на [[ротавирус]], причината за скоро 40% од хоспитилизациите од дијареја кај деца под пет години<ref name=WHO2010a>{{Наведена мрежна страница |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |title=whqlibdoc.who.int |work=[[World Health Organization]] |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108051648/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |archive-date=8 November 2010 }}</ref> | field = [[Инфективна болест]], [[гастроентерологија]] | symptoms = Чести столици, [[дехидратација]]<ref name=WHO2013>{{Наведена мрежна страница|title=Diarrhoeal disease Fact sheet N°330|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs330/en/|website=World Health Organization|access-date=9 July 2014|date=April 2013|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717205014/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs330/en/|archive-date=17 July 2014}}</ref> | onset = | duration = | causes = вообичаено инфекција (вирусна, бактерискаа, паразитска)<ref name=WHO2013/> | risks = заразена храна или вода<ref name=WHO2013/> | diagnosis = | differential = | prevention = миење раце, вакцинација од ротавирус, [[доење]]<ref name=WHO2013/> | treatment = орален рехидрациски раствор, додаток цинк<ref name=WHO2013/> | medication = | frequency = ≈2,4 милијарди (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{Наведено списание | author = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> | deaths = 1,3 милиони(2015)<ref name=GBD2015De>{{Наведено списание | author = GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 }}</ref> }} '''Пролив''', '''дрскавица'''<ref>{{ДРМЈ|дрскавица}}</ref> или '''дијареја'''<ref>{{ДРМЈ|дијареја}}</ref> — зачестено празнење на [[дебело црево|цревата]] во вид на ретка, слузава [[столица]].<ref>{{ДРМЈ|пролив}}</ref> Проливот претставува абнормално брзо движење на фекалните материи низ [[дебело црево|дебелото црево]],<ref name="r4">Arthur C. Guyton M.D, John E. Hall Ph.D: ''Медицинска физиологија'', IX издање ("Савремена администрација“ Београд, 1999.)</ref> што за последица има зголемување на содржината на течностите или волументо на цревната содржина <ref name="dok">Прим др Споменка Чучак: ''Дијареја - симптом различитих болести''</ref> и зачестено вршење нужда со водникави столици со различен степен на [[вискозност]].<ref name="forum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.x3mforum.com/smf/index.php?topic=6690.50;wap2|title=Најчешћи симптоми и обољења|accessdate=|last=|first=|others=|date=|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924224136/http://www.x3mforum.com/smf/index.php?topic=6690.50;wap2|archive-date=24 септември 2008|url-status=dead}}</ref> Исфрлената цревна содржина понекогаш може да содржи примеси на [[крв]], [[гној]] и други материи. Пред самото настапување на оваа состојба доаѓа до изразена перисталтика (цревни движења), што неретко е проследено со болни грчеви. Дијарејата може да биде акутна (кога настапува изненадно, кратко трае и проаѓа без последици) или хронична (кога трае по неколку недели или месеци).<ref name="forum"/> Во случаите на сериозна [[неисхранетост]] оваа состојба може да предизвика и [[смрт]], што особено често се случува во неразвиените земји. == Етиологија и клиничка слика == Дијарејата ја предизвикуваат различни [[етиологија|етиолошки]] фактори, меѓу кои посебно се издвојуваат [[вирус]]ните инфекции, [[паразит]]ите и [[бактерија|бактериските]] токсини.<ref name="e1">[http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID36827 Wilson ME (2005). "Diarrhea in nontravelers: risk and etiology". Clin. Infect. Dis. 41 Suppl 8: S541–6.]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Освен тоа, меѓу честите причинители се вбројуваат: запаление на цревата, [[колера]], [[дизентерија]], стомачен [[тифус]], [[Грејвс-Базедовлева болест|Грејвсова болест]], [[улцерозен колитис]], [[Кронова болест]], [[ботулизам]], нарушувања на лачењето [[хормони]] на [[штитна жлезда|штитната жлезда]], преголемо консумирање [[алкохол]], труење со [[храна]], контраиндикации при земање [[лек]]ови, [[стомачен грип]], [[страхв]], емотивна возбуда итн.<ref name="forum"/> Сите овие фактори предизвикуваат дијареја преку четири различни механизми: * зголемување на осмотскиот притисок, * зголемување на секрецијата, * инфламаторни процеси и * смалување на времето на апсорпција.<ref name="dok"/> === Осмотска дијареја === Осмотската дијареја настанува заради задржување на осмотски активни супстанци (хидросолубилни состојки) во цревата, кои во себе ја врзуваат [[вода]]та. Се јавува кај нетолеранција на [[шеќер]]и (посебно на [[лактоза]] - млечен шеќер), при употреба на слабоапсорбирачки соли во вид на лаксативи и антациди (како на пр. магнезиум-сулфат и натриум-фосфат), внесување одредени органски киселини (винска, јаболкова, лимонска), користење [[вештачки засладувачи]] (манитол, сорбитол) и слично. Заради акумулацијана хидросолубилни состојки расте осмотскиот градиен спрема луменот на цревото, па водата од вонклеточните простори преминува во луменот и доаѓа до растегнување на цревните ѕидови. Ова ја забрзува перисталтиката и го скратува времето на задржување на фекални материи во цревата.<ref name="dok"/><ref name="far">{{Наведена мрежна страница |url=http://farmaceuti.com/tekstovi/?p=50 |title=Дијареја |accessdate= |last= |first= |others= |date= |work= |publisher= |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011090432/http://farmaceuti.com/tekstovi/?p=50 |url-status=dead }}</ref> === Секретна дијареја === Секретната дијареја настанува како последица на зголемување на активното или пасивното лачење електролити и други материи во [[тенко црево|тенкото]] и [[дебело црево|дебелото црево]]. Стимулатори на секреција може да бидат: ентеротоксини на [[бактерија|бактерии]] ([[Vibrio cholerae]], [[Shigela]], [[Ешерихија коли|Escherichia coli]]), ентеропатогени [[вирус]]и, жолчни соли, неапсорбирани масти од храната, некои видови [[лек]]ови, гастроинтестинални хормони (гастрин, вазоинтестинален пептид, калцитонин, серотонин), оштетувања на цревниот ѕид, итн. Овој вид дијареја се јавува десет пати почесто кај [[жена|жените]] отколку кај [[маж]]ите, и тоа особено кај лицата постари од 60 години. Обично поминува без други симптоми, но може да се јави [[мачнина]], [[повраќање]], абдоминална болка, надуеност на мевот и губење тежина.<ref name="dok"/><ref name="far"/> === Воспалителна дијареја === Ексудативна или воспалителна дијареја се јавува во случај на заболување на цревната слузница (регионален [[Гастроентеритис|ентеритис]], [[улцерозен колитис]], [[псевдомембранозен колитис]], [[туберкулоза]], [[лимфом]], [[тумор]]и, итн.), што доведува до инфламација на слузокожата и појава на улцерација или тумефакција (оток). Последица на овие патолошки збивања е појава на крвна плазма, серумски белковини, крв, слуз и други материи во цревната содржина, што значително ја зголемува количината на течноста во столицата. Појавата на патолошки процеси на слузницата на [[ректум]]от (завршниот дел на [[систем за варење|дигестивниот тракт]]) предизвикува зачестена [[дефекација]], бидејќи променетатата ректална слузница е поосетлива на растегање на цревниот лумен.<ref name="dok"/><ref name="far"/> === Смалено време на апсорпција === Смалување на времето на апсорпција настанува кога фекалните материи не се доволно време во контакт со соодветната апсорпциска површина на дигестивниот тракт. Последица на ова е зголемување на количината на течност во цревната содржина. Фактори кои ја предизвикуваат оваа состојба се: ресекција на [[желудник]]от, [[тенко црево|тенкото]] или [[дебело црево|дебелото црево]], пилоропластика, ваготомија, употреба на одредени медикаменти (антациди и лаксативи кои содржат соли на [[магнезиум]]), хуморални агенси кои го забрзуваат протокот на фекални материи со стимулација на [[мазно мускулно ткиво|мазните мускули]] во ѕидот на цревата.<ref name="dok"/> === Малапсорпција === Малапсорпција (лоша апсорпција) предизвикува дијареја преку осмотски и секрециски механизми. Во првиот случај, таа настанува како последица на внесување храна богата со неапсорптивни хидросолубилни состојки со мала молекуларна тежина, додека поедини липиди делуваат како стимулатори на секреција и предизвикуваат секрециска дијареја. Дијарејата поврза за малапсорпцијата може да се развие и кога транспортот на цревната содржина е продолжен и доаѓа до размножување на бактериите во тенкото црево. Најчести фактори кои предизвикуваат ваков вид дијареја се: [[целијачна болест]] (интолеранција на глутен од брашно), малапсорпција на [[фруктоза]] (овошен шеќер), [[пернициозна анемија]], смалена секреција на [[панкреаса]]от (во случјај на цистична фиброза или панкреатитис), [[радијална фиброза]], [[хемотерапија]] итн.<ref name="dok"/> === Моторна дијареја === Моторна или моталитетна дијареја настанува заради забрзување на перисталтиката (моторната активност) на тенкото и дебелото црево. Најчесто се јавува заради лачење активни супстанци како вазоинтестиналниот пептид, серотонин и калцитонин или како последица на нарушување во активностите на [[автономен нервен систем|автономниот нервен систем]] (посебно на парасимпатикусот).<ref name="dok"/><ref name="far"/> === Психогена дијареја === Психогена или емоционална дијареја настанува во моменти на зголемена нервна напнатост, кога снажна стимулација на парасимпатичниот нервен систем предизвикува зголемување и на моталитетот и на секрецијата на завршниот дел на дебелото црево.<ref name="r4"/> === Парадоксална дијареја === Парадоксална дијареја настанува околу стврднати фекални маси кај деца и болни со ментално нарушување.<ref name="dok"/> == Компликации == Во текот на дијарејата може да дојде до губење на течности и појава на дехидратација, електролитен дисбаланс и васкуларен колапс. Колапс може особено брзо да се развие кај деца, постари и ментално ретардирани лица, како и кај пациенти со тешки облици на дијареја каква што се сретнува кај [[колера]]та. Губењето бикарбонати може да предизвика метаболичка ацидоза, а хипомагнеземија појава на мускулна тетанија.<ref name="dok"/> == Дијагноза == Точна [[дијагностика|дијагноза]] се поставува на основа [[анамнеза]], клинички преглед, лабораториска анализа на електролитите, микро- и макроскопски преглед на столицата и додатни дијагностички постапки: ректоскопија, сигмоидоскопија, биопсија на ректалната слузница (заради патохистолошки преглед), рендгенографија и евентуално функционален преглед на панкреасот (одредување на панкреасните ензими и панкреатографија).<ref name="dok"/> == Лечење == [[Терапија]]та за дијареја е главно симптоматска. Основата на терапијата е надоместување на вода и електролити, која во случаите на тешка дијареја се спроведува парентерално. Како [[антидијароици]] може да се користат разни [[атсорбенс]]и (на пр. [[магнезиум-алуминиум-силикат]]) кои ги врзуваат евентуално присутните бактерии, токсини или разградни производи. [[Опиоид]]ните лекови со слабо изразено централно дејство ([[лоперамид]], [[дифеноксилат]]) како и [[кодеин]] ефикасно ги отстрануваат симптомите на дијареја, но нивната примена примена не се препорачува кај фебрилни пациенти како и кога се сомнева на инфективна етиологија на дијарејата бидејќи може да го продолжат времето на закрепнување. [[Бизмут-супсалицилат]] исто така може да биде корисен при симптоматската терапија. Примена на [[октреоид]]и и други аналога [[соматостатин]]а главно е резервирана за тешки облици на дијареја кои се јавуваат заради присуство на одредени тумори на панкреасот или н невроендокрини тумори. Кај тешки и долготрајни дијареи со познат предизвикувач, се спроведува терапија со [[антибиотик|антибиотици]].<ref name="dok"/> == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Medical condition classification and resources | DiseasesDB = 3742 | ICD10 = {{ICD10|A|09||a|00}}, {{ICD10|K|59|1|k|55}} | ICD9 = {{ICD9|787.91}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003126 | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 583 | MeshID = D003967 }} {{Ризница-врска|Diarrhea}} {{Портал|Медицина}} [[Категорија:Дијареја]] [[Категорија:Цревни болести]] [[Категорија:Симптоми]] [[Категорија:Санитација]] 4o82g47lr68toqbmoaj2noywu4nvp19 0 1230449 5586985 5518326 2026-07-04T09:59:52Z Gurther 105215 5586985 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Хајан Селмани | портрет = | px = | занимање = претприемач, стопанственик | опис = | роден-дата = {{роден на|5|ноември|1985}} | роден-место = {{роден во|Велебрдо}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2019|9|17|1985|11|5}} | починал-место = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = }} '''Хајан Селмани - Кајче''' ([[Велебрдо]], [[5 ноември]] [[1985]] - [[Скопје]], [[17 септември]] [[2019]]) — [[Македонија|македонски]] [[Претприемништво|претприемач]] и стопанственик. == Животопис == Хајан Селмани е роден во долнореканското село [[Велебрдо]] на 5 ноември 1985 година. Високо образование стекнал од областа на информатиката на [[Универзитет на Југоисточна Европа|Универзитетот на Југоисточна Европа]], каде што дипломирал во 2008 и магистрирал во 2010 година. Во 2011 година бил одликуван со признанието [[Мајкрософт МВП]].<ref>„[https://mvp.microsoft.com/en-us/PublicProfile/4033474?fullName=hajan%20selmani Hajan Selmani]“. ''Microsoft MVP''.</ref> Во март 2013 година го основал претпријатието за изработка и инженерство на [[програмска опрема]] [[Хаселт]].<ref>„[https://www.it.mk/indeks-haselt-kompanijata-inovator-na-tehnologii-koi-spojuvaat-poveke-od-samo-softverski-reshenija/ ИТ индекс: HASELT – компанијата иноватор на технологии кои спојуваат и повеќе од само софтверски решенија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191029123346/https://www.it.mk/indeks-haselt-kompanijata-inovator-na-tehnologii-koi-spojuvaat-poveke-od-samo-softverski-reshenija/ |date=2019-10-29 }}“. ''IТ.mk''.</ref> Селмани бил и познат мотивациски говорник со бројни предавања одржани на теми поврзани со [[претприемништво]], [[технологија]], [[водство]] и [[мотивација]].<ref name="фокус">„[https://fokus.mk/pochina-hajan-selmani-eden-od-najuspeshnite-makedonski-pretpriemachi/ Почина Хајан Селмани, еден од најуспешните македонски претприемачи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191029124851/https://fokus.mk/pochina-hajan-selmani-eden-od-najuspeshnite-makedonski-pretpriemachi/ |date=2019-10-29 }}“. ''Фокус''. 17 септември 2019.</ref> Починал ненадејно во [[Скопје]] на 17 септември 2019 година.<ref name="фокус"/> == Чествување == Во октомври 2019 година, во негова чест било преименувано [[ОУ „Хајан Селмани“ - Ростуше|основното училиште]] во селото [[Ростуше]] со подрачни училишта во околните села [[Требиште]], [[Велебрдо]] и [[Јанче]].<ref>„[https://sitel.com.mk/ou-gjorgjija-pulevski-preimenuvano-vo-ou-hajan-selmani ОУ „Ѓорѓија Пулевски“ преименувано во ОУ „Хајан Селмани“]“. ''[[Сител Телевизија|Сител]]''. 26 октомври 2019.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Селмани, Хајан}} [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] ly6rf2iozs7xu91oy3q4f81768q2bkt 0 1233521 5586671 5527304 2026-07-03T13:20:13Z Aprilija50.A.D 119801 5586671 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јордан Симонов | портрет = Јордан Симонов (2).jpg | px = | опис = Јордан Симонов во претставата „Мој термин“ | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1966|9|10}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Јордан Симонов''' (10 септември 1966, [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[режисер]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |title=Профил на МНТ |accessdate=2019-11-22 |archive-date=2019-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223090451/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jordan-simonov-2 |url-status=dead }}</ref> ==Животопис== Јордан Симонов дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]], отсек: [[глумец]], во класата на [[професор]]от [[Димитрие Османли|Димитрие Рули Османли]], во 1992 година, а во 2015 г завршил постдипломски студии на Факултетот за Драмски уметности во Скопје, отсек: театарска режија, во класата на проф. [[Слободан Унковски]]. Има снимено голем број радио-драми, надсинхронизација на ТВ серии и филмови, Acting coach во филмовите „[[Балканот не е мртов (филм)|''Балканот не е мртов'']]“ и „[[Трето полувреме (филм)|''Трето полувреме'']]“. [[Податотека:Јордан_Симонов_(1).jpg|мини|300x300пкс|Јордан Симонов во претставата „''Мој термин''“.]] ==Театарски остварувања== *1989 Медеја Вито Тауфер Драмски Театар *1991 Надвор од умот Васил Христов МНТ - 25-Мај *1992 Окото на мајката Владе Цветановски МКЦ *1992 Троил и Кресида Златко Славенски МНТ *1992 Спиро Пирчев - Царо Златко Славенски МКЦ *1993 Евангелие по Јуда Горан Тренчовски НТ Антон Панов Струмица *1994 Црно писмо Владе Цветановски МКЦ - Охридско лето *1994 Приказна од дивиот запад Димитар Христов Театар за деца и младинци *1995 Буре Барут Сашо Миленковски МНТ *1995 Сонот предизвикан од летот на пчелата околу една калинка, секунда пред будење, Златко Славенски, Горан Тренчовски, Александра Ковачевиќ, МКЦ *1995 Кројач за дами Димитрие Османли МНТ *1996 Глембаеви Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Лаж и паралаж Егон Савин МНТ *1996 Вишнова градина Љубиша Георгиевски МНТ *1996 Роденден Васил Христов МНТ *1997 Обѕрни се во гнев Васил Христов МНТ *1997 Гленгери Глен Роуз Васил Христов Независна *1997 Носорог Љубиша Георгиевски МНТ *1997 Хамлет Машина Кристијан Ристевски МНТ – Скопско лето *1997 Демони Владимир Милчин МНТ *1998 Шопинг и Факинг Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *1998 Црнила Вилоета Џолева МКЦ *1999 Немушт јазик Бранко Ставрев МНТ *1999 1999 Експеримент Синиша Ефтимов МКЦ *1999 Будење на пролетта Златко Славенски МНТ *2000 Плеј Шекспир Љубиша Георгиевски МНТ *2000 Гроф Миливој Димитрие Османли МНТ *2000 Македонски Фауст Сашо Миленковски МКЦ *2000 Окото на ѓаволот Југослав Петровски МКЦ *2000 Професионалци Синиша Ефтимов МКЦ *2001 Пер Гинт Златко Славенски МНТ *2002 Павињони Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Папокот на светот Златко Славенски МНТ *2003 Белите коњи Виолета Џолева МНТ *2003 Ослободување на Скопје Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2003 Жена ми се вика Борис Коле Ангеловски Независна *2004 Сцени од животот Филип Лемоан МНТ *2005 Црнила 005 Слободан Унковски МНТ *2006 Ревизор Владимир Милчин МНТ *2007 Болва во уво Бранко Ставрев МНТ *2007 Сомнително лице Синиша Ефтимов МНТ *2007 Кралот Иби Бојан Трифуновски МНТ *2008 Дракула Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2008 Мара Сад Васил Христов МНТ *2009 Троил и Кресида Љубиша Ристиќ МНТ *2010 Така било пишано Синиша Ефтимов МНТ *2012 Изгубени Германци Слободан Унковски МНТ *2013 Вечна куќа Дејан Пројковски МНТ *2013 Подемот и падот на кабарето Владимир Милчин МНТ *2014 Аферата Елсинор Љубиша Георгиевски МНТ *2015 Мајсторот и Маргарита Иван Поповски МНТ *2017 Дух Срѓан Јанаќиевиќ МНТ *2019 Мој термин Синиша Ефтимов МНТ *2019 Бесачи Јавор Грдев МНТ *2022 Лагата Бесфорт Идризи МНТ == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1989 || [[Бумбари]] ТВ серија || |- | 1991 || [[Стрес или погрешна нота]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Еурека]] ТВ-серија || Хорист 3 |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1994 || [[Сон предизвикан од летот на калинка, пред да се разбуди]] ТВ-филм || |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија) |Бумбари]] ТВ-серија || Муцка |- | 1995 || [[Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || Јорго |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Мост (филм)|Мост]] ТВ филм || Пројо |- | 2007 || [[Превтрено]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Сенки (филм)|Сенки]] ТВ-филм || Панче |- | 2009 || [[На изгрејсонце]] ТВ-филм || |- | 2010 || [[Некои други приказни]] ТВ-серија || Директор |- | 2011 || [[Панкот не е мртов (филм)|Панкот не е мртов]] ТВ-филм || Мирса |- | 2011 || [[Синот]] ТВ-филм || Таткото |- | 2011 || Violent youth Марко ТВ-филм || |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || глас |- | 2012 || [[Балканот не е мртов (филм)|Балканот не е мртов]] ТВ-филм || Расим |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм || Капетанот |- | 2013 || [[Изгубени Германци]] ТВ-филм || Адолф |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Веле |- | 2015 || [[Пепи и Муто]] ТВ-филм || Васил |- | 2016 || Елена Дина Дума ТВ-филм || Давид |- | 2016 || [[Црно-Бело]] ТВ-филм || |- | 2016 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Видул |- | 2017 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || др. Воислав |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Тихомир |- | 2017 || [[Исцелител (филм)|Исцелител]] ТВ-филм || Иван |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || Кепо |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020)|Хомо]] ТВ-филм || Адвокат |- | 2021 || [[Проблем на Тина]] ТВ-филм || Гинеколог |- | 2022-2023 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Крсте |- | 2024 || [[Црвениот поет (серија) |Црвениот поет]] ТВ-серија || Панко Брашнаров |- | 2026 || [[Симфонија на Скопје]] ТВ-филм || Пензионер |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || Панче |} ==Режисерски остварувања== *2015 Тероризам Олег и Владимир Пресњакови *2017 Кец на десетка (заедно со Драган Спасов) Митко Бојаџиски *2018 Црнила ремикс Коле Чашуле == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{IMDb name|1176602}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Симонов, Јордан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] os2sopq8ijkf8g43bbb2d36kccgi28s 0 1253384 5586694 5575257 2026-07-03T14:54:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586694 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава|native_name={{native name|pt|Timor-Leste}}<br>''Timor Lorosa'e'' {{small|([[Tetum language|Tetum]])}}|conventional_long_name=Источен Тимор|common_name=Источен Тимор|image_flag=Flag of the United Nations.svg|image_coat=Coat of arms of East Timor (UNTAET).svg|image_map=LocationEastTimor.svg|capital=[[Дили]]|currency=[[американски долар]]|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}'''Преодната администрација на Обединетите нации во Источен Тимор''' ('''УНТАЕТ''') обезбедила привремена цивилна администрација и мировна мисија на територијата на [[Источен Тимор]], од нејзиното формирање на 25 октомври 1999 година,<ref name="UN_SRES12721999">{{Документ на ООН|docid=S-RES-1272(1999)|type=Resolution|body=Security Council|year=1999|resolution_number=1272|accessdate=12 April 2008}}</ref> до нејзината независност на 20 мај 2002 година, по резултатот од референдум за специјална автономија на Источен Тимор . Резолуцијата 1272 на Советот за безбедност ја воспоставила преодната администрација во 1999 година, а нејзините одговорности вклучувале обезбедување мировни сили за одржување на безбедноста и редот; олеснување и координација на помошта за Источен Тимор; олеснување на итната рехабилитација на физичката инфраструктура; администрирање на Источен Тимор и создавање структури за одржливо управување и владеење на правото; и помагање при изготвување на нов устав и спроведување избори. Администрацијата била предводена од страна на Серхио Виеира де Мело од Бразил ( специјален претставник на генералниот секретар за Источен Тимор ) и генерал-потполковник Хаиме де лос Сантос од Филипините (врховен командант на мировните сили на Обединетите нации (ПКФ)). УНТАЕТ била основана на 25 октомври 1999 година и била укината на 20 мај 2002 година, со повеќето функции пренесени на владата на Источен Тимор. Воените и полициските сили биле пренесени во новосоздадената мисија на Обединетите нации за поддршка на источен Тимор (УНМИСЕТ). == Преодни администрации == === Почетни административни структури === '''Национален консултативен совет''' бил основан во декември 1999 година од страна на УНТАЕТ РЕГ 1999/2 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/etreg2.htm|title=UNTAET - Regulation No. 1999/2 On the establishment of a National Consultative Council|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226213215/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/etreg2.htm|url-status=dead}}</ref> и служел како форум за политичките лидери и заедницата на Источен Тимор да го советуваат Преодниот администратор и да разговараат за политички прашања. Советот имал единаесет членови од Источен Тимор и четири меѓународни членки. Исто така, била формирана '''Комисија за преодна судска служба за''' да се обезбеди застапеност на лидерите на Источен Тимор во одлуките што влијаат на судството во Источен Тимор. Комисијата била составена од тројца претставници на Источен Тимор и двајца меѓународни експерти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/etreg3.htm|title=UNTAET - Regulation No. 1999/3 On the establishment of a Transitional Judicial Service Commission|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092704/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/etreg3.htm|url-status=dead}}</ref> Безбедноста првично била обезбедена од Меѓународните сили за Источен Тимор (ИНТЕРФЕТ), но била преземена од '''УНТАЕТ Силите за чување на мирот''' (ПКФ) во февруари 2000 година. Редот и законот ги одржувале '''цивилните полициски сили''' на Обединетите нации (ЦИВПОЛ) сè додека не била формирана полициска служба во Источен Тимор во април 2000 година. === Прва преодна администрација === Во јули 2000 година, членството на Националниот консултативен совет било проширено на 36 члена, вклучително и по еден претставник од 13-те области на Источен Тимор, а телото било преименувано во '''Национален совет''' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/Reg2400E.pdf|title=UNTAET - Regulation No. 2000/24 On the establishment of a National Council|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092653/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/Reg2400E.pdf|url-status=dead}}</ref> Сите членови станале по потекло од Источен Тимор и ги претставувале главните политички партии и верски заедници на Источен Тимор. Националниот совет станало тело во законодавен дом и имал право да дебатира за какви било идни регулативи издадени од UNTAET. Следниот месец било формирано извршно тело, '''Преодниот кабинет''' на Источен Тимор, составено од четворица членови на Тимор и четири меѓународни членки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/Reg2300E.pdf|title=UNTAET - Regulation No. 2000/23 On the establishment of the Cabinet of the Transitional Government in East Timor|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092650/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/Reg2300E.pdf|url-status=dead}}</ref> Бил постигнат напредок во развојот на судскиот систем со воспоставена канцеларија на јавен обвинител и служба за бранителство. Основните судови и '''Апелациониот суд''' исто така биле основани. Во септември 2000 година, Преодниот кабинет одобрува формирање на '''одбранбени сили''' на '''Источен Тимор''' . Силите биле формално формирани во февруари 2001 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/reg20011.htm|title=UNTAET - Regulation No. 2001/01 On the establishment of a Defense Force for East Timor|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092651/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/reg20011.htm|url-status=dead}}</ref> и герилското движење ФАЛИНТИЛ било официјално распуштено со многу членови кои се приклучиле на новата сила. Процесот на регистрација на гласачите бил завршен во овој период и биле направени подготовки за избори на Основачко собрание што го подготвило Источен Тимор за независност во 2002 година. === Втора преодна администрација === Изборите за '''Конститутивно собрание''' со 88 члена <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/reg20012.pdf|title=UNTAET - Regulation No. 2001/02 On the election of a Constituent Assembly to prepare a Constitution for an independent and democratic East Timor|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092652/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/reg20012.pdf|url-status=dead}}</ref> се одржале на 30 август 2001 година, на втората годишнина од референдумот за автономија, што резултирало со мноштво места за партијата ФРЕТИЛИН . Следниот месец Собранието го номинирал преодниот '''Совет на министри''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/2001-28.pdf|title=UNTAET - Regulation No. 2001/28 On the establishment of the Council of Ministers|publisher=Un.org|accessdate=2020-10-30|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092712/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/untaetR/2001-28.pdf|url-status=dead}}</ref> . Советот на министри имал 24 члена и го водел преодниот '''главен министер''' Мари Алкатири . Основачкото собрание ја завршило работата на нацрт-уставот и тоа било објавено во март 2002 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.constitution.org/cons/east_timor/constitution-eng.htm|title=constitution.org|publisher=constitution.org|accessdate=27 December 2012|archive-date=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407194457/https://constitution.org/cons/east_timor/constitution-eng.htm|url-status=dead}}</ref> Собранието служело како парламент на Источен Тимор по независноста. Претседателските избори се одржале во април на кои Ксанана Гусмао била избрана за претседател на идниот независен Источен Тимор. Источен Тимор станала независна држава на 20 мај 2002 година. === По независноста === [[Податотека:Gate_Pa_Veh.jpg|мини|Новозеландски оклопни транспортери на УНТАЕТ во базата Гејт Пā во јужната област Суаи, 2002 година]] Мисијата завршила со независноста на Источен Тимор, но присуството на Обединетите нации во Источен Тимор продолжила преку нововоспоставената мисија на Обединетите нации за поддршка во Источен Тимор ( UNMISET ). == Придонесувачки нации == Коалиција на нации испратила трупи да ја поддржат мисијата за чување на мирот. Силите ги преводела [[Австралија]], која обезбедувала најголем контингент и надвор од театарската база за операции, поддржани од [[Нов Зеланд]], кој го испрати вториот по големина контингент, и ја презеле одговорноста за понестабилната јужна половина на главната граница, а освен тие, во мисијата учествувале и [[Франција]], како и контингентите од [[Бразил]], [[Канада]], [[Данска]], [[Италија]], [[Фиџи]], [[Кенија]], [[Ирска]], [[Јапонија]], [[Малезија]], [[Сингапур]], [[Јужна Кореја]], [[Тајланд]], [[Филипини]], [[Португалија]], [[Шведска]] и [[Обединето Кралство|Обединетите Кралство]] . Додека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави го]] поддржувале авторитетот за транзиција, тоа го сторија главно со запишување на договори за замена на уништената инфраструктура и со тоа избегнале директно воено учество. Сепак, САД распоредиле контингент американски полицајци за да служат во [[Интерпол|меѓународната полиција]] . == Наводи == {{Наводи|2}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Goldstone|first=Anthony|year=2004|title=UNTAET with Hindsight: The Peculiarities of Politics in an Incomplete State|journal=[[Global Governance]]|pages=83–98}} * Ган, offефри Ц. и Рејко Хуанг (2004; 2006 година), ''Нова нација:'' Градење на ''мирот на Обединетите нации во Источен Тимор'' (Економски факултет, Универзитет Нагасаки, Серија за монографии бр.36 од Универзитетот во Југоисточна Азија)., Макао){{ISBN|99937-706-1-2}} * {{Наведено списание|last=Martin|first=Ian|last2=Alexander Mayer-Rieckh|date=Spring 2005|title=The United Nations and East Timor: From Self-Determination to State-Building|journal=[[International Peacekeeping]]|volume=12|issue=1|pages=125–145|doi=10.1080/1353331042000286595}} * Пемпер, Тами (2019). [https://www.bigskypublishing.com.au/books/scorched-earth/ Изгорена Земја: Мировно чување во Тимор за време на кампања на смрт и уништување.] Објавување на Биг Скај. Биографија од перспектива на миротворот, заснована на вистински настани во деновите пред УНИЕЕТ. == Надворешни врски == {{Commons category-inline|UN-Missions in East Timor}} * [https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/etimor/etimor.htm Архивирана официјално мрежно место] * [https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/Untaetchrono.html Обединетите нации и Источен Тимор - хронологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190701092714/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/Untaetchrono.html |date=2019-07-01 }} * [https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/UntaetB.htm Резиме на мисијата UNTAET] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126153158/https://peacekeeping.un.org/en/mission/past/etimor/UntaetB.htm |date=2022-01-26 }} * [https://archive.today/20091023013318/http://www.geocities.com/benjamin.morgan/index.htm Кратка историја на операциите на австралиската армија во Источен Тимор, 1999-2005 година] * [https://web.archive.org/web/20010803092021/http://www.gov.east-timor.org/english.html Архивирано мрежно место на првата Преодна администрација] * [https://web.archive.org/web/20020123122805/http://www.gov.east-timor.org/ Архивирано мрежно место на втората преодна администрација] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 2002 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1999 година]] [[Категорија:Источен Тимор и Обединетите нации]] tt2931w7zwnbvvpc064e6kzwxiqttmp 0 1253557 5586698 5566991 2026-07-03T15:15:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586698 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |status = VU |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name = "Crivelli"/> |genus = Alburnus |species = belvica | display_parents = 3 |authority = ([[Stanko Karaman|S. L. Karaman]], 1924) |synonyms = *''Alburnus alburnus belvica'' <small>Karaman, 1924</small> *''Chalcalburnus belvica'' <small>(Karaman, 1924)</small> |synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.biolib.cz/en/taxon/id147851/|title=Alburnus belvica (Karaman, 1924)|publisher=Biolib.cz|accessdate=24 June 2012}}</ref> }} '''''Преспанска белвица''''' ('''Prespa bleak- Alburnus belvica)''' е вид [[Зракоперки|риба]] од семејството [[Крапови|ципириниди]], која може да се најде во [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] и во близина на [[Мало Преспанско Езеро|Малото Преспанско Езеро]] на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. На [[преспа]]нски дијалект се нарекува „нивичка“ според селото [[Нивици]] во Грција во чиј [[атар]] најмногу ја имало.<ref>{{нмс | title=Преспанското Езеро | url=https://www.mn.mk/kultura/5172 | work= | publisher=Македонска нација | date=16 ноември 2011 | accessdate=28 октомври 2025 | archive-date=2015-02-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150203080734/http://www.mn.mk/kultura/5172 | url-status=dead }}</ref> Овој вид го сочинува најголемиот дел од исхраната на популацијата на [[Кадрав пеликан|далматинскиот пеликан]] (''Pelecanus crispus'') кај Малото Преспанско Езеро. ==Опис и распространетост== Телото на белвицата е издолжено, странично сплеснато, покриено со лушпи кои лесно отпаѓаат. Грбот е со темнозелена до темносина боја, а страните и стомакот сребренобели со седефаст сјај. Устата е терминална и свртена нагоре. Белвицата од Преспанското Езеро е ендемски вид и се среќава само во Преспанското Езеро.<ref name="slvesnik.com.mk">[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/634836914B1C2C48A528E23A94A0CD4B.pdf/ Службен весник на Р.М бр.145 2011&nbsp;г.]</ref> ''Преспанската белвица'' е краткотраен вид кој се наоѓа во слатководните езера и тековите текови на вода на низините рамнини. Исхраната за возрасни се состои од без'рбетници и плантажи, како и [[планктон]]и. Ако се мрестат во притоките, тие се движат нагоре кон местата на мрестење во текот на ноќта.<ref name="FishBase">{{FishBase|Alburnus|belvica|month=June|year=2018}}</ref> Мрест се јавува во мај и јуни и возрасните се пелагични.<ref name="Crivelli"><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFCrivelli,_A.J.2006">Crivelli, A.J. (2006). [https://www.iucnredlist.org/species/61391/12460004 "''Alburnus belvica''"]. ''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2006''': e.T61391A12460004. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T61391A12460004.en|10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T61391A12460004.en]]</span>.</cite></ref> ==Основни биолошки одлики== Белвицата полово созрева во третата година од животот, на должина од 7-8 см. Се мрести порционо во долг временски интервал, од мај до јули, во плитката крајбрежна зона на езерото. Плодноста на женката се движи помеѓу 3 000 – 10 500 јајца. [[Икра]]та е леплива и се прицврстува за ситен [[песок]], [[чакал]] и растителна подлога. Ембрионалниот развој е краток и трае 4-5 дена. Просечната големина која ја достигнува белвицата изнесува 12 - 15 см. Максималната големина изнесува до 20 см и тежина од 50 грама. Живее и во стагнантни олиготрофни, но и во еутрофни екосистеми, а и во бавно проточни екосистеми, главно во долните текови на големите реки. Живее во големи и помали јата и главно се задржува во горните слоеви на водата. Пошто е со најбројна популација во Преспанското Езеро, навлегува во долните текови на реките кои се влеваат во езерото. Младите рипчиња се задржуваат во заливите и се хранат со зоопланктон, додека на возрасните основна храна им е зоопланктонот. Исто така се храни и со инсекти што паѓаат во водата, кукли од хирономиди и со други без‘рбетници, но и со растителна храна. Највозрасните единки понекогаш се хранат и со млади рипки.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ''Преспанската белвица'' е различна од своите родови во поседувањето на поголем број жабри, 29-32 во споредба со максимум 26 кај повеќето видови белвици и исто така според поголемиот број скали во страничната линија, 52-57 во споредба со 54. Во Преспанското Езеро овој вид може да достигне вкупна должина од 180 мм.<ref name="Buk">{{Наведено списание|last=Ivana Buj|last2=Jasna Vukić|last3=Radek Šanda|last4=Silvia Perea|last5=Marko Ćaleta|last6=Zoran Marčić|last7=Ivan Bogut|last8=Meta Povž|last9=Milorad Mrakovčić|displayauthors=3|year=2010|title=Morphological comparison of bleaks (Alburnus, Cyprinidae) from the Adriatic Basin with the description of a new species|journal=Folia Zoologica|volume=59|issue=2|pages=129–141|doi=10.25225/fozo.v59.i2.a8.2010}}</ref> Населението на ''преспанската белвица'' се зголемува и во Преспанското Езеро и во Малото Преспанско Езеро <ref name="Prespa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spp.gr/fish_biodiversity/EN/eBook.data/99_01_fish_guide.html|title=Fish Guide|work=Saving fish biodiversity in the Prespa basin|publisher=Society for the Protection of Prespa|accessdate=6 December 2018|archive-date=2018-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206192625/http://www.spp.gr/fish_biodiversity/EN/eBook.data/99_01_fish_guide.html|url-status=dead}}</ref> и покрај заканите за загадување на водата, прекумерниот [[риболов]] и екстракција на вода.<ref name="Crivelli"/> Потенцијално е загрозена и од конкуренција од инвазивни видови риби како што се ''[[Сончарка (риба)|Lepomis gibbosus]]'' и ''[[Амурче|Pseudorasbora parva]]''. Ова зголемување може да се должи на [[еутрофикација]] на водата на езерата што предизвикува зголемување на количината на планктон, со кој се хранат овие риби, во комбинација со краткото време на генерирање на овој вид. ==Значење== Месото од белвицата е доста вкусно и барано на пазарот, за што има и економска вредност.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ==Поврзано== * [[Циронка]] == Наводи == {{Наводи}} * Фауна Европа: [http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=304366 Албурнус белвица Караман 1924 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305191143/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=304366 |date=2016-03-05 }}. Преземено на 24 јуни 2012 година [[Категорија:Ранливи видови според МСЗП]] [[Категорија:Риби во Преспанско Езеро]] gr8ey80wmkc3bco99nmq8s5n2obd8pz 0 1256017 5586640 5435959 2026-07-03T12:30:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586640 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox Artwork | image_file=Edouard Manet - Luncheon on the Grass - Google Art Project.jpg | image_size=350px | title= Појадок на трева <br/>Le Déjeuner sur l'herbe | other_language_1=англиски | other_title_1=The Luncheon on the Grass | artist=[[Едуар Мане]] | year=1863 | medium=[[маслено сликарство|масло на платно]] | height_metric=208 | width_metric=264.5 | height_imperial=81.9 | width_imperial=104.1 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=[[Париз]] | museum=[[Музеј Орсе]] }} ''''' Појадок на трева ''''' ({{langx|fr|Le Déjeuner sur l'herbe}}) исто така позната и како ('''''The Luncheon on the Grass''''') ' или '''''Le Bain''''', (''The Bath''), е слика масло на платно од [[Франција|Француски]]от сликар [[Едуар Мане]] создадена помеѓу 1862 и 1863 година. Таа денес е изложена во [[Музеј Орсе]] во [[Париз]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://m.musee-orsay.fr/en/works/commentaire_id/luncheon-on-the-grass-7123.html/ |title=Edouard Manet (1832-1883) |accessdate=2020-12-10 |archive-date=2020-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226053714/https://m.musee-orsay.fr/en/works/commentaire_id/luncheon-on-the-grass-7123.html |url-status=dead }}</ref>. Денес ова дело се вбројува меѓу најпознатите на Мане. Воедно според композицијата и севкупната ликовна атмосфера, оваа слика е една од најснажните негови творби<ref>[https://mymodernmet.com/edouard-manet-the-luncheon-on-the-grass/ The Luncheon on the Grass]</ref>. ==Опис== Мане, најчесто, најзначајните свои дела ги реализирал на отворено - во природа. Неговата приврзаност кон природата, му овозможувала, студиозно, сконцентрирано, во сликарската тишина, да ги опфати севкупните негови ликовни размислувања и постапки. На сликата е претставена потполно гола жена - женски акт и двајца мажи, облечени според тогашната париска мода. Пред нив е корпа со јадење, чаршафи и други елементи кои ја пополнуваат утринската закуска на групата што седи на трева а во позадина е насликана капачка која влегува во водите на реката, најверојатно [[Сена]] . Од лево и оддесно е насликана шума со дрвја богато разлистани. С претпоставува дека мотивот е од имотот на Мане<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://medium.com/thinksheet/how-to-read-paintings-the-art-of-painting-by-johannes-vermeer-d50f3c859cf/ |title=The Art of Painting by Johannes Vermeer |accessdate=2020-12-10 |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101134258/https://medium.com/thinksheet/how-to-read-paintings-the-art-of-painting-by-johannes-vermeer-d50f3c859cf |url-status=dead }}</ref>. ==Стил== Сликата ги содржи основните стилски одлики на овој голем импресионистички автор. Чувство за атмосфера. Еден вид дводимензионалност и намерно избегнување на студен реализам. Инсистирање на доминантно и транспарентно присуство на светлината која ја обликува композицијата и мотивите. Поетско чувство за севкупниот амбиент - кој е иако реализиран во природа, на некој начин е негова авторска синтеза помеѓу студии на фигури реализирани во сликарското ателје и еден вид брзи и скоро намерни скицирања на [[импресии]]те од утринскиот пејзаж. <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visual-arts-cork.com/famous-paintings/art-of-painting.htm/ |title=The Art of Painting (1665-67) |accessdate=2020-12-10 |archive-date=2020-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731104228/http://www.visual-arts-cork.com/famous-paintings/art-of-painting.htm |url-status=dead }}</ref>. ==Техника на сликање== Мане бил еден од пионерите на [[импресионизмот]]. Неговата слика била одбиена од жирито за изложбата во Париз во 1863 година, поради што тој ја изложил во легендарниот салон на одбиените, каде што всушност започнуваат и современите, вистински сликарски движења, не само во Париз туку воопшто во развојот на современата светска ликовна уметност. Сликата тогаш од официјалната јавност била нај негативно оценета. Мане употребувал широки, брзи потези на места намерно оставајќи структура и видливост на линиите од самите четки. На прв поглед тоа изгледало како недовршено дело - скица, немарно и непедантно насликана. Всушност во тоа била и севкупната ликовна и естетска поента на авторот. Избегнувајќи го тривијалното, лажно реалистичко и академско сликарство, тој ги надминува стереотипите и тргнува по патот на директното, на снажното и искреното ликовно изразување, подалеку од малограѓанското и декоративно, патетично прифаќање на сликарството. Мане инсистира на специфична употреба на светло темното, односно посебната претстава на светлината, што зборува дека користел директно поставување на бојата без рационално инсистирање да ја дофати реалистичката состојба на виденото и доживеаното. Тој е директен и скоро натуралистички прецизен во импресијата на неговата ликовна постапка.<ref>[https://www.artsy.net/series/stories-10-art-historys-iconic-works/artsy-editorial-manets-masterpiece-confounded-historians-century/ Musée d'Orsay, Paris]</ref>. ==Влијание== Како и повеќето дела на овој мајстор, сликата била инспирација, патоказ и размисла на низа ликовни творци како и во развојот на самата ликовна уметност. Иако неговата слава и признание дошле подоцна, неговата ликовна заслуга е откриена малку подоцна, сепак, денес во многу сегменти, неговата ликовна постапка и порака е интензивно присутна. Поетиката, мислата, постапката, третманот на светлината, се во принцип, сликарско револуционерни и доста храбри. Тој ја најавува епохата или состојбата на вистинското сликарство од кое понатаму немало враќање, тоа е импресионизмот кои дефинитивно ќе расчисти со сите лажни, допадливи и често извештачени реалистички претстави кои биле плитки, декоративни и кои во суштина безидејни во својот маниризам. Сликата и сликарството на Мане ќе биде пресвртницата и патоказот по кој подоцна тргнале инспирирани и поучени од целата негова провокативна шокантност: [[Клод Моне]], [[Пол Сезан]], [[Пол Гоген]], [[Макс Ернст]], [[Пабло Пикасо]]. [[Емил Зола]] прв ја забележал импресионистичката генијалност на Мане, отвoрајќи широки теми, за новото сликарство, пишувајќи најафирмативни анализи, критики и есеистички анализи со кои и теоретски ќе го поттикне создавањето на новото сликарство кое суштински ќе ја промени севкупната ликовна уметност<ref>[https://www.widewalls.ch/magazine/le-dejeuner-sur-lherbe-edouard-manet/ Mystery of Le Déjeuner sur l'Herbe by Édouard Manet]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Рос Кинг. ''The Judgment of Paris: The Revolutionary Decade that Gave the World Impressionism''. Њујорк: Waller & Company. {{page|year=2006|isbn=978-0-8027-1466-4|pages=49—51, 86—89}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20051014035555/http://mucri.univ-paris1.fr/mucri9/Manet_dejeunersurlherbe.htm Entre la ruptura y la tradición] [https://web.archive.org/web/20051014061500/http://mucri.univ-paris1.fr/auteurs/marcele.html Philippe Marcelé], з [http://mucri.univ-paris1.fr/ mucri.univ-paris1.fr] (Музеј во Сорбона) <small>(29/12/19)</small> * [http://www.musee-orsay.fr/ Museo de Orsay] - Званична страница на интернет. {{external media | width = 210px | align = right | headerimage= | video1 = [http://smarthistory.khanacademy.org/edouard-manet-le-dejeuner-sur-lherbe.html Manet's ''Le Déjeuner sur l'herbe''] at [[Smarthistory]]}} *{{Commons category-inline|Le Déjeuner sur l'herbe by Manet|''Le Déjeuner sur l'herbe'' by Manet}} *[http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&nnumid=904 ''Le déjeuner sur l'herbe'' (''Luncheon on the Grass''), Musée d'Orsay, Full entry] *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/78705/rec/222 ''Impressionism: A Centenary Exhibition''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on this painting (pp.&nbsp;131–134) {{Едуар Мане |state=expanded}} [[Категорија:Слики од Едуар Мане]] [[Категорија:Уметнички слики од 1663]] [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Француско сликарство]] [[Категорија:Француска уметност]] [[Категорија:Француски уметнички слики]] [[Категорија:Француски уметници]] oayv3vh441myzovydxnhpggryk4d7zz 0 1259277 5587019 5575646 2026-07-04T11:43:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587019 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} Ова е машко семејно стебло за сите [[Османлиска династија|османлиски]] султани и нивните мајки. __TOC__ {{tree chart/start| summary=Boxes and lines diagram with 74 boxes}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |ERT2 |~|y|~|UNK | | | | | | | | | | | | | ERT2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]]<br>[[Ертугрул]]<br>[[File:TM-2001-500manat-Ärtogrul Gazy-b.png|75px]]| UNK=непознато<ref name="Lowry">{{наведена книга|author=Heath W. Lowry|title=The Nature of the Early Ottoman State|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA153|date=2003|publisher=SUNY Press|place=Albany|isbn=978-0-7914-8726-6|page=153}}</ref>}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |OSM1 |~|y|~| MAL | | | | | | | | | | | | | OSM1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Осман I]]<br />[[File:Sultan Gazi ʻUthmān Han I - السُلطان الغازي عُثمان خان الأوَّل.png|75px]]<br />(1299–1323/4)| MAL=[[Малхун Хатун|Малхун]]<br />[[File:Mal hatun, eskişehir.jpg|90px]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | ORH |~|y|~| NIL | | | | | | | | | | | | | ORH=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Орхан I]]<br />[[File:Orhan I.jpg|75px]]<br />(1323/4–1362)| NIL=[[Нилуфер Хатун|Нилуфер]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |MUR1 |~|y|~|GULC | | | | | | | | | | | | | MUR1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Мурат I]]<br />[[File:Muradhudavendigar.jpg|75px]]<br />(1362–1389)| GULC=[[Ѓулчичек Хатун|Ѓулчичек]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |BAY1 |~|y|~| DEV | | | | | | | | | | | | | BAY1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Бајазит I]]<br />[[File:Yıldırım I. Bayezit.JPG|75px]]<br />(1389–1403)| DEV=[[Девлет Хатун|Девлет]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |MEH1 |~|y|~| EMI | | | | | | | | | | | | | MEH1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Мехмед I]]<br />[[File:Mehmed I.jpg|75px]]<br />(1413–1421)|EMI=[[Емине Хатун|Емине]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |MUR2 |~|y|~| HUM | | | | | | | | | | | | | MUR2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Мурат II]]<br />[[File:Murat II.jpg|75px]]<br />(1421–1444) &<br />(1446–1451)| HUM=[[Хума Хатун|Хума]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |MEH2 |~|y|~| MUK | | | | | | | | | | | | | MEH2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Мехмед II|Мехмед <br />Освојувачот]]<br />[[File:Sarayi Album 10a.jpg|75px]]<br />(1444–1446) &<br />(1451–1481)| MUK=[[Емине Ѓул Бахар|Ѓулбахар]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |BAY2 |~|y|~|GULB | | | | | | | | | | | | | BAY2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br />[[Бајазит II]]<br />[[File:Beyazid II.jpg|75px]]<br />(1481–1512)| GULB=[[Ѓулбахар Хатун (сопруга на Бајазит II)|Ѓулбахар]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 157, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref>}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |SEL1 |~|y|~| HAF | | | | | | | | | | | | | SEL1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Селим I]]<br />[[File:Yavuz Sultan Gazi Selim Han - السلطان الغازي ياووز سليم خان.jpg|75px]]<br />(1512–1520)| HAF=[[Ајше Хафса султан|Хафса]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 186, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref><br />[[File:BustOfAyseHafsaSultan ManisaTurkey.jpg|75px]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |SUL1 |~|y|~| HUR | | | | | | | | | | | | | SUL1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Сулејман I|Сулејман <br />Величествениот]]<br />[[File:EmperorSuleiman.jpg|75px]]<br />(1520–1566)| HUR=[[Рокселана]]<br />[[File:Khourrem.jpg|75px]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |SEL2 |~|y|~| AFI | | | | | | | | | | | | | SEL2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Селим II]]<br />[[File:Selim II.jpg|75px]]<br />(1566–1574)| AFI=[[Нурбану Султан|Нурбану]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |MUR3 |~|y|~| SAF | | | | | | | | | | | | | MUR3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мурат III]]<br />[[File:Sultan Murad III.jpg|75px]]<br />(1574–1595)| SAF=[[Сафије султан|Сафије]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | |HAN1 |y|MEH3 |y| HAN2 | | | | | | | | | | | | | MEH3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мехмед III]]<br />[[File:III. Mehmet.jpg|75px]]<br />(1595–1603)| HAN1=[[Хандан султан|Хандан]]| HAN2= [[Халиме султан|Халиме]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 245, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref>}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | |!| | | |`|-|-|-|-|-|.| | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | |MAHF |y|AHM1 |y|MAHP | | | |MUS1 | | | | | | | MAHF=[[Махфирузе Хатиџе султан|Махфирузе]]| AHM1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Ахмед I]]<br />[[File:Sultan I. Ahmet.jpg|75px]]<br />(1603–1617)| MAHP=[[Ќосем (султанија)|Ќосем]]| MUS1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мустафа I]]<br />[[File:Mustafa 1.jpg|75px]]<br />(1617–1618) &<br />(1622–1623)}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |!| | | |)|-|-|-|.|F|~|~|~|~|V|~|~|~|7| | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | |OSM2 | |MUR4 | | IBR |y| TUR |G2| SAL |G2| HAT | TUR=[[Турхан Хатиџе султан|Турхан]]<br />[[File:Turhan Hatice Sultan Portrait.jpg|75px]]|IBR=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Ибрахим I]]<br />[[File:Ibrahim I.jpg|75px]]<br />(1640–1648)| SAL=[[Салиха Дилашуб султан|Дилашуб]]| HAT=[[Хатиџе Муазез султан|Муазез]]| OSM2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Осман II]]<br />[[File:Osman 2.jpg|75px]]<br />(1618–1622)| MUR4=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мурат IV]]<br />[[File:Murad IV.jpg|75px]]<br />(1623–1640)}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | |EME |y|MEH4 | |SUL2 | |AHM2 | | | EME=[[Еметулах Рабија Ѓулнуш султан|Ѓулнуш]]<br />[[File:Portrait of Rabia Gülnuş.jpg|75px]]| MEH4=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мехмед IV]]<br />[[File:Mehmed IV.jpg|75px]]<br />(1648–1687)| SUL2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Сулејман II]]<br />[[File:Süleyman II.jpg|75px]]<br />(1687–1691)| AHM2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Ахмед II]]<br />[[File:Ahmet II.jpg|75px]]<br />(1691–1695)}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | SAL2 |y| MUS2 |y| SEH | | MIH |y|AHM3 |y| RAB | | | | | | | MIH=[[Амина Михришах султан|Михришах]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 355, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref>| AHM3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Ахмед III]]<br />[[File:Sultan ahmed III c.jpeg|75px]]<br />(1703–1730)| RAB=[[Рабија султан|Шерми]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 363, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref> | SAL2=[[Салиха султан|Салиха]]| MUS2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мустафа II]]<br />[[File:Mustafa2.jpg|75px]]<br />(1695–1703)| SEH=[[Шехсувар султан|Шехсувар]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | |!| | | |!|F|~|~|~|~|7| | | | | | | | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | |MAH1 | |OSM3 | |MIH2 |y|MUS3 | | AbdHa |y| NUK |G2| NAK | | | | | | MIH2=[[Михришах султан|Михришах]]| MUS3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мустафа III]]<br />[[File:Sultan Mustafa III.jpg|75px]]<br />(1757–1774)| NUK=[[Ајше Сенијепервер султан|Сенијепервер]]| AbdHa=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Абдул Хамид I]]<br />[[File:Abd-ul-Hamil I.jpg|75px]]<br />(1774–1789)| NAK=[[Накшидил султан|Накшидил]]<br />[[File:Nakşidil.JPG|90px]] | MAH1=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Махмуд I]]<br />[[File:Mahmud1.jpg|75px]]<br />(1730–1754)| OSM3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Осман III]]<br />[[File:Osman III.jpg|75px]]<br />(1754–1757)}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | |!|F|~|~|~|~|~|~|~|~|7| | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | |SEL3 | | | | | |MUS4 | |MAH2 |y| BEZ | |PER |K| SEL3=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Селим III]]<br />[[File:Konstantin Kapidagli 002.jpg|75px]]<br />(1789–1807)| MUS4=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мустафа IV]]<br />[[File:Mustafa IV.jpg|75px]]<br />(1807–1808)| BEZ=[[Безмијалем султан|Безмијалем]]| MAH2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Махмуд II]]<br />[[File:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|75px]]<br />(1808–1839)| PER=[[Пертевнијал султан|Пертевнијал]]}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|'| | | | | | | |!| | | | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |F|~|~|~|~|7|!|F|~|~|~|~|7| | | | | | | |!| | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | SEV |K| TIR |y|AbdMe|y|GULC2|G2|GULI | | | |AbdAz|y|HAY2 | SEV=[[Шевкевза султан|Шевкевза]]<br />[[File:Şevk-efza Valide Sultan Hazretleri.JPG|75px]]| TIR=[[Тиримуџган султан|Тиримуџган]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 505, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref>| AbdMe=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Абдул Меџид I]]<br />[[File:Sultan Abdülmecid - Google Art Project.jpg|75px]]<br />(1839–1861)| GULC2=[[Ѓулџемал султан|Ѓулџемал]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 519, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref>| GULI=[[Ѓулусту султан|Ѓулусту]]<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 535, {{ISBN|978-975-269-299-2}}</ref><br />[[File:Gülistu Kadınefendi (2).jpg|75px]]| HAY2=[[Хајрандил султан|Хајрандил]]| AbdAz=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Абдул Азис]]<br />[[File:Sultan Abdulaziz I.JPG|75px]]<br />(1861–1876)}} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }} {{tree chart|border=2|boxstyle=background:#F5FFFA;| | | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR5 | |AbdH2| |MEH5 | |MEH6 | | | | | | | |AbdM2| | | | MUR5=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мурат V]]<br />[[File:Murad V (cropped).JPG|75px]]<br />(1876)| AbdH2=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Абдул Хамид II]]<br />[[File:Ahamid.jpg|75px]]<br />(1876–1909)| MEH5=[[File:Ottoman Flag.svg|30px]] [[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мехмед V]]<br />[[File:MehmedV.jpg|75px]]<br />(1909–1918)| MEH6=[[File:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[File:Star and Crescent.svg|26px]]<br />[[Мехмед VI]]<br />[[File:VI Mehmet Vahidettin.jpg|75px]]<br />(1918–1922)| AbdM2=[[File:Star and Crescent.svg|26px]][[File:Flag of Turkey.svg|35px]]<br />[[Абдул Меџит II]]<br />[[File:Portrait of Abdülmecid II in Topkapı Saray Museum.jpg|75px]]<br />(1922–1924)}} {{tree chart/end}} ==поврзано== * [[Отоманска династија]] * [[Историја на Отоманското Царство]] * [[Отоманско Царство]] *[[Список на султани на Османлиското Царство]] * [[Список на Валиде султан]] * [[Валиде султан]] * [[Хасеки султан]] ==Литература== *{{наведена книга |editor-last=Bahadıroğlu |editor-first=Yavuz |editor-link=:tr:Yavuz Bahadıroğlu |title=Resimli Osmanlı Tarihi (Ottoman History with Illustrations) |url=http://www.nesilyayinlari.com/yazar.php?id=54 |year=2009 |publisher=Nesil Publications |location=İstanbul |language=tr |isbn=978-975-269-299-2 |ref=yavbah}} *{{наведена книга |editor-last=Montgomery-Massingberd |editor-first=Hugh |editor-link=Hugh Montgomery-Massingberd |title=Burke’s Royal Families of the World |volume=Volume II: Africa & the Middle East |year=1980 |publisher=Burke’s Peerage |chapter=The Imperial Family of Turkey |pages=237–248 |location=London |language=en|isbn=9780850110296 |oclc=18496936}} *{{наведена книга |editor-last=Kafadar |editor-first=Cemal |editor-link=Cemal Kafadar |title=Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State |url=https://books.google.com/?id=LsP-2y7kuJkC&printsec=frontcover |year=2009 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA |language=en|isbn=9780520206007 |oclc=55849447 |ref=Kaf96}} *{{наведена книга |editor1-last=Toynbee |editor1-first=Arnold J. |editor1-link=Arnold J. Toynbee |editor2-last=Karpat |editor2-first=Kemal H. |editor2-link=Kemal H. Karpat |title=The Ottoman State and Its Place in World History |url=https://books.google.com/?id=orEfAAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA15,M1 |year=1974 |volume=Volume 11 |publisher=Brill Publications |chapter=The Ottoman Empire's Place in World History (Social, Economic and Political Studies of the Middle East) |location=Leiden |isbn=9789004039452 |oclc=1318483 |ref=Toy74}} *{{наведена книга |editor-last=Peirce |editor-first=Leslie P. |editor-link=Leslie P. Peirce |title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |url=https://books.google.com/?id=L6-VRgVzRcUC&printsec=frontcover |year=1993 |publisher=Oxford University Press US |location=New York |language=en|isbn=9780195086775 |oclc=243767445 |ref=Pei93}} *{{наведена книга |editor-last=Quataert |editor-first=Donald |editor-link=Donald Quataert |title=The Ottoman Empire, 1700–1922 |url=https://books.google.com/?id=OX3lsOrXJGcC&printsec=frontcover |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |language=en|isbn=9780521839105 |oclc=59280221 |ref=Qua05}} *{{наведена книга |editor-last=Sugar |editor-first=Peter F. |editor-link=Peter F. Sugar |title=Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354–1804 |url=https://books.google.com/?id=LOln4TGdDHYC&printsec=frontcover |year=1993 |publisher=[[University of Washington Press]] |location=Seattle |language=en|isbn=9780295960333 |oclc=34219399 |ref=Sug93}} *{{наведена книга |editor-last=Karateke |editor-first=Hakan T. |title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration: Studies in Honour of Butrus Abu-Manneb |url=https://books.google.com/?id=U7loMhnI5S8C&printsec=frontcover#PPA37,M1 |year=2005 |publisher=I. B. Tauris |location=London |language=en|isbn=9781850437574 |oclc=60416792 |chapter=Who is the Next Ottoman Sultan? Attempts to Change the Rule of Succession during the Nineteenth Century |ref=Kar05}} *{{наведена книга |editor-last=Aşiroğlu |editor-first=Orhan Gâzi |title=''The Last Ottoman Caliph'', Abdülmecid |volume=Volume I |year=1992 |publisher=Burak Yayınevi |location=Istanbul |language=tr |isbn=9789757645177 |oclc=32085609 |ref=Asi92}} *{{наведена книга |editor-last=Duran |editor-first=Tülay |title=Padişah Portreleri (Portraits of the Ottoman Empire's Sultans) |volume=Volume I |year=1999 |publisher=Association of Historical Research and Istanbul Research Centre |location=Sirkeci, Istanbul |language=tr |isbn=9789756926079 |oclc=248496159}} *{{наведена книга |editor-last=Findley |editor-first=Carter V. |title=The Turks in World History |url=https://books.google.com/?id=2_41FJ-pgRAC&printsec=frontcover |year=2005 |publisher=Oxford University Press US |location=New York |language=tr |isbn=9780195177268 |oclc=54529318 |ref=Fin05}} *{{наведена книга |editor-last=Glazer |editor-first=Steven A. |title=A Country Study: Turkey |url=https://archive.org/details/turkeycountrystu00metz |year=2009 |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |location=Washington, D.C. |language=en |isbn=9780844408644 |oclc=33898522 |chapter=1: Historical Setting |ref=Gla96 }} *{{наведена книга |editor-last=d’Osman Han |editor-first=Nadine Sultana |title=The Legacy of Sultan Abdulhamid II: Memoirs and Biography of Sultan Selim bin Hamid Han |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/trtoc.html |year=2009 |publisher=Sultana Pub |location=Santa Fe, NM |language=en|oclc=70659193 |ref=Osm01}} *{{наведена книга |editor-last=Stavrides |editor-first=Theoharis |title=The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453–1474) |url=https://books.google.com/?id=ptXG0uA70lAC&printsec=frontcover |year=2001 |publisher=Brill Publications |location=Leiden |language=en|isbn=9789004121065 |oclc=46640850 |ref=Sta01}} *{{наведена книга |editor-last=Toprak |editor-first=Binnaz |title=Islam and Political Development in Turkey |url=https://books.google.com/?id=xIoeAAAAIAAJ&printsec=frontcover |year=1981 |publisher=Brill Publications |location=Leiden |language=en|isbn=9789004064713 |oclc=8258992 |ref=Top81}} *{{наведена книга |editor-last=Uğur |editor-first=Ali |title=Blue Imperialism |url=http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=120251 |year=2007 |publisher=Çatı Publishing |location=Istanbul |language=tr |isbn=9789758845873 |oclc=221203375 |ref=Top81}} *Bernard Lewis, ''The Emergence of Modern Turkey (Studies in Middle Eastern History)'', Publisher: Oxford University Press, USA; 3rd edition (September 6, 2001); Paperback: 568 pages; {{ISBN|0195134605}}; {{ISBN|978-0195134605}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{cite web | url = http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | title = Ottoman Sultâns | publisher = Ottoman Research Foundation (Osmanlı Araştıtma Vakfı) | access-date = 2010-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131104130915/http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | archive-date = 2013-11-04 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.enfal.de/osmtarih.htm | title = Ottoman History ''(Osmanlı Tarihi)'' | publisher = Website the Ottoman History | access-date = 2010-12-23 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225215442/http://www.enfal.de/osmtarih.htm%0A%20 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.enfal.de/otarih44.htm | title = Spouses of the Ottoman Sultâns ''(Osmanlı Padişahlarının Eşleri)'' | publisher = Website the Ottoman History | access-date = 2010-12-23 | archive-date = 2018-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181004140846/http://www.enfal.de/otarih44.htm | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1254/ottoman-sultans.html | title = Ottoman Sultâns ''"Padişah Portreleri / Portraits of Ottoman Sultâns" <small>(written by Tülay Duran has been taken as a reference in the preparation of these web pages)</small>'' | publisher = The Association of Historical Research and Istanbul Research Centre with the assistance of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey | access-date = 2010-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120402034903/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1254/ottoman-sultans.html | archive-date = 2012-04-02 | url-status = dead }} * [http://www.osmanli700.gen.tr/english/sultans.html Website of the 700th Anniversary of the Ottoman Empire] * [https://web.archive.org/web/20080523174647/http://www.ottomanfamily.com/family_tree.html Official website of the immediate living descendants of the Ottoman Dynasty] {{Отоманска династија}} {{Sultans of the Ottoman Empire}} {{Мајки на отоманските султани}} {{Отомански принцови}} {{Ќерки на отоманските султани}} [[Категорија:Отоманска династија| ]] [[Категорија:Семејни стебла|Отомани]] oaex8ep7y9wzqsw7vyk8r6cwxiriflu 0 1259281 5587020 5575647 2026-07-04T11:43:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587020 wikitext text/x-wiki {{tree chart/start| summary=Boxes and lines diagram with 36 boxes}} {{tree chart| | | | | | |OSMA1|OSMA1='''[[Осман I]]'''<br>1258—'''1299—1326'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |ORHAN|ORHAN='''[[Орхан I]]'''<br>1281—'''1326—1359'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MURA1|MURA1='''[[Мурат I]]'''<br>1326—'''1359—1389'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |BAYE1|BAYE1='''[[Бајазит I]]'''<br>1360—'''1389—1403'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MEHM1|MEHM1='''[[Мехмед I]]'''<br>1389—'''1403—1421'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MURA2|MURA2='''[[Мурат II]]'''<br><small>1404—1451<br>r. '''1421—44, 1446—51'''</small>}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MEHM2|MEHM2='''[[Мехмед II]]'''<br><small>1432—1481<br>r. '''1444—46, 1451—81'''</small>}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |BAYE2|BAYE2='''[[Бајазит II]]'''<br>1448—'''1481—1512'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |SELI1|SELI1='''[[Селим I]]'''<br>1470—'''1512—1520'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |SULE1|SULE1='''[[Сулејман I]]'''<br>1494—'''1520—1566'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |SELI2|SELI2='''[[Селим II]]'''<br>1524—'''1566—1574'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MURA3|MURA3='''[[Мурат III]]'''<br>1546—'''1574—1595'''}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | |MEHM3|MEHM3='''[[Мехмед III]]'''<br>1566—'''1595—1603'''}} {{tree chart| | | | | |,|-|^|-|.}} {{tree chart| | | | |AHME1| |MUST1|AHME1='''[[Ахмед I]]'''<br>1590—'''1603—1617'''|MUST1='''[[Мустафа I]]'''<br><small>1591—1639<br>r. '''1617—18, 1622—23'''</small>}} {{tree chart| | | |,|-|^|-|v|-|-|-|.}} {{tree chart| | |OSMA2| |MURA4| |IBRAH|OSMA2='''[[Осман II]]'''<br>1604—'''1618—1622'''|MURA4='''[[Мурат IV]]'''<br>1612—'''1623—1640'''|IBRAH='''[[Ибрахим I]]'''<br>1615—'''1640—1648'''}} {{tree chart| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|(}} {{tree chart| | |MEHM4| |SULE2| |AHME2|MEHM4='''[[Мехмед IV]]'''<br><small>1642—1693<br>r. '''1648—1687'''</small>|SULE2='''[[Сулејман II]]'''<br>1642—'''1687—1691'''|AHME2='''[[Ахмед II]]'''<br>1643—'''1691—1695'''}} {{tree chart| | | |`|-|v|-|-|-|.}} {{tree chart| | | | |MUST2| |AHME3|MUST2='''[[Мустафа II]]'''<br>1664—'''1695—1703'''|AHME3='''[[Ахмед III]]'''<br><small>1673—1736<br>r. '''1703—1730'''</small>}} {{tree chart| |,|-|-|-|(| | | |)|-|-|-|.}} {{tree chart|MAHM1| |OSMA3| |MUST3| |ABDH1|MAHM1='''[[Махмуд I]]'''<br>1696—'''1730—1754'''|OSMA3='''[[Осман III]]'''<br>1699—'''1754—1757'''|MUST3='''[[Мустафа III]]'''<br>1717—'''1757—1774'''|ABDH1='''[[Абдул Хамид I]]'''<br>1725—'''1774—1789'''}} {{tree chart| | | | | | | |,|-|'| |,|-|^|-|.}} {{tree chart| | | | | | |SELI3| |MUST4| |MAHM2|SELI3='''[[Селим III]]'''<br><small>1761—1808<br>r. '''1789—1807'''</small>|MUST4='''[[Мустафа IV]]'''<br>1779—'''1807—1808'''|MAHM2='''[[Махмуд II]]'''<br>1785—'''1808—1839'''}} {{tree chart| | | | | |,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|'|}} {{tree chart| | | | |ABDM1| |ABDAZ|ABDM1='''[[Абдул Меџид I]]'''<br>1823—'''1839—1861'''|ABDAZ='''[[Абдулазиз]]'''<br>1830—'''1861—1876'''}} {{tree chart| |,|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.|}} {{tree chart|MURA5| |ABDH2| |MEHM5| |MEHM6|MURA5='''[[Мурат V]]'''<br><small>1840—1904<br>r. '''1876'''</small>|ABDH2='''[[Абдул Хамид II]]'''<br><small>1842—1918<br>r. '''1876—1909'''</small>|MEHM5='''[[Мехмед V]]'''<br>1844—'''1909—1918'''|MEHM6='''[[Мехмед VI]]'''<br><small>1861—1926<br>r. '''1918—1922'''</small>}} {{tree chart/end}} ==Поврзано== *[[Семејно стебло на отоманските султани (детално)]] ==Литература== {{refbegin}} *{{наведена книга |editor-last=Montgomery-Massingberd |editor-first=Hugh |editor-link=Hugh Massingberd |title=Burke's Royal Families of the World |volume=Volume II: Africa & the Middle East |year=1980 |publisher=Burke's Peerage |location=London |isbn=978-0-85011-029-6 |oclc=18496936 |pages=237–248 |chapter=The Imperial Family of Turkey}} *Bernard Lewis, ''The Emergence of Modern Turkey (Studies in Middle Eastern History)'', Publisher: Oxford University Press, USA; 3rd edition (September 6, 2001); Paperback: 568 pages; {{ISBN|0-19-513460-5}}; {{ISBN|978-0-19-513460-5}} {{refend}} == Надворешни врски == {{refbegin}} *[http://www.ottomanonline.net/sultans.html Bibliographies of Ottoman Sultâns, ''The Most Comprehensive Web Cite in Ottoman History:'' http://www.ottomanonline.net/index.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101213163133/http://www.ottomanonline.net/sultans.html |date=2010-12-13 }} *{{cite web | url = http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1254/ottoman-sultans.html | title = Ottoman Sultâns ''"Padişah Portreleri / Portraits of Ottoman Sultâns" <small>(written by Tülay Duran has been taken as a reference in the preparation of these web pages)</small>'' | publisher = The Association of Historical Research and Istanbul Research Centre with the assistance of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey | access-date = 2010-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120402034903/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1254/ottoman-sultans.html | archive-date = 2012-04-02 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | title = Ottoman Sultâns | publisher = Ottoman Research Foundation (Osmanlı Araştıtma Vakfı) | access-date = 2010-12-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131104130915/http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | archive-date = 2013-11-04 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.enfal.de/osmtarih.htm | title = Ottoman History ''(Osmanlı Tarihi)'' | publisher = Website the Ottoman History | access-date = 2010-12-23 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225215442/http://www.enfal.de/osmtarih.htm%0A%20 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.enfal.de/otarih44.htm | title = Spouses of the Ottoman Sultâns ''(Osmanlı Padişahlarının Eşleri)'' | publisher = Website the Ottoman History | access-date = 2010-12-23 | archive-date = 2018-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181004140846/http://www.enfal.de/otarih44.htm | url-status = dead }} *{{наведена книга |editor-last=Bahadıroğlu |editor-first=Yavuz |title=Resimli Osmanlı Tarihi ''(Ottoman History with Illustrations)'' |volume=Volume I |year=2009 |publisher=Nesil Publications |location=İstanbul |isbn=978-975-269-299-2 |pages=541 |chapter=(Hardcover) |edition=15 }} * [http://www.osmanli700.gen.tr/english/sultans.html Website of the 700th Anniversary of the Ottoman Empire] * [https://web.archive.org/web/20080523174647/http://www.ottomanfamily.com/family_tree.html Official website of the immediate living descendants of the Ottoman Dynasty] {{refend}} {{Sultans of the Ottoman Empire}} {{Мајки на отоманските султани}} [[Категорија:Отоманска династија| ]] [[Категорија:Семејни стебла|Отомани]] 9ygly3wbkw077eb7433fyr2d3mie6uf 0 1260676 5586908 5493518 2026-07-04T04:56:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586908 wikitext text/x-wiki '''Руската академија на науките''' (РАН; руски: Росси́йская акаде́мия нау́к, Rossíiskaya akadémiya naúk) се состои од Руската национална академија; мрежа на научни институти од целата [[Руска Федерација]] и дополнителни научни и општествени институции како што се [[Библиотека|библиотеки]], [[Издавачка куќа|издавачки куќи]] и [[Болница|болници]]. Со седиште во [[Москва]], РАН се смата за цивилна, самоуправна, некомерцијална организација<ref name="about">[http://www.ras.ru/about.aspx General information about the Academy] (in Russian)</ref> чиј основач е [[Влада на Русија|Владата на Русија]]. Ги комбинира членовите на РАН и научниците вработени во институциите. Во близина на централната академија се наоѓа споменик на [[Јуриј Гагарин]] на плоштадот кој го носи неговото име. Од ноември 2017 година, академијата ги вклучува сите 1008 институции и останатите установи,<ref>[http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102355707&backlink=1&&nd=102170655 Official list of units under jurisdiction of the Federal Agency for Scientific Organizations] (these are units of RAS), 27 October 2017, in Russian.</ref> со вкупно околу 125 илјади вработени од кои 47 илјади се научници. истражувачи.<ref>[http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf Report of the Federal Agency for Scientific Organizations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170403194957/http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf |date=2017-04-03 }} (number of employees: page 8), 20 March 2017, in Russian.</ref> == Историја == === Руската академија на науките во Руското Царство === [[Податотека:Kunstkamera SPB 01.jpg|мини|250п|Првобитно седиште на Царската академија на наука - [[Кунсткамера]] во [[Санкт Петербург]]]] Царот [[Петар Велики]], кој [[Готфрид Вилхелм Лајбниц]] го инспирирал и советувал, ја основал Академијата во [[Санкт Петербург]]. [[Декрет]]ите на сенатот од 8 февруари (28 јануари по [[Јулијански календар|Јулијанскиот календар]]) во 1724 година ја основале установата.<ref name="about"/><ref name=NTRS>{{cite document|author=Sagdeyev, R. Z. |author2=Shtern, M. I. |title= The Conquest of Outer Space in the USSR 1974 |work= NASA |publisher= NASA Technical Reports Server |hdl=2060/19770010175 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Првобитно е именувана како Санктпетербуршка академија на науките. Организацијата сменила неколку имиња во текот на своето постоење, како Царска академија на науките и уметностите (1747–1803), а потоа го добила името Царска санктпетербуршка академија на науките во 1836 година. Ова име го носела до крајот на [[Руското Царство]], во 1917 година. Многу странски научници се поканети да работат на академијата, вклучувајќи ги математичарите [[Леонард Ојлер]], [[Андерс Јохан Лексел]], [[Кристијан Голдбах]], [[Георг Бернхард Билфингер]], [[Никола Бернули]] и [[Даниел Бернули]], ботаничарот [[Јохан Георг Гмелин]], ембриологот [[Каспар Фридрих Волк]], астрономот и географот [[Николас Делил]], [[физичар]]от [[Георг Волфганг]].<ref>{{cite web |title= Papers of Nevil Maskelyne: Certificate and seal from Catherine the Great, Russia |url= http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-REG-00009-00037/1 |website= University of Cambridge Digital Library |publisher= Cambridge Digital Library|accessdate=19 јануари 2015 }}</ref> Научници од Академијата вршеле експедиции за истражување на оддалечените делови на земјата. Меѓу нив била втората Камчатканска експедиција на [[Витус Беринг]] од 1733 до 1743 година, експедицијата за набљудување на движењето на Венера во 1769 година со осум локации во [[Руската империја|Руското Царство]] и експедициите на [[Петер Симон Палас|Питер Симон Палас]] во [[Сибир]]. Посебна организација, наречена Руска академија, била формирана во 1783 година со цел да работи на проучување на [[Руски јазик|рускиот јазик]]. Руската академија била приклучена кон Царската академија на науките во Санкт Петербург. === Руската академија на науките во СССР === Набргу по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], во декември 1917 година, [[Сергеј Федорович Олденбург]], водечки [[етнограф]] и политички активист во Уставната и демократска партија, се состанал со [[Владимир Ленин]] да разговараат за иднината на Академијата. Тие се согласиле дека стручноста на Академијата ќе се примени за решавање на прашањето за државата изградба, додека за возврат Советскиот режим ќе ѝ обезбеди финансиска и политичка поддршка на Академијата. Најважните активности на Академијата во 1920-ти години вклучувале истражување на голема курска магнетна аномалија, минералите на [[полуостровот Кољ]] и учество во Планот ГОЕЛРО фокусиран на електрификација на целата земја. Во тие години биле основани многу истражувачки институции, а бројот на научници станал четири пати поголем отколку во 1917 година. Во 1925 година, Владата на Советскиот Сојуз ја признала Руската академија на науките како „највисока универзитетска научна институција“ и ја преименувала во Советска академија на науките. Седиштето на Академијата во 1934 година од [[Санкт Петербург]] е преселено во главниот град — [[Москва]]. Во тек на годините на [[Втората светска војна]], Советска академија на науките дала голем придонес во развојот на модерното вооружување на — [[тенк]]ови (нова серија [[Т-34]]), [[авион]]и, [[демагнетизација]] на бродови (за заштита од морски мини) итн. Во текот и после војната, Академијата била вклучена во советскиот проект на атомски бомби. Кон крајот на 1940-ти години, Академијата се состоела од осум оддели (физички и математички науки, хемиски науки, геолошки и географски науки, биолошки науки, технички науки, историја и филозофија, економија и право, литература и јазици); три комитети (еден за координација на научната работа на Академијата на републиките, еден за научна и техничка пропаганда и еден за уредување и публикации), две комисии (за објавување популарна научна литература и за музеи и архиви), лаборатории за научна фотографија и кинематографија и оддели за печатење.<ref>Ashby, Eric. 1947. "Scientist in Russia". Pelican books</ref> Советската академија на науките помогнала да се воспостават национални академии на науките во сите советски републики (со исклучок на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]]), во многу случаи делегирајќи ги истакнатите научници да живеат и работат во други републики. Во случајот на Украина, нејзината академија била формирана од локални украински научници дури и пред [[болшевици]]те да ја окупираат Украинската народна република. Овие академии биле: {|class="wikitable sortable" |- !Република!!Локално име!!Основана!!Наследник |- |[[Украинска Советска Социјалистичка Република]]||Академія наук Української РСР||1918||[[Национална академија на науките на Украина]] |- |[[Белоруска Советска Социјалистичка Република]]||Акадэмія Навукаў Беларускай ССР ||1929||[[Национална академија на науките на Белорусија]] |- |[[Узбечка Советска Социјалистичка Република]]||Ўзбекистон ССР Фанлар академияси||1943||[[Академија на науките на Узбекистан]] |- |[[Казашка Советска Социјалистичка Република]]||Қазақ ССР Ғылым Академиясы||1946||[[Национална академија на науките на Република Казахстан]] |- |[[Грузиска Советска Социјалистичка Република]]||საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია||1941 ||[[Грузиска академија на науките]] |- |[[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република]]||Азәрбајҹан ССР Елмләр Академијасы||1945||[[Национална академија на науките на Азербејџан]] |- |[[Литванска Советска Социјалистичка Република]]||Lietuvos TSR Mokslų akademija||1941||[[Литванска академија на науките]] |- |[[Молдавска Советска Социјалистичка Република]]||Академия де Штиинце а РСС Молдовенешть ||1946||[[Академија на науките на Молдавија]] |- |[[Летонска Советска Социјалистичка Република]]||Latvijas PSR Zinātņu akadēmija||1946||[[Летонска академија на науките]] |- |[[Киргиска Советска Социјалистичка Република]]||Кыргыз ССР Илимдер академиясы ||1954||[[Национална академија на науките на Киргиска Република]] |- |[[Таџичка Советска Социјалистичка Република]]||Академияи Фанҳои РСС Тоҷикистон||1953||[[Академија на науките на Република Таџикистан]] |- |[[Ерменска Советска Социјалистичка Република]]||Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա||1943||[[Национална академија на науките на Ерменија]] |- |[[Туркменска Советска Социјалистичка Република]]||Түркменистан ССР Ылымлар Академиясы||1951||[[Туркменистанска академија на науките]] |- |[[Естонска Советска Социјалистичка Република]]||Eesti NSV Teaduste Akadeemia||1946||[[Естонска академија на науките]] |} Меѓу најважните достигнувања на Академијата во втората половина на 20 век, се [[Советска вселенска програма|Советската вселенска програма]]. [[Спутник 1]] биле лансиран во 1957 година, [[Јуриј Гагарин]] станал првата личност во вселената во 1961 година, а првата вселенска станица Салјут 1 започнала да работи во 1971 година. Значајни откритија се направени во јадрената гранка и во други области на физиката. Покрај тоа, Академијата учествувала во отворање на нови универзитети или нови студиски програми на постојните универзитети, чии најдобри дипломци ја започнале својата кариера во истражувачките институции на Академијата. === Академија после распадот на Советскот Сојуз === После распадот на [[Сојуз на Советски Социјалистички Републики|Сојузот на Советски Социјалистички Републики]], со декретот на претседателот на Русија на 2 декември во 1991 година, Академијата повторно станала Руска академија на науките,<ref name=about/> наследувајки ги сите објекти на Академијата на науките на Советскиот Сојуз на територијата на Руската Федерација. Ситуацијата во руската наука и технологија се подобрила во 2000 година, бидејќи владата најавила кампања за модернизација. ==== Реформи (2013—2018) ==== На 28 јуни 2013 година, руската влада објавила нацрт-закон што значело распуштање на Руската академија на науките и создавање на нова организација со истото име. Зградите и другиот имот на Академијата требало да бидат преземени под контрола на [[Федерална агенција за научни организации|Федералната агенција за научни организации]]. Идејата била научниците да се концентрираат исклучиво на истражувачки активности без да се грижат за услугите за одржување на станови или административни работи. Реформата, наводно, ја напишал [[Михаил Коваличук]], брат на [[Јуриј Коваличук]], познат како личен банкар на [[Владимир Путин]].<ref>{{cite web|url=http://www.lib.ru/HISTORY/FELSHTINSKY/naslednik.txt|title=Владимир Прибыловский, Юрий Фельштинский. Операция "Наследник". Главы из книги|accessdate=12 јуни 2015}}</ref> Предлог-законот, кој, во својата првична форма, суштински ќе го промени системот на научно организирање во [[Русија]], предизвика конфликти со академските институции и силно побивање на многу истакнати поединци.<ref>{{наведено списание|date=4 јули 2013|title=Russian roulette|url=http://www.nature.com/news/russian-roulette-1.13315|journal=Nature News|language=en|volume=499|issue=7456|doi=10.1038/499005b|pages=5}}</ref> Голема група членови на Руската академија на науките ја сигнализирале својата намера да не се приклучуваат на новата Академија доколку реформата се спроведе како што е предвидено во нацртот.<ref>{{Cite web|url=https://polit.ru/article/2013/07/02/open_letter/|title=Открытое письмо членов РАН по поводу ликвидации Российской академии наук. Letter of members of Russian Academy of Sciences - ПОЛИТ. РУ|website=polit.ru|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2019-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527210844/https://polit.ru/article/2013/07/02/open_letter/|url-status=dead}}</ref> Водечките светски научници (како [[Пјер Делин]], [[Мајкл Атија]], [[Дејвид Мамфорд]] и други) напишале отворени писма во кои планираната реформа на Руската академија на науките се нарекува „шокантна“, па дури и „криминална“.<ref>{{Cite web|url=http://www.mi-ras.ru/index.php?c=ref|title=Письма зарубежных ученых|website=www.mi-ras.ru|accessdate=27 мај 2019}}</ref> Во оваа ситуација, нацртот бил омекнат во некои детали, на пример, од текстот биле исфрлени зборовите за „распуштање” — и одобрено е на 27 септември во 2013 година. Од 2013 година, институциите на Академија ги управувала Федерална агенција за научни организации,<ref>{{Cite web|url=http://fakti.org/rossiya/moskva-od-tri-akademije-pravi-objedinjenu-rusku-akademiju-nauka|title=Москва од три академии направила обединета Руска академија на наука|website=Факти|language=sr|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118045247/http://fakti.org/rossiya/moskva-od-tri-akademije-pravi-objedinjenu-rusku-akademiju-nauka|url-status=dead}}</ref> што била вклучена ставка на овие реформи. Оваа агенција била овластена да ја „проценува“ ефикасноста на институциите врз основа на нејзините сопствени критериуми, како и да ги преуредува неефикасните институции. Покрај тоа, според законот, две други руски национални академии - [[Руската академија на земјоделски науки]] и [[Руска академија за медицински науки|Руската академија за медицински науки]] - биле споени со Руската академија на науките како нејзини нови специјализирани научни оддели.<ref>{{Cite web|url=https://rs.rbth.com/politics/2013/07/02/tektonski_potresi_u_vrhu_ruske_nauke_23127.html|title=Тектонски потреси у врху руске науке|last=Сурков|first=Николај|date=3 јули 2013|website=rs.rbth.com|language=sr-RS|accessdate=27 мај 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://fakti.org/rossiya/ruska-akademija-nauka-postaje-koordinator-naucnih-istrazivanja-na-nivou-cele-zemlje|title=Руска академија наука постаје координатор научних истраживања на нивоу целе земље|website=Факти|language=sr|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118043942/http://fakti.org/rossiya/ruska-akademija-nauka-postaje-koordinator-naucnih-istrazivanja-na-nivou-cele-zemlje|url-status=dead}}</ref> Научната заедница не ги поддржала иницираните реформи и стилот на управување со Федералната агенција за научни организации. Во 2017 година, бил избран новиот претседател на Академијата, Александар Сергеев, кој во март 2018 година, изјавил дека Академијата сега влегува во постреформскиот период.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/nauka/5077550|title=Президент РАН заявил о завершении реформирования академии|website=ТАСС|accessdate=27 мај 2019}}</ref> Во мај 2018 година било одлучено Федералната агенција за научни организации да биде испратена во стечај како независна владина агенција, но и понатаму да биде дел од Министерството за наука и високо образование. == Членство == Постојат три вида на членство во Руската академија на науките: полноправни членови (академици), дописни членови и странски членови. Академиците и дописните членови мора да бидат граѓани на [[Руската Федерација]]. Сепак, некои академици и дописници кои биле избрани пред распадот на [[Советскиот Сојуз]], сега се државјани на други земји. Членовите на РАН се избираат врз основа на нивните научни придонеси - изборите за членство се сметаат за многу престижни.<ref name=members>[http://www.ras.ru/members.aspx Academy membership] (на руском)</ref> Во периодот од 2005 до 2012 година, Руската академија на науките имала околу 500 полноправни и 700 дописни членови. Но, во 2013 година, откако Руската академија на земјоделски науки и Руската академија на медицински науки се приклучиле на РАС, бројот на членови значително се зголеми. Во почетокот на јануари 2026 година, Академијата имала 1959 живи руски членови (840 полноправни и 1119 дописни членови) и ~445 странски членови. Од 2015 година, Академијата им доделува почесна научна титула професор на Руската академија на науките, на врвни истражувачи со руско државјанство. Сега има 797 научници со овој наслов.<ref name="listsofprofs">{{cite web|url= http://ras.ru/about/awards/professorofras/list.aspx|script-title=ru:Постановления президиума РАН о присвоении звания "Профессор РАН"}}</ref><ref name="nextelect">{{cite web|url=https://prof-ras-elections-2018.ru/|script-title=ru:Присвоение званий “Профессор РАН” в 2018 году [Awarding the RAS Professor ranks in 2018]}}</ref><ref name="vib_profras_22">{{cite web|url= https://prof-ras-elections-2022.ras.ru/ | script-title=ru:Присвоение званий «Профессор РАН» в 2022 году [Awarding the RAS professor ranks in 2022]}}</ref> == Тековна структура == Руската академија на науките се состои од 13 специјализирани научни оддели, четири територијални оддели и 15 регионални научни центри. Академијата има бројни совети, комитети и комисии, организирани за различни намени.<ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/sciencestructure.aspx|title=Структура РАН|website=www.ras.ru|accessdate=12 мај 2019}}</ref> === Територијални одделенија === ;Сибирско одделение на Руската академија на науките (СО РАН) Сибирското одделение е основано во 1957 година, а [[Михаил Лаврентјев]] бил претседател основач. Истражувачките центри се во [[Новосибирск]] ([[Академгородок]]), [[Томск]], [[Краснојарск]], [[Иркутск]], [[Јакутск]], [[Улан Уде]], [[Кемерово]], [[Тјумењ]] и [[Омск]]. Од крајот на 2017 година, повеќе од 12.500 научни истражувачи се вработени во општинското собрание на РАС, од кои 211 вработен беа членови на Академијата (109 полноправни и 102 дописни членови).<ref name="sbras">{{Cite web|url=http://www.sbras.ru/ru/cmn/general|title=Визитная карточка СО РАН {{!}} Сибирское отделение Российской академии наук (СО РАН)|website=www.sbras.ru|accessdate=12 мај 2019}}</ref> ;Уралско одделение на Руската академија на науките (УрО РАН) Уралско одделение е основано во 1932 година, а основачкиот претседател бил Александр Ферсман. Истражувачките центри се наоѓаат во [[Екатеринбург]], [[Перм]], [[Чељабинск]], [[Ижевск]], [[Оренбург]], [[Уфа]] и [[Сиктивкар]]. Од 2016 година, 112 научници биле членови на Академија (41 полноправни и 71 дописни членови).<ref name="ubras">{{Cite web|url=http://www.uran.ru/sites/default/files/otchet2016.pdf|title=РОССИЙСКАЯ АКАДЕМИЯ НАУК - УРАЛЬСКОЕ ОТДЕЛЕНИЕ (ОТЧЕТ за 2016 г.)|last=|first=|date=|website=uran.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}</ref> ;Одделение на Руската академија на науките во Санкт Петербург (СПбО РАН) Одделение во [[Санкт Петербург]] е основано во 2023 година; 183 научници се членови на Академијата (74 активни членови и 109 соодветни членови).<ref name="spbotd">{{cite web |url= https://poisknews.ru/ran/24-oktyabrya-sostoitsya-obshhee-sobranie-sankt-peterburgskogo-otdeleniya-ran/ |title= 24 октября состоится общее собрание Санкт-Петербургского отделения РАН |author= |publisher= «Поиск» (газета) |date= 2023-09-26 |accessdate= 2023-09-29 |quote= |language= ru |archive-date= 2023-10-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231028081418/https://poisknews.ru/ran/24-oktyabrya-sostoitsya-obshhee-sobranie-sankt-peterburgskogo-otdeleniya-ran/ |url-status= dead }}</ref> ;Далекуисточно одделение на Руската академија на науките (ДВО РАН) Далекуисточно одделение на Руската академија на науките ги опфаќа Приморските научни центри во [[Владивосток]], Амурски научен центар во [[Благовјешченск (Амурска област)]], [[Хабаровск]] научен центар, Сакхалински научен центар во [[Јужно-Сахалинск]], Камчаткански научен центар во [[Петропавловск Камчатски]], Северноисточен научен центар во [[Магадан]], Далекуисточен регионален земјоделски центар во [[Усуријск]] и неколку медицински институции. Од 2017 година, 64 члена на Академијата работело на оваа одделение (23 полноправни и 41 дописни членови).<ref name="febras1">{{Cite web|url=http://febras.ru/instituty.html|title=Научные центры и институты ДВО РАН|last=|first=|date=|website=febras.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}</ref><ref name="febras2">{{Cite web|url=http://febras.ru/spravochnik/akademiki-chleny-korrespondenty-ran|title=Действительные члены РАН (академики)|last=|first=|date=|website=febras.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}</ref> === Регионални центри === [[Податотека:Russian Academy of Sciences SPB.jpg|мини|300п|Зграда [[Царска академија наука|Царска академија на наука]] во [[Санкт Петербург]] на [[Универзитетски кеј]]]] * [[Казањ]]ски научен центар * Пушчински научен центар * Самарски научен центар * [[Саратов]]ски научен центар * Владикавкаски научен центар на РАН и [[Северна Осетија — Аланија]] * [[Дагестан]]ски научен центар * Кабардино-Балкарски научен центар * Карелски научен центар на РАН * [[Колски]] научен центар * Нижњоновгородски центар * Черноголовски центар за научни истражувања * Санктпетербуршки научен центар * Уфски научен центар * Јужни научен центар * Троицки научен центар == Награди == Академијата доделува голем број на разни награди и медали, од кои некои се: * [[Ломоносовјев Златен медал]] * [[Лав Ландау]] златен медал * [[Игор Курчатов]] медал * [[Павел Николајевич Демидов]] награда * [[Николај Лобачевски]] награда * [[Александар Пушкин]] награда * [[Сергеј Васиљевич Лебедеов]] награда * [[Андреј Марков]] награда * [[Николај Богољубов]] награда == Нобеловци поврзани со Академијата == * [[Иван Петрович Павлов]], медицина, 1904 * [[Иља Илич Мечников]], медицина 1908 * [[Иван Алексејевич Буњин]], книжевност, 1933 * [[Игор Јевгењевич Там]], физика, 1958 * [[Иља Михајлович Франк]], физика, 1958 * [[Павел Алексејевич Черенков]], физика, 1958 * [[Лав Ландау]], физика, 1962 * [[Николај Басов]], физика, 1964 * [[Александар Прохоров]], физика, 1964 * [[Михаил Шолохов]], книжевност, 1965 * [[Александар Солженицин]], книжевност, 1970 * [[Леонид Канторович]], економија, 1975 * [[Андреј Сахаров]], мир, 1975 * [[Петар Капица]], физика, 1978 * [[Жорес Алферов]], физика, 2000 * [[Алексеј Абрикосов]], физика, 2003 * [[Виталиј Гинзбург]], физика, 2003 * [[Андреј Гејм]], физика, 2010 == Наводи == {{reflist|30em}} == Надворешни врски == {{рвр|Russian Academy of Sciences}} * [http://www.ras.ru/ Официјално мрежно место] {{ru}} [[Категорија:Руска академија на науките| ]] [[Категорија:Национални академии на науките]] 4jwwqqotlrcoi5w676uxju99k96b225 0 1261374 5586911 5524216 2026-07-04T05:12:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586911 wikitext text/x-wiki '''Рускиот космизам''' е филозофско и културно движење што се појавило во [[Русија]] на крајот на 19 век, и повторно, на почетокот на 20 век. На почетокот на 20 век, дошло до излив на научна истрага за меѓупланетарните патувања, главно водени од писатели на фикцијата како што се [[Жил Верн]] и [[Херберт Џорџ Велс|Херберт Велс,]] како и филозофски движења како рускиот космизам. == Теорија == [[Податотека:Milky_Way_Night_Sky_Black_Rock_Desert_Nevada.jpg|лево|мини|252x252пкс|<center> Поглед на Млечниот Пат</center>]] Космизмот вклучува широка теорија на природна филозофија, комбинирајќи елементи на [[религија]]та и [[етика]]та со историја и филозофија за потеклото, [[еволуција]]та и идното постоење на космосот и [[Човек|човештвото]]. Тоа комбинира елементи од [[Источна филозофија|источната]] и [[Западна филозофија|западната филозофска традиција,]] како и од [[Руска православна црква|Руската православна црква]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html|title=The religion of resuscitative resurrection The "Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov|last=Berdyaev|first=Nikolai|authorlink=Nikolai Berdyaev|publisher=berdyaev.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014115444/http://www.berdyaev.com/berdiaev/berd_lib/1915_186.html |archive-date=14 October 2018}}</ref> Космизмот било едно од влијанијата врз Пролеткулт, а по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], терминот започнал да се применува на „... поезијата на писатели како Михаил Герасимов и Владимир Кирилов ... колективот на индустриски работници ... организиран околу ликот на универзалниот „Пролетер“, кој излегува од земјата за да освои планети и ѕвезди“.<ref>Thomas Seifrid, ''A Companion To Andrei Platonov's'' The Foundation Pit (Academic Studies Press, 2009: {{ISBN|1-934843-57-1}}), pp. 69-70.</ref> Оваа форма на космизам, заедно со списите на Николај Фјодоров, имало силно влијание врз [[Андреј Платонов]].<ref name="Russian cosmism">{{cite book |year=2013 |url=http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |title=Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013 |publisher=Roerich museum |access-date=20 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092903/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013 |archive-date=3 February 2020}}</ref> Многу идеи на руските космисти подоцна развиени од оние во [[Трансхуманизам|трансхуманистичкото]] движење.<ref name="Russian cosmism"/> [[Виктор Скумин]] тврди дека [[Виктор Скумин|Културата на здравје]] ќе игра важна улога во создавањето на човечко духовно општество во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]].<ref>{{Наведена книга|url=https://biblmdkz.ru/kz.html|last=Скумин|first=В. A. |year=1995 |isbn=5-88167-003-5|language=ru|script-title=ru: Культура здоровья — фундаментальная наука о человеке.|trans-title=A Culture of Health as a fundamental human science.|author-link=Виктор Скумин|access-date=23 January 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html|title=Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы. Слайд 7|last=Kovaleva E. A.|year=2009|publisher=900igr.net|trans-title=Pedagogical Council. Slide 7 of the presentation "culture of health" to the lessons of physical education on the theme the "Health"|accessdate=19 November 2014|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701184047/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/007-Kultura-zdorovja-fundamentalnaja-nauka-o-Dukhovnom-CHelovechestve.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5|title=Концепция Учения|publisher=kult-zdor.ru|trans-title=The Concept Of Doctrine|accessdate=6 June 2017}}</ref> [[Податотека:Tsiolk_na_lune_(pic_Gofman)_3.png|мини|280x280пкс|<center> Илустрација на образовната научна фантастична приказна на Циолковски, ''На Месечината'' (1893)</center>]] == Претставници == Меѓу најголемите претставници на рускиот космизам бил Николај Фјодорович Фјодоров (1828–1903), поборник за радикално продолжување на животот со помош на научни методи, човечка [[бесмртност]] и [[Воскресение|воскреснување]] на мртви луѓе.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=klemLCtZZ9YC|title=The Russian Cosmists: The Esoteric Futurism of Nikolai Fedorov and His Followers|last=Young|first=George M.|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=978-0-19-989294-5|page=12}}</ref> Во 1881 година, рускиот револуционер и ракетен пионер Николај Кибалчич предложил идеја за пулсен ракетен погон со согорување на експлозив, што бил ран претходник на Проектот Орион. Константин Циолковски (1857–1935) бил меѓу пионерите на теоретското [[истражување на вселената]] и космонаутиката. Во 1903 година, Циолковски го објавил првиот сериозен научен труд за патување во вселената. Неговата работа била суштински непозната надвор од [[Руска Империја|Руската Империја]], но во земјата инспирирала понатамошно истражување, експериментирање и формирање на Друштво за студии на меѓупланетарни вселенски летови.<ref name="Riper2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=k8CxJeFzCdQC&pg=PA26|title=Rockets and Missiles: The Life Story of a Technology|last=Van Riper|first=A. Bowdoin|date=29 October 2007|publisher=[[JHU Press]]|isbn=978-0-8018-8792-5|pages=26–28|access-date=13 October 2018}}</ref> Циолковски напишал книга наречена „Волјата на универзумот; Непознати интелигентни сили“ во која тој ја предложи филозофијата на панпсихизамот. Тој верувал дека луѓето на крајот ќе го колонизираат [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]. Неговата мисла претходела на Вселенската доба со неколку децении, а дел од она што го предвил во својата фантазија се појави од неговата смрт. Циолковски не верувал во традиционална религиозна космологија, но наместо тоа, тој веруваше во космичко суштество кое управуваше со луѓето.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.prlib.ru/en/node/404538|title=The Will of the Universe; Unknown Intelligent Forces|last=Tsiolkovsky|first=Konstantin Eduardovich|year=1928|location=[[Kaluga]]|pages=23|language=ru|author-link=Konstantin Tsiolkovsky|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019001447/https://www.prlib.ru/en/node/404538|archive-date=19 October 2018}}</ref> Меѓу другите космисти биле Владимир Вернадски (1863–1945), кој го развил поимот ноосфера и Александар Чижевски (1897–1964), пионер на „ хелиобиологијата“ (проучување на влијанието на сонцето врз биологијата).<ref>L. V. Golovanov, Alexander Chizhevsky entry in the [[Great Russian Encyclopedia]], Moscow, 2001 edition. See [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&sl=ru&tl=en&u=http://slovari.yandex.ru/%25D0%2590%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259A%25D0%25A1%25D0%2590%25D0%259D%25D0%2594%25D0%25A0%2520%25D0%259B%25D0%2595%25D0%259E%25D0%259D%25D0%2598%25D0%2594%25D0%259E%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%2520%25D0%25A7%25D0%2598%25D0%2596%25D0%2595%25D0%2592%25D0%25A1%25D0%259A%25D0%2598%25D0%2599/%25D0%2591%25D0%25A1%25D0%25AD/%25D0%25A7%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25B5%25D0%25B2%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B9%2520%25D0%2590%25D0%25BB%25D0%25B5%25D0%25BA%25D1%2581%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D1%2580%2520%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B4%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587/&rurl=translate.google.com&twu=1&usg=ALkJrhibb_mRRqrG0zmDCVry13dsUkEe6g Google.Translate version of the article from the Russian version of the Encyclopedia].</ref><ref>Soiuz Pisatelei, Soviet literature, Issues 1-6, [https://books.google.com/books?id=TOJKAAAAYAAJ&q=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&hl=en&ei=-SihTZ6iEo-w0QHKvaSYBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDUQ6AEwAw p 188], Foreign Languages Publishing House, 1982.</ref><ref>James T. Andrews, “Red cosmos: K.E. Tsiolkovskii, grandfather of Soviet rocketry”, Issue 18 Centennial of Flight Series, [https://books.google.com/books?id=3jO5KHOLdDcC&pg=PA114&dq=Alexander+Chizhevsky+Cosmism&hl=en&ei=3CuhTYG_C5KRgQeFyfHZBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDAQ6AEwAg#v=onepage&q=Alexander%20Chizhevsky%20Cosmism&f=false p 114], Texas A&M University Press, 2009, {{ISBN|1-60344-168-9}}, {{ISBN|978-1-60344-168-1}}</ref> Една [[мала планета]], 3113 Чижевскиј, откриена од [[Советски Сојуз|советскиот]] астроном Николај Степанович Черних во 1978 година, е именувана по негово име.<ref>[https://books.google.com/books?hl=en&q=3111+Misuzu+1977 Dictionary of Minor Planet Names - p.257]</ref> Истакнатиот руски палеонтолог и писател на научнофанатастика Иван Јефремов исто така беше космист. == Галерија на руски космисти == <gallery widths="180" heights="180"> Податотека:Pasternak fedorov.jpg|<center>[[Николај Федоров]]</center> Податотека:1934-V I Vernadsky.jpg|<center>[[Владимир Вернадски]]</center> Податотека:Скумін у серпні 2020 року.jpg| [[Виктор Скумин]] </gallery> == Цитати == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013|title=Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013|publisher=Roerich museum|year=2013|access-date=19 October 2015|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414120445/http://sovieteramuseum.com/?product=art-works-by-russian-cosmism-painter-xx-xxi-ct-catalogue-of-exhibition-2013|url-status=dead}} * Бочковска, Корнелија ''Влијанието на американскиот и рускиот космизам врз претставувањето на вселенското истражување во американската и советската вселенска уметност во 20 век'' . Познањ: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016. [https://books.google.pl/books/about/The_Impact_of_American_and_Russian_Cosmi.html?id=p2eMswEACAAJ&redir_esc=y] * Николај Фјодоров : Студиен зу Лебен, Верк и Виркунг (Николај Фјодоров: Студии за неговиот живот, дела и неговото влијание): од Мајкл Хагемајстер : (Минхен: Сагнер, 1989):{{ISBN|3-87690-461-7}} : Првично претставено како авторска теза (докторски) - Филипс-Универзитет Марбург, 1989 г. * Мајкл Хагемајстер : „Рускиот космизам во 1920-тите и денес“. Во: Бернис Г. Розентал (уред. ): ''Окултот во руската и советската култура'' (Итака, Лондон: Корнел УП, 1997), стр.&nbsp;185–202 година. * Јанг, ''M.орџ М. Руските космисти: Езотеричниот футуризам на Николај Федоров и неговите следбеници'' . Newујорк: Оксфорд Универзитет Прес, 2012. [https://books.google.com/books?id=O8FpAgAAQBAJ&pg=PR4&lpg=PR4&#v=onepage&q&f=false] == Надворешни врски == * Р. Ѓорѓевиќ [http://saj.matf.bg.ac.rs/159/pdf/105-109.pdf Руски Cosmism (со Селективно Библиографија) и неговите востание влијание врз развојот на вселенските истражувања] (PDF) * [http://www.emory.edu/INTELNET/rus_thought_overview.html Краток преглед на руската филозофија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210416190126/http://www.emory.edu/INTELNET/rus_thought_overview.html |date=2021-04-16 }} * [https://web.archive.org/web/20040910091321/http://philtar.ucsm.ac.uk/russian_philosophy/ PHILTAR - Сеопфатно мрежно место со врски до текстови и ресурси] * [http://www.isfp.co.uk/russian_thinkers/index.html Галерија на руски мислители] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180825024500/http://www.isfp.co.uk/russian_thinkers/index.html |date=2018-08-25 }} изменето од Дмитриј Олшански * [http://www.iep.utm.edu/r/russian.htm Руска филозофија] - влез во ''Интернет енциклопедија за филозофија'' . * [https://web.archive.org/web/20040910091055/http://www.mavicanet.com/directory/bel/2123.html Директориум на врски со руски филозофи, главно на руски јазик] * [http://www.hudsonfla.com/thesis.htm Императив на Циолковски во] академскиот труд во 21 век * [http://phillumeny.onego.ru/labels/russian/space/page2/page2.html Музеј на виртуелни етикети за кибрит - руски етикети - простор - Страна 2 -] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210512132301/http://phillumeny.onego.ru/labels/russian/space/page2/page2.html |date=2021-05-12 }} Историски слики на Константин Циолковски * [http://www.russianspaceweb.com/tsiolkovsky.html Циолковски] од Russianspaceweb.com * [https://web.archive.org/web/20080828211841/http://www.spaext.com/info/tsiolkovsky/index.html Вселенски лет или истребување: Константин Циолковски] Извадоци од „Целите на астронаутиката“, ''Повикот на космосот'' * [https://web.archive.org/web/20060209011023/http://www.astronautix.com/articles/theceage.htm Основи на вселенското доба] * [https://kozyrevmirrors.com/russian-cosmism/ Руски космизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200806222915/https://kozyrevmirrors.com/russian-cosmism/ |date=2020-08-06 }} [[Категорија:Трансхуманизам]] [[Категорија:Руска култура]] [[Категорија:Филозофија во 20 век]] lzuw8f0690ac30xnrpuw64zmh7im3bg 0 1262714 5586956 4771880 2026-07-04T09:08:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586956 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Agios Ahilleios Mikri Prespa 200704.JPG|мини|394x394пкс|Остатоци од базиликата „Свети Ахил“ на [[Цар Самоил]]]] '''Свети Ахил''' ― црква на [[Свети Ахил (остров)|островот Ахил]] (Аил) во [[Мала Преспа]], од крајот на [[10 век]], основана по заложба на [[Цар Самоил|царот Самоил]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=51-52}}</ref> По освојувањето на [[Лариса]], [[Цар Самоил|Самоил]] ги пренел во [[Мала Преспа|Преспа]] моштите на епископот [[Свети Ахил Лариски|Св.Ахил Лариски]] (учесник на [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собор]] во [[Никеја]]) и изградил голем и убав храм, којшто го добил името на ларискиот епископ. Црквата била подигната како монументална трикорабна [[базилика]], ѕидана од камен, со жртвеник и ѓаконик во облик на смален впишан крст, пресведен со [[купола]]. На западната страна бил изграден [[нартекс]] со правоаголна форма.<ref name=":0" /> == Живопис == Од [[живопис]]от, изведен непосредно по подигнувањето на црквата, денес се зачувани остатоци во источниот дел. Во [[олтар]]ната [[апсида]] биле насликани елементи од троновите на црковните седишта на епархиите што влегувале во составот на [[Охридска архиепископија|Самоиловата црковна институција]], придружени со текстови кои се однесуваат на овие административни седишта на тогашната црковна институција. Тоа говори дека во еден период црквата имала катедрален карактер.<ref name=":0" /> Вториот слој [[живопис]], делумно зачуван во источниот дел од храмот, што настанал како резултат на подоцнежните интервенции во црквата, потекнува од средината на [[11 век]], а фрагментарно зачуваните фрески врз третиот слој малтер во ѓаконикот, се од крајот на [[11 век|11]] и почетокот на [[12 век]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Свети Ахил (остров)]] * [[Цар Самоил]] * [[Свети Ахил Лариски]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/kultura/14660 Црквата „Свети Ахил Лариски“ во Долна Преспа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220702110043/http://www.mn.mk/kultura/14660 |date=2022-07-02 }} * [http://www.pppe.mk/sv-ahil-prespanski/ Св. Ахил Преспански] * [http://globusmagazin.mk/%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%82-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%B0/ ЦАРСКИТЕ ГРОБНИЦИ НА ОСТРОВОТ СВЕТИ АХИЛ] [[Категорија:Цркви во Преспа (општина)|Ахил, Ахил]] [[Категорија:Цркви во Леринско-преспанско-еордејската епархија|Ахил]] [[Категорија:Православни катедрали во Егејска Македонија|†Ахил]] [[Категорија:Споменици на културата во Преспа (општина)]] [[Категорија:Преспа]] [[Категорија:Ахил (село)]] fnnre8t6wh52n98479mlhnhink4eqmj 0 1264078 5586889 5495332 2026-07-04T03:06:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586889 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Roller-skate.jpg|мини|Пар ролшуи]] '''Ролшуи''' (''само множина'') ({{langx|de|Rollschuh}}) – вид [[спортска опрема]] која се носи на [[нога|нозете]] и чии два паралелни пара [[тракало|тркалца]] овозможуваат движење по рамно тло. Постојат и ролшуи кај кои е можно да се извади делот со тркалца и да се претворат во обични [[чевел|чевли]], а подоцна повторно да се вратат. Ролшуите се многу слични со [[ролери]]те, но постојат видливи разлики. Ролшуите вообичаено имаат два пара тркалца, додека ролерите имаат тркалца во една линија. Ролшуите даваат подобра потпора, додека ролерите кои обично се потесни и имаат продолжеток вон [[стапало|стапалата]], овозможуваат побрзо движење. == Историја == [[Податотека:BayStLouisRollerskates1921crop.jpg|мини|120п|Девојче на ролшуи во 1921 година]] Првите лизгалки со тркалца ги [[патент]]ирал [[Холандија|холандски]]от [[виолинист]] и пронаоѓач [[Џон Џозеф Мерлин]] во [[1760]] година<ref>{{Наведена книга|title=Foot and ankle sports orthopaedics|others=Valderrabano, Victor,, Easley, Mark E.|isbn=3319157345|location=Cham, Switzerland|oclc=972330993}}</ref> Неговите лизгалки биле [[лизгалки за мраз]] кај кои површината за лизгање била заменета со две тркалца кои овозможувале движење (денешни [[ролери]]). Мерлин својот изум го претставил на [[маскенбал]] во [[Лондон]]. Мерлин свирел на [[виолина]] додека се движел на ролшуите, па во еден момент изгубил рамнотежа и паднал.<ref>Soho Square Area: Portland Estate: Carlisle House, Soho Square', Survey of London: volumes 33 and 34: St Anne Soho (1966), стр. 73-79. URL: http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=41047 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110923082353/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=41047 |date=2011-09-23 }}</ref> Движењето и застанувањето со овие лизгалки било тешко , па не биле популарни. Во [[1863]] година, Џејмс Плимптон од [[Масачусетс]] го унапредил Мерлиновиот изум со промена на конфигурацијата на тркалцата, ставил два пара тркалца со различни [[оска|оски]].<ref>[http://www.google.com/patents?id=3AMAAAAAEBAJ&printsec=description&zoom=4#v=onepage&q=&f=false US-Patent Nummer 37305 from 6. January 1863]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ваквите ролшуи биле полесни за управување заради поголемата стабилност која ја давале, па станале исклучително популарни. Врв на популарноста доживеале во триесеттите години на 20 век, а и денешните ролшуи се многу слични со Плимптоновите. До [[1956]] година биле користени [[железо|железни]] тркалца. После тоа биле воведени [[гума|гумени]] кои наскоро биле заменети со [[пластика|пластични]]. Гумените и денес се користат на ролшуи за натпреварување. Музејот на историјата на возење на ролшуи се наоѓа во градот [[Линколн (Небраска)|Линколн во Небраска]].<ref>[http://www.rollerskatingmuseum.com/ Roller Skating Museum]</ref> == Возење на ролшуи како спорт == [[Податотека:Argentin player during 2007 rink hockey world championship.jpg|мини|лево|Детаљ од натпревар во хокеј на ролшуи]] Возењето на ролшуи во почетокот било вид забава и рекреација, но со порастот на популарноста почнало да прераснува во [[спорт]]. Се развиле неколку дисциплини: трки на ролшуи, уметничко ролање и [[хокеј на ролшуи]]. Хокејот на ролшуи стекнал огромна популарност во осумдесеттите години, па како показен спорт бил присутен на [[Летни олимписки игри 1992|Олимписките игри во 1992]] година во [[Барселона]]<ref>{{Нмс |url=http://www.sportkc.org/sportkc.aspx?pgID=1129 |title=Roller hockey |access-date=14 септември 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405133026/http://www.sportkc.org/sportkc.aspx?pgID=1129 |archive-date=5 април 2012 |url-status=dead |df= }}</ref>. Според истражување од 1999 година, бројот на лица кои играле хокеј на ролшуи бил преку 2,5 милиони. Хокејот на ролшуи бил предложен за постојан спорт за [[Летни олимписки игри 2012|Олимписките игри во 2012]] и [[Летни олимписки игри 2016|2016]] година, но не поминал.<ref>{{Нмс | url = http://www.skatemall.com/article-roller-skating-being-considered-for-olympics.aspx | title = Roller Skating Being Considered for Olympics | accessdate = 14. 09. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716080922/http://www.skatemall.com/article-roller-skating-being-considered-for-olympics.aspx |archive-date = 16. 07. 2011 |url-status=dead |df= }}</ref> После овие дисциплини се појавиле и две нови: ритмичко-гимнастичко ролање и дерби на ролшуи. == Предности од возењето ролшуи == Според податоците на Здружението за возење ролшуи, возењето ролшуи позитивно влијае на здравјето на корисникот. Возејќи ролшуи лицето изведува аеробик-вежби и согорува 350 [[калорија|калории]] при брзина од 10 км на час и 600 калории при брзина од 16 км на час.<ref>{{Нмс | url = http://www.rollerskating.org/about/ | title = Roller Skating Association | accessdate = 14. 09. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905140628/http://www.rollerskating.org/about/ |archive-date = 5. 09. 2012 |url-status=dead |df= }}</ref> Возењето ролшуи и ролери препорачува и Американското здружение за срце како добар вид вежба која позитивно влијае на работата на [[срце]]то. == Галерија == <gallery widths="200px" heights="200px"> Слика:1908-PatinsRoulettes.jpg|Реклама за модел од раните години на 20 век кој се користи со обични чевли Слика:WOMAN SUFFRAGE PICKETS AT WHITE HOUSE 07351v.jpg|Млада жена се вози на ролшуи покрај група жени борци за право на глас пред Белата куќа, 1917 Слика:BayStLouisRollerskates1921crop.jpg|Девојка на ролшуи, 1921 Податотека:Old roller skates.jpg|Вообичаен дизајн на ролшуи од 1960-тите </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|30em}} * {{Наведена книга | author=Turner, James |author2= Zaidman, Michael | title=The History of Roller Skating | publisher=National Museum of Roller Skating | year=1997 | isbn=0-9658192-0-5}} * [http://www.rollerskatingmuseum.com/museum/homewrk_pg.htm National Museum of Roller Skating: Homework Page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051109120246/http://www.rollerskatingmuseum.com/museum/homewrk_pg.htm |date=2005-11-09 }} * {{Наведена книга | author=United States Amateur Confederation of Roller Skating| title=American Roller Skate Dancing Part I Bronze and Silver Dances Edition X| publisher= An Official USAC/RS Publication| year=1980 |page=9}} * {{Наведена книга | author=Pickard, George| title=Titans and Heroes of American Roller Skating | publisher=National Museum of Roller Skating | year=2010 }} *Russo, Tom, (2017) ''Chicago Rink Rats: The Roller Capital in Its Heyday''. The History Press {{ISBN|978-1625859686}} * [http://www.worldrecordsindia.com/2015/06/06/longest-non-stop-relay-roller-skating-marathon-team/ 120 Hours Longest Non-Stop Relay Roller Skating Marathon World Records] * [http://www.worldrecordsindia.com/2017/01/non-stop-relay-skating-marathon-individuals/ Non stop relay skating marathon by individuals, World Records] * {{нмс | title = Inventor of the Week Archive: Scott & Brennan Olson (spelling corrected per rowbike.com -ed.) | publisher = MIT School of Engineering | date = August 1997 | url = http://web.mit.edu/invent/iow/Inline.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20030302044906/http://web.mit.edu/invent/iow/Inline.html | url-status = dead | archive-date = 2003-03-02 | accessdate = 2007-02-25 }} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=07W7AAAAIAAJ&q=wheels|title=John Joseph Merlin: the ingenious mechanick - Iveagh Bequest, Kenwood (London, England), Greater London Council. Public Relations Branch - Google Books|year=1985|publisher=|isbn=9780716815822|accessdate=15 September 2014}} * {{нмс|url=http://www.popsci.com/archive-viewer?id=xyADAAAAMBAJ&pg=120&query=skate+to+have+wheels|title=PopSci Archive Viewer - Popular Science|work=Popular Science|accessdate=15 September 2014|archive-date=2014-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220073523/http://www.popsci.com/archive-viewer?id=xyADAAAAMBAJ&pg=120&query=skate+to+have+wheels|url-status=dead}} * {{нмс|last=Guinness World Records|title=Human Powered Circumnavigations|url=http://www.expedition360.com/guinness_world_records_first_hpc.pdf|date=6 October 2007}} * {{нмс|last=AdventureStats by Explorersweb|title=Global HPC – Human Powered Circumnavigations|url=http://www.adventurestats.com/tables/hpc.shtml|publisher=Explorersweb|accessdate=2021-03-19|archive-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424024252/http://www.adventurestats.com/tables/hpc.shtml|url-status=dead}}< * {{нмс|url=http://www.ocregister.com/articles/record-360229-roads-days.html|title=O.C. woman breaks record for skating across U.S. - The Orange County Register|work=The Orange County Register|accessdate=15 September 2014}} * {{Наведена книга|last=Cook|first=Nick|title=Downhill in-line skating|year=2000|publisher=Capstone Books|location=Mankato, Minn.|isbn=978-0-7368-0482-0|pages=20–21|url=https://books.google.com/books?id=FvTejtf-JkMC&pg=PA13}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Commonscat|Roller skates}} * [https://books.google.com/books?id=diEDAAAAMBAJ&pg=RA1-PA54&dq=popular+science+1951+%22bed+bikes%22&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=true "How Rink Rollers Are Made", by George W. Waltz] – November 1951 article in ''Popular Science'' on how roller skates are manufactured * [http://www.in.gov/judiciary/opinions/pdf/09220601trb.pdf Court Case Brought by Roller Skating Rinks About Taxes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201204152240/https://www.in.gov/judiciary/opinions/pdf/09220601trb.pdf |date=2020-12-04 }} * [http://rollersports.ca/roller-sports/history/ History of Roller Skating in Canada] * [http://www.usarollersports.org/ homepage for USA Roller Sports] * [http://www.rollerskatingmuseum.com/ Roller Skating Museum] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Спортска опрема]] [[Категорија:Германизми]] q54ye4snzysa6md67pqv6zb1m0owrwq 0 1267574 5587018 5539674 2026-07-04T11:41:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587018 wikitext text/x-wiki [[Семејно насилство|Семејното насилство]] е ендемско и раширено во [[Русија]]. Според [[Хјуман рајтс воч]], дури 36.000 жени и 26.000 деца се соочувале со секојдневно малтретирање дома во [[2013]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2017/01/23/russia-bill-decriminalize-domestic-violence|title=Russia: Bill to Decriminalize Domestic Violence|date=2017-01-23|work=[[Human Rights Watch]]|language=en|accessdate=2021-02-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sn.ria.ru/20130129/920211298.html|title=Домашнее насилие в России|last=Тимаков|first=Алексей|date=2013-01-29|work=РИА Новости|language=ru|accessdate=2021-02-22}}</ref> Според официјалните податоци на МВД, во 2015 година околу 1060 лица починале од [[семејно насилство]] во [[Русија]]. Од нив, 756 биле мажи и 304 жени.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://pravo.ru/news/view/147113/|title=Domestic violence victims will be protected from offenders by law (In Russian)|date=11 January 2018|work=Pravo.ru}}</ref> Според независно истражување спроведено на 2.200 жени во педесет градови во Русија, 70% доживеале најмалку една форма на родово засновано насилство во домот - физичко, психолошко, економско или сексуално.<ref name="fp">{{Наведена мрежна страница|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/scholar?as_ylo=2016&q=domestic+violence+russia&hl=en&as_sdt=0,5&httpsredir=1&article=1043&context=international_immersion_program_papers|title="If He Beats You, It Means He Loves You" : Domestic Violence and Women's Rights in Russia|last=Chamusco|first=Bianca|date=2017|work=University of Chicago Law School Chicago Unbound}}</ref> [[Алкохолизам|Алкохолизмот]] честопати е фактор, бидејќи Русија е една од најтешките народи во светот, заземајќи го 26-тото место според потрошувачката на [[алкохол]] по глава на жител во 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.A1036?lang=en|title=Total consumption, three-year average with 95%CI by country|work=World Health Organization}}</ref> Во јануари 2017 година, руските законодавци гласале, 380-3, за декриминализација на одредени форми на семејно насилство. Според новиот закон, прекршоците за прв пат што не резултираат со „сериозна телесна повреда“ носат максимална казна од 30.000 рубли, административно апсење до 15 дена или до 120 часа општокорисна работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/scholar?as_ylo=2016&q=domestic+violence+russia&hl=en&as_sdt=0,5&httpsredir=1&article=1043&context=international_immersion_program_papers|title="If He Beats You, It Means He Loves You" : Domestic Violence and Women's Rights in Russia|last=Chamusco|first=Bianca}}</ref> Според последните истражувања нарачани од руската Државна дума, семејното насилство се одвива во приближно едно од десет руски семејства. Седумдесет проценти од анкетираните известуваат дека доживеале или доживуваат семејно насилство: 80% се жени, со деца и стари лица кои заостануваат. Покрај тоа, во 77% од испитаните случаи, физичкото, психолошкото и економското насилство одат заедно. Повеќе од 35% од жртвите не отишле во полиција за помош, повикувајќи се на срам, страв и недоверба. == Статистика на смртта == Во руските медиуми и други извори, постојат суштински различни проценки за бројот на убиени жени во домашни конфликти: тие се движат од околу 300 (за последните десет години) до 14000. === Податоци за МВД за 2015–2019 година === {| class="wikitable" |+Вкупен број на убиени жени во домашни конфликти ! Година ! Број на смртни случаи |- | 2015 година | 304 <ref name=":0"/><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.ru/politics/2019/12/20/eksperty-ocenili-veroyatnost-prinyatiya-zakona-o-domashnem-nasilii.html|title=Experts assessed the likelihood of the adoption of the law on domestic violence|date=20 December 2019|work=MK.ru}}</ref> |- | 2016 година | 352 |- | 2017 година | 288 |- | 2018 година | 253 <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/society/2777954.html|title=The law "on domestic violence" – psychological violence against Russia|date=14 November 2019|work=Regnum|accessdate=2021-04-29|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429143508/https://regnum.ru/news/society/2777954.html|url-status=dead}}</ref> |} На [[30 октомври]] [[2019]] година, за време на сослушувањата во Јавната комора на Руската Федерација, повикувајќи се на [[Министерство за внатрешни работи на Русија|Министерството за внатрешни работи]], биле објавени следниве бројки: во 2018 година, 253 жени биле убиени во семејни судири, и воопшто, во текот на изминатата деценија, оваа бројка била околу 300 луѓе годишно.<ref name=":2"/> Објавувањето на „Московски комсомолец“ во декември 2019 година ја надополнило целокупната слика со податоците на Министерството за внатрешни работи за 2016 и 2017 година. Исто така, се дадени бројки за првата половина на 2019 година: 233 мажи и 115 жени.<ref name=":1"/> === Податоци за годишна смрт === Во исто време, нашироко се вели и пишува дека 14.000 жени годишно умираат од семејно насилство во Русија <ref name=":2"/> со мала разлика во формулацијата: според нивните различни верзии, жените умираат од рацете на нивните сопрузи, од љубовници и цимери итн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eadaily.com/ru/news/2019/11/25/o-zhenshchinah-gibnushchih-v-rossii-ili-kak-manipulirovat-statistikoy|title=About women "dying in Russia", or How to manipulate statistics.|date=25 November 2019|work=EurAsia Daily}}</ref> На пример, извештајот на Хјуман рајтс воч од 1997 година ја цитира [[Екатерина Лахова]] и известува за 14.000 убиени жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1997/russwmn/|title=RUSSIA TOO LITTLE, TOO LATE: STATE RESPONSE TO VIOLENCE AGAINST WOMEN|work=Human Rights Watch.}}</ref> Генерал-потполковник Михаил Артамошкин во едно интервју од [[2008]] година повторно споменува ист број <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mvd.ru/news/14047/|title=Interview of the Acting Head of the Department for the Protection of Public Order of the Ministry of Internal Affairs of Russia, Lieutenant General of Militia Mikhail Artamoshkin, to the newspaper "Shield and Sword"|date=24 January 2008|work=MVD.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712145751/http://www.mvd.ru/news/14047/|archive-date=2010-07-12}}</ref> како и [[Европски суд за човекови права|ЕКЧП]], кој ја цитира руската невладина организација АНА <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://european-court-help.ru/delo-41261-17-volodina-protiv-rossii/|title=Case No. 41261/17 "Volodina v. Russia"|date=10 January 2019|work=European Court of Human Rights}}</ref> како и другите извори. ==== Потекло на бројот ==== Марина Писклакова-Паркер, директорка на Центарот АНА, објаснила дека 14.000 годишни жртви („''статистика за убиства на жени на кои многумина се повикуваат''“) е бројка објавена во [[1995]] година во извештајот на [[Руската Федерација]], претставен пред [[ООН]] Комитет за спроведување на [[Конвенција за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените|Конвенцијата за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените.]] Писклакова-Паркер верува дека во 1993 година оваа бројка била вистинита.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/3113468|title=Why is the first reaction not to believe a woman?|date=11 October 2016|work=Kommersant}}</ref> Александар Коваленин, противник на законот за семејно насилство, се согласува со Писклакова-Паркер дека 14.000 е бројка од 1993 година, но смета дека првично не е точна:<blockquote>„Ова е бројка од 1993 година, проценка на вкупниот број на намерни убиства на жени (не само во семејството), внесени од некој од Министерството за труд во рускиот извештај до Комитетот на ООН за елиминација на дискриминацијата врз жените."</blockquote>Овој индикатор, според Коваленин, бил користен повторно во 1999 година, во петтиот извештај и се репродуцирал за 20-25 години без повторно да се провери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/society/2802695.html|title=An expert exposed figures on "domestic violence" in Russia (In Russian)|work=Regnum}}</ref> == Статистика за насилно злосторство == Според [[Ростат]], бројот на жртви на злосторства вклучени насилни дејствија врз член на семејство во 2017 година бил (по пол) 25,7 илјади жени и 10,4 илјади мажи.<ref>{{Наведена книга|url=https://rosstat.gov.ru/free_doc/doc_2018/wo-man18.pdf|title=Women and Men of Russia|last=Bugakova|first=N.S.|last2=Voronina|first2=I.V.|last3=Maksimova|first3=M.V.|publisher=Rosstat|year=2018|isbn=978-5-89476-459-7|location=Moscow|pages=218}}</ref> {| class="wikitable" |+Број на жртви на семејна злоупотреба ! Година ! Вкупно ! од нив жени ! Сопружници ! Од нив жени ! Синови или ќерки ! од нив жени |- | 2012 година | 34.026 | 24.231 | 12.954 | 11.640 | 7.345 | 3.697 |- | 2013 година | 38.235 | 27.993 | 14.565 | 13.269 | 7.731 | 4.077 |- | 2014 година | 42.829 | 31.358 | 16.671 | 15.246 | 8.871 | 4.722 |- | 2015 година | 50.780 | 36.493 | 19.998 | 17.908 | 11.181 | 5.809 |- | 2016 година | 65.543 | 49.765 | 29.788 | 27.256 | 12.314 | 6.419 |- | 2017 година | 36.037 | 25,667 | 15.504 | 13.360 | 8.020 | 3.911 |- | 2018 година | 33.235 | 23.518 | 14.722 | 12.516 | 7.142 | 3.584 |} При разгледување на податоците за насилни злосторства врз членови на семејството, се забележува дека до почетокот на 2017 година бројот на жртви расте, но во 2017 година неочекувано паднал на 36 илјади (една година порано бил 65,5 илјади). Намалувањето се случило откако [[Државна дума|Државната дума]] делумно ги декриминализирала тепањата во јануари 2017 година, по што физичкото малтретирање без сериозни последици по здравјето за време на семејни конфликти станало административно дело (не кривично дело) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://russian.eurasianet.org/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D1%81-%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BC-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D1%83%D1%81%D1%83%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F|title=Russia: the situation with domestic violence is getting worse|date=18 December 2018|work=eurasianet}}</ref> == 2000-тите == Во 2008 година, претставникот на Министерството за внатрешни работи, генерал-потполковник Михаил Артамоскин ја изразил својата загриженост во врска со стапката на злосторства во земјата, што е двојно зголемено за само пет години помеѓу 2002 и 2006 година. Тој истакнал дека исто така се зголемило и [[Семејно насилство|семејното насилство]], така што до 40 проценти од сите сериозни насилни злосторства биле извршени во семејствата. Околу две третини од убиства со умисла и тешка телесна повреда биле направени во интимни односи или во семејства. Насилството во една или друга форма било забележано во скоро секое четврто семејство. Причините за семејните злосторства биле различни и вклучувале расправии и скандали, непријателски односи врз основа на семејни проблеми, домување и домашни конфликти, кои честопати имале долготраен карактер. Како главни причини за целото население, Артамошкин се осврнал на „нискиот морал“ и проблемите со приходите, додека во богатите семејства злосторствата се случиле и поради љубомора. Големата невработеност ги фрустрирала луѓето и довела до злоупотреба на алкохол и насилство врз жени, деца и адолесценти. Артамоскин истакнал дека многу превентивни одлики во општеството исчезнале со распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година. Тој изјавил дека офицерите на милицијата во областите започнале да работат со семејства, во соработка со службеници за заштита на децата; и дека, како резултат на превентивната работа, годишните случаи на семејно насилство се намалиле за 25-30 проценти. Друг фактор е падот на потрошувачката на алхокол, со потрошувачка на алкохол намалена за 40% од раните 2000-ти според Светската здравствена организација.<ref name="Regnum">{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/947351.html|title=МВД: ежегодно около 14 тысяч женщин погибает от рук мужей|date=24 January 2008|publisher=Regnum.ru|accessdate=22 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mvd.ru/news/14047/|title=Интервью исполняющего обязанности начальника Департамента охраны общественного порядка МВД России генерал-лейтенанта милиции Михаила Артамошкина газете "Щит и меч"|date=24 January 2008|work=Министерство внутренних дел Российской Федерации|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712145751/http://www.mvd.ru/news/14047/|archive-date=12 July 2010}}</ref> Во соопштението за медиумите во 2003 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] тврдел дека, секој ден, 36.000 жени во Руската Федерација биле тепани од нивните сопрузи или партнери.<ref name="AIUK">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/russian-federation-violence-against-womens-rightss-rightss-rightss-rightss-rightss|title=Russian Federation: Violence against Women – time to act|date=5 March 2003|publisher=Amnesty International UK|accessdate=2021-04-29|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224134713/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/russian-federation-violence-against-womens-rightss-rightss-rightss-rightss-rightss|url-status=dead}}</ref> Ситуацијата се влошила со недостаток на статистички податоци за насилни злосторства, кои ја земале предвид природата на односот меѓу сторителот и жртвата, како и разградување на полот, {{Sfn|ANNA National Centre|2010}} и од односот на службените лица за спроведување на законот, кои не ги сметале таквите насилството како сериозно кривично дело, туку како „приватна работа“ меѓу сопружниците <ref name="CEDAW">{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.umn.edu/humanrts/cedaw/russia2002.html|title=Concluding Observations: Russian Federation|date=2002|publisher=Committee on the Elimination of Discrimination Against Women}}</ref> {{Sfn|ANNA National Centre|2010}} и избегнувње „мешање во семејни скандали“.<ref name="MHG">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mhg.ru/english/1ED0294|title=Domestic Violence|publisher=Moscow Helsinki Group}}</ref> Една статија објавена во „ ''Журнал за меѓучовечко насилство“ од 2008 година'' во врска со семејното насилство меѓу руски студенти открила дека „Високи стапки на распространетост се откриени за сите видови насилство, агресија и [сексуална] принуда. Во согласност со претходните истражувања, машките и женските студенти имале подеднакво веројатност да бидат жртви и извршители на сите насилни и агресивни активности.“ <ref>Lysova A.V., Douglas E.M. (2008). Intimate partner violence among male and female Russian university students. ''Journal of Interpersonal Violence'', 23(11), 1579–1599 DOI: 10.1177/0886260508314320</ref> === Полициска статистика === Официјална статистика од рускиот полициски оддел (МВД) за 2008 година:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.komitet2-2.km.duma.gov.ru/|title=Комитет ГД по охране здоровья|work=www.komitet2-2.km.duma.gov.ru|accessdate=14 March 2017|archive-date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421234153/http://komitet2-2.km.duma.gov.ru/|url-status=dead}}</ref> * Секое четврто семејство во земјата доживело насилство од различни форми * Две третини од убиствата се предизвикани од семејни или домашни мотиви. * До 40% од сите сериозни насилни злосторства се извршени во семејства. Според официјалните податоци на руската полиција, 1.060 лица биле убиени во нивните семејства во 2015 година. 304 од нив биле жени, 756 - мажи и 36 деца. == 2010-тите == Според бројките пријавени од западните медиуми во 2013 година, смртните случаи на жени поради семејно насилство не биле значително намалени за една деценија. БиБиСи објавил информација од руско министерство за внатрешни работи дека 600.000 жени биле физички или вербално малтретирани дома.<ref name="BBC2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-21474931|title=The silent nightmare of domestic violence in Russia|date=1 March 2013|work=www.bbc.com|accessdate=5 February 2017}}</ref> Јелена Мизулина, член на Советот на Федерацијата, навела многу пониски бројки за 2015 година, известувајќи дека околу 300 жени годишно умирале од рацете на сопрузи или други роднини и ги обвинила феминистките за надувување на бројките.<ref>{{Наведено видео|date=February 1, 2017|url=http://council.gov.ru/events/multimedia/video/60406/|title=405 заседание Совета Федерации}}</ref> === #IAmNotAfraidToSayIt === Во јули 2016 година, украинската активистка Анастасија Мелниченко дала објава на [[Фејсбук]] во која раскажува за своето лично искуство на сексуално злоставување и ја отфрла идејата дека некако е виновна. Таа вклучила хаштаг на [[украински јазик]]: #яНеБоюсьСказати, што во превод значи - #НеСеПлашамДаКажам или на [[руски]]; яНеБоюсьСказать. Нејзината објава била широко споделувана, а наскоро потоа жените во Русија и Украина започнале да објавуваат свои приказни за сексуално вознемирување и напади. Многумина изјавиле дека првпат зборуваат за инцидентите. До август 2016 година, скоро 200.000 жени и мажи изразиле поддршка или ги споделиле своите стории на социјалните мрежи користејќи го нејзиниот хаштаг.<ref name="dailybeast">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailybeast.com/a-revolution-has-started-against-rapists-in-ukraine-and-russia|title=A Revolution Has Started Against Rapists in Ukraine and Russia|date=August 11, 2016|work=[[The Daily Beast]]}}</ref><ref name="azdaily">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/31078113/arizona_daily_star/|title=Russian women speak up about sexual abuse|date=July 20, 2016|work=[[Arizona Daily Star]]|agency=[[Associated Press]]|via=[[Newspapers.com]]}}</ref><ref name="bbc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p0466t69|title=My story of sexual abuse is changing perceptions in Ukraine|date=August 29, 2016|work=[[BBC]]}}</ref><ref name="guardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/08/russian-ukrainian-women-sexual-abuse-stories-go-viral|title=Russian and Ukrainian women's sexual abuse stories go viral|date=July 8, 2016|work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="witw">{{Наведена мрежна страница|url=https://womenintheworld.com/2016/07/13/organizer-of-iamnotafraidtosayit-explains-meaning-behind-hashtag/|title=Organizer of #IAmNotAfraidToSayIt explains meaning behind hashtag|date=July 13, 2016|work=[[Women in the World]]|accessdate=2021-04-29|archive-date=5 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180142/https://womenintheworld.com/2016/07/13/organizer-of-iamnotafraidtosayit-explains-meaning-behind-hashtag/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2016/07/11/i-am-not-afraid-to-speak-russian-online-flash-mob-condemns-sexual-violence-a54519|title=I Am Not Afraid to Speak: Russian Online Flash Mob Condemns Sexual Violence|date=July 11, 2016|work=[[The Moscow Times]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/iamnotafraidtosay-victims-of-sexual-assault-in-ukraine-and-russia-break-taboo/a-19430021|title=#IamNotAfraidToSay: Victims of sexual assault in Ukraine and Russia break taboo|date=July 27, 2016|work=[[DW News]]}}</ref><ref name="meduza">{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/en/feature/2016/07/08/the-woman-who-wasn-t-afraid-to-say-it|title=The woman who wasn't 'afraid to say it' Anastasiya Melnychenko explains her campaign to get Ukrainians and Russians talking about sexual violence|date=July 8, 2016|work=[[Meduza]]}}</ref> Одговорите биле измешани. Некои кои коментирале добиле поддршка, но многу други, вклучително и новинари, психолози и православни христијански претставници, тврделе дека приказните се измислени, претерани, лошо ориентирани или „поткопуваат традиционални вредности“.<ref name="manshina">{{Наведено списание|last=Manshina|first=Daria|date=2016|title=Russia: Gender-Based Violence and the Realisation of Socioeconomic Rights|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/Global_Information_Society_Watch_2016_-_Economic%2C_Social_and_Cultural_Rights_and_the_Internet.pdf|journal=[[Global Information Society Watch]]|pages=194–197}}</ref> Според извештајот на Глобално Информатичко општество од 2016 година, „родово-базирано насилство во Русија е секојдневна работа“.<ref name="manshina"/> Низ поранешниот Советски Сојуз, сексуалниот напад ретко се сфаќа сериозно, особено во Русија под водство на [[Владимир Путин]]. Дури и најеклатантните случаи на силување, кои некогаш би биле универзално осудувани, честопати не резултираат со казна за сторителите.<ref name="aripova">{{Наведено списание|last=Aripova|first=Feruza|last2=Johnson|first2=Janet Elise|date=September 2018|title=The Ukrainian-Russian Virtual Flashmob against Sexual Assault|journal=The Journal of Social Policy Studies|volume=16|issue=3|pages=487–500|doi=10.17323/727-0634-2018-16-3-487-500|doi-access=free}}</ref> === Декриминализација === Во февруари 2017 година, со поддршка на [[Руска православна црква|Руската православна црква]], Русија го декриминализирала семејното насилство во случаи кога тоа не предизвикува „значителна телесна повреда“ (како што се скршени коски или потрес на мозокот) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newhumanist.org.uk/articles/5326/what-happened-after-russia-decriminalised-domestic-abuse|title=What happened after Russia decriminalised domestic abuse: Despite a chronic domestic violence problem, a new law has made punishing abusers even harder. Where does Russia go from here?|date=June 11, 2018|work=[[New Humanist]]}}</ref> и доколку не се случува повеќе од еднаш годишно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/01/27/russian-parliament-decrimiinalizes-domestic-violence/97129912/|title=Russia parliament votes 380-3 to decriminalize domestic violence|date=January 27, 2017|work=[[USA Today]]}}</ref> Како резултат на тоа, семејното насилство се зголемило <ref name="mt04122019">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/04/12/un-committee-sides-against-russia-in-first-domestic-violence-ruling-a65226|title=UN Committee Sides Against Russia in First Domestic Violence Ruling|date=April 12, 2019|work=[[The Moscow Times]]}}</ref><ref name="tol">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tol.org/client/article/28349-russia-women-law-domestic-violence-society.html|title=Domestic Violence Victim Wins Case Against Russia at UN|date=April 15, 2019|work=[[Transitions Online]]|accessdate=2021-04-29|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507204642/https://www.tol.org/client/article/28349-russia-women-law-domestic-violence-society.html}}</ref> додека пријавувањето нагло се намалило, а полицијата започнала да одбива да истражува случаи на семејно насилство.<ref name="fp"/> Марина Писклакова-Паркер, директор на центарот „Ана“, организација што им помага на жртвите на семејно насилство, изјавила дека декриминализацијата се покажала „многу опасна за безбедноста на илјадници Русинки“.<ref name="tol"/> Во декември 2018 година, високиот претставник на Русија за човекови права, Татјана Москалкова, ја нарекла декриминализацијата „грешка“ и изјавила дека е потребно ново законодавство за борба против семејното насилство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2018/12/03/decriminilization-domestic-violence-was-mistake-russian-official-admits-a63688|title=Decriminalization of Domestic Violence Was a 'Mistake,' Russian Official Admits|date=December 3, 2018|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Невладини организации поднеле жалба до [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 2013 година во име на Шема Тимагова, [[Чеченци|чеченка]] чиј сопруг се обидел да ја убие со секира. Чеченскиот суд делотворно го ослободила сопругот, откривајќи дека жената го „испровоцирал“ да ја нападне. Во април 2019 година, при првата одлука на ООН за семејно насилство во Русија, Комитетот на ООН за елиминација на дискриминацијата врз жените (ЦЕДАВ) пресудил во корист на Тимагова и и наложил на Русија да и плати „соодветен финансиски надомест“. ЦЕДАВ понатаму изјавил дека Русија мора да ги измени своите закони за да го криминализира насилството врз основа на пол и соодветно да ги испита обвинувањата за насилство врз жените. На Русија и биле дадени шест месеци да достави писмен одговор во кој ќе бидат детални чекорите преземени во врска со случајот.<ref name="mt04122019"/><ref name="tol"/> == Улога на алкохолот == Во извештајот од 1997 година објавен во „ Журнал за семејно насилство“, било откриено дека кај мажите кои извршиле убиство на сопружници, 60-75% од сторителите пиеле пред инцидентот.<ref name="WHO">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euro.who.int/document/e88757.pdf|title=Interpersonal Violence and Alcohol in the Russian Federation|year=2006|publisher=[[World Health Organization]]|page=4|accessdate=May 12, 2010|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314001255/http://euro.who.int/document/e88757.pdf|url-status=dead}}</ref> Анкета спроведена од ''Институтот за научно истражување на семејството'', 29% од луѓето на прашањето „Зошто децата се тепани во семејства со кои сте запознаени?“ одговориле дека насилството го извршиле бидејќи биле во алкохолизирана состојба. Според податоци од 2004 година за едно истражување за семејно насилство, 77% од сторителите на насилно злосторство (кон членови на семејството) биле чести алкохоличари - 12% се занимавале со редовно пиење алкохол (три или четири пати месечно), 30% трипати неделно или повеќе, и 35% секој ден или скоро секој ден.<ref name="WHO"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.stopvaw.org/russian_federation Руската Федерација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190215035028/http://www.stopvaw.org/russian_federation |date=2019-02-15 }} запре насилството врз жените * [https://www.bbc.com/news/world-europe-21474931 „Тивкиот кошмар на семејното насилство во Русија“], напис во [[BBC News]], 1 март 2013 година * [https://www.theguardian.com/cities/2015/jun/10/moscow-domestic-violence-problem-russia Разбивање на табу: Московците заземаат став против семејното насилство], напис од Амелија entентлмен во ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'', 10 јуни 2015 година {{Европа по тема|Семејно насилство во}} {{Азија по тема|Семејно насилство во}} [[Категорија:Семејство во Русија]] [[Категорија:Семејно насилство по земја|Русија]] [[Категорија:Злосторство во Русија]] s88ljz894241j2pp4ngesjgqpqig8rl 0 1273202 5586901 5209706 2026-07-04T04:01:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586901 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Rubik360solved.jpg|мини|280x280пкс| Решена сложувалка на Рубикова 360.]] '''Рубиковата 360''' ― 3Д [[механичка загатка]] претставена во 2009 година од [[Ерне Рубик]], пронаоѓач на [[Рубикова коцка|Рубиковата коцка]] и други загатки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/lifestyle/4412176/Rubiks-Cube-inventor-is-back-with-Rubiks-360.html|title=Rubik's Cube inventor is back with Rubik's 360|last=Alastair Jamieson|date=31 јануари 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=8 август 2021}}</ref> Рубиковата 360 била претставен на 5 февруари 2009 година на Меѓународниот саем за играчки во Нирнберг<ref name="TIME">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1874509,00.html|title=The Rubik's Cube: A Puzzling Success|last=William Lee Adams|date=28 јануари 2009-01|work=TIME|access-date=8 август 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201200141/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1874509,00.html|archive-date=1 февруари 2009}}</ref> пред светското објавување во август.<ref name="TIME" /> За разлика од повеќето загатки на Рубик, Рубиковата 360 е физички предизвик кој бара рачна умешност, наместо учење алгоритми. Загатката вклучува поместување на шест топчиња, секоја со различна боја, од средишна сфера до шест прегради со боја во надворешната сфера. Ова е направено со нивно маневрирање низ средна сфера која има само две дупки. Постојат три сфери што ја сочинуваат загатката. Како Рубиковата коцка, така и Рубиковата 360 има само едно решение, но не може да се реши со разделување. Се смета за погодна за сите возрасти и прегледите ја опишале како зависност и ангажирачки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/lifestyle/4412103/Rubiks-360-the-first-review.html|title=Rubik's 360: the first review|last=Dan Harris|date=31 јануари 2009|work=Sunday Telegraph|accessdate=8 август 2021}}</ref> == Поврзано == * [[Загатка со топка во лавиринт]] * [[Перплекс]] * [[Рубикова одмазда]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rubiks.com/ Службена мрежна страница на Рубик] * [https://web.archive.org/web/20090208094102/http://www.time.com/time/video/?bcpid=1485842900&bctid=10139824001 Творецот Ерне Рубик ја претставува Рубикова 360] Ексклузивното интервју TIME * [https://web.archive.org/web/20090209112040/http://myrubik360.com/ Вести и дискусии за Рубикова 360] * [https://web.archive.org/web/20190722230227/https://www.playrubiks360.com/ Службена мрежна страница за Обединетото Кралство за Рубикова 360] [[Категорија:Загатка]] [[Категорија:Играчки]] [[Категорија:Образовни играчки]] 8h24torp21wik5we19g8vyn41ty4z9n 0 1276982 5586867 5323648 2026-07-04T00:11:21Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5586867 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за телевизија | name = Болка на душата | image = Болка на душата 2016.jpg | image_size = 350px | director = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Младен Крстевски]]<br>[[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | starring = [[Бранко Бенинов]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Ванчо Крстевски]]<br>[[Тинка Ристевска]]<br>[[Кирил Трајковски - Максим|Кирил Трајковски]]<br>[[Васил Михаил]]<br>[[Јана Клејн]]<br>[[Мите Грозданов]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Ванчо Мелев]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[Канал 5]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 4 | runtime = 60 мин | country = [[Македонија]] | released = [[11 октомври]] [[2016]] - [[19 октомври]] [[2016]] }} '''Болка на душата''' — [[Македонија|македонска]] [[Телевизиска серија|серија]] од 2016 година во [[режија]] на [[Јани Бојаџи]], кој е автор и на [[сценарио]]то. Серијата е снимена во продукција на [[Канал 5]], извршен продуцент на серијата е [[Јани Бојаџи]]. Главните улоги ги играат: [[Бранко Бенинов]], [[Кирил Трајковски - Максим|Кирил Трајковски]], [[Васил Михаил]], [[Ванчо Крстевски]], [[Марина Поп Панкова]], [[Јана Клејн]], [[Ирена Илиевска]].<ref>{{Imdb title|id=7145230}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" |- ! Глумец ! Улога |- | [[Бранко Бенинов]] | Инспекторот |- | [[Марина Поп Панкова]] | Жана Демол |- | [[Кирил Трајковски - Максим|Кирил Трајковски]] | Перев |- | [[Ванчо Крстевски]] | Киро Валиев |- | [[Тинка Ристевска]] | Стана Валиева |- | [[Јана Клејн]] | Кристина Тесар |- | [[Младен Крстевски]] | Докторот |- | [[Васил Михаил]] | Емануел Ќелешов |- | [[Мите Грозданов]] | Овчарот Дељо |- | [[Горан Илиќ]] | Монахот |- | [[Ирена Илиевска]] | Секретарка |- | [[Томе Витанов]] | Царински полицаец |- | [[Миа Кантарџиева]] | Докторката |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | Сопругот на Демол |- | [[Коста Ангов]] | Преведувач |- | [[Елена Трајковска]] | Пејачка во кафеана |- | [[Ванчо Мелев]] | Ристо Ортомаров |- | [[Горан Јовановски]] | Гостин |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|7145230}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] [[Категорија:Филмови со Мите Грозданов]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Појавено во 2016 година во Македонија]] 87qbeep96fvqjmg726scv3rd18iits9 0 1279123 5586870 4675842 2026-07-04T00:18:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586870 wikitext text/x-wiki {{Закосеннаслов}} {{Инфокутија за книга | name = Речник на паронимите во македонскиот јазик | title_orig = | image = | image_caption = | author = [[Емил Ниами]] | translator = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = | publisher = [[Книгоиздателство Ми-Ан]] | release_date = 2020 | pages = 231 | isbn = 9789989191503 }} '''Речник на паронимите во македонскиот јазик''' – [[речник]] од [[Емил Ниами]], издаден во 2020 година од [[Книгоиздателство Ми-Ан|Книгоиздателството Ми-Ан]].<ref name=RPMJ>{{нмс |first= |last= |author= |authorlink= |5=author2 |title=Речник на паронимите во македонскиот јазик |url=https://cultcenter.net/books/paronimi/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102201855/https://cultcenter.net/books/paronimi/ |work= |publisher=ЦККС |location=Скопје |page= |pages= |language=македонски |format= |doi= |date= |month= |year= |archivedate=2021-11-02 |accessdate=2 ноември 2021 |quote= |url-status=dead }}</ref> ==Содржина== Во речникот се опфатени [[пароним]]и кои се општоупотребувани зборови, но и поими од повеќе научни области: [[архитектура]], [[банкарство]], [[биологија]], [[географија]], [[граматика]], [[економија]], [[лингвистика]], [[логика]], [[медицина]], [[музика]], [[политика]] и др. Анализираните пароними се подредени по [[азбука|азбучен]] ред, потоа следат примерите (паронимни парови или низи) и на крајот се дадени објаснувањата и дефинициите за наведените примери за да се воочат разликите во нивните значења. Корпусот на македонските пароними е оформен со користење на постојните двојазични речници, [[интернет]]от, јавните гласила, а дополнуван е со примери од [[книжевност]]а и живиот говор во секојдневната комуникација. <ref name=RPMJ/> ==Поврзано== *[[Емил Ниами]] *[[Речник на антонимите во македонскиот јазик]] ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Речници на македонскиот јазик]] [[Категорија:Речници]] [[Категорија:Дела од 2020 година]] [[Категорија:Изданија на Ми-Ан]] 8d7u1m52o6802ynruzr0b3p07bsubw9 0 1279136 5586869 4675899 2026-07-04T00:18:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586869 wikitext text/x-wiki {{Закосеннаслов}} {{Инфокутија за книга | name = Речник на антонимите во македонскиот јазик | title_orig = | image = | image_caption = | author = [[Емил Ниами]] | translator = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | genre = | publisher = [[Книгоиздателство Ми-Ан]] | release_date = 2021 | pages = 200 | isbn = 9789989191657 }} '''Речник на антонимите во македонскиот јазик''' – [[речник]] од [[Емил Ниами]], издаден во 2021 година од [[Книгоиздателство Ми-Ан|Книгоиздателството Ми-Ан]].<ref name=RAMJ>{{нмс |first= |last= |author= |authorlink= |5=author2 |title=Речник на антонимите во македонскиот јазик |url=https://cultcenter.net/books/antonimi/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102220741/https://cultcenter.net/books/antonimi/ |work= |publisher=ЦККС |location=Скопје |page= |pages= |language=македонски |format= |doi= |date= |month= |year= |archivedate=2021-11-02 |accessdate=2 ноември 2021 |quote= |url-status=dead }}</ref> ==Содржина== Речникот опфаќа 446 [[антоним|антонимски]] парови подредени по [[азбука|азбучен]] ред. [[Лексика|Лексичката]] граѓа е извадена од околу 200 дела на македонски автори, [[публицистика]], [[блог]]ови, телевизиски емисии, итн. <ref name=RAMJ/> ==Поврзано== *[[Емил Ниами]] *[[Речник на паронимите во македонскиот јазик]] ==Наводи== {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Речници на македонскиот јазик]] [[Категорија:Речници]] [[Категорија:Дела од 2021 година]] [[Категорија:Изданија на Ми-Ан]] ecemu5jdtqfb0yvz2qo11vphmc2lzlc 0 1280945 5586944 5508290 2026-07-04T07:28:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586944 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Сана Лундел|image=Sanna Lundell Kristallen-vinnare 2013.jpg|caption=Сана Лундел во Август 2013|birth_date={{Birth date and age|1978|11|6|df=y}}|birth_place=[[Стокхолм]], [[Шведска]]|occupation=[[Телевизиски презентер]], [[Новинар]]|known_for=|height=}} '''Сана Сесилија Лундел''' (родена на 6 ноември 1978 година во [[Стокхолм]], [[Шведска]] ) е [[Швеѓани|шведска]] [[новинар]]ка и телевизиска водителка. Таа е ќерка на пејачот Улф Лундел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.expressen.se/noje/sanna-lundell-pappa-passar-aldrig-barnen/|title=Sanna Lundell: Pappa passar aldrig barnen &#124; Nöje &#124; Expressen Nöje &#124; Nöjesnyheter Musiknyheter Filmnyheter|date=2009-06-18|publisher=Expressen.se|accessdate=2014-02-05}}</ref> Таа има работено новинарска работа за списанијата ''Мама'', ''М-Магасин'', ''Хенес'' и весникот ''Афтонбладет.''<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mama.nu/Stjarnmammor/Sanna-Lundell-Jag-och-Micke-ar-fortfarande-sarbor|title=Sanna Lundell: "Jag och Micke är fortfarande särbor" - Mama|last=|date=2012-12-19|publisher=Mama.nu|accessdate=2014-02-05|archive-date=2014-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140224011655/http://www.mama.nu/Stjarnmammor/Sanna-Lundell-Jag-och-Micke-ar-fortfarande-sarbor|url-status=dead}}</ref> Таа исто така работела како телевизиски презентер на ТВ3 со емисии како што се ''Вистина и конзистентност'' заедно со Роберт Ашберг и ''Сталкерс'' со Хасе Аро. Од јуни 2013 година ја претставува документарната серија ТВ''3''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.resume.se/nyheter/2011/08/11/de-leder-sanning-konsvekve/|title=Resumé: Sanna Lundell gör tv-debut|publisher=Resume.se|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107165907/http://www.resume.se/nyheter/2011/08/11/de-leder-sanning-konsvekve/|archive-date=November 7, 2011|accessdate=2014-02-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tv3.se/tv3-dokument%C3%A4r/de-lurades-av-sveriges-v%C3%A4rsta-bedragare|title=De lurades av Sveriges värsta bedragare - TV3 Dokumentär - TV3|publisher=Tv3.se|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221072159/http://www.tv3.se/tv3-dokument%C3%A4r/de-lurades-av-sveriges-v%C3%A4rsta-bedragare|archive-date=February 21, 2014|accessdate=2014-02-05}}</ref> Таа учествувала како славна натпреварувачка во Летс Денс 2019, што се емитувало на ТВ4 <ref>[https://www.tv4.se/lets-dance Let's Dance 2019 deltagare] TV4.se Retrieved 26 March 2019</ref> Лундел е во врска со глумецот Микаел Персбрант и парот има три деца.<ref name="autogenerated1"/> Таа има и едно дете од претходната врска со Вил Крафорд.<ref>[http://www.dn.se/livsstil/wille-overraskade-standigt-med-sina-pahitt/ Wille överraskade ständigt med sina påhitt] Dagens Nyheter Retrieved 30 June 2017</ref> == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == {{Commons category inline|Sanna Lundell}} [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Луѓе од Стокхолм]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Шведски новинари]] nx0007r6ab85cq6jxim6iumfjlmfp2o 0 1281489 5586863 5445297 2026-07-03T23:45:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586863 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Статии со hCards]] '''Ева ''Рене'' Агнета Ниберг''', (родена на 17 мај 1966 година) е шведска телевизиска водителка и [[Новинар|новинарка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skillspartner.se/talarformedling/moderatorer-facilitatorer/renee-nyberg/131|title=Renée Nyberg - Moderatorer - Framträdandehjälp - Manushjälp hos Skillspartner|publisher=Skillspartner.se|archive-url=https://archive.today/20140214230926/http://www.skillspartner.se/talarformedling/moderatorer-facilitatorer/renee-nyberg/131|archive-date=2014-02-14|accessdate=2014-02-15}}</ref> Таа го имала своето телевизиско деби во вестите на ТВ4 во раните 1990-ти. Таа потоа работела за ТВ3 до 2014 година презентирајќи неколку емисии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.postkodlotteriet.se/Lotteriet/Vara-tvprogram/MiljonJakten.htm|title=MiljonJakten - Svenska PostkodLotteriet|date=2014-02-01|publisher=Postkodlotteriet.se|accessdate=2014-02-15|archive-date=2014-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204035911/https://www.postkodlotteriet.se/Lotteriet/Vara-tvprogram/MiljonJakten.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nt.se/noje/artikel.aspx?articleid=6285481|title=Renée Nyberg leder "Byggfällan" - Kultur/Nöje - nt.se - Norrköpings Tidningar - Norrköpings Tidningar|last=TT Spektra|date=|publisher=nt.se|accessdate=2014-02-15}}</ref> Од септември 2014 година, Ниберг е вработена во ТВ4 и ја води античката емисија „Бит и бајт“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dagensmedia.se/nyheter/tv/article3852919.ece|title=TV4 jublar över Renée Nybergs "Bytt är bytt"|work=Dagens Media|accessdate=19 October 2014|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230207/http://www.dagensmedia.se/nyheter/tv/article3852919.ece|url-status=dead}}</ref> Ниберг е во брак со ТВ4 телевизискиот водител Дејвид Хелениус и двојката има син кој е роден во 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article15023836.ab|title=David Hellenius – den inbillade sjuke &#124; Nöjesbladet &#124; Aftonbladet|last=Joakim Wedholm|date=2012-06-24|publisher=Aftonbladet|accessdate=2014-02-15}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шведски водителки]] 5y1kg9jbxg5nrjse7vxhfg48psarsdc 0 1284442 5586866 5493909 2026-07-04T00:06:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586866 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија поранешна држава|native_name=''Republic of Texas'' (англиски)<br/>''República de Tejas (шпански)''|currency=Тексаски долар|house1=Сенат|type_house1=Горна комора|image_coat=Seal of the Republic of Texas (colorized).svg|flag_s2=Flag of the United States.svg|s2=Соединети Американски Држави|p1=Прва Мексиканска Република|today={{знаме|САД}}|conventional_long_name=Република Тексас|type_house2=Долна комора|legislature=Конгрес на Република Тексас|government_type=Унитарна претседателска уставна република|capital=[[Вашингтон-на-Бразос]] (1836, привремен) <br> [[Харисбург]] (1836, привремен) <br> [[Галвстон]] (1836, привремен) <br> [[Веласко]] (1836, привремен) <br> [[Колумбија]] (1836–1837) <br> [[Хјустон]] (1837–1839) <br> [[Остин (Тексас)|Остин]] (1839–1846)|image_map_caption=Карта на Република Тексас. Бидејќи Републиката не беше призната од Мексико, целата нејзина територија беше спорна. Областа што беше контролирана од Републиката е во темно зелена боја, додека територијата за која Републиката претендира, но не е под нејзина контрола е во светло зелена.|common_languages=[[Англиски јазик|Англиски]], [[Шпански јазик|Шпански]]|s1=Тексас|image_map=Republic of Texas labeled.svg|common_name=Тексас|year_exile_end=|flag_p1=Bandera de la Primera República Federal de los Estados Unidos Mexicanos.svg|event2=Анексија на Тексас|flag_s1=Flag of Texas.svg|image_flag=Flag of Texas (1839–1879).svg|date_event2=29 декември 1846|era=Западна експанзија на САД|year_start=1836|year_end=1846|life_span=1836–1846|year_exile_start=|event1=Декларација за независност|date_event1=2 март 1836|house2=Претставнички дом}} '''Република Тексас''' ({{langx|en|Republic of Texas}}; {{langx|es|República de Tejas}}) — [[суверена држава]] во [[Северна Америка]] која постоела од 2 март 1836 година до 19 февруари 1846 година, то ест речиси 10 години, иако [[Мексико]] ја сметал за своја бунтовничка покраина во текот на целото нејзино постоење. Се граничела со Мексико на запад и југозапад, со [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]] на југоисток, со двете [[Сојузни држави на САД|американски сојузни држави]] [[Луизијана]] и [[Арканзас]] на исток и североисток и со територии на Соединетите Држави кои опфаќале делови од денешните американски држави [[Оклахома]], [[Канзас]], [[Колорадо]], [[Вајоминг]] и [[Ново Мексико]] на север и запад. Англо-американските жители на републиката биле познати како [[Тексасци]]. Регионот на мексиканската држава [[Коахуила и Тексас]], кој вообичаено се нарекува мексикански Тексас, ја прогласила својата независност од Мексико за време на [[Тексаска револуција|Тексаската револуција]] во 1835–1836 година, кога [[Централистичка Република Мексико|Централистичката Република Мексико]] ја укинала автономијата на државите во [[Првата Мексиканска Република]]. Големите борби во војната за независност на Тексас завршиле на 21 април 1836 година, но мексиканскиот конгрес одбил да ја признае независноста на републиката, бидејќи договорот бил потпишан од мексиканскиот претседател генерал [[Антонио Лопес де Санта Ана]] под принуда како затвореник на Тексасците. Периодични конфликти меѓу Мексико и Тексас се одвивале во 1840-тите. [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ја признале Република Тексас во март 1837 година, но одбиле да ја анектираат територијата.<ref>Henderson (2008), p. 121.</ref> Границите кои ги опфаќала Републиката се засновале на [[Договори од Веласко|договорите од Веласко]] помеѓу новосоздадената Република Тексас и генералот Санта Ана, кој бил заробен во битка. Источната граница била дефинирана со [[Договорот Адамс-Онис]] од 1819 година меѓу Соединетите Држави и [[Шпанија]], кој ја признал реката Сабин како источна граница на шпанскиот Тексас и западна граница на [[Територија Мисури|територијата Мисури]]. Според Договорот Адамс-Онис од 1819 година, пред независноста на Мексико во 1821 година, Соединетите Држави се откажале од своето барање за шпанска територија на исток од [[Карпести Планини|Карпестите Планини]] и северно од [[Рио Гранде]], за која тврделе дека ја стекнале како дел од Набавката на Луизијана од 1803 година. Јужната и западната граница на републиката со Мексико била спорна во текот на целото постоење на републиката, бидејќи Мексико ја оспорувало независноста на Тексас. Тексас тврдел дека реката Рио Гранде е нејзина јужна граница, додека Мексико инсистирало на тоа дека реката Нуес е границата. Во пракса, голем дел од спорната територија била окупирана од [[Команчи]]те и надвор од контролата на која било држава, но Тексас ги сметал и источните делови на Ново Мексико, кои биле управувани од Мексико во текот на овој период, како дел од својата територија.<ref>O'Neill, R. (2011). ''Texas War of Independence''. Rosen Publishing Group. p. 85.</ref> Тексас бил анектиран од Соединетите држави на 29 декември 1845 година, и бил примен во Унијата како 28-та држава на тој ден, при што трансферот на власта од Републиката во новата држава [[Тексас]] бил формално извршен на 19 февруари 1846 година. Сепак, Соединетите Држави го наследиле јужниот и западниот пограничен спор со Мексико, кој одбил да ја признае независноста на Тексас или понудите на САД за купување на територијата. Следствено, анексијата ја предизвикало [[Мексиканско-американска војна|Мексиканско-американската војна]] (1846–1848).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.si/books?id=AbaHlsz3VtkC&pg=PA93&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=The Conquest of the Karankawas and the Tonkawas: 1821-1859|last=Himmel|first=Kelly F.|date=1999|publisher=Texas A&M University Press|isbn=978-0-89096-867-3|language=en}}</ref> == Истоија == === Мексикански Тексас === [[Податотека:Flag of the Republic of Texas (1836–1839).svg|лево|мини|Знамето Бурнет се користело од декември 1836 до јануари 1839 година како национално знаме додека не било заменето со знамето на осамена ѕвезда и како воено знаме од 25 јануари 1839 година до 29 декември 1845 година.]] [[Податотека:Flag of Texas (1839–1879).svg|лево|мини|Знамето на осамена ѕвезда станало национално знаме на 25 јануари 1839 година (идентично со модерното државно знаме)]] Заедно со остатокот од Мексико, Тексас ја стекна својата независност од Шпанија во 1821 година по [[Договорот од Кордоба]], а новата мексиканска држава била организирана според Планот на Игуала, кој го создаде Мексико како [[уставна монархија]] под нејзиниот прв император [[Агустин де Итурбид]]. За време на транзицијата на територијата од шпанска власт во независната земја Мексико, Стивен Ф. Остин предводеше група американски доселеници познати како Старите триста, кои преговараа за правото да се населат во Тексас со шпанскиот кралски гувернер на територијата. Бидејќи мексиканската независност била ратификувана од Шпанија набргу потоа, Остин подоцна отпатува во [[Мексико (град)|Град Мексико]] за да обезбеди поддршка од новата земја за неговото право да се насели во областа. Првата мексиканска империја била краткотрајна, заменета со републиканска форма на владеење во 1823 година. Во 1824 година, ретко населените територии Тексас и Коахуила биле споени за да се формира државата Коахуила и Тексас. Главниот град бил контроверзно сместен во јужниот дел на Коахуила, најоддалечениот дел од Тексас.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/44960058|title=The Alamo story : from early history to current conflicts|last=Edmondson|first=J. R.|date=2000|publisher=Republic of Texas Press|isbn=0-585-24106-6|location=Plano, Tex.|oclc=44960058}}</ref> По водството на Остин, дополнителни групи доселеници, познати како Емпресариос, продолжија да го колонизираат мексиканскиот Тексас со жители од Соединетите Држави. Зголемувањето на цената на памукот и успехот на плантажите на Мисисипи поттикна голем број бели Американци да мигрираат во Тексас и да добијат робови за да се обидат да го реплицираат успешниот модел.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/921988477|title=Seeds of empire : cotton, slavery, and the transformation of the Texas borderlands, 1800-1850|last=Torget|first=Andrew J.|date=2015|isbn=978-1-4696-2426-6|location=Chapel Hill|oclc=921988477}}</ref> Во 1830 година, мексиканскиот претседател Анастасио Бустаманте ја забрани американската имиграција во Тексас, по неколку конфликти со Емпресариите околу статусот на ропство, кое било укинат во Мексико во 1829 година, но кој Тексасците одбија да го прекинат.<ref>Robert A. Calvert, Arnoldo De Leon, and Gregg Cantrell, ''The history of Texas'' (2014) pp 64–74.</ref> Тексасците го замениле ропството со долгорочни договори за ропство потпишани од „ослободените“ робови во Соединетите Држави за да работат околу укинување на ропството. Гневни поради мешањето на мексиканската влада, Емпресариос ја одржале Конвенцијата од 1832 година, што бил првиот формален чекор на Тексаската револуција.<ref>Eugene C. Barker, ''The Life of Stephen F. Austin, Founder of Texas'' (2010) pp 348–50.</ref> До 1834 година, американските доселеници во областа беа побројни од Мексиканците со значителна разлика.<ref>Manchaca (2001), pp. 172, 201.</ref> По серијата помали престрелки меѓу мексиканските власти и доселениците, мексиканската влада, плашејќи се од отворен бунт на нивните англо поданици, почна да го засилува военото присуство во Тексас во текот на 1834 година и почетокот на 1835 година. Мексиканскиот претседател Антонио Лопес де Санта Ана го отповика Уставот од 1824 година на Мексико и почна да ја консолидира моќта во централната влада под свое раководство. Во 1835 година, централната влада ги подели Тексас и Коахуила на два одделни одделенија. Тексиското раководство под Остин започнало да организира своја војска, а непријателствата избувнале на 2 октомври 1835 година, во [[Битка кај Гонсалес|Битката кај Гонсалес]], првиот ангажман на Тексасската револуција. Во ноември 1835 година, била формирана привремена влада позната како ''Консултации'' за да се спротивстави на режимот на Санта Ана (но не прогласи независност од Мексико). На 1 март 1836 година, Конвенцијата од 1836 година дојде на ред, а следниот ден прогласи независност од Мексико, формирајќи ја Република Тексас.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/24066924|title=The Texas revolutionary experience : a political and social history, 1835-1836|last=Lack|first=Paul D.|date=1992|publisher=Texas A & M University Press|isbn=0-89096-497-1|location=College Station|oclc=24066924}}</ref> === Независна република === ==== Политика ==== [[Податотека:Lizars Mexico & Guatimala 1836 UTA (detail of Texas).jpg|лево|мини|Карта на која е прикажана Република Тексас, 1836 година]] [[Податотека:Bradford Texas 1838 (Boston) UTA.jpg|мини|Карта на Република Тексас од Томас Гамалиел Бредфорд, 1838 година]] Сем Хјустон бил избран за нов претседател на Република Тексас на 5 септември 1836 година.[18] Вториот Конгрес на Република Тексас се свикал еден месец подоцна, во октомври 1836 година, во Колумбија (сега Западна Колумбија). Стивен Ф. Остин, познат како Таткото на Тексас, почина на 27 декември 1836 година, откако два месеци служеше како државен секретар за новата Република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/republic-of-texas|title=TSHA {{!}} Republic of Texas|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> Во 1836 година, пет локации служеле како привремени престолнини на Тексас (Вашингтон-на-Бразос, Харисбург, Галвстон, Веласко и Колумбија), пред претседателот Сем Хјустон да го пресели главниот град во [[Хјустон]] во 1837 година. Следниот претседател, Мирабо Б. Ламар, го преселил главниот град во новиот град [[Остин (Тексас)|Остин]] во 1839 година. Првото знаме на републиката било „Бурнет знамето“ (единечна златна ѕвезда на лазурно поле), по што во 1839 година официјално било усвоено знамето на осамена ѕвезда. Внатрешната политика на Републиката се фокусираше на две фракции. Националистичката фракција, предводена од Ламар, се залагаше за континуирана независност на Тексас, протерување на Индијанците и проширување на Тексас до [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Нивните противници, предводени од Хјустон, се залагаа за припојување на Тексас кон [[Соединети Американски Држави|САД]] и мирен соживот со Индијанците, кога тоа било можно. Тексасскиот конгрес дури усвои резолуција за ветото на Хјустон со кое Калифорнијците бараат Тексас. ==== Вооружени конфликти ==== Иако Тексас постигна независност, Мексико одби да ја признае нејзината независност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/mexican-invasions-of-1842|title=TSHA {{!}} Mexican Invasions of 1842|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> На 5 март 1842 година, мексиканските сили од над 500 мажи, предводени од Рафаел Васкез, го нападнаа Тексас за прв пат по револуцијата. Тие набрзо се упатија назад кон Рио Гранде откако накратко го окупираа [[Сан Антонио]]. Околу 1.400 мексикански војници, предводени од францускиот платеник генерал Адријан Вол, започнаа втор напад и го зазедоа Сан Антонио на 11 септември 1842 година. Тексасската милиција возврати на Битката кај Саладо Крик, додека истовремено, на милја и пол оддалеченост, мексиканските војници масакрираа милиција од педесет и три доброволци од Тексас кои се предале по престрелка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/dawson-massacre|title=TSHA {{!}} Dawson Massacre|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> Таа ноќ, мексиканската армија се повлече од градот Сан Антонио назад во Мексико. Нападите на Мексико врз Тексас ги интензивираа конфликтите меѓу политичките фракции, вклучително и инцидентот познат како Тексасска архивска војна. За да ги „заштити“ националните архиви во Тексас, претседателот Сем Хјустон нареди да бидат отстранети од Остин. Архивите на крајот беа вратени во Остин. Тексасскиот конгрес го опомена Хјустон за инцидентот, и оваа епизода во историјата на Тексас го зацврсти Остин како седиште на Републиката и идната сојузна држава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tsl.texas.gov/treasures/republic/archwar/archwar.html|title=The Archives War {{!}} TSLAC|work=www.tsl.texas.gov|accessdate=2021-12-02}}</ref> == Граници == [[File:Political_divisions_of_Mexico_1836-1845_(location_map_scheme).svg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Political_divisions_of_Mexico_1836-1845_(location_map_scheme).svg|десно|мини|280x280пкс|Мексико помеѓу 1835 и 1935 година се соочи со многу движења за независност, вклучувајќи го и Тексас.{{legend|#ff8845|Територија која ја прогласи својата независност од Мексико, 1835–1936 година}} {{legend|#ff9843|Територија на која претендираат повеќе движења за независност}} {{legend|#ffaa68|Територија на која претендира Република Рио Гранде}} {{legend|#998173|Други бунтови}}]] Тексаските лидери на почетокот имаа намера да ги прошират своите национални граници до [[Тихи Океан|Тихиот Океан]], но на крајот решија да ја одберат реката [[Рио Гранде]] како своја граница, вклучително и поголемиот дел од [[Ново Мексико]], кој Републиката никогаш не го контролираше. Тие, исто така, се надеваа, по склучувањето на мирот со Мексико, да изградат пруга до [[Калифорниски Залив|Калифорнискиот Залив]] за да овозможат „пристап до источноиндиската, перуанската и чилеанската трговија“. Кога преговараше за можноста за припојување кон САД кон крајот на 1836 година, владата на Тексас му наложи на својот министер Вартон во Вашингтон дека ако границата е проблем, Тексас е подготвен границата да се помести во сливот помеѓу реката Нус и Рио Гранде и да го изостави Ново Мексико.<ref>Rives, p. 403</ref> Во 1840 година биле направен првиот и единствен попис на Република Тексас, при што било забележано население од околу 70.000 луѓе. Сан Антонио и Хјустон се забележани како најголеми и втори по големина градови соодветно. == Критериуми за државјанство == Државјанството не било автоматски доделено на сите претходни жители на Тексас и на некои жители не им било дозволено да продолжат да живеат легално во Републиката без согласност на Конгресот. Уставот на Република Тексас (1836) воспоставил различни права според расата и етничката припадност на секој поединец. Дел 10 од Општите одредби на Уставот наведе дека сите лица кои живееле во Тексас на денот на Декларацијата за независност се сметаат за граѓани на Републиката, освен „[[Африканци]]те, потомците на Африканците и [[Американски староседелци|Индијанците]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/texas1836/general_provisions|title=General Provisions - Constitution of the Republic of Texas (1836)|date=2016-03-04|work=web.archive.org|accessdate=2021-12-02|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104954/http://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/texas1836/general_provisions|url-status=dead}}</ref> За новите бели имигранти, Дел 6 утврди дека, за да станат граѓани, треба да живеат во Републиката најмалку шест месеци и да дадат заклетва. Што се однесува до црното население, делот 9 утврди дека црните лица кои биле донесени во Тексас како робови требало да останат робови и дека дури ни нивниот сопственик не може да ги еманципира без согласност на Конгресот. Понатаму, на Конгресот не му било дозволено да донесува закони кои влијаат на трговијата со робови или да прогласи еманципација. Дел 9, исто така, утврди дека: „На ниту една слободна личност со африканско потекло, целосно или делумно, нема да му биде дозволено постојано да престојува во Републиката, без согласност на Конгресот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/introduction|title=Tarlton Law Library: Constitutions of Texas: 1824-1876: Constitutions of Texas 1824-1876|last=Admin|first=Tarlton|work=tarlton.law.utexas.edu|language=en|accessdate=2021-12-02}}</ref> == Влада == [[Податотека:Alamo 1936 Issue-3c.jpg|лево|мини|270x270пкс|Сем Хјустон и Стивен Ф. Остин прикажани на американска поштенска марка од 1936 година за комеморација на 100-годишнината од Република Тексас]] Во септември 1836 година, Тексас избра Конгрес од 14 сенатори и 29 претставници. Уставот му дозволуваше на првиот претседател да служи две години, а на следните претседатели три години. За некој да има функција во републиката или да може да гласа, тој морал да биде државјанин на Републиката.<ref>''Lone Star Rising''. College Station, TX: Texas A&M University Press. p. 295.</ref> Првиот Конгрес на Република Тексас бил свикан во октомври 1836 година во Колумбија, источен Тексас (сега Западна Колумбија). Стивен Ф. Остин, кој често се нарекува „''Татко на Тексас''“, почина на 27 декември 1836 година, откако служеше само два месеци како државен секретар на републиката. Главно поради тековната војна за независност, пет локации служеле како привремени престолнини на Тексас во 1836 година: (Вашингтон-на-Бразос, Харисбург, Галвстон, Веласко и Колумбија). Главниот град бил преместен во новиот град [[Хјустон]] во 1837 година. Во 1839 година, мала пионерска населба сместена на реката [[Колорадо (река)|Колорадо]] во централен Тексас била избрана за седма и последна престолнина на републиката. Инкорпориран под името Ватерло, градот бил преименуван во Остин набргу потоа во чест на Стивен Ф. Остин. Судскиот систем инаугуриран од Конгресот вклучуваше Врховен суд составен од главен судија назначен од претседателот и четворица придружни судии, избрани со заедничко гласање на двата дома на Конгресот за четиригодишни мандати и право на реизбор. Соработниците, исто така, претседаваа со четири судски области. Хјустон го номинираше Џејмс Колинсворт за прв главен судија. Окружниот судски систем се состоеше од главен судија и двајца соработници, избрани од мнозинството судии во округот. Секоја област, исто така, требаше да има шериф, судски лекар, судии и полицајци кои ќе служат двегодишни мандати. Конгресот формираше 23 окрузи, чии граници генерално се совпаѓаа со постоечките општини. Во 1839 година, Тексас стана првата нација во светот што донесе ослободување од имотот, според кој доверителите не можат да ја запленат основната резиденција на лицето. == Претседатели и потпретседатели == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan="6" |Претседатели и потпретседатели на Република Тексас |- !Бр. !Портрет !Претседател !Мандат !Партија !Потпретседател |- |— |[[File:Davidgburnet2.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davidgburnet2.jpg|173x173пкс]] |<big>'''Дејвид Барнет'''</big> <small>{{birth date|1788|4|18}} – {{death date|1870|12|5}}</small> <small>(82 год.)</small> |<span class="date" style="white-space: nowrap;">16 март 1836</span>– <span class="date" style="white-space: nowrap;">22 октомври 1836</span> |непартиски |Лоренцо де Завала |- |1 |[[File:SHouston_2.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SHouston_2.jpg|177x177пкс]] |<big>'''Сем Хјустон'''</big> <small>{{birth date|1793|3|2}} – {{death date|1863|7|26}}</small> <small>(70 год.)</small> |<span class="date" style="white-space: nowrap;">22 октомври 1836</span>– <span class="date" style="white-space: nowrap;">10 декември 1838</span> |непартиски |Мирабо Б. Ламар |- |2 |[[File:Mirabeaulamar_2.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mirabeaulamar_2.jpg|137x137пкс]] |<big>'''Мирабо Ламар'''</big> <small>{{birth date|1798|8|16}} – {{death date|1859|12|19}}</small> <small>(61 год.)</small> |<span class="date" style="white-space: nowrap;">10 декември 1838</span>– <span class="date" style="white-space: nowrap;">13 декември 1841</span> |непартиски |Дејвид Г. Барнет |- |3 |[[File:SHouston_2.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SHouston_2.jpg|177x177пкс]] |<big>'''Сем Хјустон'''</big> <small>{{birth date|1793|3|2}} – {{death date|1863|7|26}}</small> <small>(70 год.)</small> |<span class="date" style="white-space: nowrap;">13 декември 1841</span>– <span class="date" style="white-space: nowrap;">9 декември 1844</span> |непартиски |Едвард Бурлесон |- |4 |[[File:Anson_jones.png|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anson_jones.png|176x176пкс]] |<big>'''Енсон Џонс'''</big> <small>{{birth date|1798|1|20}} – {{death date|1858|1|9}}</small> <small>(59 год.)</small> |<span class="date" style="white-space: nowrap;">9 декември 1844</span>– <span class="date" style="white-space: nowrap;">19 февруари 1846</span> |непартиски |Кенет Андерсон |} == Дипломатски односи и надворешна трговија == Статусот на Тексас како робовладетелска земја и на територијалниот спор со Мексико предизвикаа значителни проблеми во надворешните односи на Тексас, при што Мексико лобира кај трети земји да не и помагаат на отцепената република.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/1086539004|title=Seeds of empire : cotton, slavery, and the transformation of the Texas borderlands, 1800-1850|last=author.|first=Torget, Andrew J., 1978-|isbn=978-1-4696-2426-6|oclc=1086539004}}</ref> Иако било поддржана од огромното мнозинство на населението на Тексас во времето на независноста, анексијата од страна на Соединетите Држави била спречена од раководството на двете големи политички партии во САД, [[Демократска партија (САД)|Демократите]] и [[Вигс партија (САД)|Вигс]]. Тие се спротивставија на воведувањето на огромен робовладетелски регион во земја веќе поделена на делови за и против ропството, а исто така сакаа да избегнат војна со Мексико. На 3 март 1837 година, американскиот претседател [[Ендру Џексон]] ја назначил Алси Ла Бранш за американски вршител на должност во Република Тексас, со што официјално го признал Тексас како независна република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/la-branche-alcee-louis|title=TSHA {{!}} La Branche, Alcée Louis|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> [[Франција]] го одобрила официјалното признавање на Тексас на 25 септември 1839 година, назначувајќи го Алфонс Дубоа де Салињи да служи како амбасадор. Француската легација била изградена во 1841 година и сè уште се наоѓа во Остин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.museumsusa.org/misc/error/1893264|title=Message Page|work=www.museumsusa.org|accessdate=2021-12-02}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Спротивно на тоа, амбасадата на Република Тексас во [[Париз]] се наоѓала во она што сега е Хотел де Вандом, во непосредна близина на Плоштадот Вандом во [[I округ (Париз)|1-виот округ на Париз]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parisdeuxieme.com/2007/06/paris-embassy-of-texas.html|title=PARIS 2e: The Paris Embassy of Texas|language=en|accessdate=2021-12-02}}</ref> Републиката доби и дипломатско признавање од [[Белгија]], [[Холандија]] и [[Република Јукатан]]. [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] се двоумеше да даде официјално признавање на Тексас поради сопствените пријателски односи со Мексико, но ги прими тексаските стоки во британските пристаништа по нивни услови. Обединетото Кралство на крајот го призна Тексас во 1840-тите по падот на цената на памукот, во неуспешен обид да го принуди Тексас да се откаже од ропството (заменувајќи го памукот произведен од робови од јужните американски држави) и да го запре ширењето на Соединетите држави на југозапад.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/921988477|title=Seeds of empire : cotton, slavery, and the transformation of the Texas borderlands, 1800-1850|last=Torget|first=Andrew J.|date=2015|isbn=978-1-4696-2426-6|location=Chapel Hill|oclc=921988477}}</ref> Падот на цената на памукот во 1840-тите ја банкротираше Републиката, зголемувајќи ја итноста за наоѓање странски сојузници кои би можеле да помогнат да се спречи повторното освојување од страна на Мексико.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/1086539004|title=Seeds of empire : cotton, slavery, and the transformation of the Texas borderlands, 1800-1850|last=author.|first=Torget, Andrew J., 1978-|isbn=978-1-4696-2426-6|oclc=1086539004}}</ref> == Образование == [[Податотека:Baylor University 1892 front.png|лево|мини|270x270пкс|Универзитетот Бејлор, литографија од 1892 година]] Претседателот [[Енсон Џонс]] ја потпиша повелбата за Универзитетот Бејлор во есента 1845 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.baylor.edu/baylorproud/2016/02/is-baylor-the-oldest-university-in-texas/|title=Is Baylor the oldest university in Texas?|date=2016-02-01|work=BaylorProud|language=en-US|accessdate=2021-12-02}}</ref> Хенри Ли Грејвс бил избран за прв претседател на Бејлор. Се верува дека е најстариот универзитет во Тексас, меѓутоа, колеџот Ратерсвил бил изнајмен во 1840 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/rutersville-college|title=TSHA {{!}} Rutersville College|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> Чонси Ричардсон бил избран за прв претседател на Ратерсвил. Колеџот подоцна стана Југозападен универзитет во Џорџтаун. Универзитетот во Мери Хардин-Бејлор, исто така, бил изнајмен од Република Тексас во 1845 година, и добил земјиште во Белтон, Тексас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://go.umhb.edu/|title=University of Mary Hardin-Baylor|work=go.umhb.edu|accessdate=2021-12-02}}</ref> Веслејан колеџот, основан во 1844 година и потпишан од претседателот Сем Хјустон, уште еден претходник на Југозападен не опстанал долго поради конкуренцијата од другите колеџи. Мирабо Ламар потпишал повелба во 1844 година за медицинскиот универзитет Херман, но часовите никогаш не започнале поради недостаток на средства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/medical-education|title=TSHA {{!}} Medical Education|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> Универзитетот во Сан Августин бил основан на 5 јуни 1837 година, но не бил отворен дури во 1842 година кога Маркус А. Монтроуз станал претседател. Првата година се запишани дури 150 студенти, меѓутоа, посетеноста се намали на 50 во 1845 година, а понатамошни ситуации вклучувајќи непријателство и огорчени фракции во заедницата го затворија универзитетот во 1847 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/university-of-san-augustine|title=TSHA {{!}} University of San Augustine|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> Подоцна станал Универзитет во Источен Тексас, а набргу потоа станал Масонски институт во Сан Августин во 1851 година. Колеџот Гвадалупе во Гонсалес бил одобрен на 30 јануари 1841 година, меѓутоа, немало градежни напори во следните единаесет години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/guadalupe-college-land-grant|title=TSHA {{!}} Guadalupe College Land Grant|work=www.tshaonline.org|accessdate=2021-12-02}}</ref> == Државност == [[Податотека:Texas Statehood 1945 Issue-3c.jpg|лево|мини|240x240пкс|Поштенска марка издадена на 100-годишнината од државноста на Тексас, 1945 година]] На 28 февруари 1845 година, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на САД]] усвои нацрт-закон со кој се овластени Соединетите држави да ја анектираат Република Тексас. На 1 март, американскиот претседател [[Џон Тајлер]] го потпиша законот. Законодавството го одреди датумот за припојување на 29 декември истата година. Соочени со неизбежна американска анексија на Тексас, Чарлс Елиот и Алфонс де Салињи, британските и француските министри во Тексас, беа испратени во [[Мексико (град)|Град Мексико]] од нивните влади. На состанокот со министерот за надворешни работи на Мексико, тие потпишаа „Дипломатски акт“ во кој Мексико понуди да го признае независен Тексас со граници утврдени со француско и британско посредување. Претседателот на Тексас, Енсон Џонс, ги проследи двете понуди на специјално избраниот состанок на конвенцијата во Остин, а американскиот предлог бил прифатен само со еден несогласен глас. Мексиканскиот предлог никогаш не бил ставен на гласање. По претходниот указ на претседателот Џонс, предлогот потоа бил ставен на гласање низ целата република. [[Податотека:Texas proposed boundaries.svg|мини|240x240пкс|Предлози за северните и западните граници на Тексас во 1850 година]] На 13 октомври 1845 година, големо мнозинство од гласачите во републиката ја одобрија и американската понуда и предложениот устав кој конкретно го одобрува ропството и емигрантите кои носат робови во Тексас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/texas1845/a8|title=Article VIII: Slaves - Constitution of Texas (1845) (Joining the U.S.)|date=2014-01-16|work=web.archive.org|accessdate=2021-12-02|archive-date=2014-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116142228/http://tarlton.law.utexas.edu/constitutions/texas1845/a8|url-status=bot: unknown}}</ref> Овој устав подоцна бил прифатен од Конгресот на САД, со што Тексас стана американска држава на истиот ден кога анексијата стапи на сила, 29 декември 1845 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://yale.edu/lawweb/avalon/texan04.htm|title=The Avalon Project : Joint Resolution of the Congress of the United States, December 29,1846|date=2006-12-05|work=web.archive.org|accessdate=2021-12-02|archive-date=2006-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20061205031127/http://yale.edu/lawweb/avalon/texan04.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> Една од мотивите за анексија беа огромните долгови што ги направи владата на Република Тексас. Како дел од компромисот од 1850 година, во замена за 10.000.000 американски долари во федерални обврзници, Тексас ги отфрли претензиите на територија која вклучуваше делови од денешно Колорадо, Канзас, Оклахома, Ново Мексико и Вајоминг. Резолуцијата вклучува две уникатни одредби: Прво, може да се создадат до четири дополнителни држави од територијата на Тексас со согласност на државата Тексас (и дека новите држави северно од компромисната линија Мисури ќе бидат слободни држави). Второ, Тексас не мораше да ги предаде своите јавни земји на федералната влада. Додека Тексас ја отстапи целата територија надвор од нејзината сегашна област на федералната влада во 1850 година, тој не отстапи ниту една јавна земја во нејзините сегашни граници. Следствено, земјиштето во Тексас што ги поседува федералната влада се оние што потоа ги купила. Ова исто така значи дека државната влада ги контролира резервите на нафта, кои подоцна ги користеше за финансирање на државниот универзитетски систем преку постојаниот универзитетски фонд. Дополнително, контролата на државата над морските резерви на нафта во Тексас е во 3 наутички лиги (9 наутички милји, 16.668 км.) наместо три наутички милји (5.56 км.) како кај другите држави. == Наводи == <references responsive="" /> [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1836 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1846 година]] nqy0b6g4juaa940ldckptjbkvuap645 0 1287045 5586953 5491193 2026-07-04T08:39:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586953 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | settlement_type = [[Паланка]] | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{TUR}} | timezone = [[Источноевропско време|ИЕВ]] | utc_offset = +2 | map_caption = Location of Safranbolu within Turkey. | timezone_DST = [[Источноевропско летно време|ИЕЛВ]] | utc_offset_DST = +3 | official_name = Сафранболу | image_skyline = 20180107_Safranbolu_1945_(39101010504).jpg | image_caption = Паланката Сафранболу | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | image_map = Karabük districts.png | subdivision_type1 = [[Региони во Турција|Регион]] | subdivision_name1 = Црно Море | subdivision_type2 = [[Покраини во Турција|Покраина]] | subdivision_name2 = Карабук | area_footnotes = {{Turkey district areas|SOURCE}} | area_blank1_title = Округ | area_blank1_km2 = {{Turkey district areas|Karabük|Safranbolu}} | population_footnotes = {{Turkey district populations|SOURCE|Karabük}} | population_urban = {{Turkey district populations|Karabük|Safranbolu|şehir}} | population_as_of = {{Turkey district populations|YEAR}} | population_blank1_title = Округ | population_blank1 = {{Turkey district populations|Karabük|Safranbolu|toplam}} | population_density_blank1_km2 = auto | blank1_name = [[Кепенова класификација на климата|Клима]] | blank1_info = [[Влажна суптропска клима]] | elevation_m = 485 | pushpin_map = Turkey | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Location of Safranbolu | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|41|15|N|32|41|E|region:TR|display=inline}} | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Турција|Поштенски број]] | postal_code = 78xxx | blank_info = 78 | blank_name = [[Регистарски таблички во Турција|Регистарска табличка]] | area_code = 370 | leader_title = Градоначалник | leader_name = Елиф Косе ([[Републиканска народна партија (Турција)|РНП]]) | website = [http://www.safranbolu.bel.tr/ www.safranbolu.bel.tr] | leader_name1 = | gwebsite = [http://www.safranboluturizm.gov.tr/ www.safranboluturizm.gov.tr] | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 614 |Year = 1994 |Area = 193 хе |Criteria = Културолошки: ii, iv, v }} | name = }} '''Сафранболу''' ([[турски]]: Safranbolu; {{langx|el|Σαφράμπολις, Сафраболис}}) - [[Паланка|гратче]] во покраината [[Карабук (покраина)|Карабук]] во регионот на [[Црноморски регион|Црното Море]] во [[Турција]]. Станува збор за 9&nbsp;км северно од градот Карабук, 200 км северно од [[Анкара]] и околу 100&nbsp;км јужно од брегот на [[Црно Море|Црното Море.]] Историските имиња на градот на [[Грчки јазик|грчки]] биле Теодорупол(ис) (Θεοδωρούπολις, односно градот Теодор(ус) или женски Теодора), а подоцна Сафрампол(ис) (Σαφράμπολις). Неговите поранешни имиња на [[Турски јазик|турски]] биле Залифре и Тараклиборлу. Бил дел од покраината [[Кастамону (покраина)|Кастамону]] до 1923 година и од покраината [[Зонгулдак (покраина)|Зонгулдак]] помеѓу 1923 и 1995 година. Според пописот од 2000 година, населението на округот било 47.257, од кои 31.697 живееле во градот Сафранболу.<ref name="die">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|title=Census 2000, Key statistics for urban areas of Turkey|last=Турски статистички институт|authorlink=Турски статистички институт|language=tr|format=XLS|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927020309/http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|archive-date=27 септември 2007|accessdate=30 декември 2021}}</ref> Областа зафаќа површина од 1,000 км²,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statoids.com/ytr.html|title=Statistical information on districts of Turkey|last=Statoids|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724220202/http://www.statoids.com/ytr.html|archive-date=24 јули 2010|accessdate=30 декември 2021}}</ref> и градот се наоѓа на надморска височина од 485 м. Според Отоманскиот општ попис од 1881/82-1893 година, [[каза]]та Сафранболу имала вкупно 52.523 жители, составена од 49.197 муслимани и 3.326 Грци.<ref>Kemal Karpat (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], The University of Wisconsin Press, стр. 138-139</ref> Стариот град чува многу историски градби, со 1008 регистрирани историски артефакти. Тоа се: 1 приватен [[музеј]], 25 [[Џамија|џамии]], 5 гробници, 8 историски фонтани, 5 [[амам]]и, 3 [[Карвансарај|каравансараи]], 1 историска саат кула, 1 сончев часовник и стотици обични и чорбаџиски куќи. Исто така, има [[Могила (археологија)|могили]] од антички населби, карпести гробници и историски [[мост]]ови. Стариот град е сместен во длабока провалија во прилично суво подрачје во дождовната сенка на планините. Новиот град може да се најде на платото на околу два километри западно од Стариот град. Името на градот потекнува од „ шафран “ и грчкиот збор [[Полис (град-држава)|полис]] (πόλις) што значи „[[град]]“,<ref name="WorldHeritage">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/site.php?id=614|title=Safranbolu|publisher=World Heritage Site|accessdate=30 декември 2021}}</ref><ref name="Cornucopia">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cornucopia.net/events/saffron-harvest-in-the-land-of-the-golden-plant|title=Saffron Harvest in the Land of the Golden Plant|publisher=Cornucopia|accessdate=30 декември 2021}}</ref> бидејќи Сафранболу бил трговско место и средиште за одгледување шафран.<ref name="WorldHeritage" /><ref name="Cornucopia" /> Денес, шафранот сè уште се одгледува во селото Давутобаси на исток од Сафранболу, со патна оддалеченост од 22 километри.<ref name="WorldHeritage" /><ref name="Cornucopia" /> Сафранболу бил додаден на списокот на светско наследство на [[УНЕСКО]] во 1994 година поради неговите добро сочувани куќи и архитектура од [[Отоманско Царство|отоманската ера]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/614|title=City of Safranbolu|publisher=UNESCO World Heritage Convention|accessdate=30 декември 2021}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:20180107_Safranbolu_1946_(39779008132).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1943_(39779017602).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1942_(39810646531).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1940_(39810654251).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1941_(24940479487).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1945_(39101010504).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_1993_(39778928982).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_2001_(25938148028).jpg| Податотека:20180107_Safranbolu_2067_(28031784569).jpg| Податотека:Old Government House - 2014.10 - panoramio.jpg| </gallery>{{Панорама|Safranbolu Panorama.jpg|800px|Панорамски поглед од стариод град}} == Збратимени градови == * {{Знамеикона|Русија}} [[Јелабуга]], [[Русија]]<ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2009/01/19/150188/ Elabuga and Safranbolu become sister cities] {{Семарх}}</ref> * {{Знамеикона|Македонија}} [[Охрид]], [[Македонија]] == Значајни домородци == * Карабашзаде Хусеин-ефенди (Џинџи-хоџа) - ментор на [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[Список на султани на Османлиското Царство|султан]] [[Ибрахим I|Ибрахим]] во 17 век * [[Изет Мехмед-паша|Сафранболулу Изет Мехмет-паша]], отомански [[голем везир]] од 18 век, на функцијата [[Список на големи везири на Отоманското Царство|1794–1798 година]] * Туркер Инанолу (р. 1936), филмски продуцент * Али Гумуш (1940–2015), претседател на Комисијата за борење на Меѓународното здружение за спортски печат (''Asociation Internationale de la Presse Sportive'', AIPS), [[новинар]] и [[автор]] == Поврзано == * [[Амасија]] * [[Список на локалитети на светско наследство во Турција|Список на светско наследство во Турција]] == Наводи == {{наводи}} == Општи наводи == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fallingrain.com/world/TU/0/Safranbolu.html|title=Geographical information on Safranbolu, Turkey|last=Falling Rain Genomics, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026095046/http://www.fallingrain.com/world/TU/0/Safranbolu.html|archive-date=2012-10-26|accessdate=2008-11-22}} == Дополнителна литература == *  {{cite conference|last=Bayazıt|first=Nigan|title=Social and Cultural Change of Traditional Safranbolu Houses in 35 Years|book-title=7th International Seminar on Vernacular Settlements|publisher=Istanbul Technical University|date=2014|location=Istanbul|url=https://www.academia.edu/8837717/N_Bayazit_2014_SOCIAL_AND_CULTURAL_CHANGE_OF_TRADITIONAL_SAFRANBOLU_HOUSES_IN_35_YEARS}} * {{Наведено списание|last=Celikyay|first=Selma|last2=Donmez|first2=Sirin|last3=Bollukcu|first3=Pinar|last4=Kahriman|first4=Emine|last5=Ates|first5=Oguz|date=18 June 2010|title=An urban design framework for sustainability of historical environment: A case of Safranbolu, Turkey|url=https://www.academia.edu/29326904/An_urban_design_framework_for_sustainability_of_historical_environment_A_case_of_Safranbolu_Turkey|journal=African Journal of Agricultural Research|publisher=Academic Journals|volume=5|issue=12|pages=1456-1473}} * {{Наведено списание|last=Coşkun|first=Mücahit|last2=Gök|first2=Mesut|last3=Coşkun|first3=Sevda|year=2017|title=Climate Characteristics of Safranbolu (Karabük) and Saffron cultivation|url=https://www.academia.edu/49144722/Climate_Characteristics_of_Safranbolu_Karabuk_and_Saffron_Cultivation|journal=International Journal of Geography and Geology|publisher=Conscientiabeam|volume=6|issue=3|pages=58-69}} == Надворешни врски == * [http://www.safranbolu.gov.tr/ Governor's official web site] * [https://whc.unesco.org/en/list/614 UNESCO World Heritage - Safranbolu] * [http://www.doyouknowturkey.com/saftanbolu-a-town-of-traditional-houses/ Safranbolu: A Town of Traditional Houses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211230184023/https://www.doyouknowturkey.com/saftanbolu-a-town-of-traditional-houses/ |date=2021-12-30 }} {{Coord|41|14|57.80|N|32|40|59.52|E|scale:50000}} [[Категорија:Светско наследство во Турција]] [[Категорија:Градови во Турција]] [[Категорија:Збратимени градови со Охрид]] kkfxkp9odojkzzsmii224zzw7l3hcrn 0 1287571 5586680 4714509 2026-07-03T13:47:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586680 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=Прва оперативна зона на НОВ на Македонија|country=[[Македонија]]|garrison_label=|garrison=|current_commander=|specialization=|size=|command_structure=|allegiance=|dates=[[мај]] [[1943]] - [[август]] [[1944]]|image=Оперативни зони на НОВ и ПОМ (1943).jpg|branch=|type=|ceremonial_chief=|march=|colors=|motto=|nickname=|caption=Оперативни зони на НОВ и ПОМ (1943).jpg|battles=[[НОБ]]<br>}}'''Прва оперативна зона на НОВ на Македонија''' ― формирана во мај [[1943]] година, во реонот на [[Лопушник]], на планината [[Бистра (планина)|Бистра]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=390}}</ref> == Територија == Зоната го опфаќала просторот северно од линијата: [[Дебар]], [[Кичево]], [[Македонски Брод]], [[Богомила]] и [[Велес]] и западно од линијата [[Велес]]-[[Скопје]]-[[Качаник]], со градовите [[Дебар]], [[Кичево]], [[Гостивар]] и [[Тетово]].<ref>{{Наведена книга|url=https://eprints.ugd.edu.mk/16665/7/f1.pdf|title=КОНСПИРАТИВНО СТАЦИОНАРНО ЗГРИЖУВАЊЕ И ЛЕКУВАЊЕ НА ТЕРИТОРИЈАТА НА МАКЕДОНИЈА ВО ПЕРИОДОТ 1941-1944|last=Јосимовска|first=Верица|publisher=УНИВЕРЗИТЕТ „ГОЦЕ ДЕЛЧЕВ“ – ШТИП|year=2016|location=Штип|pages=88}}</ref> Со наредба на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]] од [[13 август]], [[1943]] година, нејзиниот штаб бил реорганизиран, а во првата половина на октомври [[1943]] година, истиот бил укинат. Единиците од Првата оперативна зона влегле во Групата баталјони, која била под непосредна команда на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб]].<ref name=":0" /> Од август [[1944]] година, нејзиниот простор потпаднал под [[Четврта оперативна зона на НОВ на Македонија|Четвртата оперативна зона на НОВ на Македонија]], а согласно таа распределба и територијално била изменета. Од август 1944 година, го опфаќала просторот со градовите: [[Скопје]], [[Куманово]], [[Кратово]], [[Крива Паланка]] и [[Прешево]].<ref name=":0" /> == Битки == На [[4 август]], 1943 година, била извршена првата акција на одредот - напад на карабинеријата при електричната централа во селото [[Вруток]], каде биле заробени: еден маршал, два бригадира и 5 карабинери. додека од оружје било запленето: 1 пушкомитралез, 7 пушки, 15 бомби, 7 револвери и друг материјал. Истиот ден извршиле напад на колона на патот Маврово-Гостивар, каде биле уништени 3 камиони и еден блиндиран автомобил, при што биле убиени значителен број на окупаторски полицајци и војска.<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=Универзитет "Кирил и Методиј"|year=1981|location=Скопје|pages=484-485}}</ref> На [[12 септември]] [[1943]] година, Првиот партизански одред при I оперативна зона водел борба кај селото [[Бигор Доленци|Бигор]] против бугарската војска која се обидела да навлезе во слободната територија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=FzoBAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=12+%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8|title=Симпозиум: Слободните територии во Македонија 1943: Дебар 27-29 март, 1974|last=Апостолски|first=Михајло|date=27-29 март 1974 година|publisher=Одбор за организирање на научниот собир: Слободните територии во Македонија 1943|year=1975|location=Дебар|pages=246|language=mk}}</ref> [[Иван Дојчинов]] ја напишал песната „Партизанска химна на Првата оперативна зона“ која е објавена во првата стихозбирка на „Македонски народно-ослободителни песни“.<ref>Блаже Ристовски (уредник) „Рациновите македонски народно-ослободителни песни“, „Матица македонска“, Скопје, 1993, 53 стр.</ref> == Состав == * [[Иван Дојчинов]] - командант на Првата оперативна зона на НОВ и ПОМ. <ref name=":02">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=162}}</ref> *[[Елисие Поповски|Елисие Поповски — Марко]] - Политички комесар на Штабот на I-та Оперативна зона<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=Универзитет "Кирил и Методиј"|year=1981|location=Скопје|pages=533-534}}</ref> * [[Хамди Дема]] - Командант на Штабот на I-та Оперативна зона<ref name=":1"/> == Поврзано == * [[Втора оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Четврта оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Петта оперативна зона на НОВ на Македонија]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/istorija/13469 Соопштение за акциите и борбите на одредите од првата оперативна зона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220108225205/http://www.mn.mk/istorija/13469 |date=2022-01-08 }} * [http://www.mn.mk/istorija/10057 Македонската земја одново доживува поделба] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220107210017/http://www.mn.mk/istorija/10057 |date=2022-01-07 }} * [https://www.marxists.org/makedonski/istorija/makedonija/nob/kicevo-proglas.htm Прoглас на Штабот на Првата оперативна зона за воспоставување на органи на народната власт во слободниот град Кичево] [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:НОБ]] 4cdgwhxl4cquf6cli8tan6aecff1byu 0 1287788 5586861 4884949 2026-07-03T23:30:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586861 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image_file = Rembrandt laughing.jpg | painting_alignment = | image_size = 220px | title = Рембрант се смее | alt = | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Рембрант ван Рајн]] | year = [[1628]] | type = [[Слика во масло|Масло]] на [[бакар]] | height_metric = 22.2 | width_metric = 17.1 | length_metric = | height_imperial = | width_imperial = | length_imperial = | diameter__metric = | diameter_imperial = | imperial_unit = in | metric_unit = cm | city = [[Лос Анџелес]] | museum = [[Музеј Гетти]] | coordinates = | owner = }} ''''' Рембрант се смее ''''' е дело од {{circa|1628}} масло на бакар од [[холандски народ|холандски]] сликар [[Рембрант ван Рајн]]. Тоа е детална студија на насмеано лице, [[tronie]] и, бидејќи го претставува самиот сликар, еден е од над 40 [[автопортрети на Рембрант]], веројатно најраниот елабориран. Сликата, која неодамна беше откриена, сега се наоѓа во [[Музејот Пол Гети]], [[Калифорнија]]<ref>[https://www.getty.edu/art/collection/objects/263156/rembrandt-harmensz-van-rijn-rembrandt-laughing-dutch-about-1628/ Rembrandt Laughing ]</ref>. ==Опис== Сликата прикажува насмеан човек, гологлав, со навалена глава наназад, облечен во длабоко виолетова наметка, опкружен со погруба кафена волнена наметка. Носи и полиран метал [[горге]], парче оклоп што го штити грлото. Лицето на мажот ги има цртите на младиот Рембрант, прикажан како војник што се смее. Рембрант насликал слика на истата тема, со различен модел и различна поза, повторно в. 1630. Неговата коса е долга, светло и темно руса, како и во другите портрети на Рембрант. потезите се е сигурни, чувствителни, спонтани и смели, понекогаш прецизни, понекогаш широки и лабави, а јасно ја открива раката на генијалниот уметник, кој прецизно знаел најдобро да ја долови минливата реакција на смеењето. ==Историја на сликата== Сликата била претходно позната од доцниот 18-ти, или, поверојатно, од печатењето на почетокот на 19-тиот век од фламанскиот гравер [[Ламбертус Антониус Клаессенс]], кој ја репродуцирал како дело на [[Франц Халс]]. Иако уште на прв поглед е јасно дека оваа слика е [[ремек дело]], сепак требало да се докаже дека е насликана од самиот Рембрант. За таа цел [[Ернст ван де Ветеринг]], професор [[почесен]] на [[Универзитетот во Амстердам]] и претседател на [[Рембрант Истражувачкиот проект]] презел обемно истражување и ги објави своите резултати во „Kroniek van het Rembrandthuis“ во 2007 година. Неговиот заклучок дека е вистински Рембрант докажал прекуразни аргументирана и различни докази. Првиот доказ бил [[монограмот]] на Рембрант во аголот на сликата. Монограмот RHL (што значи: Rembrandt Harmenszoon Leidensis, т.е.: Рембрант, син на Хармен од Лајден) е посебен тип на потпис што Рембрант го користел само во 1628 година и веројатно кон крајот на 1627 година или почетокот на 1629 година. Фактот дека буквите од монограмот биле напишани во влажната боја на површината е од големо значење за датирањето на сликата. Вториот доказ била големината и природата на бакарниот лим на кој е направена сликата, бидејќи Рембрант исто така ја користел оваа стандардна големина за неговите [[бакропис]]и обично датирани во 1628 година, како што се „Свети Петар и Свети Јован кај портата на храмот“. ''. Третиот доказ дојде по анализа на сликата со радиографија. Откриено било дека насмеаната фигура е насликана врз претходната (веројатно недовршена) слика многу слична на историските дела насликани од Рембрант во тоа време, како што е „Давид со главата на Голијат пред Саул“, сега во [[Базел]]. ==Библиографија== *Turner 2000 – Turner, Jane: From Rembrandt to Vermeer / 17th-Century Dutch Artists (Grove Dictionary of Art), New York, 2000 *[https://docplayer.net/9551270-18-k-r-o-n-i-e-k-v-a-n-h-e-t-r-e-m-b-r-a-n-d-t-h-u-i-s-2-0-0-7.html Wetering 2007 – Wetering, Ernest van de: Rembrandt Laughing, c. 1628 - a painting resurfaces, Kronik van het Rembrandthuis, Amsterdam, 2007, p. 18-40] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230410010847/https://docplayer.net/9551270-18-k-r-o-n-i-e-k-v-a-n-h-e-t-r-e-m-b-r-a-n-d-t-h-u-i-s-2-0-0-7.html |date=2023-04-10 }} *[https://www.antiquestradegazette.com/news/2008/rembrandt-portrait-sold-in-cotswolds-now-authenticated/ Capon 2008 - Capon, Alex: Rembrandt portrait sold in Cotswolds now authenticated, 2008.] *[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/jul/17/let-rembrandt-leave-britain Jenkins 2013 - Jenkins, Tiffany: Let Rembrandt's self-portrait leave Britain, July 17, 2013] *[https://www.getty.edu/art/collection/objects/263156/rembrandt-harmensz-van-rijn-rembrandt-laughing-dutch-about-1628/ Getty 2021 - The J. Paul Getty Museum: Rembrandt Laughing] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.youtube.com/watch?v=btVNLJ1pNrQ “Rembrandt Laughing“ on loan to The Toledo Museum of Art, 2011] *[https://www.youtube.com/watch?v=Q_3R3oFKEC8 Ernst van de Wetering on "Rembrandt Laughing", 2011] *[http://blogs.getty.edu/iris/audio-anne-woollett-on-rembrandt-laughing/ Podcast: Anne Woollett on “Rembrandt Laughing“, March 15, 2017] {{Рембрант}} {{ACArt}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рембрант се смее }} [[Категорија:Слики од Рембрант]] [[Категорија:Автопортрети од Рембрант]] [[Категорија:Слики од 17 век]] [[Категорија:Слики од 1628 година]] rfhe7c2mt49l2x7drf91fhwz4yrr1rn 0 1288590 5586843 5421154 2026-07-03T21:40:46Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586843 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Distique.jpg|alt=Distique sur un des côtés du bâtiment des dortoirs de Saint-Joseph de Reims|мини|Двостих на една од страните на зградата со спалните на Сен-Жозеф во Ремс]] '''Двостих''' или '''дистих'''<ref>{{ДРМЈ|дистих}}</ref> (старогрчки: δίστιχον) или '''куплет''' ({{langx|fr|couplet}}) — книжевен поим што значи [[строфа]] составена од два [[стих]]а.<ref name=MJ>{{нмс| title=Композиција на песните | url=https://makedonskijazik.mk/2009/10/композиција-на-песните.html | work= | publisher=Македонски јазик | date= | accessdate=22 јануари 2022}}</ref> Најчесто двата стиха се римуваат (со машка, женска или дактилна [[рима]]). Двостихот изразува релативно целосна мисла. Можни се и двостихови, во кои стиховите не се римуваат еден со друг, туку со соседната строфа, но ова е практично варијанта на [[катрен]]от. Во старогрчката и римската поезија се користел елегискиот стих - посебен вид двостих, во кој првиот стих е напишан со [[хексаметар]] (шест стапки), а вториот - со [[пентаметар]] (пет стапки). Се јавува во пишување [[елегија|елегии]], [[епитаф]]и и [[епиграм]]и. Слого-тоничниот стих доведува до промени: на местото на долгите слогови тие се ставаат нагласени, а на местото на кратките - ненагласени. Двостихот се среќава во поезијата на сите народи. Во европската поезија, елегискиот стих го користат [[Гете]], [[Шилер]], [[Пушкин]] и многу други. Двостихот е особено погоден за минијатурни литературни жанрови (епиграми, [[афоризам|афоризми]], епитафи). Се користи и во наративна, реминисцентна и рационална поезија. ==Примери== *Македонска народна песна „Вино пијам ем ракија“: : Вино пијам, ем ракија : Коња јавам, аџамија. : Коњ ме шета горе-доле, : Горе-доле низ тоа поле. : Ме однесе в ладна меана, : Во меана до три моми. : Прва точи, другата носи, : А третата мене ме гледа. : Па ја качив на коњчето, : Ја однесов право дома. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Стихотворство]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] mbrk098engb890fs5qp98jib8eb0gip 0 1288889 5586914 5421197 2026-07-04T05:27:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586914 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=Рутулци | native_name = {{plainlist| Мыхабыр Михабир}} |image= | population = {{circa}} 120,000<ref>{{cite web|title=Rutuls|url=http://www.rutulia.com/stati/rutuly|publisher=RUTULIA.COM|accessdate=2022-01-25|archive-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115001353/http://www.rutulia.com/stati/rutuly|url-status=dead}}</ref> |region1 = {{flag|Russia}} *{{flag|Dagestan}} |pop1 = 35,240 (2010) |ref1 = <ref name="perepis2010">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года All Russian census, 2010 |accessdate=2022-01-25 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006110329/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |url-status=dead }}</ref> |region2 = {{flag|Azerbaijan}} |pop2 = 17&nbsp;000 (~2000) - 40,000<ref>{{cite web|title=Rutuls|url=http://www.rutulia.com/stati/rutuly|publisher=Rutulia|accessdate=2022-01-25|archive-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115001353/http://www.rutulia.com/stati/rutuly|url-status=dead}}</ref> |ref2 = <ref name="ethnologue-rut">[http://www.ethnologue.com/country/AZ/languages Rutuls in Azerbayjan]</ref> |region3 = {{flag|Ukraine}} |pop3 = 137 (2001) |ref3 = <ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20 &n_page=4 State statistics committee of Ukraine - National composition of population, 2001 census] (на украински)</ref> |region4 = {{flag|Georgia}} |pop4 = 103 (1989) |ref4 = <ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 Перепись в Грузии 1989 года - Census in Georgia, 1989]</ref> |langs=[[Рутулски јазик|рутулски]] |rels=[[Сунитски ислам]] | related_groups = | related-c = [[Североисточкокавкаски јазици|Североисточкокавкаски народи]] }} '''Рутулците'''<ref>{{Наведена книга|url=http://istmat.info/files/uploads/15864/naselenie_rossii_za_100_let_1897-1997.pdf|title=Population of Russia: 1897-1997. Statistical Abstract|last=Yurkov|first=Y.A.|last2=Sokolin|first2=V.L.|publisher=State Committee of the Russian Federation on Statistics (Goskomstat of Russia), 105679, Moscow, Izmailovskoye highway, 44; JSC "Moscow Publishing House"; PPO "Izvestiya" 103798, Moscow, Pushkinskaya Square, 5|year=1998|isbn=5-89476-014-3|page=213|access-date=2022-01-25|archive-date=2018-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024160444/http://istmat.info/files/uploads/15864/naselenie_rossii_za_100_let_1897-1997.pdf|url-status=dead}}</ref> ([[Рутулски јазик|рутулски]]: ''Мыхабыр'', Михабир; {{langx|ru|руту́льцы}}) или „Миштар·по(рутули)/ Порталли“, опишувајќи се себеси како Господари (градители) на Портите, ― лезгинска подетничка група во [[Дагестан]], република на југот на [[Русија]] и некои делови на [[Азербејџан]]. Според рускиот попис од 2010 година, во Русија имало 35.240 Рутулци.<ref name="perepis2010">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |title=Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года All Russian census, 2010 |accessdate=2022-01-25 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006110329/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |url-status=dead }}</ref> На советскиот попис во 1989 година во [[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република|Азербејџан]] имало 336 Рутулци.<ref name="perepis1989">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 Всесоюзная перепись населения 1989 года. ]</ref> Рутулскиот јазик е член на семејството на [[североисточнокавкаски јазици]] ; неговите говорници често добро ги владеат [[Азербејџански јазик|азербејџанскиот]] и рускиот јазик, бидејќи рутулскиот не бил [[пишан јазик]] до 1990 година. Рутулската култура е блиска до онаа на Цахурите и другите народи кои го населуваат [[слив]]от на горниот тек на реката Самур. Повеќето од Рутулците се занимаваат со [[сточарство]] (најчесто [[овчарство]]), [[земјоделство]] и [[градинарство]]. == Религија == Рутулците се придржуваат до сунитскиот ислам. Најраните обиди на [[Арапи]]те да се влијаат во земјите на денешен Дагестан, датираат од VII век, а на рутулската територија тие постигнале најголем успех. Најраните споменик на муслиманска култура сведочи на Кавказ - надгробна плоча на шеикот Магомеда-ибн-Асада-ибн-Мугал, закопани во Хнов во 675 г.н.е.<ref name="vuchetich">Vuchetich N. G.: "Chetyre mesyatsa v Dagestane" (Four months in Dagestan), "Caucasus" No.72 Tiflis, 1864.</ref> За почетокот на исламизацијата на Рутулците, има споменик епиграф во дагестанските планини, пронајдени во некои рутулски села. Тоа е камен во ѕид од градба на џамија во селото Лучек на кој е исечен хронографскиот текст на [[арапски јазик]], а [[ислам]]от ја пренесува изјавата овде до 128 хиџранска година, односно 745-746 година. Друг камен со хронографски текст останал џамија во населбатаИхрек, во него се зборува „за обнова на уништената џамија во 407 [[Хиџра|х.г.]] “. == Значајни Рутулци == * '''Гасрет Алиев''' - херој на [[Советскиот Сојуз]], 1 секретар на КПСС во Рутули 1957–1961 година, жител на селото Хин, учесник во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. === Наука === * Саид Ефенди I (с. Шиназ, 13 век, династија Саедар) - средновековен филозоф, реторичар, физичар, астроном, поет. Го отворил средновековниот универзитет во селото Шиназ, опсерваторијата и библиотеката. Последниот научник од оваа династија Исмаил Ефенди е погребан во 1929 година. * Вердиев Микаил Гаџимагомедович - Раководител на катедрата за физика на Државниот технички универзитет во Дагестан (од јули 2004 година), виш предавач по инженерска наука, професор, редовен член на Меѓународната академија на Студените (MOVE), заслужен пронаоѓач во [[Руската Федерација]] и Република [[Дагестан]]. * Мусаев Гамзат Магомедсаидович - виш предавач на Катедрата за историја на Државниот универзитет во [[Дагестан]]. === Други научници === * Гасан Гагаев * Камал Ефендиев (с. Ихрек) * Али Султанов * Алисултан Алисултанов * Фатима Магомедова * Фарида Гусејнова * Светлана Махмудова (с. Рутул) * Серкер Гаџиев * Ахмед Базаев * Абдулкасум Баламамедов * Ефенди Хасмамедов (с. Шиназ) * Баласи Тагиров * Телман Кафаров * Елдигар Агабалаев (с. Хин) * Гаџи Гаџиев * Вердиев Верди (с. Мјухрек) === Спорт === * Вагиф Абдулаев (роден 1983-11-20) (село Лучек) - светски првак во кик-бокс, првак на Европа на целосен контакт (WPKA) 2005 година во апсолутна категорија и во категорија до 82&nbsp;кг, светски шампион на Фул Контакт (ИАКСА) 2007 година. Вежба во борбениот клуб „Саланг“ (Сургут, Русија), учесник на Меѓународниот турнир на самци. * Курбан Агаев (село Хин) - бројниот првак на СССР во борење во слободен стил. * Вагаб Казибеков - заслужен мајстор на спортот на СССР, првак на СССР и Европа. * Санијат Ганачуева (село Шиназ ) - првиот руски [[Светско првенство|светски првак]] меѓу жените во борење во слободен стил. * Абдуселим Ризванов - заслужениот тренер на Русија. * Каукас Султанмагомедов - ММА борец. * Асеф Пирсаидов - мајстор за спорт на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за борење во слободен стил. * Мариф Пирав - ММА борец на ЕФН и КСВ. === Рутулци во Турција === * Ибрахим Шинаси I (19 век) - османлиски војсководец. Бил изгубен под Шумла. * Ибрахим Шинаси (Помладиот) - по студирањето во Франција почна да го издава најпопуларниот весник во Турција „Гјасфиру ефкјар“ („Сликата на мислите“). Шинаси се заинтересирал за реформирање на [[турскиот јазик]], создавањето на сегашната турска книжевност и постигнал книги да не пишуваат за елитата, туку за народот. Освен тоа, Шинаси со Намик Кемал се занимавал со реформа на државниот систем на [[Турција]] и станал основач на танзиматот, кој го продолжил [[Ататурк]] во 1918-1919 година. === Рутулци во Сирија === * Улфат Идилби - познат писател. Елфат не се раскинал со етничката родна земја на предците, го посетил селото Шиназ, се интересирал за рутулскиот живот и обичаи. * Шеик Гаџимагомед Челеби (прадедо Елфат Еделби) - дошол во Анадолија како емисар на имамот Шамил, како заменик пратеник кај турскиот султан. * Шамил Дагестан === Култура и уметност === * Кур Раџаб Ихрекди – класиката на рутулската поезија која стиховите ја пеат до сега поетите од Дагестан и Азербејџан. Неговата огромна популарност ја искористи во втората половина на XVIII - почетокот на 19 век во Дагестан и Азербејџан. * Хазарчи - национален поет (прва половина на 20 век) * Гаџиев – народен поет (прва половина на 20 век) * Јамисеб Саларов – национален поет (прва половина на 20 век) * Самед - национален поет (прва половина на 20 век) * Нурахмед Рамазанов – народен поет (прва половина на 20 век) * Гарај Фазли – поет. * Исмаил Дагестанли - почесен уметник на [[СССР]], добитник на Лениновата награда * Јосуф Ихрекди - писател и поет. Творечки период: 1960-1990 година * Шафи Амсарди - поет и композитор. Творечки период: 1960–1990 година * Кавха (Абдулманаф) Вурушди - поет, писател и композитор. Творечки период: 1960–1990 година * Сакит Хинави – поет, писател и композитор, „Славејот на Дагестан и Азербејџан“ === Други познати Рутулци === * К. Магомедов - член на Руската академија за јавна служба при претседателот на [[Руската Федерација]] * Г. Гаџимурадов - заменик министер за трговија на Дагестанската Република (Русија) * И. Ибрагимов - шеф на одделот во Владата на Дагестанската Република (Русија) * Д. Таиров - началник на одделот Минасинформвнешсвјази на Дагестанската Република (Русија) * Т. Ашурбеков - шеф на одделението на републичкото Јавно обвинителство * М. Бабаев - полковник, началник на Одделот Махачкала-царина * И. Гарунов - член на Врховниот суд на Република Дегестан (Русија) * Н. Магомедов - раководител на акционерското друштво „Арси“. * Р. Алиев - заменик директор на акционерско друштво „Југсталконструкција“ * М. Мамадаев - полковник * Ј. Магомедов - судија на регионалниот суд на Киров ([[Дагеста]]), [[Русија|Русија).]] == Поврзано == * [[Рутулски јазик]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20071010101456/http://atlas.musigi-dunya.az/atlas/az/rutuls_video.html Народни песни и ора на Рутулците од Азербејџан] * [http://www.rutulia.com/ '''rutulia.com'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170307120150/http://www.rutulia.com/ |date=2017-03-07 }} — рутулска национална мрежна страница. {{Народи во Русија}} [[Категорија:Кавкаски народи]] [[Категорија:Народи во Азербејџан]] [[Категорија:Муслимански заедници во Русија]] [[Категорија:Етнички групи во Дагестан]] [[Категорија:Лезгини]] [[Категорија:Рутулски округ]] [[Категорија:Народи во Дагестан]] 4qdnfkfv7l5da8lkc0b0u28mrjrviyk 0 1289562 5586798 5567218 2026-07-03T20:16:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586798 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Djavolja varos 3.jpg|мини]] '''Радан''' е [[Планина|планински]] и природен парк<ref name="zlat1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srbija.gov.rs/vesti/vest.php?id=303906|title=Области Златибора и Радана проглашене парковима природе|date=|publisher=srbija.gov.rs|accessdate=6 октомври 2017.}}</ref> на [[Јужна Србија|југот на Србија]], во општините Либане, Бојник, Медвеѓа, [[Куршумлија]] и [[Прокупље]] и зафаќа површина од 466². Се наоѓа помеѓу реката [[Топлица (река)|Топлица]] на север и [[Јабланица]] на југ. == Одлики == Припаѓа на [[Рилско-родопски Масив|Родопските Планини]] и е дел од српско-македонското копно, а се наоѓа токму таму каде што [[Динариди]]те се свртени кон Родопите. Највисокиот врв е '''Шопот''' на 1409 м [[Апсолутна висина|надморска височина]]. На малку пониско, '''Петровиот врв''' (Велики Петровац) околу 1150 година-надморска височина се наоѓа '''црквата Свети Петар''' на платото на врвот.<ref>СРБИЈА-ЗЕМЉА-И-СТАНОВНИШТВО-Феликс-Каниц, глава XI, стр 337.</ref><ref>[http://www.klubputnika.org/destinacije/juzna/3485-radan Клуб путника Србије: Планина Радан], Посетено на 30. 1. 2013.</ref> Се наоѓа [[југозапад]]но од [[Прокупље]] и [[запад]]но од Либане и Медвеѓа. На падините на планината се: * [[Археологија|Археолошки локалитет]] [[Јустинијана Прима|Царичин Град]] * Пролом Бања * [[Ѓавоља Варош]] * На западните падини на планината се наоѓа средновековната тврдина Иванова кула - градот Иван Косанчиќ * Во близина на Пролом Бања, село Рударе, се наоѓа ''камениот ѕид'' (природна појава). Ѕидот е долг 100 метри и висок 10 метри. Всушност, тоа е природна појава, единствена во Србија, чија старост се проценува на 65 милиони години. Базалтните столбови, распоредени хоризонтално, се дело на поранешна вулканска активност. Мештаните мислеле дека ѕидот е остаток од Бранковата кула, кулата на [[Бранко Младеновиќ]].<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/654775-radan-planina-otkriven-zid-dug-100-metara RADAN PLANINA: Otkriven zid dug 100 metara! | Telegraf – Najnovije vesti{{Ботовски наслов}}]</ref><ref>[http://www.vesti.rs/Vesti/Iznenadjujuce-cari-Radan-planine.html Iznenađujuće čari Radan planine{{Ботовски наслов}}]</ref><ref>[http://www.juznasrbija.info/lat/vesti/zid-u-kursumliji-star-65-miliona-godina.html Zid u Kuršumliji star 65 miliona godina | Južna Srbija Info{{Ботовски наслов}}]</ref> * ''Гробот на Беговиќ'' - гробот на поручник Димитрије Беговиќ, командант на одредот Јабланички Комити, кој загинал во битката со бугарскиот окупатор за време на Топличко-јабланичкото востание. Се наоѓа на 1122 мнв, под ридот Соколовац. Најспособниот војвода од Пеќ, поручник Димитрија Беговиќ, ранет во Радански врлети, останал осамен, го прифатил бугарскиот повик за предавање и кога бугарските офицери трчале да заработат повеќе чинови во фаќањето на Беговиќ, Беговиќ излегол опасен со активираните бомби и како Стеван Синѓелиќ., заминал во историјата воздух и себе и бутар офицери.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.radanklaster.rs/radan.php |title=Turistički klaster Radanskog područja{{Ботовски наслов}} |accessdate=2022-01-31 |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131080740/http://www.radanklaster.rs/radan.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.panoramio.com/photo/23095518|title=Panoramio - Photo of Begovića grob{{Ботовски наслов}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408220134/http://www.panoramio.com/photo/23095518|archive-date=8 април 2014.|accessdate=7 април 2014.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pakceltis.org/download/2009_djavolja_varos_plan.pdf|title=Архивирана копија|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408213623/http://www.pakceltis.org/download/2009_djavolja_varos_plan.pdf|archive-date=8 април 2014.|accessdate=7 април 2014.}}</ref> Геолошката основа на планината се состои од [[Силикат|силикатни карпи]] од [[палеозоик]]от со кристални шкрилци. Во југозападниот дел на планината Радан (планина Мајдан) се наоѓа рудникот Леце, во истоименото место. Планините Радан ги вклучуваат планините Арбанаси, планината Мајдан, Петрова Гора-Радан.<ref>[http://jablanicki.byethost32.com/index.php/planine Planine | Jablanički okrug | Jablanički okrug{{Ботовски наслов}}]</ref> Опкружен е со венец од планини што го сочинуваат: Пасјача, Видојевица, Ргајска планина, Соколовица, кои го штитат од студени и [[Влажност|влажни]] струи од [[север]] и запад. На [[исток]] и [[југ]] се отвора во долината Пусторец и од таа страна е изложена на силно [[Сонце|сончево]] затоплување, што резултира со [[Топлина|потопла]] и поблага [[клима]]. Ова произвел еден вид феномен, бидејќи т.н ''[[даб]]ов вегетациски појас'' од класичните 700 подигнат на 800-900м надморска височина. Благодарение на потоплата клима на планината Радан, преживеале неколку [[Ендемизам|ендемски]] и реликтни [[Растенија|растителни]] видови, меѓу кои најважни се остатоците од [[терцијар]]ната прашума. Под самиот врв на Радан извира реката Пуста. На источните падини на планината во областа наречена '''Рипивода''' се наоѓа истоимениот водопад Рипивода, со пад од 40 м.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blagosrbije.com/vodopad_ripivoda/|title=Vodopad Ripivoda - Blago Srbije{{Ботовски наслов}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408224733/http://www.blagosrbije.com/vodopad_ripivoda/|archive-date=8 април 2014|accessdate=29. 03. 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vodopadisrbije.com/index.php/site/vodopad/45 |title=Vodopadi Srbije - Vodopad Ripivoda{{Ботовски наслов}} |accessdate=2022-01-31 |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131080739/http://www.vodopadisrbije.com/index.php/site/vodopad/45 |url-status=dead }}</ref> == Историја == * 15 септември [[1916]] година Војвода Коста Миловановиќ - Пеќанац, слетал со авион во селото Механе, на окупираната територија со цел да организира востание (Јабланичко-топличко востание).<ref>Лесковачки крај у Првом светском рату, Др Живан Стојковић и Хранислав Ракић, Лесковац 1996, стр41.</ref> * Капетан Јован Илиќ и наредникот Синиша Стефановиќ - пилот, кон крајот на октомври 1917 г. со авион се спуштале кон месноста Пусти Шилово, при слетувањето авионот се запалил, а Бугарите ги фатиле и потоа пукале. * 21 февруари [[1917]] година Во селото Обилиќ (Бојник) се одржал состанок на востаниците од Јабланичко-топличкото востание. * 11 октомври [[1943]] година во селото Образда била формирана Првата јужноморавска бригада, од единиците на првиот јужноморавски партизански одред, со вкупно 570 борци. * Ноќта 10/11. јули [[1944]] година генералот [[Коча Поповиќ]] долетал на импровизираниот аеродром на планината Радан, како дел од подготовките за операцијата Топлица-Јабланица. * На 20 мај 1944 година на планината Радан била формирана 21. Српска дивизија НОВЈ. Првично основана како Прва српска дивизија, таа го носела главниот товар за време на операцијата Топлица-Јабланица, со која започна битката за Србија. == Интересни факти == * Се верува дека на оваа планина до [[1960]] година имало примероци од старата српска раса на кучиња - српски мастиф или „Душанов мастиф“. * Од строго заштитените диви видови, има околу 20 видови растенија во областа на Радан (вклучувајќи габи, лишаи и мов) и околу 95 видови животни, главно птици (околу 50 видови), потоа цицачи (околу 20 видови, вклучително и лилјаци ), риби (2 вида), влекачи и водоземци (8 видови) и инсекти (околу 15 видови). * Во атарот на селото Ивање има ретка природна појава. Еден дел од патот се нарекува „по угорнина“ затоа што изгасените и откочени автомобили се движат „по угорницата“, како да се работи за „гравитациска аномалија“. Сепак, ова е [[оптичка мамка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=945069|title=Тамо где је небо пало доле|last=Бубњевић|first=Слободан|work=http://www.vreme.com|accessdate=30 октомври 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Zanimljivosti/72443/Kursumlija-Umesto-nizbrdo-kola-na-padini-idu-uzbrdo|title=Kuršumlija: Umesto nizbrdo, kola na padini idu uzbrdo|work=http://www.vesti-online.com|accessdate=30 октомври 2016.}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtv.rs/sr_lat/drustvo/misterija-sa-radana:-voda-tece-uzbrdo_204688.html|title=Misterija sa Radana: Voda teče uzbrdo|work=http://www.rtv.rs|accessdate=30 октомври 2016.}}</ref> Од заштитените диви видови, во областа План има околу 80 заштитени растителни видови и над 100 заштитени животински видови, претежно птици, инсекти и цицачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lebaneculture.com/index.php/sr/priroda/planina-radan|title=Планина Радан{{Ботовски наслов}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309004836/http://www.lebaneculture.com/index.php/sr/priroda/planina-radan|archive-date=9. 03. 2014|accessdate=8. 03. 2014}}</ref> * Планинарскиот дом Радан - недалеку од село Ивање (Бојник) * Кон крајот на седумдесеттите години на минатиот век, на реката Пуста била изградена брана и на тој начин настанало езерото Брестовац. * На јужната страна на Радан, во подножјето на северните падини на Гољак, се наоѓа Сијаринска Бања. == Проломска планина == Планинскиот масив кој се протега од Пролом Бања и селото Пролом, кон Соколово Вис од спротивната страна и Радан, до Горњи Гајтан и Гајтански врата, се вика Пролом Планина. Соколов вис (1.370 м), кој во поширока смисла се смета за врв на Радан, и е највисокиот врв на овој масив. Северната граница на Проломска планина е долината на Проломска река, притока на Косаница која тече низ истоимената бања. Оваа котлина ги дели Проломската планина од Соколовица и планината Арбанаска. Превојот Гајтанска врата ги дели масивите Проломске и Радана. Затоа Проломска планина може да се третира како посебна планина.<ref>{{Наведена книга|title=Планине и врхови Балкана|last=Делибашић|first=Томица|publisher=ЈП Службени гласник, Планинарски савез Србије|year=2019|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Галерија со слики == <gallery> Податотека:Djavolja varos 3.jpg|Ѓавоска варош Податотека:Црква светог Петра на Петровом врху.JPG|Црква свети Петар Податотека:Радан 5.JPG Податотека:Радан 4.JPG Податотека:Радан 3.JPG Податотека:Радан 2.JPG Податотека:Брестовачко језеро.jpg|Брестовачко Езеро Податотека:Vrh Sveti Petar.jpg|Врв Свети Петар </gallery> == Наводи ==  {{Наводи}} == Литература == {{Портал|Србија}} * Мала енциклопедија Просвета (3 изд.). Београд: Просвета. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2.  Недостаје или је празан параметар |title= (помоћ) * {{Наведена книга|url=|title=Енциклопедијски географски лексикон Југославије|last=Марковић|first=Јован Ђ.|publisher=Свјетлост|year=1990|isbn=978-86-01-02651-3|location=Сарајево|pages=|author-link=Јован Ђ. Марковић}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=oHtYogg9ixg Триесет милиони години пред и денес - На Радану (РТС Образовна и научна програма - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=jIbgF3lHlsc Културно наследство на Србија: Заштита на областа Радан (образовна и научна програма РТС - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=lV9wciWDoFY&t=93s Културно наследство на Србија: Радан - Парк на природата (образовна и научна програма на РТС - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=5iLe9x82T3k Културно наследство на Србија: Геопарк Đavolja varoš - Косаница (образовна и научна програма на РТС - Официјален канал)] [[Категорија:Туризам во Србија]] [[Категорија:Знаменитости во Србија]] [[Категорија:Планини во Србија]] [[Категорија:Јужна Србија]] b9c6uhr458vxszf5vd9dugya2u7rngz 0 1291432 5586817 5482896 2026-07-03T20:40:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586817 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Radosav Petrović.jpg|thumb|десно|850px|Радосав Петровиќ]] '''Радосав Петровиќ''' (8 март 1989) е [[Србија|српски]] [[фудбал]]ер кој игра за шпанскиот клуб Реал Сарагоса како [[Среден ред (фудбал)|дефанзивен играч]] за врска. Тој ја претставувал [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] на [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство]] во фудбал во 2010 година. == Клупска кариера == === Почеток на кариерата === Петровиќ започнал да игра фудбал во неговиот роден клуб Јединство Уб (каде што го добил прекарот '''Раќа)''' и таму играл за сите младински редови на клубот, пред да го направи своето деби за сениорската сезона во сезоната 2006-2007. По само една година сениорски фудбал за Јединство, тој се пресели во Раднички Обреновац. === Партизан === ; Сезона 2008-09 На 20 јуни 2008 година, Петровиќ завршил трансфер во [[ФК Партизан|Партизан]] од Раднички Обреновац . Тој потпиша петгодишен договор и го доби дресот со број 20 за Партизан.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.partizan.rs/arhiva/vest.php?Jezik=sr&IDV=439&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|title=Petrović nova akvizicija Partizana!|date=20 June 2008|access-date=10 November 2010|publisher=partizan.rs|language=sr|archive-date=2012-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609132028/http://www.partizan.rs/arhiva/vest.php?Jezik=sr&IDV=439&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|url-status=dead}}</ref> Петровиќ го направи своето официјално деби за клубот во квалификациите за [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] на УЕФА против Интер Баку на 6 август 2008 година, натпревар во кој Партизан победи со 2–0. На 21 мај 2009 година, тој го постигнал својот прв гол за Партизан во финалниот натпревар од Купот на Србија кој го победил Севојно со 3–0. Тој исто така постигна гол против Чукарички Станком во последниот натпревар од сезоната во [[Српска Суперлига|српската Суперлига]]. ; Сезона 2009-10 По заминувањето на Јука во Депортиво Ла Коруња, Петровиќ го добил дресот со број 8. Тој настапил на вкупно 24 лигашки натпревари и постигна 7 гола во кампањата за освојување на титулата на Партизан. Неговиот најзабележителен момент во сезоната бил фантастичен гол за победа од 1–0 против ривалите од [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]].<ref>{{Наведени вести|url=http://sport.blic.rs/Fudbal/Domaci-fudbal/177855/Partizan-pobedio-Zvezdu-sa-10-i-pobegao-na-4|title=Partizan pobedio Zvezdu sa 1:0 i pobegao na "+4"!|date=8 May 2010|access-date=10 November 2010|publisher=blic.rs|language=sr}}</ref> Тој исто така бил именуван во тимот на годината во српската Суперлига 2009-10. ; Сезона 2010-11 На 10 април 2011 година, Петровиќ го одиграл својот 100-ти натпреварувачки натпревар за Партизан и го одбележа својот јубилеј со гол од пенал против Спартак Суботица. Тој втора сезона по ред беше прогласен во тимот на годината во српската Суперлига. На 30 јуни 2011 година, СБВ Витесе објавил на својата официјална веб-страница дека Петровиќ е на пат да се пресели во [[Холандија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.vitesse.nl/nieuws/bericht/video-radosav-petrovic-op-weg-naar-vitesse/1595|title=Radosav Petrovic op weg naar Vitesse|date=30 June 2011|access-date=18 July 2011|publisher=vitesse.nl|language=nl|archive-date=2012-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318221346/http://www.vitesse.nl/nieuws/bericht/video-radosav-petrovic-op-weg-naar-vitesse/1595|url-status=dead}}</ref> Партизан истиот ден го потврдил трансферот со изјава дека Петровиќ ќе потпише петгодишен договор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.partizan.rs/13675-petrovi%C4%87-u-viteseu-2/|title=Petrović u Viteseu!|date=30 June 2011|access-date=18 July 2011|publisher=partizan.rs|language=sr|archive-date=2011-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827093233/http://www.partizan.rs/13675-petrovi%C4%87-u-viteseu-2/|url-status=dead}}</ref> Меѓутоа, неколку дена подоцна се појавила информација дека трансферот пропаднал поради проблеми со висината на обесштетувањето на агентот на играчот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.vesti-online.com/Sport/Fudbal/148743/Propao-transfer-Petrovica-u-Vitese|title=Propao transfer Petrovića u Vitese!?|date=5 July 2011|access-date=18 July 2011|publisher=vesti-online.com|language=sr|archive-date=2015-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526213845/http://www.vesti-online.com/Sport/Fudbal/148743/Propao-transfer-Petrovica-u-Vitese|url-status=dead}}</ref> === Блекбурн Роверс === На 24 јули 2011 година, српските медиуми открија можен интерес за Петровиќ од англискиот [[Премиер лига на Англија|премиерлигаш]] (во тоа време) тимот [[ФК Блекбурн Роверс|Блекбурн Роверс]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11676_7059504,00.html|title=Blackburn in Petrovic link – Rovers reported to be team bidding for Serbian|date=24 July 2011|access-date=27 July 2011|publisher=skysports.com}}</ref> Следниот ден било потврдено од Партизан дека Роверс понудил понуда за младиот српски играч за врска.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11676_7060462,00.html|title=Rovers move for Serbia ace – Blackburn in talks with Partizan over 22-year-old midfielder|date=25 July 2011|access-date=27 July 2011|publisher=skysports.com}}</ref> Подоцна било потврдено од Партизан дека Петровиќ останал зад клубот и патувал на претсезонска турнеја подготвена за патување во Англија за да разговара за личните услови кога понудата била прифатена.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.partizan.rs/en/15231-partizan-doputovao-u-genk/|title=Partizan leave Petrović behind for Rovers talks|date=25 July 2011|access-date=27 July 2011|publisher=partizan.rs|archive-date=2012-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120809030239/http://www.partizan.rs/en/15231-partizan-doputovao-u-genk/|url-status=dead}}</ref> На 27 јули било објавено дека е договорена такса помеѓу Партизан и Роверс.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lancashiretelegraph.co.uk/sport/football/blackburn_rovers/news/9161987.Petrovic_fee_accepted_as_Blackburn_Rovers_close_in_on_Serbian/|title=Petrovic fee accepted as Blackburn Rovers close in on Serbian|date=27 July 2011|access-date=27 July 2011|publisher=Lancashire Telegraph}}</ref> На 26 јули било откриено дека Петровиќ пристигнал во Англија за да ги помине медицинските прегледи.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lancashiretelegraph.co.uk/sport/football/blackburn_rovers/news/9163477.Petrovic_having_medical_at_Blackburn_Rovers/|title=Petrovic having medical at Blackburn Rovers|date=27 July 2011|access-date=27 July 2011|publisher=Lancashire Telegraph}}</ref> На 9 август 2011 година, била добиена работна дозвола и Петровиќ официјално се приклучи на Блекбурн Роверс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14465746.stm|title=Blackburn Rovers sign Serbia midfielder Radosav Petrovic|date=9 August 2011|work=BBC Sport|accessdate=9 August 2011}}</ref> Целосното домашно деби на Петровиќ за клубот бил против [[ФК Шефилд Венздеј|Шефилд Венздеј]] на 24 август 2011 година во второто коло во [[Фудбалски Лига куп на Англија|Лига купот]], во натпревар во кој Роверс победи со 3–1.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.rovers.co.uk/page/MatchReport/0,,10303~60971,00.html|title=Blackburn vs Sheffield Wed – Petrovic Home Debut|date=24 August 2011|access-date=25 August 2011|publisher=Blackburn Rovers}}</ref> === Генчлербирлиги === На 22 август 2012 година, Петровиќ потпишал за турскиот клуб Генчлербирлиги за необјавена сума.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.rovers.co.uk//news/article/rado-departs-for-turkey-328650.aspx|title=Rado departs for Turkey|date=22 August 2012|access-date=22 August 2012|publisher=Blackburn Rovers}}</ref> === Динамо Киев === На 26 мај 2015 година, Петровиќ потпишал 5-годишен договор со украинскиот шампион [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], приклучувајќи им се како слободен агент. На 19 јули 2015 година, Петровиќ го направил своето прво официјално деби за Динамо во победата од 2-1 против ФК Стал во украинската Премиер лига. На 4 декември 2015 година, Петровиќ го постигнал својот прв гол за Динамо во победата од 0-6 против Металург Запорожје во украинската Премиер лига. === Спортинг КП === На 14 јуни 2016 година, Петровиќ потпишал 4-годишен договор со португалскиот клуб [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг ЦП]]. Тој беше позајмен на Рио Аве следната година и одигра 13 натпревари за нив. Петровиќ конечно го направи своето првенствено деби за Спортинг како замена во второто полувреме во победата со 2–1 над Есторил. На 15 мај 2018 година, Петровиќ и неколку негови соиграчи, вклучително и тренерите, биле повредени по нападот од околу 50 приврзаници на Спортинг на тренингот на клубот, откако тимот заврши на третото место во лигата и пропушти квалификации за Лигата на шампионите на УЕФА.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.msn.com/pt-pt/desporto/sporting/19-jogadores-do-sporting-contam-tudo-sobre-o-ataque-a-alcochete-e-como-palhinha-protegeu-montero/ar-AAxF6FQ|title=19 jogadores do Sporting contam tudo sobre o ataque a Alcochete (e como Palhinha protegeu Montero)|date=23 May 2018|work=MSN Desporto|access-date=24 May 2018|language=pt|trans-title=19 Sporting players tell everything about the attack at Alcochete (and how Palinha protected Montero)}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.sportsjoe.ie/football/sporting-lisbon-attack-160186|title=Sporting Lisbon players attacked at training ground after failing to secure Champions League spot|last=Kiley|first=Ben|date=15 May 2018|work=Sports Joe|access-date=16 May 2018}}</ref> И покрај настаните, тој и остатокот од тимот се договориле да играат во финалето на Купот на Португалија закажано за следниот викенд,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/44142885|title=Sporting Lisbon: Players agree to play Portuguese Cup final after attack|date=16 May 2018|access-date=18 May 2018|publisher=BBC Sport}}</ref> на крајот губејќи од ЦД Авес. === Алмерија === На 19 август 2019 година, Петровиќ потпишал тригодишен договор со тимот на Сегунда Дивизион, УД Алмерија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.udalmeriasad.com/noticia/radosav-petrovic-un-gran-refuerzo-para-la-ud-almeria|title=Radosav Petrovic, un gran refuerzo para la UD Almería|date=19 August 2019|publisher=UD Almería|language=es|trans-title=Radosav Petrovic, a great addition for UD Almería|accessdate=19 August 2019}}</ref> Тој беше редовен стартер за клубот бидејќи тие двапати пропуштија промоција во плеј-офот. На 10 август 2021 година, Петровиќ го раскинал договорот со [[Андалусија|Андалусијците]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.udalmeriasad.com/noticia/el-almeria-y-petrovic-llegan-a-un-acuerdo-para-rescindir-el-contrato|title=El Almería y Petrovic llegan a un acuerdo para rescindir el contrato|date=10 August 2021|publisher=UD Almería|language=es|trans-title=Almería and Petrovic reach an agreement to rescind the contract|accessdate=10 August 2021}}</ref> === Сарагоса === Неколку часа по заминувањето од Алмерија, Петровиќ потпишал двегодишен договор со Реал Сарагоса исто така во шпанската втора лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.realzaragoza.com/noticias/el-real-zaragoza-incorpora-al-medio-centro-radosav-petrovic|title=El Real Zaragoza incorpora al medio centro Radosav Petrovic|date=10 August 2021|publisher=Real Zaragoza|language=es|trans-title=Real Zaragoza sign central midfielder Radosav Petrovic|accessdate=10 August 2021}}</ref> == Репрезентативна кариера == Петровиќ го направил своето меѓународно деби за репрезентацијата на Србија до 21 година во првиот натпревар од баражот за квалификациите за ЕП 2009 година против Данска У21 на 11 октомври 2008 година. Тој го имал своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|српската репрезентација]] против Јужна Африка на 12 август 2009 година. На 1 јуни 2010 година, Петровиќ бил именуван во последниот тим од 23 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство во ФИФА 2010 година]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1222504/index.html|title=Serbia cut Brkic|date=1 June 2010|access-date=26 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111174644/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1222504/index.html|archive-date=11 November 2012|publisher=fifa.com}}</ref> == Признанија == === Клуб === ; Партизан * '''[[Српска Суперлига]]''' (3): 2009, 2010, 2011 година * '''Куп на Србија''' (2): 2009, 2011 година ; Динамо Киев * '''Украинска Премиер лига''' : 2015–16 '''Спортинг''' * '''Тача де лига''' : 2017–18, 2018–19 * '''Тача де Португалија''' : 2018–19 === Поединечни признанија === * '''Тим на сезоната во српската Суперлига''' (2): 2009–10, 2010–11 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{BDFutbol|95559}} * [http://www.srbijafudbal.net/partizan/petrovic_r.htm Радосав Петровиќ] во Србијафудбал * [http://www.reprezentacija.rs/petrovic-radosav/ Радосав Петровиќ] во Репрезентација * {{Soccerway|radoslav-petrovic/47166}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Лисабон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Динамо Киев]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Блекбурн Роверс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] i25leuq7i3f04oa0rhome7mj8qhc3tp 0 1291613 5586940 5468265 2026-07-04T06:58:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586940 wikitext text/x-wiki '''Само единството ги спасува Србите''' е популарно мото и [[слоган]] во [[Србија]] и меѓу [[Срби]]те, често се користи како собирен повик против странската доминација и во време на национална криза. Фразата е интерпретација на она што се смета за четири [[Кирилица|кирилични]] букви за „ [[S (латиница)|S]] “ (напишано [[С (кирилица)|С]]) на '''[[Српски крст|српскиот крст]]''', самиот првично византиски симбол. Популарната традиција го припишува мотото на [[Свети Сава]], основачот на [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. Меѓутоа, вистинскиот автор е [[:sr:Jovan Dragašević|Јован Драгашевиќ]].{{Sfn|Радојчић|2011}} == Потекло == [[Податотека:Serbian_Cross_symbol.svg|мини|180x180пкс| Српски крст]] === Српски крст === {{Главна|Serbian cross}} Српскиот крст е заснован на симболот Палаиологос, крст со четири [[Бета (грчка буква)|Β]] за мотото „Крал на кралевите, владее над кралевите“.<ref>{{Harvnb|Meyer|2006}}, {{Harvnb|Atlagić|1997}}</ref> Во средниот век, во Србија се користеле и „грчкиот стил“, со затворени огнени челици (Β— [[B (латиница)|B]] ), и „српскиот стил“, со отворените челици (ї [[S (латиница)|S]] ).{{Sfn|Atlagić|1997}} Се тврди дека српскиот крст се користел како национален симбол веќе во 14 век.{{Sfn|Atlagić|1997}} Симболот се користел во Илирски армоари за Србија. Српскиот крст повторно се појавил за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]] против [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], од 1804 до 1813 година, и оттогаш се користи во државните обележја. Служеше како референца за средновековната Српска империја и ја исповедаше улогата што Србите ја одиграа во одбраната на христијанскиот свет против Отоманската Империја во 14 век.{{Sfn|Meyer|2006}} === Здружение со Свети Сава === Според легендата, потеклото на [[Српски крст|српскиот крст]] во облик на С лежи кај [[Свети Сава]], првиот архиепископ на автокефалната српска црква и [[светец заштитник]] на [[Срби]]те, кој го засновал својот дизајн на византискиот оригинал.{{Sfn|Falina|2013}} Јован Стерија Поповиќ во својата драматична историска алегорија ''Сан Краљевица Марка'' („Сонот на [[Крал Марко|принцот Марко]] “, 1847 година) е првиот што го поврзал мотото со четирите огнени челици. Асоцијацијата на мотото со Свети Сава потекнува од поемата ''Смрт свет спаси'' („Смртта на Свети Сава“, 1882) од Милорад Шимиќ. Се вели Свети Сава  да го изговори за да го повика српскиот народ да прогласи национална автономија и да се спротивстави на доминацијата на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]].{{Sfn|Merrill|2001}} Мотото ја претставува „идејата за предавство“, една од главните теми во косовскиот мит – антитезата на херојството на [[Милош Обилиќ]] отелотворена во ликот на [[Вук Бранковиќ]], за која легендата вели дека избегал од бојното поле, моралот на приказната е дека раздорот и предавството меѓу Србите ја осудиле нацијата да падне. Слоганот стана фраза за фаќање.<ref>{{Наведено списание|last=Šuber|first=Daniel|year=2006|title=Myth, collective trauma and war in Serbia: a cultural-hermeneutical appraisal|url=http://anthropologymatters.com/index.php/anth_matters/article/view/74/144|journal=Anthropology Matters|volume=8|issue=1}}</ref> [[Податотека:Montenegrin_cap.jpg|мини|100x100пкс| Акронимот четири С на [[Црногорска капа|црногорската капа]].]] Популарното толкување на четирите „С“ како „Само Слога Србина Спасава“ на српскиот грб датира од 19 век, создадено од националистички и политички причини. [[Јован Стерија Поповиќ]] во својата драматична историска алегорија ''Сан Краљевица Марка'' (1847) е првиот што изјавил дека огнените челици се четири букви „С“ што треба да се читаат на тој начин, кои „побожните патриотски души веќе ги земале со сигурност“, како што вели Ѓорѓе Петровиќ. во списанието „ ''Србадија'' “ за 1881 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IA_0ouM0CKYC|title=Posebna izdanja|last=SANU|publisher=SANU|year=1957|volume=295|page=136}}</ref> === Рани варијанти === Авторката Билјана Ванковска тврди дека првата интерпретација на акронимот СССС била „Србија сама се спасила“ (''Сама Србија себе спасила''), која потоа се сменила во „Само единството ги спасува Србите“ (''Само слога Србе спасава''), како одраз на растечкиот српски страв од внатрешни непријатели.{{Sfn|Vankovska|2000}} {{Sfn|MacDonald|2002}} Во поемата ''Јека од гусала'' („одгласите на [[Гусла|гушалот]] “, 1860 г.), генералот и писател Јован Драгашевиќ (1836–1915) напишал „Само согласноста го спасува Србинот, затоа е напишано за Србинот на грб“ (Само Слога Србина Спасава, тако Србу пишува и на грбу).<ref>{{Наведено списание|last=Radojčić|first=Stevan|year=2016|title="Кронографија" Јована Драгашевића|url=http://servo.aob.rs/eeditions/CDS/Razvoj%20astronomije%20kod%20Srba/8/pdfs-s/14.pdf|journal=Публ. Астр. друш. "Руђер Бошковић" - Зборник радова конференције "Развој астрономије код Срба VIII". Београд, 22–26. април 2014|issue=16|pages=239–250}}</ref> Српскиот поет и православен свештеник Јован Сундечиќ (1825–1900) во ''Осветници, или невина жртва'' (1868) употребил „Само единството го спасува словенството“ (Samo sloga Slavenstvo spašava).<ref>{{Наведено списание|last=Nikčević|first=M.|year=2010|title=Jovan Sundečić (1825–1900)|url=http://hrcak.srce.hr/64655|journal=Croatica et Slavica Iadertina|volume=6|issue=6|pages=339–350}}</ref> Во ''Pesme i običai'' (1869), збирка поезија и традиции собрани од М.С. Милојевиќ, се направени повеќе толкувања.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=X8ZUAAAAcAAJ&pg=PA105|title=Pesme i običai ukupnog naroda srbskog: Skupio i izdao, M. S. Milojević|publisher=&#91;Dr.:&#93; Držav. Štampar|year=1869|pages=105–106}}</ref> Истата фраза како порано што ја користеше Драгашевиќ беше употребена во песната ''Smrt svetog Save'' („Смртта на Свети Сава“, 1882) од Милорад Шимиќ.<ref>{{Наведено списание|last=Šimić|first=Milorad|year=1882|title=Смрт светог Саве|url=https://archive.org/stream/javor03unkngoog#page/n15/mode/2up|journal=Јавор|location=Novi Sad|pages=9–10}}</ref> Фразата се наоѓа во напишана на крпи и врежана на ''[[Гусла|гуша]]'' која датира од 1880-тите и 1890-тите.<ref name="Вјера">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mWiODgAAQBAJ&pg=PA28|title=Писмо и традиција: натписи на етнографским предметима|last=Медић Вјера|publisher=Etnografski muzej u Beogradu|pages=28–|id=GGKEY:S5LX19GAHTW}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7i44AAAAMAAJ&pg=PA88|title=Narodni muzički instrumenti|publisher=Etnografski muzej|year=1987|pages=88–}}</ref> Наводно, мотото ''Само слога Србија спасава'' било скратено на [[Црногорска капа|црногорската капа]].<ref>{{Наведено списание|last=Barjaktarović|first=Mirko|title=Порекло и време настајања "црногорске" ношње|url=https://books.google.com/books?id=7YR2BgAAQBAJ&pg=PA133|journal=Гласник Етнографског музеја у Београду|publisher=Etnografski muzej u Beogradu|volume=43|pages=133–|id=GGKEY:3EJL1KKYG38}}</ref> Се користи, акроним, во украсувањето на велигденските јајца.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FWYNAQAAIAAJ&pg=RA1-PA62|title=Bulletin du Musée ethnographique de Beograd|publisher=Muzej|year=1956|page=62}}</ref> Фразата се користела во песните на српското движење [[Соколи (гимнастичарско движење)|Сокол]].<ref name="Rašić1930">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=l4o-wm9qzfAC|title=Sokolijada: zbirka sokolskih pesama za deklamovanje radi podizanja sokolskog viteškog duha|last=Vojislav V. Rašić|publisher=Štampa "Gundulić"|year=1930|pages=93, 136}}</ref> Во автомобилот на [[Владан Ѓорѓевиќ]] ''Душан: Млади краљ'' („Императорот [[Стефан Душан]]: Млад владетел“, 1919 година), во воведот се вели „Затоа што само единството ги спасува не само Србите, туку и Хрватот и Словенецот, православните, католиците. и муслиманите“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ra4Dmaep1DwC|title=Car Dušan: Mladi kralj|publisher=Naklada Hrvatskog štamparskog zavoda|year=1919|page=xx|quote=<!--Јер само слога спасава, не само Србина, него Хрвата и Словенца, православне, католике и муслимане. Опростимо све једни другима, предајмо забораву ту ружну прошлост, јер смо иста кост и иста крв.-->}}</ref> == Современа употреба == За време на Втората светска војна, Главниот штаб на [[Четници|четничките]] одреди во Босна и Херцеговина го користеше како апел во својата борба.<ref name="Stanišić2000">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nVYtAQAAIAAJ|title=Projekti "Velika Srbija"|last=Mihailo Stanišić|publisher=Službeni list SRJ|year=2000|isbn=9788635504681|page=68}}</ref> Акронимот почна да се појавува во српските националистички [[графити]] во текот на 1980-тите.{{Sfn|Sell|2002}} Во 1989 година, српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]] го одржа својот озлогласен говор на Газиместан пред големиот, камен православен крст со акроним.{{Sfn|Sells|1998}} Во раните 1990-ти, кога [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] почна да се [[Распад на СФРЈ|распаѓа]], пропагандниот апарат на Милошевиќ ја усвои фразата „Само единството ги спасува Србите“.{{Sfn|Sell|2002}} Акронимската форма на фразата била прикажана со српски крст на ознаките на Армијата на Република Српска Краина за време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна]] и на ознаките на Армијата на Република Српска за време на [[Босанска војна|војната]] во Босна.{{Sfn|Meyer|2006}} Српскиот крст со кратенката СССС се користел и како ознака на крилата и трупот на авионите што ги користеле Военото воздухопловство на Република Српска.{{Sfn|Elliott|Cochrane|1998}} Фразата честопати била исцртана на ѕидовите на напуштените куќи во градовите заземени од српските сили, обично следена покрај акронимот ЈНА (за [[Југословенска народна армија]]) и имињата на поединечни војници.{{Sfn|Rieff|1996}} Непосредно по [[Војните во Југославија|југословенските војни]], регистарските таблички низ Република Српска го користеле кратенката. Тие беа заменети неколку години подоцна, по воведувањето на регистерските таблички на национално ниво.{{Sfn|Oliver|2005}} Српскиот кантавтор [[Бора Ѓоргевиќ|Бора Ѓорѓевиќ]] го адаптирал мотото како наслов на неговата песна ''Само слога Србина спасава'', напишана за време на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|НАТО бомбардирањето на Југославија]] во 1999 година.{{Sfn|Vidić–Rasmussen|2007}} Во 2010 година, на годишнината од Битката кај Лозница, патријархот Иринеј рече дека само единството може да го спасило српскиот народ, а [[wiktionary:nonunity|неединството]] можело да го уништи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/87303/Irinej-Samo-sloga-Srbina-spasava|title=Irinej: Samo sloga Srbina spasava|publisher=Vesti online|accessdate=2022-02-19|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121231854/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/87303/Irinej-Samo-sloga-Srbina-spasava|url-status=dead}}</ref> Во 2013 година, словенечкиот политичар и член на [[Европски парламент|ЕП]], Јелко Кацин, честитал што претставниците [[Косовски Срби|на косовските Срби]] се обединиле и покрај политичките разлики, во делегација во ЕП, со зборовите „Браво, Срби, само единството ги спасува Србите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rtv.rs/sr_ci/politika/kacin-samo-sloga-srbe-spasava_380795.html|title=Кацин: Само слога Србе спашава|publisher=RTV}}</ref> Меѓународна конференција на српската православна младина со името била одржана во 2015 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lat.rtrs.rs/vijesti/vijest.php?id=145839|title=Međunarodna konferencija srpske pravoslavne omladine u I.Sarajevu|publisher=RTRS|accessdate=2022-02-19|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121171733/http://lat.rtrs.rs/vijesti/vijest.php?id=145839|url-status=dead}}</ref> и 2016 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.paleinfo.com/konferencija-samo-sloga-srbina-spasava/|title=Konferencija "Samo sloga Srbina spašava"|publisher=Pale info|accessdate=2022-02-19|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121231920/http://www.paleinfo.com/konferencija-samo-sloga-srbina-spasava/|url-status=dead}}</ref> во [[Република Српска]]. == Надворешни врски == {{Refbegin|2}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0353-9008/1997/0353-90089708149A.pdf|title=Kрст са oцилима қаo хералдисқи симбoл|last=Atlagić|first=Marko|date=8 August 1997|publisher=Baština|location=[[Pristina]]|trans-title=Cross With Firesteels as a Heraldic Symbol|accessdate=2022-02-19|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112200049/http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0353-9008/1997/0353-90089708149A.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yWh6wkLZPuYC|title=Military Aircraft Insignia of the World|last=Elliott|first=Stuart|last2=Cochrane|first2=John|publisher=Naval Institute Press|year=1998|isbn=978-1-85310-873-0|location=[[Annapolis, Maryland]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=m6yy-jbx6mUC|title=Iconic Turns: Nation and Religion in Eastern European Cinema Since 1989|last=Falina|first=Maria|publisher=Brill Publishers|year=2013|isbn=978-90-04-25081-9|editor-last=Berezhnaya|editor-first=Liliya|location=[[Leiden]]|chapter=Religion Visible and Invisible|editor-last2=Schmitt|editor-first2=Christian}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MYk3l_X8QOUC|title=The Temper of the West: A Memoir|last=Jovanovich|first=William|publisher=University of South Carolina Press|year=2003|isbn=978-1-57003-530-2|location=[[Columbia, South Carolina]]}} * {{Наведена книга|title=Balkan Holocausts?: Serbian and Croatian Victim-Centered Propaganda and the War in Yugoslavia|last=MacDonald|first=David Bruce|publisher=Manchester University Press|year=2002|isbn=978-0-7190-6467-8|location=[[Manchester]]|author-link=David Bruce MacDonald}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iQ3qG1s0LSgC|title=Only the Nails Remain: Scenes from the Balkan Wars|last=Merrill|first=Christopher|publisher=Rowman & Littlefield|year=2001|isbn=0-7425-1686-5|location=[[Lanham, Maryland]]|author-link=Christopher Merrill}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=diFKKgx36cAC|title=Where Fiction Ends: Four Scandals of Literary Identity Construction|last=Meyer|first=Therese-Marie|publisher=Königshausen & Neumann|year=2006|isbn=978-3-8260-3164-9|location=[[Würzburg]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qu58hfrYAHsC|title=War and Peace in the Balkans: The Diplomacy of Conflict in the Former Yugoslavia|last=Oliver|first=Ian|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=978-1-85043-889-2|location=[[London]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TtVhnIwpYPQC|title=Slaughterhouse: Bosnia and the Failure of the West|last=Rieff|first=David|publisher=Simon and Schuster|year=1996|isbn=978-1-4767-3788-1|location=[[New York City|New York]]}}{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FAdxZ6F2uEAC|title=The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia|last=Sells|first=Michael A.|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=978-0-520-92209-9|location=[[Berkeley, California]]|author-link=Michael Sells}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Bd8q0wBuRLcC|title=Slobodan Milosevic and the Destruction of Yugoslavia|last=Sell|first=Louis|publisher=Duke University Press|year=2002|isbn=978-0-8223-8525-7|location=[[Durham, North Carolina]]}} * {{Наведено списание|last=Vankovska|first=Biljana|year=2000|title=Civil–Military Relations in the Third Yugoslavia|journal=Working Paper- Copenhagen Peace Research Institute|location=[[Copenhagen]]|publisher=Copenhagen Peace Research Institute|issn=1397-0895}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=E6FYiC_XjgoC|title=Balkan Popular Culture and the Ottoman Ecumene: Music, Image, and Regional Political Discourse|last=Vidić–Rasmussen|first=Ljerka|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-8108-6021-6|editor-last=Buchanan|editor-first=Donna A.|location=[[Lanham, Maryland]]|chapter=Bosnian and Serbian Popular Music in the 1990s: Divergent Paths, Conflicting Meanings and Shared Sentiments}} * {{Наведено списание|last=Радојчић|first=Стеван|year=2011|title=''Космометрија'' Јована Драгашевића|url=http://servo.aob.rs/eeditions/CDS/Razvoj%20astronomije%20kod%20Srba/6/pdfs-s/19.pdf|journal=Зборник радова конференције “Развој астрономије код Срба VI”, Београд, 22—26. април 2010 (ур. М. С. Димитријевић)|location=Београд|publisher=Публикација Астрономског друштва „Руђер Бошковић“|pages=439–450}} == Наводи == {{наводи}} {{Refend}} <references /> er3940a3aet98pupcjc6cemah42ct1u 0 1291695 5587006 5244198 2026-07-04T11:13:26Z Alexis Jazz 76034 universal replace: [[c:le:Wedge Video D Ramey Logan.ogv]] → [[c:le:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video D Ramey Logan.ogv]]: [[c:Special:PermanentLink/1234689896|FR1]] [[[c:User:Alexis Jazz/AJSBulkRename|AJSBulkRename]]] 5587006 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Waves_in_pacifica_1.jpg|мини|300x300пкс|Океански бранови]] [[Податотека:Mavericks_Surf_Contest_2010b.jpg|мини|300x300пкс|{{center|Голем бран}}]] [[File:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video D Ramey Logan.ogv|мини|300x300пкс|Големи бранови долж брегот на [[Њупорт Бич]], [[Калифорнија]]]] Во [[хидродинамика]]та, '''ветерниот бран''' или '''бранот генериран од ветерот''' — бран на површината на водата што се јавува на слободната површина на [[Водна површина|водните тела]]. Ветерните бранови произлегуваат од [[Ветар|ветрот]] што дува над течна површина, каде што растојанието за контакт во насока на ветрот е познат како „доведен бран“. Брановите во океаните можат да патуваат илјадници километри пред да стигнат до копното. Ветерните бранови на [[Земјата]] се со големина од мали бранови до бранови над {{Convert|100|ft|m}} височина, што е ограничено од брзината на ветерот, времетраењето, внесувањето и длабочината на водата.<ref>{{Наведена книга|url=http://polar.ncep.noaa.gov/mmab/papers/tn270/Howard_08.pdf|title=CBMS Conference Proceedings on Water Waves: Theory and Experiment|last=Tolman|first=H. L.|date=23 June 2010|publisher=World Scientific Publications|isbn=978-981-4304-23-8|editor-last=Mahmood|editor-first=M.F.|location=Howard University, US, 13–18 May 2008}}</ref> Кога е директно генериран и под влијание на локалниот ветер, системот за бранови на ветер се нарекува '''морски ветер'''. Ветерните бранови ќе патуваат во голем круг откако ќе се генерираат&nbsp;– благо свиткување лево на јужната полутопка и малку десно на северната полутопка. Откако ќе се оддалечат од областа на привлекување, ветерните бранови се нарекуваат ''отоци'' и можат да патуваат илјадници километри. Забележителен пример за ова се брановите генерирани јужно од [[Тасманија]] за време на силни ветрови кои ќе патуваат низ Тихиот Океан до јужна [[Калифорнија]], создавајќи пожелни услови за сурфање. Отокот се состои од бранови генерирани од ветер, кои не се значително под влијание на локалниот ветер во тоа време. Тие се генерирани на друго место, а понекогаш и претходно.<ref>Holthuijsen (2007), page 5.</ref> Ветерните бранови во океанот се нарекуваат и '''површински бранови''' на океанот и главно се [[гравитациски бранови]]. Ветерните бранови имаат одредена количина на [[случајност]]: последователните бранови се разликуваат по висина, времетраење и облик со ограничена предвидливост. Тие може да се опишат како стохастички процес, во комбинација со физиката што управува со нивното генерирање, раст, ширење и распаѓање&nbsp;– како и регулирање на меѓузависноста помеѓу количините на проток како што се: движењата на површината на водата, брзините на проток и [[притисок]]от на водата. Клучните статистички податоци за ветерните бранови во морски состојби во развој може да се предвидат со модели на ветерни бранови. Иако брановите обично се сметаат во водените мориња на Земјата, јаглеводородните мориња на [[Титан (месечина)|Титан]] исто така може да имаат бранови управувани од ветер.<ref>{{Наведено списание|last=Lorenz|first=R. D.|last2=Hayes|first2=A. G.|year=2012|title=The Growth of Wind-Waves in Titan's Hydrocarbon Seas|journal=Icarus|volume=219|issue=1|pages=468–475|bibcode=2012Icar..219..468L|doi=10.1016/j.icarus.2012.03.002}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barnes|first=Jason W.|last2=Sotin|first2=Christophe|last3=Soderblom|first3=Jason M.|last4=Brown|first4=Robert H.|last5=Hayes|first5=Alexander G.|last6=Donelan|first6=Mark|last7=Rodriguez|first7=Sebastien|last8=Mouélic|first8=Stéphane Le|last9=Baines|first9=Kevin H.|date=2014-08-21|title=Cassini/VIMS observes rough surfaces on Titan's Punga Mare in specular reflection|journal=Planetary Science|volume=3|issue=1|pages=3|bibcode=2014PlSci...3....3B|doi=10.1186/s13535-014-0003-4|issn=2191-2521|pmc=4959132|pmid=27512619}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Heslar|first=Michael F.|last2=Barnes|first2=Jason W.|last3=Soderblom|first3=Jason M.|last4=Seignovert|first4=Benoît|last5=Dhingra|first5=Rajani D.|last6=Sotin|first6=Christophe|date=2020-08-14|title=Tidal Currents Detected in Kraken Mare Straits from Cassini VIMS Sun Glitter Observations|url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/PSJ/aba191/meta|journal=The Planetary Science Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=35|doi=10.3847/PSJ/aba191|issn=2632-3338}}</ref> == Формирање == [[Податотека:Water_wave_diagram.jpg|мини|Аспекти на воден бран]] [[Податотека:Sjyang_waveGeneration.png|мини|Формирање]] [[Податотека:Deep_water_wave.gif|мини|Движење на водени честички на длабок воден бран]] [[Податотека:Wea00810.jpg|мини| Бродот на [[Национална океанска и атмосферска управа|NOAA]], ''Делавер II'' ]] Поголемиот дел од големите прекинувачи видени на плажа се резултат на далечни ветрови. Пет фактори влијаат на формирањето на струјните структури во ветерните бранови:<ref>{{Наведена книга|title=Wind generated ocean waves|last=Young|first=I. R.|publisher=Elsevier|year=1999|isbn=978-0-08-043317-2|page=83}}</ref> # Брзина или сила на ветерот во однос на брзината на бранот&nbsp;– ветерот мора да се движи побрзо од брановиот врв за пренос на енергија # Непрекинато растојание на отворена вода над која дува ветрот без значителна промена во насоката (наречена ''фаќање'') # Широчина на областа зафатена со прикачување (под прав агол во однос на растојанието) # Времетраење на ветерот&nbsp;– времето за кое ветрот дувал над водата. # Длабочина на вода Сите овие фактори работат заедно за да ја одредат големината на водните бранови и структурата на протокот во нив. Главните димензии поврзани со ширењето на бранот се: * Висина на бранот (вертикално растојание од коритото до врвот) * [[Бранова должина|Должина на бранот]] (растојание од гребен до гребен во насока на ширење) * [[Честота|Период на бранови]] (временски интервал помеѓу пристигнувањето на последователни врвови во стационарна точка) * Насока или [[азимут]] на брановите (претежно управувани од насоката на ветерот) Целосно развиеното море има максимална големина на бранови теоретски можна за ветар со специфична јачина, времетраење и моќност. Понатамошната изложеност на тој специфичен ветер може да предизвика само дисипација на енергија поради кршење на брановите врвови и формирање на „''бели капи''“. Брановите во дадена област обично имаат опсег на висини. За известување за времето и за научна анализа на статистиката на ветерните бранови, нивната карактеристична висина во одреден временски период обично се изразува како ''значајна висина на бранот''. Оваа бројка претставува [[Просек|просечна]] висина на највисоката една третина од брановите во даден временски период (обично избрана некаде во опсег од 20 минути до дванаесет часа), или во одреден бран или бура. Значајната висина на бранот е, исто така, вредноста што би ја проценил „''обучен набљудувач''“ (на пр. од екипажот на бродот) од визуелното набљудување на морска состојба. Со оглед на варијабилноста на висината на бранот, најголемите поединечни бранови веројатно ќе бидат нешто помалку од двапати од пријавениот значителен бран за одреден ден или бура.<ref>{{Наведена книга|title=Marine climate change: Ocean waves, storms and surges in the perspective of climate change|last=Weisse|first=Ralf|last2=von Storch|first2=Hans|publisher=Springer|year=2008|isbn=978-3-540-25316-7|page=51}}</ref> Формирањето бранови на првично рамна водена површина од ветрот започнува со случајна распределба на нормалниот притисок на турбулентниот ветер над водата. Оваа флуктуација на притисокот произведува нормални и тангенцијални напрегања во површинската вода, што генерира бранови. Се претпоставува дека:<ref name="Phillips, O. M. 1957">{{Наведено списание|last=Phillips|first=O. M.|author-link=Owen Martin Phillips|date=2006|title=On the generation of waves by turbulent wind|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=2|issue=5|pages=417|bibcode=1957JFM.....2..417P|doi=10.1017/S0022112057000233}}</ref> # Водата првично мирува. # Водата не е вискозна. # Водата е иротациона. # Постои случајна распределба на нормалниот притисок на површината на водата од турбулентниот ветер. # Корелациите помеѓу движењата на воздухот и водата се занемарени. Вториот механизам вклучува сили на смолкнување на ветрот на површината на водата. Џон В. Мајлс предложил механизам за генерирање на површински бранови што се иницира со турбулентни текови на ветерот врз основа на равенката Ор-Зомерфелд во [[1957]] година. Тој открил дека преносот на енергија од ветрот до површината на водата е пропорционален на искривувањето на профилот на брзината на ветрот во точката каде што просечната брзина на ветерот е еднаква на брзината на бранот. Бидејќи профилот на брзината на ветерот е логаритамски на површината на водата, кривината има негативен знак во оваа точка. Оваа врска го покажува протокот на ветерот кој ја пренесува својата [[кинетичка енергија]] на површината на водата на нивниот меѓусебен простор. Претпоставки: # дводимензионален паралелен тек на смолкнување # некомпресибилна, невидлива вода и ветер # иротациона вода # наклонот на поместувањето на површината на водата е мал <ref>{{Наведено списание|last=Miles|first=John W.|author-link=John W. Miles|date=2006|title=On the generation of surface waves by shear flows|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=3|issue=2|pages=185|bibcode=1957JFM.....3..185M|doi=10.1017/S0022112057000567}}</ref> Општо земено, овие механизми за формирање бранови се случуваат заедно на површината на водата и на крајот произведуваат целосно развиени бранови. На пример,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://oceanworld.tamu.edu/resources/ocng_textbook/chapter16/chapter16_04.htm |title=Chapter 16, ''Ocean Waves'' |accessdate=2022-02-19 |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511210532/http://oceanworld.tamu.edu/resources/ocng_textbook/chapter16/chapter16_04.htm |url-status=dead }}</ref> ако претпоставиме рамна морска површина, и ненадеен проток на ветер стабилно дува низ површината на морето, процесот на генерирање физички бранови ја следи низата: # Турбулентниот ветер формира случајни флуктуации на притисокот на површината на морето. Брановите со бранови должини од редот на неколку сантиметри се генерираат од флуктуациите на притисокот. (Филипсов механизам <ref name="Phillips, O. M. 1957"/> ) # Ветровите продолжуваат да дејствуваат на првично брануваната површина на морето, предизвикувајќи брановите да станат поголеми. Како што растат брановите, разликите во притисокот стануваат се поголеми што предизвикува зголемување на стапката на раст. Конечно, нестабилноста на смолкнување го забрзува растот на бранот експоненцијално. (Механизам на Мајлс <ref name="Phillips, O. M. 1957" /> ) # Интеракциите помеѓу брановите на површината генерираат подолги бранови <ref>{{Наведено списание|last=Hasselmann|first=K.|displayauthors=etal|year=1973|title=Measurements of wind-wave growth and swell decay during the Joint North Sea Wave Project (JONSWAP)|url=https://www.researchgate.net/publication/256197895|journal=Ergnzungsheft zur Deutschen Hydrographischen Zeitschrift Reihe A|volume=8|issue=12|page=95}}</ref> и интеракцијата ќе ја пренесе брановата енергија од пократките бранови генерирани од Мајлсовиот механизам до брановите кои имаат малку пониски честоти од честотата на магнитудите на врвните бранови, а потоа конечно брановите ќе бидат побрзи од брзината на страничниот ветер <ref>{{Наведено списание|last=Pierson|first=Willard J.|last2=Moskowitz|first2=Lionel|date=15 December 1964|title=A proposed spectral form for fully developed wind seas based on the similarity theory of S. A. Kitaigorodskii|journal=Journal of Geophysical Research|volume=69|issue=24|pages=5181–5190|bibcode=1964JGR....69.5181P|doi=10.1029/JZ069i024p05181}}</ref>. {| class="collapsible wikitable" style="font-size:92%;" border="1" ! colspan="6" style="background: #ccf;" |Услови неопходни за целосно развиено море при дадени брзини на ветерот и параметрите на добиените бранови |- ! colspan="3" style="" | Услови на ветер ! colspan="3" style="" | Големина на бранот |- ! Брзина на ветерот во еден правец ! Донеси ! Времетраење на ветерот ! Просечна висина ! Просечна бранова должина ! Просечен период и брзина |- |19 км на час |19 километри | 2 ч |0,27 метри |8,5 метри | 3,0 сек., 10,2&nbsp;km/h |- |37 км на час |139 километри | 10 ч |1,5 метри | 33,8 метри | 5,7 сек., 21,4&nbsp;km/h |- |56 км на час |518 километри | 23 ч |4,1 метри |76,5 метри | 8,6 сек., 32,0&nbsp;km/h |- |74 км на час |1,313 километри | 42 ч |8,5 метри |136 метри | 11,4 сек., 42,9&nbsp;km/h |- |92 км на час |2,627 километри | 69 ч |14,8 метри |212,2 метри | 14,3 сек., 53,4&nbsp;km/h |- | colspan="6" | ЗАБЕЛЕШКА: Повеќето од брзините на брановите пресметани од должината на бранот поделено со периодот се пропорционални на квадратниот корен од должината на бранот. Така, освен за најкратката бранова должина, брановите ја следат теоријата за длабока вода. 28-те&nbsp;ft долг бран мора да биде или во плитка вода или средна длабочина. |} == Видови == [[Податотека:Porto_Covo_pano_April_2009-4.jpg|мини| ]] Со текот на времето се развиваат три различни типа на ветерни бранови: * Капиларни бранови, или бранови каде доминираат ефекти на површинскиот напон. * Гравитациски бранови, доминирани од гравитациски и инерцијални сили. ** Мориња, локално подигнати од ветрот. * Отоци, кои отпатувале подалеку од местото каде што биле подигнати од ветрот и во поголема или помала мера се распрснале. Брановите се појавуваат на мазна вода кога дува ветер, но брзо ќе ги снема доколку ветрот престане. Силата за враќање што им овозможува да се шират е [[Површински напон|површинскиот напон]]. Морските бранови се поголеми, често неправилни движења кои се формираат при постојани ветрови. Овие бранови имаат тенденција да траат многу подолго, дури и откако ветерот ќе го снема, а силата на враќање што им овозможува да се шират е [[гравитацијата]]. Како што брановите се шират подалеку од нивната област на потекло, тие природно се делат во групи со заедничка насока и бранова должина. Збирките на бранови формирани на овој начин се познати како отоци. [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] е оддалечен 19.800 километри од [[Индонезија]] до брегот на [[Колумбија]] и, врз основа на просечна бранова должина од 76,5 метри, би имал ~ 258.824 отоци над таа ширина. Може да се појават поединечни „чудни бранови“ или бранови-убијци“ или „кралски бранови“, многу повисоки од другите бранови во морската состојба. Во случајот со Драупнеровиот бран, неговата висина од 25 метри била 2.2 пати поголема од значајната висина на бранот. Ваквите бранови се разликуваат од плимата и [[Плима и осека|осеката]], предизвикани од [[Плимна сила|гравитациското влечење]] на [[Месечина]]та и [[Сонце]]то, [[цунами]] предизвикани од подводни [[земјотрес]]и или лизгање на земјиштето, и бранови создадени од подводни експлозии или паѓање на [[метеорит]]и — сите имаат далеку поголема [[бранова должина]] од брановите на ветерот. Најголемите ветровити некогаш забележани не се непријателски бранови, туку стандардни бранови во екстремни морски држави. На пример, високи бранови од 29,1 метри се забележани од страна ''RRS Discovery'' со 18,5 метри значителна висина на бранот, така што највисокиот бран бил само 1,6 пати поголем од значајната висина на бранот.<ref>{{Наведено списание|last=Holliday|first=Naomi P.|last2=Yelland|first2=Margaret J.|last3=Pascal|first3=Robin|last4=Swail|first4=Val R.|last5=Taylor|first5=Peter K.|last6=Griffiths|first6=Colin R.|last7=Kent|first7=Elizabeth|year=2006|title=Were extreme waves in the Rockall Trough the largest ever recorded?|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=33|issue=L05613|bibcode=2006GeoRL..3305613H|doi=10.1029/2005GL025238|doi-access=free}}</ref> == Спектар == [[Податотека:Munk_ICCE_1950_Fig1.svg|мини| Класификација на [[спектар]]от на океанските бранови според брановиот [[Честота|период]] <ref>{{Наведено списание|last=Munk|first=Walter H.|author-link=Walter Munk|year=1950|title=Proceedings 1st International Conference on Coastal Engineering|url=http://journals.tdl.org/ICCE/article/view/904|location=Long Beach, California|publisher=[[American Society of Civil Engineers|ASCE]]|pages=1–4}}</ref>]] Океанските бранови може да се класифицираат врз основа на: вознемирувачката сила што ги создава; степенот до кој вознемирувачката сила продолжува да влијае на нив по формирањето; степенот до кој силата на враќање ги ослабува или израмнува; и нивната бранова должина или период. Сеизмичките морски бранови имаат период од околу 20 минути, а брзини од 760 километри на час. Ветерните бранови (брановите во длабока вода) имаат период од околу 20 секунди. {| class="wikitable" |+<ref name="Garrison">{{Наведена книга|title=Oceanography: An Invitation to Marine Science|last=Tom Garrison|publisher=Yolanda Cossio|year=2009|isbn=978-0495391937|edition=7}}</ref> !Тип на бранови ! Типична бранова должина ! Вознемирувачка сила ! Враќање на силата |- | Капиларен бран | < 2&nbsp;см | Ветер | Површински напон |- | Ветровит бран | 60-150 метри | Ветер над океанот | Гравитација |- | Сејше | Голем, променлив; функција на големината на сливот | Промена на атмосферскиот притисок, наплив на бури | Гравитација |- | Сеизмички морски бран (цунами) | 200 километри | Расед на морското дно, вулканска ерупција, лизгање на земјиштето | Гравитација |- | плима | Половина од обемот на Земјата | Гравитациска привлечност, ротација на Земјата | Гравитација |} Брзината на сите океански бранови е контролирана од гравитацијата, брановата должина и длабочината на водата. Повеќето одлики на океанските бранови зависат од односот помеѓу нивната бранова должина и длабочината на водата. Брановата должина ја одредува големината на орбитите на молекулите на водата во еден бран, но длабочината на водата го одредува обликот на орбитите. Патеките на молекулите на водата во брановите на ветерот се кружни само кога бранот патува во длабока вода. Бранот не може да го „''почувствува''“ дното кога се движи низ вода подлабоко од половина од својата бранова должина, бидејќи премалата бранова енергија е содржана во малите кругови под таа длабочина. Брановите кои се движат низ вода подлабоко од половина од нивната бранова должина се познати како бранови на длабоки води. Од друга страна, орбитите на молекулите на водата во брановите кои се движат низ плитка вода се срамнети со земја поради близината на дното на морската површина. Брановите во вода поплитки од 1/20 од нивната оригинална бранова должина се познати како бранови со плитка вода. Преодните бранови патуваат низ вода подлабоко од 1/20 од нивната првобитна бранова должина, но поплитки од половина од нивната оригинална бранова должина. Во принцип, колку е подолга брановата должина, толку побрзо брановата енергија ќе се движи низ водата. Врската помеѓу брановата должина, период и брзина на кој било бран е: ::: <math> C = {L}/{T} </math> каде што C е брзина, L е бранова должина, а T е време или период (во секунди). Така, брзината на бранот произлегува од функционалната зависност <math> L(T) </math> на брановата должина на периодот (односот на дисперзија). Брзината на бранот во длабока вода може да се приближи и со: ::: <math> C = \sqrt{{gL}/{2\pi}} </math> каде што g е забрзувањето поради гравитацијата, 9,8 метри во секунда во квадрат. Бидејќи g и π (3.14) се константи, равенката може да се сведе на: ::: <math> C = 1.251\sqrt{L} </math> кога C се мери во метри во секунда, а L во метри. Забележливо е дека во двете формули брзината на бранот е пропорционална на квадратниот корен на брановата должина. Брзината на брановите на плитки води е опишана со различна равенка која може да се запише како: ::: <math> C = \sqrt{gd} = 3.1\sqrt{d} </math> каде што C е брзина (во метри во секунда), g е забрзувањето поради гравитацијата, а d е длабочината на водата (во метри). Периодот на бранот останува непроменет без оглед на длабочината на водата низ која се движи. Како што брановите на длабоките води влегуваат во плиткото и го чувствуваат дното, сепак, нивната брзина се намалува, а нивните гребени „се собираат“, па нивната бранова должина се скратува. === Спектрални модели === Морската состојба може да се опише со спектарот на '''морските бранови''' или само '''брановиот спектар''' <math>S(\omega, \Theta)</math>. Тој е составен од '''спектар на висински бранови''' (СВБ) <math>S(\omega)</math> и '''спектар на насока на бранови''' (СНБ) <math>f(\Theta)</math>. Многу интересни својства за состојбата на морето може да се најдат од брановите спектри. СВБ ја опишува спектралната густина на [[варијанса]]та на висината на бранот („моќ“) наспроти [[Честота|брановата честота]], со димензија <math>\{S(\omega)\} = \{{\text{length}}^2\cdot\text{time}\}</math>. Односот помеѓу спектарот <math>S(\omega_j)</math> и амплитудата на бранот <math>A_j</math> за бранова компонента <math>j</math> е: : <math>\frac{1}{2} A_j^2 = S(\omega_j)\, \Delta \omega</math> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">Потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Некои СВБ модели се наведени подолу. * ITTC <ref>{{Наведување|title=International Towing Tank Conference (ITTC)|url=http://ittc.sname.org/|access-date=11 November 2010}}</ref> препорачала модел на спектар за целосно развиено море (ISSC <ref>International Ship and Offshore Structures Congress</ref><ref>{{Наведување|doi=10.1029/JZ069i024p05181|first=W. J.|last=Pierson|first2=L.|last2=Moscowitz|title=A proposed spectral form for fully developed wind seas based on the similarity theory of S A Kitaigorodskii|journal=Journal of Geophysical Research|volume=69|number=24|pages=5181–5190|year=1964|bibcode=1964JGR....69.5181P}}</ref> :: <math> \frac{S(\omega)}{H_{1/3}^2 T_1} = \frac{0.11}{2\pi} \left(\frac{\omega T_1}{2\pi}\right)^{-5} \mathrm{exp} \left[-0.44 \left(\frac{\omega T_1}{2\pi}\right)^{-4} \right] </math> * ITTC модел на спектар за ограничено преземање (JONSWAP ) :: <math> S(\omega) = 155 \frac{H_{1/3}^2}{T_1^4 \omega^5} \mathrm{exp} \left(\frac{-944}{T_1^4 \omega^4}\right)(3.3)^Y, </math> : каде :: <math>Y = \exp \left[-\left(\frac{0.191 \omega T_1 -1}{2^{1/2}\sigma}\right)^2\right]</math> :: <math>\sigma = \begin{cases} 0.07 & \text{if }\omega \le 5.24 / T_1, \\ 0.09 & \text{if }\omega > 5.24 / T_1. \end{cases} </math> : (Последниот модел од неговото создавање е подобрен врз основа на работата на Филипс и Китаигородски за подобро да го моделира спектарот на висина на брановите за високи бранови броеви.<ref>{{Наведено списание|last=Elfouhaily|first=T.|last2=Chapron|first2=B.|last3=Katsaros|first3=K.|last4=Vandemark|first4=D.|date=July 15, 1997|title=A unified directional spectrum for long and short wind-driven waves|url=http://archimer.ifremer.fr/doc/00091/20226/17877.pdf|journal=Journal of Geophysical Research|volume=102|issue=C7|pages=15781–15796|bibcode=1997JGR...10215781E|doi=10.1029/97jc00467|doi-access=free}}</ref> ) Што се однесува до СНБ, пример модел на <math>f(\Theta)</math> можеби: : <math>f(\Theta) = \frac{2}{\pi}\cos^2\Theta, \qquad -\pi/2 \le \Theta \le \pi/2</math> Така состојбата на морето е целосно одредена и може да се пресоздаде со следнава функција каде <math>\zeta</math> е висината на бранот, <math>\epsilon_{j}</math> е рамномерно распределен помеѓу 0 и <math>2\pi</math>, и <math>\Theta_j</math> е по случаен избор извлечен од функцијата на насочена дистрибуција <math>\sqrt{f(\Theta)}:</math> <ref>{{Наведување|first=E. R.|last=Jefferys|title=Directional seas should be ergodic|journal=Applied Ocean Research|volume=9|number=4|year=1987|pages=186–191|doi=10.1016/0141-1187(87)90001-0}}</ref> : <math>\zeta = \sum_{j=1}^N \sqrt{2 S(\omega_j) \Delta \omega_j}\; \sin(\omega_j t - k_j x \cos \Theta_j - k_j y \sin \Theta_j + \epsilon_{j}).</math> == Закопување и прекршување == [[Податотека:Ripples_Hierkonpolku_Reila.jpg|мини|Брановите создаваат брановидни траги на плажите.]] Како што брановите патуваат од длабока во плитка вода, нивната форма се менува (висината на бранот се зголемува, брзината се намалува и должината се намалува бидејќи орбитите на брановите стануваат асиметрични). Овој процес се нарекува гребење. Прекршувањето на [[Прекршување (физика)|брановите]] е процес што се случува кога брановите комуницираат со морското дно за да ја забават брзината на ширење како функција од брановата должина и периодот. Како што брановите се забавуваат во вода што се пробива, врвовите имаат тенденција да се прерамнуваат под опаѓачки агол во однос на контурите на длабочината. Различните длабочини по должината на брановиот врв предизвикуваат гребенот да се движи со различни [[Фазна брзина|фазни брзини]], при што оние делови од бранот во подлабока вода се движат побрзо од оние во плитка вода. Овој процес продолжува додека длабочината се намалува, и се враќа назад ако повторно се зголеми, но бранот што ја напушта областа на брегот можеби значително го променил правецот. Зраците - линии нормални на бранови врвови меѓу кои е содржан фиксна количина на енергетски флукс - се спојуваат на локалните гребени. Затоа, [[Бранова моќ|брановата енергија]] помеѓу зраците е концентрирана додека тие се спојуваат, со што резултира со зголемување на висината на бранот. Бидејќи овие ефекти се поврзани со просторна варијација во брзината на фазата, и бидејќи брзината на фазата исто така се менува со амбиенталната струја - поради Доплеровото поместување - истите ефекти на прекршување и менување на висината на бранот се јавуваат и поради варијации на струјата. Во случај да се сретне неповолна струја, бранот се стрмнува, т.е. висината на бранот му се зголемува додека брановата должина се намалува, слично на отфрлањето кога се намалува длабочината на водата. == Кршење == [[Податотека:Big_wave_breaking_in_Santa_Cruz.jpg|мини|Кршење на голем бран]] [[Податотека:Giant_ocean_wave.jpg|мини|{{center|Giant ocean wave}}]] Некои бранови се подложени на феномен наречен „''кршење''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=E5F8KiuSVjAC&q=Some+waves+undergo+a+phenomenon+called+%22breaking%22.&pg=PA319|title=Advances in Robotics and Virtual Reality|last=Gulrez|first=Tauseef|last2=Hassanien|first2=Aboul Ella|date=2011-11-13|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642233630|language=en}}</ref> [[Кршечки бран]] е оној чија основа повеќе не може да го поддржи својот врв, што предизвикува негово колапс. Бранот се распаѓа кога ќе налета во [[Бранови и плитка вода|плитка вода]] или кога два бранови система се спротивставуваат и комбинираат сили. Кога наклонот или односот на стрмнината на бранот е преголем, кршењето е неизбежно. Поединечни бранови во длабока вода се кршат кога стрмнината на бранот - односот на висината на бранот ''H'' до [[Бранова должина|брановата должина]] ''λ'' - надминува околу 0,17, така што за ''H''&nbsp;>&nbsp;0,17&nbsp;''λ''. Во плитка вода, со мала длабочина на водата во споредба со брановата должина, поединечните бранови се кршат кога нивната бранова висина ''H'' е поголема од 0,8 пати поголема од длабочината на водата ''h'', односно ''H''&nbsp;>&nbsp;0,8&nbsp;''h''.<ref>{{Наведена книга|title=Coastal processes with engineering applications|last=R.J. Dean and R.A. Dalrymple|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-60275-4}} p. 96–97.</ref> Брановите може да се скршат и ако ветерот порасне доволно силен за да го разнесе гребенот од основата на бранот. Во плитка вода, основата на бранот се забавува со влечење на морското дно. Како резултат на тоа, горните делови ќе се шират со поголема брзина од основата и предното лице на гребенот ќе стане поостри, а задното лице порамно. Три главни типа на кршење бранови се идентификувани од сурферите или спасувачите на сурфање. Нивните различни одлики ги прават повеќе или помалку погодни за сурфање и претставуваат различни опасности. # Истурање или тркалање: ова се најбезбедните бранови на кои можете да се сурфа. Тие можат да се најдат во повеќето области со релативно рамни брегови. Тие се најчестиот тип на брегови. Забавувањето на брановата основа е постепено, а брзината на горните делови не се разликува многу со висината. Кршењето се случува главно кога односот на стрмнина ја надминува границата на стабилност. # Потопување или фрлање: овие наеднаш се скршуваат и можат да ги „отфрлат“ пливачите - туркајќи ги до дното со голема сила. Ова се најпосакуваните бранови за искусни сурфери. Силните крајбрежни ветрови и долгите бранови може да предизвикаат фрлање. Тие често се наоѓаат каде што има ненадејно издигнување на морското дно, како што е гребен или песок. Забавувањето на брановата основа е доволно за да предизвика забрзување нагоре и значително надминување на брзината напред на горниот дел од гребенот. Врвот се крева и го престигнува предното лице, формирајќи „''барел''“ или „''цевка''“ додека се урива. # Наплив: овие можеби никогаш нема да се скршат додека се приближуваат до работ на водата, бидејќи водата под нив е многу длабока. Тие имаат тенденција да се формираат на стрмни брегови. Овие бранови можат да ги соборат пливачите и да ги одвлечат назад во подлабока вода. Кога брегот е близу вертикален, брановите не се кршат, туку се рефлектираат. Поголемиот дел од енергијата се задржува во бранот додека се враќа кон морето. Моделите на интерференција се предизвикани од суперпозицијата на инцидентот и рефлектираните бранови, а суперпозицијата може да предизвика локализирана нестабилност кога врвовите се вкрстуваат, а овие врвови може да се скршат поради нестабилност. == Физика на бранови == [[Податотека:Shallow_water_wave.png|мини| ]] Ветерните бранови се механички [[бран]]ови кои се шират заедно со интерфејсот помеѓу [[вода]]та и [[Земјина атмосфера|воздухот]]; силата на враќање е обезбедена од гравитацијата, и затоа тие често се нарекуваат површински гравитациски бранови. Како што дува [[Ветар|ветерот]], притисокот и триењето ја нарушуваат рамнотежата на површината на водата и ја пренесуваат енергијата од воздухот во водата, формирајќи бранови. Почетното формирање на бранови од ветрот е опишано во теоријата на Филипс од 1957 година, а последователниот раст на малите бранови е моделиран од Мајлс, исто така во 1957 година.<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=O. M.|year=1957|title=On the generation of waves by turbulent wind|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=2|issue=5|pages=417–445|bibcode=1957JFM.....2..417P|doi=10.1017/S0022112057000233}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Miles|first=J. W.|author-link=John W. Miles|year=1957|title=On the generation of surface waves by shear flows|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=3|issue=2|pages=185–204|bibcode=1957JFM.....3..185M|doi=10.1017/S0022112057000567}}</ref> [[Податотека:Deep_water_wave.png|мини| ]] [[Податотека:Orbital_wave_motion-Wiegel_Johnson_ICCE_1950_Fig_6.png|мини| ]] Во линеарни рамни бранови со една бранова должина во длабока вода, парцелите во близина на површината се движат не јасно нагоре и надолу, туку во кружни орбити: напред над и назад долу (во споредба со насоката на ширење на бранот). Како резултат на тоа, површината на водата не формира точен [[синусен бран]], туку повеќе трохоид со поостри кривини нагоре - како што е моделирана во теоријата на трохоидните бранови. Така, ветровите се комбинација од [[попречен бран|попречни]] и [[надолжен бран|надолжни бранови]]. Кога брановите се шират во плитка вода, (каде што длабочината е помала од половина од брановата должина), траекториите на честичките се компресирани во [[Елипса|елипсови]].<ref>A good illustration of the wave motion according to linear theory is given by [http://www.coastal.udel.edu/faculty/rad/linearplot.html Prof. Robert Dalrymple's Java applet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171114103146/http://www.coastal.udel.edu/faculty/rad/linearplot.html |date=2017-11-14 }}.</ref> Во реалноста, за [[wiktionary:finite|конечни]] вредности на амплитудата на бранот (висина), патеките на честичките не формираат затворени орбити; Наместо тоа, по минувањето на секој врв, честичките се малку поместени од нивните претходни позиции.<ref>For nonlinear waves, the particle paths are not closed, as found by [[George Gabriel Stokes]] in 1847, see [[Wind wave#Stokes1847|the original paper by Stokes]]. Or in [[Wind wave#Phillips1977|Phillips (1977)]], page 44: ''"To this order, it is evident that the particle paths are not exactly closed&nbsp;... pointed out by Stokes (1847) in his classical investigation"''.</ref><ref>Solutions of the particle trajectories in fully nonlinear periodic waves and the Lagrangian wave period they experience can for instance be found in:<br /><br />{{Наведено списание|last=J. M. Williams|year=1981|title=Limiting gravity waves in water of finite depth|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|volume=302|issue=1466|pages=139–188|bibcode=1981RSPTA.302..139W|doi=10.1098/rsta.1981.0159}}<br /><br />{{Наведена книга|title=Tables of progressive gravity waves|last=J. M. Williams|publisher=Pitman|year=1985|isbn=978-0-273-08733-5}}</ref> Како што се зголемува длабочината под слободната површина, полупречникот на кружното движење се намалува. На длабочина еднаква на половина од [[Бранова должина|брановата должина]] λ, орбиталното движење се распаѓа на помалку од 5% од неговата вредност на површината. [[Фазна брзина|Фазната брзина]] на површинскиот гравитациски бран е - за чисто периодично браново движење на бранови со мала [[Замав|амплитуда]] - добро приближно : <math>c=\sqrt{\frac{g \lambda}{2\pi} \tanh \left(\frac{2\pi d}{\lambda}\right)}</math> каде : ''c'' = [[фазна брзина]] ; : ''λ'' = [[бранова должина]] ; : ''d'' = длабочина на вода; : ''g'' = забрзување поради гравитацијата на површината на Земјата. Во длабока вода, каде <math>d \ge \frac{1}{2}\lambda</math>, така <math>\frac{2\pi d}{\lambda} \ge \pi</math> а хиперболичната тангента се приближува <math>1</math>, брзината <math>c</math> приближно : <math>c_\text{deep}=\sqrt{\frac{g\lambda}{2\pi}}.</math> Во SI единици, со <math>c_\text{deep}</math> во m/s, <math>c_\text{deep} \approx 1.25\sqrt\lambda</math>, кога <math>\lambda</math> се мери во метри. Овој израз ни кажува дека брановите со различни бранови должини патуваат со различна брзина. Најбрзите бранови во бура се оние со најдолга бранова должина. Како резултат на тоа, по бура, првите бранови што пристигнуваат на брегот се брановите со долга бранова должина. За средна и плитка вода, равенките на Бусинеск се применливи, комбинирајќи честа дисперзија и нелинеарни ефекти. И во многу плитка вода, може да се користат равенките за плитка вода. Ако брановата должина е многу долга во споредба со длабочината на водата, фазната брзина (со преземање на [[Гранична вредност на функција|границата]] од {{Пром|c}} кога брановата должина се приближува до бесконечноста) може да се приближи со : <math>c_\text{shallow} = \lim_{\lambda\rightarrow\infty} c = \sqrt{gd}.</math> Од друга страна, за многу кратки бранови должини, [[Површински напон|површинскиот напон]] игра важна улога и фазната брзина на овие гравитациско-капиларни бранови може (во длабока вода) да се приближи со : <math>c_\text{gravity-capillary}=\sqrt{\frac{g \lambda}{2\pi} + \frac{2\pi S}{\rho\lambda}}</math> каде : ''S'' = [[површински напон]] на интерфејсот воздух-вода; : <math>\rho</math> = [[густина]] на водата.<ref name="physics_handbook">{{Наведена книга|title=Physics Handbook for Science and Engineering|last=Carl Nordling, Jonny Östermalm|publisher=Studentliteratur|year=2006|isbn=978-91-44-04453-8|edition=Eight|page=263}}</ref> Кога се присутни неколку возови од бранови (пакет бранови), како што е секогаш случај во природата, брановите формираат групи. Во длабока вода, групите патуваат со [[групна брзина]] што е половина од [[Фазна брзина|фазната брзина]].<ref>In deep water, the [[group velocity]] is half the [[phase velocity]], as is shown [[Gravity wave#Quantitative description|here]]. Another reference is.</ref> Следејќи по еден бран во група, може да се види како бранот се појавува на задниот дел од групата, расте и на крајот исчезнува на предниот дел од групата. Како длабочината на водата <math>d</math> се намалува кон брегот, тоа ќе има ефект: висината на бранот се менува поради брановидување и [[Прекршување (физика)|прекршување]]. Како што се зголемува висината на бранот, бранот може да стане нестабилен кога сртот на бранот се движи побрзо од коритото. Ова предизвикува кршење на брановите. Движењето на ветерните бранови може да се долови со [[Бранова моќ|уреди за бранова енергија]]. Густината на енергијата (по единица површина) на правилните синусоидни бранови зависи од [[густина]]та на водата <math>\rho</math>, забрзување на гравитацијата <math>g</math> и висината на бранот <math>H</math> (што, за обични бранови, е еднакво на двојно поголема [[Замав|амплитуда]], <math>a</math>): : <math>E=\frac{1}{8}\rho g H^2=\frac{1}{2}\rho g a^2.</math> Брзината на ширење на оваа енергија е [[групна брзина]]. == Модели == [[Податотека:Global_Wave_Height_Speed.jpg|мини|Сликата ја прикажува глобалната распространетост на брзината на ветрот и висината на бранот како што е забележано со двочестотниот радарски висиметар ТОПЕКС/Посејдон на НАСА од 3 до 12 октомври 1992 година. Истовремените набљудувања на брзината на ветерот и висината на бранот им помагаат на научниците да ги предвидат брановите на океаните. Брзината на ветерот се одредува според јачината на радарскиот сигнал откако ќе се отскокне од површината на океанот и ќе се врати во сателитот. Мирното море служи како добар рефлектор и враќа силен сигнал; разбрануваното море има тенденција да ги растера сигналите и враќа слаб пулс. Висината на бранот се одредува според обликот на повратниот радарски пулс. Мирното море со ниски бранови враќа кондензиран пулс додека немирното море со високи бранови враќа истегнат пулс. Споредувањето на двете слики погоре покажува висок степен на корелација помеѓу брзината на ветерот и висината на бранот. Најсилните ветрови (54,1 километри на час) и највисоките бранови се наоѓаат во Јужниот Океан. Најслабите ветрови - прикажани како области со магента и темно сина - обично се наоѓаат во тропските океани.]] Сурферите се многу заинтересирани за прогнозите за брановите. Постојат многу мрежни места кои обезбедуваат предвидувања за квалитетот на сурфањето за наредните денови и недели. Моделите се управувани од поопшти временски модели кои ги предвидуваат ветровите и притисокот над океаните, морињата и езерата. Моделите со ветерен бран се исто така важен дел од испитувањето на влијанието на заштитата на брегот и предлозите за исхрана на плажата. За многу области на плажите има само необични информации за климата на брановите, затоа проценувањето на ефектот на брановите на ветерот е важно за управување со [[Литорал|приморските]] средини. Бран генериран од ветер може да се предвиди врз основа на два параметри: брзината на ветерот на 10 m надморска височина и времетраењето на ветерот, кој мора да дува во долги временски периоди за да се смета за целосно развиен. Значителната висина на бранот може да се предвидат за одредена должина на дофат.<ref>Wood, AMM & Fleming, CA 1981, Coastal hydraulics, John Wiley & Sons, New York</ref> == Сеизмички сигнали == Водните бранови на океаните генерираат копнени сеизмички бранови кои се шират стотици километри во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/327/HV/Chapter_4_rev1.pdf |title=Peter Bormann. Seismic Signals and Noise |accessdate=2022-02-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002410/http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/327/HV/Chapter_4_rev1.pdf |url-status=dead }}</ref> Овие сеизмички сигнали обично имаат период од 6&nbsp;±&nbsp;2 секунди. Ваквите снимки првпат биле пријавени и разбрани околу [[1900]] година. Постојат два вида сеизмички „''океански бранови''“. Примарните бранови се генерираат во плитки води со директна интеракција вода бран-земја и имаат ист период како и водните бранови (10 до 16 секунди). Помоќните секундарни бранови се генерираат со суперпозиција на океанските бранови со еднаков период кои патуваат во спротивни насоки, со што се генерираат стоечки гравитациски бранови - со поврзана осцилација на притисокот на половина од периодот, што не се намалува со длабочината. Теоријата за генерирање на микросеизам со стоечки бранови била дадена од Мајкл Лонге-Хигинс во 1950 година, откако во 1941 година Пјер Бернард ја предложи оваа врска со стоечките бранови врз основа на набљудувања.<ref>{{Наведено списание|last=Bernard|first=P.|author-link=P. Bernard|year=1941|title=Sur certaines proprietes de la boule etudiees a l'aide des enregistrements seismographiques|journal=Bulletin de l'Institut Océanographique de Monaco|volume=800|pages=1–19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Longuet-Higgins|first=M. S.|author-link=Michael S. Longuet-Higgins|year=1950|title=A theory of the origin of microseisms|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|volume=243|issue=857|pages=1–35|bibcode=1950RSPTA.243....1L|doi=10.1098/rsta.1950.0012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mathphyspapers01stokrich|title=Mathematical and Physical Papers, Volume I|last=G. G. Stokes|publisher=Cambridge University Press|year=1880|pages=[https://archive.org/details/mathphyspapers01stokrich/page/n213 197]–229|ref=441–455|author-link=Sir George Stokes, 1st Baronet}} * {{Наведена книга|title=The dynamics of the upper ocean|last=Phillips|first=O. M.|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=978-0-521-29801-8|edition=2|ref=Phillips1977|author-link=Owen Martin Phillips}} * {{Наведена книга|title=Waves in oceanic and coastal waters|last=Holthuijsen|first=Leo H.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-86028-4}} * {{Наведена книга|title=The interaction of ocean waves and wind|last=Janssen|first=Peter|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-46540-3}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/annapolisbookofs00rous_1|title=The Annapolis Book of Seamanship|last=Rousmaniere|first=John|publisher=Simon & Schuster|year=1989|isbn=978-0-671-67447-2|edition=2 revised|author-link=John Rousmaniere|url-access=registration}} == Надворешни врски == * [https://earth.nullschool.net/#current/ocean/primary/waves/winkel3/ Тековна глобална карта на периоди на врвни бранови] * [https://earth.nullschool.net/#current/ocean/primary/waves/overlay=significant_wave_height/winkel3 Тековна глобална карта на значајни висини на бранови] {{Физичка океанографија}} [[Категорија:Океански поими]] [[Категорија:Физичка океанографија]] [[Категорија:Крајбрежна географија]] pp948i2l4xlptm5byeoj880fjcqu7co 5587008 5587006 2026-07-04T11:16:51Z Alexis Jazz 76034 universal replace: [[c:le:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video D Ramey Logan.ogv]] → [[c:le:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video Don Ramey Logan.ogv]]: [[c:Special:PermanentLink/1234689896|FR1]] [[[c:User:Alexis Jazz/AJSBulkRename|AJSBulkRename]]] 5587008 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Waves_in_pacifica_1.jpg|мини|300x300пкс|Океански бранови]] [[Податотека:Mavericks_Surf_Contest_2010b.jpg|мини|300x300пкс|{{center|Голем бран}}]] [[File:Large waves from Hurricane Marie at the Wedge, Newport Beach, California Video Don Ramey Logan.ogv|мини|300x300пкс|Големи бранови долж брегот на [[Њупорт Бич]], [[Калифорнија]]]] Во [[хидродинамика]]та, '''ветерниот бран''' или '''бранот генериран од ветерот''' — бран на површината на водата што се јавува на слободната површина на [[Водна површина|водните тела]]. Ветерните бранови произлегуваат од [[Ветар|ветрот]] што дува над течна површина, каде што растојанието за контакт во насока на ветрот е познат како „доведен бран“. Брановите во океаните можат да патуваат илјадници километри пред да стигнат до копното. Ветерните бранови на [[Земјата]] се со големина од мали бранови до бранови над {{Convert|100|ft|m}} височина, што е ограничено од брзината на ветерот, времетраењето, внесувањето и длабочината на водата.<ref>{{Наведена книга|url=http://polar.ncep.noaa.gov/mmab/papers/tn270/Howard_08.pdf|title=CBMS Conference Proceedings on Water Waves: Theory and Experiment|last=Tolman|first=H. L.|date=23 June 2010|publisher=World Scientific Publications|isbn=978-981-4304-23-8|editor-last=Mahmood|editor-first=M.F.|location=Howard University, US, 13–18 May 2008}}</ref> Кога е директно генериран и под влијание на локалниот ветер, системот за бранови на ветер се нарекува '''морски ветер'''. Ветерните бранови ќе патуваат во голем круг откако ќе се генерираат&nbsp;– благо свиткување лево на јужната полутопка и малку десно на северната полутопка. Откако ќе се оддалечат од областа на привлекување, ветерните бранови се нарекуваат ''отоци'' и можат да патуваат илјадници километри. Забележителен пример за ова се брановите генерирани јужно од [[Тасманија]] за време на силни ветрови кои ќе патуваат низ Тихиот Океан до јужна [[Калифорнија]], создавајќи пожелни услови за сурфање. Отокот се состои од бранови генерирани од ветер, кои не се значително под влијание на локалниот ветер во тоа време. Тие се генерирани на друго место, а понекогаш и претходно.<ref>Holthuijsen (2007), page 5.</ref> Ветерните бранови во океанот се нарекуваат и '''површински бранови''' на океанот и главно се [[гравитациски бранови]]. Ветерните бранови имаат одредена количина на [[случајност]]: последователните бранови се разликуваат по висина, времетраење и облик со ограничена предвидливост. Тие може да се опишат како стохастички процес, во комбинација со физиката што управува со нивното генерирање, раст, ширење и распаѓање&nbsp;– како и регулирање на меѓузависноста помеѓу количините на проток како што се: движењата на површината на водата, брзините на проток и [[притисок]]от на водата. Клучните статистички податоци за ветерните бранови во морски состојби во развој може да се предвидат со модели на ветерни бранови. Иако брановите обично се сметаат во водените мориња на Земјата, јаглеводородните мориња на [[Титан (месечина)|Титан]] исто така може да имаат бранови управувани од ветер.<ref>{{Наведено списание|last=Lorenz|first=R. D.|last2=Hayes|first2=A. G.|year=2012|title=The Growth of Wind-Waves in Titan's Hydrocarbon Seas|journal=Icarus|volume=219|issue=1|pages=468–475|bibcode=2012Icar..219..468L|doi=10.1016/j.icarus.2012.03.002}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barnes|first=Jason W.|last2=Sotin|first2=Christophe|last3=Soderblom|first3=Jason M.|last4=Brown|first4=Robert H.|last5=Hayes|first5=Alexander G.|last6=Donelan|first6=Mark|last7=Rodriguez|first7=Sebastien|last8=Mouélic|first8=Stéphane Le|last9=Baines|first9=Kevin H.|date=2014-08-21|title=Cassini/VIMS observes rough surfaces on Titan's Punga Mare in specular reflection|journal=Planetary Science|volume=3|issue=1|pages=3|bibcode=2014PlSci...3....3B|doi=10.1186/s13535-014-0003-4|issn=2191-2521|pmc=4959132|pmid=27512619}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Heslar|first=Michael F.|last2=Barnes|first2=Jason W.|last3=Soderblom|first3=Jason M.|last4=Seignovert|first4=Benoît|last5=Dhingra|first5=Rajani D.|last6=Sotin|first6=Christophe|date=2020-08-14|title=Tidal Currents Detected in Kraken Mare Straits from Cassini VIMS Sun Glitter Observations|url=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/PSJ/aba191/meta|journal=The Planetary Science Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=35|doi=10.3847/PSJ/aba191|issn=2632-3338}}</ref> == Формирање == [[Податотека:Water_wave_diagram.jpg|мини|Аспекти на воден бран]] [[Податотека:Sjyang_waveGeneration.png|мини|Формирање]] [[Податотека:Deep_water_wave.gif|мини|Движење на водени честички на длабок воден бран]] [[Податотека:Wea00810.jpg|мини| Бродот на [[Национална океанска и атмосферска управа|NOAA]], ''Делавер II'' ]] Поголемиот дел од големите прекинувачи видени на плажа се резултат на далечни ветрови. Пет фактори влијаат на формирањето на струјните структури во ветерните бранови:<ref>{{Наведена книга|title=Wind generated ocean waves|last=Young|first=I. R.|publisher=Elsevier|year=1999|isbn=978-0-08-043317-2|page=83}}</ref> # Брзина или сила на ветерот во однос на брзината на бранот&nbsp;– ветерот мора да се движи побрзо од брановиот врв за пренос на енергија # Непрекинато растојание на отворена вода над која дува ветрот без значителна промена во насоката (наречена ''фаќање'') # Широчина на областа зафатена со прикачување (под прав агол во однос на растојанието) # Времетраење на ветерот&nbsp;– времето за кое ветрот дувал над водата. # Длабочина на вода Сите овие фактори работат заедно за да ја одредат големината на водните бранови и структурата на протокот во нив. Главните димензии поврзани со ширењето на бранот се: * Висина на бранот (вертикално растојание од коритото до врвот) * [[Бранова должина|Должина на бранот]] (растојание од гребен до гребен во насока на ширење) * [[Честота|Период на бранови]] (временски интервал помеѓу пристигнувањето на последователни врвови во стационарна точка) * Насока или [[азимут]] на брановите (претежно управувани од насоката на ветерот) Целосно развиеното море има максимална големина на бранови теоретски можна за ветар со специфична јачина, времетраење и моќност. Понатамошната изложеност на тој специфичен ветер може да предизвика само дисипација на енергија поради кршење на брановите врвови и формирање на „''бели капи''“. Брановите во дадена област обично имаат опсег на висини. За известување за времето и за научна анализа на статистиката на ветерните бранови, нивната карактеристична висина во одреден временски период обично се изразува како ''значајна висина на бранот''. Оваа бројка претставува [[Просек|просечна]] висина на највисоката една третина од брановите во даден временски период (обично избрана некаде во опсег од 20 минути до дванаесет часа), или во одреден бран или бура. Значајната висина на бранот е, исто така, вредноста што би ја проценил „''обучен набљудувач''“ (на пр. од екипажот на бродот) од визуелното набљудување на морска состојба. Со оглед на варијабилноста на висината на бранот, најголемите поединечни бранови веројатно ќе бидат нешто помалку од двапати од пријавениот значителен бран за одреден ден или бура.<ref>{{Наведена книга|title=Marine climate change: Ocean waves, storms and surges in the perspective of climate change|last=Weisse|first=Ralf|last2=von Storch|first2=Hans|publisher=Springer|year=2008|isbn=978-3-540-25316-7|page=51}}</ref> Формирањето бранови на првично рамна водена површина од ветрот започнува со случајна распределба на нормалниот притисок на турбулентниот ветер над водата. Оваа флуктуација на притисокот произведува нормални и тангенцијални напрегања во површинската вода, што генерира бранови. Се претпоставува дека:<ref name="Phillips, O. M. 1957">{{Наведено списание|last=Phillips|first=O. M.|author-link=Owen Martin Phillips|date=2006|title=On the generation of waves by turbulent wind|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=2|issue=5|pages=417|bibcode=1957JFM.....2..417P|doi=10.1017/S0022112057000233}}</ref> # Водата првично мирува. # Водата не е вискозна. # Водата е иротациона. # Постои случајна распределба на нормалниот притисок на површината на водата од турбулентниот ветер. # Корелациите помеѓу движењата на воздухот и водата се занемарени. Вториот механизам вклучува сили на смолкнување на ветрот на површината на водата. Џон В. Мајлс предложил механизам за генерирање на површински бранови што се иницира со турбулентни текови на ветерот врз основа на равенката Ор-Зомерфелд во [[1957]] година. Тој открил дека преносот на енергија од ветрот до површината на водата е пропорционален на искривувањето на профилот на брзината на ветрот во точката каде што просечната брзина на ветерот е еднаква на брзината на бранот. Бидејќи профилот на брзината на ветерот е логаритамски на површината на водата, кривината има негативен знак во оваа точка. Оваа врска го покажува протокот на ветерот кој ја пренесува својата [[кинетичка енергија]] на површината на водата на нивниот меѓусебен простор. Претпоставки: # дводимензионален паралелен тек на смолкнување # некомпресибилна, невидлива вода и ветер # иротациона вода # наклонот на поместувањето на површината на водата е мал <ref>{{Наведено списание|last=Miles|first=John W.|author-link=John W. Miles|date=2006|title=On the generation of surface waves by shear flows|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=3|issue=2|pages=185|bibcode=1957JFM.....3..185M|doi=10.1017/S0022112057000567}}</ref> Општо земено, овие механизми за формирање бранови се случуваат заедно на површината на водата и на крајот произведуваат целосно развиени бранови. На пример,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://oceanworld.tamu.edu/resources/ocng_textbook/chapter16/chapter16_04.htm |title=Chapter 16, ''Ocean Waves'' |accessdate=2022-02-19 |archive-date=2016-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511210532/http://oceanworld.tamu.edu/resources/ocng_textbook/chapter16/chapter16_04.htm |url-status=dead }}</ref> ако претпоставиме рамна морска површина, и ненадеен проток на ветер стабилно дува низ површината на морето, процесот на генерирање физички бранови ја следи низата: # Турбулентниот ветер формира случајни флуктуации на притисокот на површината на морето. Брановите со бранови должини од редот на неколку сантиметри се генерираат од флуктуациите на притисокот. (Филипсов механизам <ref name="Phillips, O. M. 1957"/> ) # Ветровите продолжуваат да дејствуваат на првично брануваната површина на морето, предизвикувајќи брановите да станат поголеми. Како што растат брановите, разликите во притисокот стануваат се поголеми што предизвикува зголемување на стапката на раст. Конечно, нестабилноста на смолкнување го забрзува растот на бранот експоненцијално. (Механизам на Мајлс <ref name="Phillips, O. M. 1957" /> ) # Интеракциите помеѓу брановите на површината генерираат подолги бранови <ref>{{Наведено списание|last=Hasselmann|first=K.|displayauthors=etal|year=1973|title=Measurements of wind-wave growth and swell decay during the Joint North Sea Wave Project (JONSWAP)|url=https://www.researchgate.net/publication/256197895|journal=Ergnzungsheft zur Deutschen Hydrographischen Zeitschrift Reihe A|volume=8|issue=12|page=95}}</ref> и интеракцијата ќе ја пренесе брановата енергија од пократките бранови генерирани од Мајлсовиот механизам до брановите кои имаат малку пониски честоти од честотата на магнитудите на врвните бранови, а потоа конечно брановите ќе бидат побрзи од брзината на страничниот ветер <ref>{{Наведено списание|last=Pierson|first=Willard J.|last2=Moskowitz|first2=Lionel|date=15 December 1964|title=A proposed spectral form for fully developed wind seas based on the similarity theory of S. A. Kitaigorodskii|journal=Journal of Geophysical Research|volume=69|issue=24|pages=5181–5190|bibcode=1964JGR....69.5181P|doi=10.1029/JZ069i024p05181}}</ref>. {| class="collapsible wikitable" style="font-size:92%;" border="1" ! colspan="6" style="background: #ccf;" |Услови неопходни за целосно развиено море при дадени брзини на ветерот и параметрите на добиените бранови |- ! colspan="3" style="" | Услови на ветер ! colspan="3" style="" | Големина на бранот |- ! Брзина на ветерот во еден правец ! Донеси ! Времетраење на ветерот ! Просечна висина ! Просечна бранова должина ! Просечен период и брзина |- |19 км на час |19 километри | 2 ч |0,27 метри |8,5 метри | 3,0 сек., 10,2&nbsp;km/h |- |37 км на час |139 километри | 10 ч |1,5 метри | 33,8 метри | 5,7 сек., 21,4&nbsp;km/h |- |56 км на час |518 километри | 23 ч |4,1 метри |76,5 метри | 8,6 сек., 32,0&nbsp;km/h |- |74 км на час |1,313 километри | 42 ч |8,5 метри |136 метри | 11,4 сек., 42,9&nbsp;km/h |- |92 км на час |2,627 километри | 69 ч |14,8 метри |212,2 метри | 14,3 сек., 53,4&nbsp;km/h |- | colspan="6" | ЗАБЕЛЕШКА: Повеќето од брзините на брановите пресметани од должината на бранот поделено со периодот се пропорционални на квадратниот корен од должината на бранот. Така, освен за најкратката бранова должина, брановите ја следат теоријата за длабока вода. 28-те&nbsp;ft долг бран мора да биде или во плитка вода или средна длабочина. |} == Видови == [[Податотека:Porto_Covo_pano_April_2009-4.jpg|мини| ]] Со текот на времето се развиваат три различни типа на ветерни бранови: * Капиларни бранови, или бранови каде доминираат ефекти на површинскиот напон. * Гравитациски бранови, доминирани од гравитациски и инерцијални сили. ** Мориња, локално подигнати од ветрот. * Отоци, кои отпатувале подалеку од местото каде што биле подигнати од ветрот и во поголема или помала мера се распрснале. Брановите се појавуваат на мазна вода кога дува ветер, но брзо ќе ги снема доколку ветрот престане. Силата за враќање што им овозможува да се шират е [[Површински напон|површинскиот напон]]. Морските бранови се поголеми, често неправилни движења кои се формираат при постојани ветрови. Овие бранови имаат тенденција да траат многу подолго, дури и откако ветерот ќе го снема, а силата на враќање што им овозможува да се шират е [[гравитацијата]]. Како што брановите се шират подалеку од нивната област на потекло, тие природно се делат во групи со заедничка насока и бранова должина. Збирките на бранови формирани на овој начин се познати како отоци. [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] е оддалечен 19.800 километри од [[Индонезија]] до брегот на [[Колумбија]] и, врз основа на просечна бранова должина од 76,5 метри, би имал ~ 258.824 отоци над таа ширина. Може да се појават поединечни „чудни бранови“ или бранови-убијци“ или „кралски бранови“, многу повисоки од другите бранови во морската состојба. Во случајот со Драупнеровиот бран, неговата висина од 25 метри била 2.2 пати поголема од значајната висина на бранот. Ваквите бранови се разликуваат од плимата и [[Плима и осека|осеката]], предизвикани од [[Плимна сила|гравитациското влечење]] на [[Месечина]]та и [[Сонце]]то, [[цунами]] предизвикани од подводни [[земјотрес]]и или лизгање на земјиштето, и бранови создадени од подводни експлозии или паѓање на [[метеорит]]и — сите имаат далеку поголема [[бранова должина]] од брановите на ветерот. Најголемите ветровити некогаш забележани не се непријателски бранови, туку стандардни бранови во екстремни морски држави. На пример, високи бранови од 29,1 метри се забележани од страна ''RRS Discovery'' со 18,5 метри значителна висина на бранот, така што највисокиот бран бил само 1,6 пати поголем од значајната висина на бранот.<ref>{{Наведено списание|last=Holliday|first=Naomi P.|last2=Yelland|first2=Margaret J.|last3=Pascal|first3=Robin|last4=Swail|first4=Val R.|last5=Taylor|first5=Peter K.|last6=Griffiths|first6=Colin R.|last7=Kent|first7=Elizabeth|year=2006|title=Were extreme waves in the Rockall Trough the largest ever recorded?|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=33|issue=L05613|bibcode=2006GeoRL..3305613H|doi=10.1029/2005GL025238|doi-access=free}}</ref> == Спектар == [[Податотека:Munk_ICCE_1950_Fig1.svg|мини| Класификација на [[спектар]]от на океанските бранови според брановиот [[Честота|период]] <ref>{{Наведено списание|last=Munk|first=Walter H.|author-link=Walter Munk|year=1950|title=Proceedings 1st International Conference on Coastal Engineering|url=http://journals.tdl.org/ICCE/article/view/904|location=Long Beach, California|publisher=[[American Society of Civil Engineers|ASCE]]|pages=1–4}}</ref>]] Океанските бранови може да се класифицираат врз основа на: вознемирувачката сила што ги создава; степенот до кој вознемирувачката сила продолжува да влијае на нив по формирањето; степенот до кој силата на враќање ги ослабува или израмнува; и нивната бранова должина или период. Сеизмичките морски бранови имаат период од околу 20 минути, а брзини од 760 километри на час. Ветерните бранови (брановите во длабока вода) имаат период од околу 20 секунди. {| class="wikitable" |+<ref name="Garrison">{{Наведена книга|title=Oceanography: An Invitation to Marine Science|last=Tom Garrison|publisher=Yolanda Cossio|year=2009|isbn=978-0495391937|edition=7}}</ref> !Тип на бранови ! Типична бранова должина ! Вознемирувачка сила ! Враќање на силата |- | Капиларен бран | < 2&nbsp;см | Ветер | Површински напон |- | Ветровит бран | 60-150 метри | Ветер над океанот | Гравитација |- | Сејше | Голем, променлив; функција на големината на сливот | Промена на атмосферскиот притисок, наплив на бури | Гравитација |- | Сеизмички морски бран (цунами) | 200 километри | Расед на морското дно, вулканска ерупција, лизгање на земјиштето | Гравитација |- | плима | Половина од обемот на Земјата | Гравитациска привлечност, ротација на Земјата | Гравитација |} Брзината на сите океански бранови е контролирана од гравитацијата, брановата должина и длабочината на водата. Повеќето одлики на океанските бранови зависат од односот помеѓу нивната бранова должина и длабочината на водата. Брановата должина ја одредува големината на орбитите на молекулите на водата во еден бран, но длабочината на водата го одредува обликот на орбитите. Патеките на молекулите на водата во брановите на ветерот се кружни само кога бранот патува во длабока вода. Бранот не може да го „''почувствува''“ дното кога се движи низ вода подлабоко од половина од својата бранова должина, бидејќи премалата бранова енергија е содржана во малите кругови под таа длабочина. Брановите кои се движат низ вода подлабоко од половина од нивната бранова должина се познати како бранови на длабоки води. Од друга страна, орбитите на молекулите на водата во брановите кои се движат низ плитка вода се срамнети со земја поради близината на дното на морската површина. Брановите во вода поплитки од 1/20 од нивната оригинална бранова должина се познати како бранови со плитка вода. Преодните бранови патуваат низ вода подлабоко од 1/20 од нивната првобитна бранова должина, но поплитки од половина од нивната оригинална бранова должина. Во принцип, колку е подолга брановата должина, толку побрзо брановата енергија ќе се движи низ водата. Врската помеѓу брановата должина, период и брзина на кој било бран е: ::: <math> C = {L}/{T} </math> каде што C е брзина, L е бранова должина, а T е време или период (во секунди). Така, брзината на бранот произлегува од функционалната зависност <math> L(T) </math> на брановата должина на периодот (односот на дисперзија). Брзината на бранот во длабока вода може да се приближи и со: ::: <math> C = \sqrt{{gL}/{2\pi}} </math> каде што g е забрзувањето поради гравитацијата, 9,8 метри во секунда во квадрат. Бидејќи g и π (3.14) се константи, равенката може да се сведе на: ::: <math> C = 1.251\sqrt{L} </math> кога C се мери во метри во секунда, а L во метри. Забележливо е дека во двете формули брзината на бранот е пропорционална на квадратниот корен на брановата должина. Брзината на брановите на плитки води е опишана со различна равенка која може да се запише како: ::: <math> C = \sqrt{gd} = 3.1\sqrt{d} </math> каде што C е брзина (во метри во секунда), g е забрзувањето поради гравитацијата, а d е длабочината на водата (во метри). Периодот на бранот останува непроменет без оглед на длабочината на водата низ која се движи. Како што брановите на длабоките води влегуваат во плиткото и го чувствуваат дното, сепак, нивната брзина се намалува, а нивните гребени „се собираат“, па нивната бранова должина се скратува. === Спектрални модели === Морската состојба може да се опише со спектарот на '''морските бранови''' или само '''брановиот спектар''' <math>S(\omega, \Theta)</math>. Тој е составен од '''спектар на висински бранови''' (СВБ) <math>S(\omega)</math> и '''спектар на насока на бранови''' (СНБ) <math>f(\Theta)</math>. Многу интересни својства за состојбата на морето може да се најдат од брановите спектри. СВБ ја опишува спектралната густина на [[варијанса]]та на висината на бранот („моќ“) наспроти [[Честота|брановата честота]], со димензија <math>\{S(\omega)\} = \{{\text{length}}^2\cdot\text{time}\}</math>. Односот помеѓу спектарот <math>S(\omega_j)</math> и амплитудата на бранот <math>A_j</math> за бранова компонента <math>j</math> е: : <math>\frac{1}{2} A_j^2 = S(\omega_j)\, \Delta \omega</math> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">Потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Некои СВБ модели се наведени подолу. * ITTC <ref>{{Наведување|title=International Towing Tank Conference (ITTC)|url=http://ittc.sname.org/|access-date=11 November 2010}}</ref> препорачала модел на спектар за целосно развиено море (ISSC <ref>International Ship and Offshore Structures Congress</ref><ref>{{Наведување|doi=10.1029/JZ069i024p05181|first=W. J.|last=Pierson|first2=L.|last2=Moscowitz|title=A proposed spectral form for fully developed wind seas based on the similarity theory of S A Kitaigorodskii|journal=Journal of Geophysical Research|volume=69|number=24|pages=5181–5190|year=1964|bibcode=1964JGR....69.5181P}}</ref> :: <math> \frac{S(\omega)}{H_{1/3}^2 T_1} = \frac{0.11}{2\pi} \left(\frac{\omega T_1}{2\pi}\right)^{-5} \mathrm{exp} \left[-0.44 \left(\frac{\omega T_1}{2\pi}\right)^{-4} \right] </math> * ITTC модел на спектар за ограничено преземање (JONSWAP ) :: <math> S(\omega) = 155 \frac{H_{1/3}^2}{T_1^4 \omega^5} \mathrm{exp} \left(\frac{-944}{T_1^4 \omega^4}\right)(3.3)^Y, </math> : каде :: <math>Y = \exp \left[-\left(\frac{0.191 \omega T_1 -1}{2^{1/2}\sigma}\right)^2\right]</math> :: <math>\sigma = \begin{cases} 0.07 & \text{if }\omega \le 5.24 / T_1, \\ 0.09 & \text{if }\omega > 5.24 / T_1. \end{cases} </math> : (Последниот модел од неговото создавање е подобрен врз основа на работата на Филипс и Китаигородски за подобро да го моделира спектарот на висина на брановите за високи бранови броеви.<ref>{{Наведено списание|last=Elfouhaily|first=T.|last2=Chapron|first2=B.|last3=Katsaros|first3=K.|last4=Vandemark|first4=D.|date=July 15, 1997|title=A unified directional spectrum for long and short wind-driven waves|url=http://archimer.ifremer.fr/doc/00091/20226/17877.pdf|journal=Journal of Geophysical Research|volume=102|issue=C7|pages=15781–15796|bibcode=1997JGR...10215781E|doi=10.1029/97jc00467|doi-access=free}}</ref> ) Што се однесува до СНБ, пример модел на <math>f(\Theta)</math> можеби: : <math>f(\Theta) = \frac{2}{\pi}\cos^2\Theta, \qquad -\pi/2 \le \Theta \le \pi/2</math> Така состојбата на морето е целосно одредена и може да се пресоздаде со следнава функција каде <math>\zeta</math> е висината на бранот, <math>\epsilon_{j}</math> е рамномерно распределен помеѓу 0 и <math>2\pi</math>, и <math>\Theta_j</math> е по случаен избор извлечен од функцијата на насочена дистрибуција <math>\sqrt{f(\Theta)}:</math> <ref>{{Наведување|first=E. R.|last=Jefferys|title=Directional seas should be ergodic|journal=Applied Ocean Research|volume=9|number=4|year=1987|pages=186–191|doi=10.1016/0141-1187(87)90001-0}}</ref> : <math>\zeta = \sum_{j=1}^N \sqrt{2 S(\omega_j) \Delta \omega_j}\; \sin(\omega_j t - k_j x \cos \Theta_j - k_j y \sin \Theta_j + \epsilon_{j}).</math> == Закопување и прекршување == [[Податотека:Ripples_Hierkonpolku_Reila.jpg|мини|Брановите создаваат брановидни траги на плажите.]] Како што брановите патуваат од длабока во плитка вода, нивната форма се менува (висината на бранот се зголемува, брзината се намалува и должината се намалува бидејќи орбитите на брановите стануваат асиметрични). Овој процес се нарекува гребење. Прекршувањето на [[Прекршување (физика)|брановите]] е процес што се случува кога брановите комуницираат со морското дно за да ја забават брзината на ширење како функција од брановата должина и периодот. Како што брановите се забавуваат во вода што се пробива, врвовите имаат тенденција да се прерамнуваат под опаѓачки агол во однос на контурите на длабочината. Различните длабочини по должината на брановиот врв предизвикуваат гребенот да се движи со различни [[Фазна брзина|фазни брзини]], при што оние делови од бранот во подлабока вода се движат побрзо од оние во плитка вода. Овој процес продолжува додека длабочината се намалува, и се враќа назад ако повторно се зголеми, но бранот што ја напушта областа на брегот можеби значително го променил правецот. Зраците - линии нормални на бранови врвови меѓу кои е содржан фиксна количина на енергетски флукс - се спојуваат на локалните гребени. Затоа, [[Бранова моќ|брановата енергија]] помеѓу зраците е концентрирана додека тие се спојуваат, со што резултира со зголемување на висината на бранот. Бидејќи овие ефекти се поврзани со просторна варијација во брзината на фазата, и бидејќи брзината на фазата исто така се менува со амбиенталната струја - поради Доплеровото поместување - истите ефекти на прекршување и менување на висината на бранот се јавуваат и поради варијации на струјата. Во случај да се сретне неповолна струја, бранот се стрмнува, т.е. висината на бранот му се зголемува додека брановата должина се намалува, слично на отфрлањето кога се намалува длабочината на водата. == Кршење == [[Податотека:Big_wave_breaking_in_Santa_Cruz.jpg|мини|Кршење на голем бран]] [[Податотека:Giant_ocean_wave.jpg|мини|{{center|Giant ocean wave}}]] Некои бранови се подложени на феномен наречен „''кршење''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=E5F8KiuSVjAC&q=Some+waves+undergo+a+phenomenon+called+%22breaking%22.&pg=PA319|title=Advances in Robotics and Virtual Reality|last=Gulrez|first=Tauseef|last2=Hassanien|first2=Aboul Ella|date=2011-11-13|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642233630|language=en}}</ref> [[Кршечки бран]] е оној чија основа повеќе не може да го поддржи својот врв, што предизвикува негово колапс. Бранот се распаѓа кога ќе налета во [[Бранови и плитка вода|плитка вода]] или кога два бранови система се спротивставуваат и комбинираат сили. Кога наклонот или односот на стрмнината на бранот е преголем, кршењето е неизбежно. Поединечни бранови во длабока вода се кршат кога стрмнината на бранот - односот на висината на бранот ''H'' до [[Бранова должина|брановата должина]] ''λ'' - надминува околу 0,17, така што за ''H''&nbsp;>&nbsp;0,17&nbsp;''λ''. Во плитка вода, со мала длабочина на водата во споредба со брановата должина, поединечните бранови се кршат кога нивната бранова висина ''H'' е поголема од 0,8 пати поголема од длабочината на водата ''h'', односно ''H''&nbsp;>&nbsp;0,8&nbsp;''h''.<ref>{{Наведена книга|title=Coastal processes with engineering applications|last=R.J. Dean and R.A. Dalrymple|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-60275-4}} p. 96–97.</ref> Брановите може да се скршат и ако ветерот порасне доволно силен за да го разнесе гребенот од основата на бранот. Во плитка вода, основата на бранот се забавува со влечење на морското дно. Како резултат на тоа, горните делови ќе се шират со поголема брзина од основата и предното лице на гребенот ќе стане поостри, а задното лице порамно. Три главни типа на кршење бранови се идентификувани од сурферите или спасувачите на сурфање. Нивните различни одлики ги прават повеќе или помалку погодни за сурфање и претставуваат различни опасности. # Истурање или тркалање: ова се најбезбедните бранови на кои можете да се сурфа. Тие можат да се најдат во повеќето области со релативно рамни брегови. Тие се најчестиот тип на брегови. Забавувањето на брановата основа е постепено, а брзината на горните делови не се разликува многу со висината. Кршењето се случува главно кога односот на стрмнина ја надминува границата на стабилност. # Потопување или фрлање: овие наеднаш се скршуваат и можат да ги „отфрлат“ пливачите - туркајќи ги до дното со голема сила. Ова се најпосакуваните бранови за искусни сурфери. Силните крајбрежни ветрови и долгите бранови може да предизвикаат фрлање. Тие често се наоѓаат каде што има ненадејно издигнување на морското дно, како што е гребен или песок. Забавувањето на брановата основа е доволно за да предизвика забрзување нагоре и значително надминување на брзината напред на горниот дел од гребенот. Врвот се крева и го престигнува предното лице, формирајќи „''барел''“ или „''цевка''“ додека се урива. # Наплив: овие можеби никогаш нема да се скршат додека се приближуваат до работ на водата, бидејќи водата под нив е многу длабока. Тие имаат тенденција да се формираат на стрмни брегови. Овие бранови можат да ги соборат пливачите и да ги одвлечат назад во подлабока вода. Кога брегот е близу вертикален, брановите не се кршат, туку се рефлектираат. Поголемиот дел од енергијата се задржува во бранот додека се враќа кон морето. Моделите на интерференција се предизвикани од суперпозицијата на инцидентот и рефлектираните бранови, а суперпозицијата може да предизвика локализирана нестабилност кога врвовите се вкрстуваат, а овие врвови може да се скршат поради нестабилност. == Физика на бранови == [[Податотека:Shallow_water_wave.png|мини| ]] Ветерните бранови се механички [[бран]]ови кои се шират заедно со интерфејсот помеѓу [[вода]]та и [[Земјина атмосфера|воздухот]]; силата на враќање е обезбедена од гравитацијата, и затоа тие често се нарекуваат површински гравитациски бранови. Како што дува [[Ветар|ветерот]], притисокот и триењето ја нарушуваат рамнотежата на површината на водата и ја пренесуваат енергијата од воздухот во водата, формирајќи бранови. Почетното формирање на бранови од ветрот е опишано во теоријата на Филипс од 1957 година, а последователниот раст на малите бранови е моделиран од Мајлс, исто така во 1957 година.<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=O. M.|year=1957|title=On the generation of waves by turbulent wind|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=2|issue=5|pages=417–445|bibcode=1957JFM.....2..417P|doi=10.1017/S0022112057000233}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Miles|first=J. W.|author-link=John W. Miles|year=1957|title=On the generation of surface waves by shear flows|journal=Journal of Fluid Mechanics|volume=3|issue=2|pages=185–204|bibcode=1957JFM.....3..185M|doi=10.1017/S0022112057000567}}</ref> [[Податотека:Deep_water_wave.png|мини| ]] [[Податотека:Orbital_wave_motion-Wiegel_Johnson_ICCE_1950_Fig_6.png|мини| ]] Во линеарни рамни бранови со една бранова должина во длабока вода, парцелите во близина на површината се движат не јасно нагоре и надолу, туку во кружни орбити: напред над и назад долу (во споредба со насоката на ширење на бранот). Како резултат на тоа, површината на водата не формира точен [[синусен бран]], туку повеќе трохоид со поостри кривини нагоре - како што е моделирана во теоријата на трохоидните бранови. Така, ветровите се комбинација од [[попречен бран|попречни]] и [[надолжен бран|надолжни бранови]]. Кога брановите се шират во плитка вода, (каде што длабочината е помала од половина од брановата должина), траекториите на честичките се компресирани во [[Елипса|елипсови]].<ref>A good illustration of the wave motion according to linear theory is given by [http://www.coastal.udel.edu/faculty/rad/linearplot.html Prof. Robert Dalrymple's Java applet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171114103146/http://www.coastal.udel.edu/faculty/rad/linearplot.html |date=2017-11-14 }}.</ref> Во реалноста, за [[wiktionary:finite|конечни]] вредности на амплитудата на бранот (висина), патеките на честичките не формираат затворени орбити; Наместо тоа, по минувањето на секој врв, честичките се малку поместени од нивните претходни позиции.<ref>For nonlinear waves, the particle paths are not closed, as found by [[George Gabriel Stokes]] in 1847, see [[Wind wave#Stokes1847|the original paper by Stokes]]. Or in [[Wind wave#Phillips1977|Phillips (1977)]], page 44: ''"To this order, it is evident that the particle paths are not exactly closed&nbsp;... pointed out by Stokes (1847) in his classical investigation"''.</ref><ref>Solutions of the particle trajectories in fully nonlinear periodic waves and the Lagrangian wave period they experience can for instance be found in:<br /><br />{{Наведено списание|last=J. M. Williams|year=1981|title=Limiting gravity waves in water of finite depth|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|volume=302|issue=1466|pages=139–188|bibcode=1981RSPTA.302..139W|doi=10.1098/rsta.1981.0159}}<br /><br />{{Наведена книга|title=Tables of progressive gravity waves|last=J. M. Williams|publisher=Pitman|year=1985|isbn=978-0-273-08733-5}}</ref> Како што се зголемува длабочината под слободната површина, полупречникот на кружното движење се намалува. На длабочина еднаква на половина од [[Бранова должина|брановата должина]] λ, орбиталното движење се распаѓа на помалку од 5% од неговата вредност на површината. [[Фазна брзина|Фазната брзина]] на површинскиот гравитациски бран е - за чисто периодично браново движење на бранови со мала [[Замав|амплитуда]] - добро приближно : <math>c=\sqrt{\frac{g \lambda}{2\pi} \tanh \left(\frac{2\pi d}{\lambda}\right)}</math> каде : ''c'' = [[фазна брзина]] ; : ''λ'' = [[бранова должина]] ; : ''d'' = длабочина на вода; : ''g'' = забрзување поради гравитацијата на површината на Земјата. Во длабока вода, каде <math>d \ge \frac{1}{2}\lambda</math>, така <math>\frac{2\pi d}{\lambda} \ge \pi</math> а хиперболичната тангента се приближува <math>1</math>, брзината <math>c</math> приближно : <math>c_\text{deep}=\sqrt{\frac{g\lambda}{2\pi}}.</math> Во SI единици, со <math>c_\text{deep}</math> во m/s, <math>c_\text{deep} \approx 1.25\sqrt\lambda</math>, кога <math>\lambda</math> се мери во метри. Овој израз ни кажува дека брановите со различни бранови должини патуваат со различна брзина. Најбрзите бранови во бура се оние со најдолга бранова должина. Како резултат на тоа, по бура, првите бранови што пристигнуваат на брегот се брановите со долга бранова должина. За средна и плитка вода, равенките на Бусинеск се применливи, комбинирајќи честа дисперзија и нелинеарни ефекти. И во многу плитка вода, може да се користат равенките за плитка вода. Ако брановата должина е многу долга во споредба со длабочината на водата, фазната брзина (со преземање на [[Гранична вредност на функција|границата]] од {{Пром|c}} кога брановата должина се приближува до бесконечноста) може да се приближи со : <math>c_\text{shallow} = \lim_{\lambda\rightarrow\infty} c = \sqrt{gd}.</math> Од друга страна, за многу кратки бранови должини, [[Површински напон|површинскиот напон]] игра важна улога и фазната брзина на овие гравитациско-капиларни бранови може (во длабока вода) да се приближи со : <math>c_\text{gravity-capillary}=\sqrt{\frac{g \lambda}{2\pi} + \frac{2\pi S}{\rho\lambda}}</math> каде : ''S'' = [[површински напон]] на интерфејсот воздух-вода; : <math>\rho</math> = [[густина]] на водата.<ref name="physics_handbook">{{Наведена книга|title=Physics Handbook for Science and Engineering|last=Carl Nordling, Jonny Östermalm|publisher=Studentliteratur|year=2006|isbn=978-91-44-04453-8|edition=Eight|page=263}}</ref> Кога се присутни неколку возови од бранови (пакет бранови), како што е секогаш случај во природата, брановите формираат групи. Во длабока вода, групите патуваат со [[групна брзина]] што е половина од [[Фазна брзина|фазната брзина]].<ref>In deep water, the [[group velocity]] is half the [[phase velocity]], as is shown [[Gravity wave#Quantitative description|here]]. Another reference is.</ref> Следејќи по еден бран во група, може да се види како бранот се појавува на задниот дел од групата, расте и на крајот исчезнува на предниот дел од групата. Како длабочината на водата <math>d</math> се намалува кон брегот, тоа ќе има ефект: висината на бранот се менува поради брановидување и [[Прекршување (физика)|прекршување]]. Како што се зголемува висината на бранот, бранот може да стане нестабилен кога сртот на бранот се движи побрзо од коритото. Ова предизвикува кршење на брановите. Движењето на ветерните бранови може да се долови со [[Бранова моќ|уреди за бранова енергија]]. Густината на енергијата (по единица површина) на правилните синусоидни бранови зависи од [[густина]]та на водата <math>\rho</math>, забрзување на гравитацијата <math>g</math> и висината на бранот <math>H</math> (што, за обични бранови, е еднакво на двојно поголема [[Замав|амплитуда]], <math>a</math>): : <math>E=\frac{1}{8}\rho g H^2=\frac{1}{2}\rho g a^2.</math> Брзината на ширење на оваа енергија е [[групна брзина]]. == Модели == [[Податотека:Global_Wave_Height_Speed.jpg|мини|Сликата ја прикажува глобалната распространетост на брзината на ветрот и висината на бранот како што е забележано со двочестотниот радарски висиметар ТОПЕКС/Посејдон на НАСА од 3 до 12 октомври 1992 година. Истовремените набљудувања на брзината на ветерот и висината на бранот им помагаат на научниците да ги предвидат брановите на океаните. Брзината на ветерот се одредува според јачината на радарскиот сигнал откако ќе се отскокне од површината на океанот и ќе се врати во сателитот. Мирното море служи како добар рефлектор и враќа силен сигнал; разбрануваното море има тенденција да ги растера сигналите и враќа слаб пулс. Висината на бранот се одредува според обликот на повратниот радарски пулс. Мирното море со ниски бранови враќа кондензиран пулс додека немирното море со високи бранови враќа истегнат пулс. Споредувањето на двете слики погоре покажува висок степен на корелација помеѓу брзината на ветерот и висината на бранот. Најсилните ветрови (54,1 километри на час) и највисоките бранови се наоѓаат во Јужниот Океан. Најслабите ветрови - прикажани како области со магента и темно сина - обично се наоѓаат во тропските океани.]] Сурферите се многу заинтересирани за прогнозите за брановите. Постојат многу мрежни места кои обезбедуваат предвидувања за квалитетот на сурфањето за наредните денови и недели. Моделите се управувани од поопшти временски модели кои ги предвидуваат ветровите и притисокот над океаните, морињата и езерата. Моделите со ветерен бран се исто така важен дел од испитувањето на влијанието на заштитата на брегот и предлозите за исхрана на плажата. За многу области на плажите има само необични информации за климата на брановите, затоа проценувањето на ефектот на брановите на ветерот е важно за управување со [[Литорал|приморските]] средини. Бран генериран од ветер може да се предвиди врз основа на два параметри: брзината на ветерот на 10 m надморска височина и времетраењето на ветерот, кој мора да дува во долги временски периоди за да се смета за целосно развиен. Значителната висина на бранот може да се предвидат за одредена должина на дофат.<ref>Wood, AMM & Fleming, CA 1981, Coastal hydraulics, John Wiley & Sons, New York</ref> == Сеизмички сигнали == Водните бранови на океаните генерираат копнени сеизмички бранови кои се шират стотици километри во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/327/HV/Chapter_4_rev1.pdf |title=Peter Bormann. Seismic Signals and Noise |accessdate=2022-02-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002410/http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/327/HV/Chapter_4_rev1.pdf |url-status=dead }}</ref> Овие сеизмички сигнали обично имаат период од 6&nbsp;±&nbsp;2 секунди. Ваквите снимки првпат биле пријавени и разбрани околу [[1900]] година. Постојат два вида сеизмички „''океански бранови''“. Примарните бранови се генерираат во плитки води со директна интеракција вода бран-земја и имаат ист период како и водните бранови (10 до 16 секунди). Помоќните секундарни бранови се генерираат со суперпозиција на океанските бранови со еднаков период кои патуваат во спротивни насоки, со што се генерираат стоечки гравитациски бранови - со поврзана осцилација на притисокот на половина од периодот, што не се намалува со длабочината. Теоријата за генерирање на микросеизам со стоечки бранови била дадена од Мајкл Лонге-Хигинс во 1950 година, откако во 1941 година Пјер Бернард ја предложи оваа врска со стоечките бранови врз основа на набљудувања.<ref>{{Наведено списание|last=Bernard|first=P.|author-link=P. Bernard|year=1941|title=Sur certaines proprietes de la boule etudiees a l'aide des enregistrements seismographiques|journal=Bulletin de l'Institut Océanographique de Monaco|volume=800|pages=1–19}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Longuet-Higgins|first=M. S.|author-link=Michael S. Longuet-Higgins|year=1950|title=A theory of the origin of microseisms|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|volume=243|issue=857|pages=1–35|bibcode=1950RSPTA.243....1L|doi=10.1098/rsta.1950.0012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mathphyspapers01stokrich|title=Mathematical and Physical Papers, Volume I|last=G. G. Stokes|publisher=Cambridge University Press|year=1880|pages=[https://archive.org/details/mathphyspapers01stokrich/page/n213 197]–229|ref=441–455|author-link=Sir George Stokes, 1st Baronet}} * {{Наведена книга|title=The dynamics of the upper ocean|last=Phillips|first=O. M.|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=978-0-521-29801-8|edition=2|ref=Phillips1977|author-link=Owen Martin Phillips}} * {{Наведена книга|title=Waves in oceanic and coastal waters|last=Holthuijsen|first=Leo H.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-86028-4}} * {{Наведена книга|title=The interaction of ocean waves and wind|last=Janssen|first=Peter|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-46540-3}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/annapolisbookofs00rous_1|title=The Annapolis Book of Seamanship|last=Rousmaniere|first=John|publisher=Simon & Schuster|year=1989|isbn=978-0-671-67447-2|edition=2 revised|author-link=John Rousmaniere|url-access=registration}} == Надворешни врски == * [https://earth.nullschool.net/#current/ocean/primary/waves/winkel3/ Тековна глобална карта на периоди на врвни бранови] * [https://earth.nullschool.net/#current/ocean/primary/waves/overlay=significant_wave_height/winkel3 Тековна глобална карта на значајни висини на бранови] {{Физичка океанографија}} [[Категорија:Океански поими]] [[Категорија:Физичка океанографија]] [[Категорија:Крајбрежна географија]] rgekzasz2orclobovzf4cc0jjfixlpl 0 1292150 5586813 4749019 2026-07-03T20:36:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586813 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Радовишко турбе |alternate_name = |image = Радовишко турбе (3).jpg |caption = Поглед на турбето |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Радовиш]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = |floor_count = |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = 1390 |cost = |structural_system = |building_type = [[турбе]] |owner = |style = [[османлиска архитектура|раноосманлиски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Радовишко турбе''' — [[османлиска Македонија|османлиска]] гробница ([[турбе]]) во градот [[Радовиш]], прогласена за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Турбето е сместено во стариот дел на градот. Се смета дека е изградено во [[1390]] година. Во неговиот комплес е зачувано [[минаре]], за кое се смета дека датира од [[1400]] година.<ref name="Агенција Анадолија">{{нмс | url = https://www.aa.com.tr/mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%88-%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D1%81%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5/596285 | title = Османлиските споменици во Радовиш се соочуваат со исчезнување | access-date = 6 март 2020 | last =Алију | first = Џихат | | date = 23 јуни 2016 | publisher = Агенција Анадолија }}</ref><ref>{{нмс | url = http://radovisnews.mk/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%88-%D0%BE%D0%B4-%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5/ | title = Градот Радовиш во османлиско време | publisher = Radovis News }}</ref> Со доаѓањето на српската власт во 1913 г. градбата се користела како затвор за мачење на режимски противници.<ref>{{нмс | url = http://www.mn.mk/feljton/3189 | title = Радовишка околија (8) | access-date = 6 март 2020 | date = 15 декември 2010 | publisher = Македонска нација | archive-date = 2022-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220222070244/http://www.mn.mk/feljton/3189 | url-status = dead }}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Радовиш]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Türbe (Radoviš)}} {{КНМ-Радовиш}} [[Категорија:Турбиња во Македонија]] [[Категорија:Исламска архитектура во Македонија]] [[Категорија:Знаменитости во Радовиш]] fcbbcjlyp3h8wtjrprkjf14cwlfc9zr 0 1292895 5586988 5403472 2026-07-04T10:01:19Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Бугарски архитекти од 20 век]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586988 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Димитар Ненов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 19 декември 1901 | роден-место = [[Разград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = {{death date and age|df=yes|1953|8|30|1901|12|19}} | починал-место = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | починал-причина = | почивалиште = | националност = [[Бугарија|Бугарин]] | народност = [[Бугари]]н | познат = Еден од претставниците на Втората генерација на бугарски композитори | занимање = [[Класична музика|Класичен]] [[пијанист]], [[композитор]], [[Музика|музички]] [[педагог]], [[архитект]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = Образование | data1 = Технички универзитет Дрезден,<br />Музички колеџ „Карл Марија фон Вебер“, <br />Музички ликеј „Џовани Батиста Мартини“ | lbl2 = [[Стилови во музиката|Музички стил]] | data2 = [[Класична музика]] | lbl3 = [[Музички инструмент|Инструменти]] | data3 = [[Пијано]] | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Димитар Ненов''' ({{langx|bg|Димитър Ненов}}; 19 декември 1901 година во [[Разград]] - 30 август 1953 година во [[Софија]]) ― [[Бугарија|бугарски]] класичен [[пијанист]], [[композитор]], музички [[педагог]] и [[архитект]]. Димитар Ненов припаѓа на генерацијата бугарски композитори од меѓувоениот период, т.н. Втора генерација бугарски композитори. Заедно со Панчо Владигеров, Љубомир Пипков, Петко Стајнов, Веселин Стојанов, Андреј Стојанов, Асен Димитров и Цанко Цанков, Ненов бил меѓу основачите на Друштвото за современа музика (основано на 24 јануари 1933 година) и станал негов прв секретар. Како композитор, пијанист и архитект, Димитар Ненов бил меѓу клучните фигури на културната елита на меѓувоена [[Царство Бугарија|Бугарија]] добро позната како една од најпопуларните јавни личности. Неговиот прв учител по пијано бил Андреј Стојанов. Во 1920 година отишол да студира во [[Дрезден]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yJ60SHL4R-0C&q=Dimitar+Nenov&pg=PA358|title=Music in the Balkans|last=Samson|first=Jim|publisher=Koninklijke Brill|year=2013|isbn=978-9004250383|pages=357–8}}</ref> ([[Вајмарска Република|Германија]]) каде студирал [[архитектура]] на Техничкиот универзитет Дрезден и музика на Музичкиот колеџ „Карл Марија фон Вебер“ со Карл Фелинг (пијано), Теодор Блумер и Пол Битнер (композиција и [[Теорија на музиката|музика теорија]]). Во 1925 година Димитар Ненов ја добил функцијата музички директор на танцовото друштво „Thea Jolles“. Во 1927 година Ненов дипломирал архитектура и се вратил во Бугарија каде што работел извесно време како архитект во Министерството за јавни згради, патишта и јавни работи (1927-1930) и во Генералниот директорат за железници (1929-32). Од 1930 година специјализирал архитектура на железнички сервисни згради во [[Кралство Италија|Италија]] (1932). Во исто време, тој студирал и во [[Закопане]] ([[Втора Полска Република|Полска]]) на летните и рани есенски сесии и магистерските класови на познатиот пијанист Егон Петри<ref name="FF14">{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-3255590971.html|title=NENOV: Theme and Variations in F#. Fairytale and Dance Miniatures. Dance. ÉTudes, Nos. 1 and 2. Toccata. Cinema Suite|last=Clarke|first=Colin|date=март 2014|work=Fanfare|access-date=26 февруари 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413132334/https://www.highbeam.com/doc/1P3-3255590971.html|archive-date=13 април 2016|last2=Rabinowitz|first2=Peter|last3=Burwasser|first3=Peter|via={{Subscription required|via=HighBeam Research}}}}</ref> (и самиот ученик на Феручо Бусони). Во 1932 година дипломирал на Музичкиот ликеј „Џовани Батиста Мартини“ во [[Болоња]]. Од 1933 до 1943 година Ненов ја добил функцијата раководител и професор на Приватниот конзерваториум во Софија, а во 1943 година станал професор по пијано на [[Софија|Софискиот]] конзерваториум<ref name="FF14" /> каде што им предавал пијано на бугарските пијанисти Генко Генов. Светла Протич, Лазар Николов, Стефан Ременков, Трифон Силјановски и многу други. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница|Dimitar Nenow}} * [http://www.pianopedia.com/cp_11050_d_nenov.aspx Димитар Ненов - времеплов на композиции (од PianoPedia.com)] * {{IMSLP|id=Nenov, Dimitar|cname=Dimitar Nenov}} * [https://web.archive.org/web/20081017170316/http://dnenov-competition.hit.bg/index_en.html Конкурс за пијано „Димитар Ненов“] [[Категорија:Композитори од 20 век]] [[Категорија:Починати во 1953 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] [[Категорија:Луѓе од Разград]] [[Категорија:Класични пијанисти од 20 век]] [[Категорија:Студенти на Музичкиот колеџ „Карл Марија фон Вебер“]] [[Категорија:Бугарски класични пијанисти]] [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Страници кои содржат врски до содржина само со претплата]] [[Категорија:Починати во Софија]] ie9qs345xdyabwpqgk2197xcvt9k6fl 5586989 5586988 2026-07-04T10:01:28Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Страници кои содржат врски до содржина само со претплата]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586989 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Димитар Ненов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 19 декември 1901 | роден-место = [[Разград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = {{death date and age|df=yes|1953|8|30|1901|12|19}} | починал-место = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | починал-причина = | почивалиште = | националност = [[Бугарија|Бугарин]] | народност = [[Бугари]]н | познат = Еден од претставниците на Втората генерација на бугарски композитори | занимање = [[Класична музика|Класичен]] [[пијанист]], [[композитор]], [[Музика|музички]] [[педагог]], [[архитект]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = Образование | data1 = Технички универзитет Дрезден,<br />Музички колеџ „Карл Марија фон Вебер“, <br />Музички ликеј „Џовани Батиста Мартини“ | lbl2 = [[Стилови во музиката|Музички стил]] | data2 = [[Класична музика]] | lbl3 = [[Музички инструмент|Инструменти]] | data3 = [[Пијано]] | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Димитар Ненов''' ({{langx|bg|Димитър Ненов}}; 19 декември 1901 година во [[Разград]] - 30 август 1953 година во [[Софија]]) ― [[Бугарија|бугарски]] класичен [[пијанист]], [[композитор]], музички [[педагог]] и [[архитект]]. Димитар Ненов припаѓа на генерацијата бугарски композитори од меѓувоениот период, т.н. Втора генерација бугарски композитори. Заедно со Панчо Владигеров, Љубомир Пипков, Петко Стајнов, Веселин Стојанов, Андреј Стојанов, Асен Димитров и Цанко Цанков, Ненов бил меѓу основачите на Друштвото за современа музика (основано на 24 јануари 1933 година) и станал негов прв секретар. Како композитор, пијанист и архитект, Димитар Ненов бил меѓу клучните фигури на културната елита на меѓувоена [[Царство Бугарија|Бугарија]] добро позната како една од најпопуларните јавни личности. Неговиот прв учител по пијано бил Андреј Стојанов. Во 1920 година отишол да студира во [[Дрезден]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yJ60SHL4R-0C&q=Dimitar+Nenov&pg=PA358|title=Music in the Balkans|last=Samson|first=Jim|publisher=Koninklijke Brill|year=2013|isbn=978-9004250383|pages=357–8}}</ref> ([[Вајмарска Република|Германија]]) каде студирал [[архитектура]] на Техничкиот универзитет Дрезден и музика на Музичкиот колеџ „Карл Марија фон Вебер“ со Карл Фелинг (пијано), Теодор Блумер и Пол Битнер (композиција и [[Теорија на музиката|музика теорија]]). Во 1925 година Димитар Ненов ја добил функцијата музички директор на танцовото друштво „Thea Jolles“. Во 1927 година Ненов дипломирал архитектура и се вратил во Бугарија каде што работел извесно време како архитект во Министерството за јавни згради, патишта и јавни работи (1927-1930) и во Генералниот директорат за железници (1929-32). Од 1930 година специјализирал архитектура на железнички сервисни згради во [[Кралство Италија|Италија]] (1932). Во исто време, тој студирал и во [[Закопане]] ([[Втора Полска Република|Полска]]) на летните и рани есенски сесии и магистерските класови на познатиот пијанист Егон Петри<ref name="FF14">{{Наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-3255590971.html|title=NENOV: Theme and Variations in F#. Fairytale and Dance Miniatures. Dance. ÉTudes, Nos. 1 and 2. Toccata. Cinema Suite|last=Clarke|first=Colin|date=март 2014|work=Fanfare|access-date=26 февруари 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413132334/https://www.highbeam.com/doc/1P3-3255590971.html|archive-date=13 април 2016|last2=Rabinowitz|first2=Peter|last3=Burwasser|first3=Peter|via={{Subscription required|via=HighBeam Research}}}}</ref> (и самиот ученик на Феручо Бусони). Во 1932 година дипломирал на Музичкиот ликеј „Џовани Батиста Мартини“ во [[Болоња]]. Од 1933 до 1943 година Ненов ја добил функцијата раководител и професор на Приватниот конзерваториум во Софија, а во 1943 година станал професор по пијано на [[Софија|Софискиот]] конзерваториум<ref name="FF14" /> каде што им предавал пијано на бугарските пијанисти Генко Генов. Светла Протич, Лазар Николов, Стефан Ременков, Трифон Силјановски и многу други. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница|Dimitar Nenow}} * [http://www.pianopedia.com/cp_11050_d_nenov.aspx Димитар Ненов - времеплов на композиции (од PianoPedia.com)] * {{IMSLP|id=Nenov, Dimitar|cname=Dimitar Nenov}} * [https://web.archive.org/web/20081017170316/http://dnenov-competition.hit.bg/index_en.html Конкурс за пијано „Димитар Ненов“] [[Категорија:Композитори од 20 век]] [[Категорија:Починати во 1953 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] [[Категорија:Луѓе од Разград]] [[Категорија:Класични пијанисти од 20 век]] [[Категорија:Студенти на Музичкиот колеџ „Карл Марија фон Вебер“]] [[Категорија:Бугарски класични пијанисти]] [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Починати во Софија]] t3f8uvsv9wfe6j9a4bph1828qhdi7u7 0 1295267 5586964 5176753 2026-07-04T09:43:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586964 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Svetlana Zakharova in Moscow 06-2015.jpg|мини|Светлана Захарова.]] '''Светлана Јуриевна Захарова''' ([[10 јуни]] [[1979]], [[Луцк]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], [[Советски Сојуз|СССР]]) е руска балерина. Солистка на [[Мариински театар|Мариинскиот театар]] во 1996-2003 година, примабалерина на театарот Бољшој (од 2003 година) и на миланскиот театар [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] (од 2008 година). Народен уметник на Руската Федерација ( [[2008]] ), лауреат на Државната награда на Руската Федерација ( [[2007|2007 година]] ). Пратеник на Државната дума на 5-то свикување. Сопругата на виолинистот Вадим Репин. Од 2018 година е член на Советот за култура и уметност при претседателот на Руската Федерација . == Биографија == Родена е во [[Луцк]] на 10 јуни 1979 година. Во 1989 година, таа учела во Киевското кореографско училиште, каде што студирала шест години во класата на Валерија Сулегина. Во 1995 година таа учествувала на балетскиот натпревар на Академијата за руски балет именуван по А. Јас. Ваганова Ваганова-При, каде што ја добила втората награда и понуда веднаш да оди да студира на Академијата за последната година. Во 1996 година дипломирала на Академијата во класата на Елена Евтеева, по дипломирањето била примена во трупата на [[Мариински театар|Мариинскиот театар]], каде што Олга Мојсеева станала нејзин учител-репетитор. Веќе во следната сезона таа ја презела позицијата солист на театарот. Во 2003 година се преселила во театарот Бољшој, каде што студирала под раководство на Људмила Семењака. Во април 2008 година, Светлана Захарова станала примабалерина на театарот [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во Милано<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.mail.ru/culture/1701445|title=Балерина Светлана Захарова стала звездой «Ла Скала»|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303023334/http://news.mail.ru/culture/1701445/|archive-date=2012-03-03|dead-url=yes|accessdate=2008-04-11}}</ref><ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=174513 Милан боготворит русскую балерину]</ref>. Настапувала во [[Москва]], [[Санкт Петербург]], [[Лондон]], [[Берлин]], [[Париз]], [[Виена]], [[Милано]], [[Мадрид]], [[Токио]], [[Баку]], [[Њујорк]], [[Амстердам]] итн. Во 2013 година, не сакајќи да танцува ако не е во првата екипа, таа одбила да учествува во последната премиера на 237-та сезона на театарот Бољшој - балетот на Џон Кранко „Онегин“. Конфликтот со Захарова се наведува како една од причините за отпуштањето на театарскиот режисер Анатолиј Иксанов <ref>[http://www.kommersant.ru/news/2229696 Ъ-Новости — СМИ: причиной увольнения Иксанова мог быть скандал с балериной Захаровой]</ref>. Во 2014 година, таа учествувала на свеченото отворање на [[Зимски олимписки игри 2014|Олимпијадата во Сочи]], каде ја играла улогата на Наташа Ростова. === Семејство === * Татко - Јуриј Сергеевич Захаров, резервен војник. * Мајка - Галина Даниловна Захарова (родена 1955 година), учителка, кореограф на детско студио. * Сопруг - Вадим Викторович Репин (роден 1971 година), виолинист. ** Ќерка - Ана Вадимовна Репина (родена на 17 февруари 2011 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newsru.ru/cinema/17feb2011/zaharova.html|title=News.Ru 17 февраля 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118014341/http://newsru.ru/cinema/17feb2011/zaharova.html|archive-date=2012-01-18|dead-url=yes|accessdate=2011-02-27}}</ref>. === Политичка активност === Светлана Захарова - заменик на Државната дума (2007-2011), била избрана како дел од федералната листа на кандидати номинирани од серуската политичка партија „[[Единствена Русија]]“, член на фракцијата „Единствена Русија“, член [[Државна дума|на Комитетот за култура на Државната дума]]. На 11 март 2014 година, таа потпишала апел од културни дејци на Руската Федерација за поддршка на политиката на претседателот на Руската Федерација В.В. Путин во Украина и Крим <ref>[http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/deyateli-kultury-rossii-v-podderzhku-pozitsii-prezidenta-po-ukraine-i-krymu Деятели культуры России — в поддержку позиции Президента по Украине и Крыму] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200201061008/https://www.mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/deyateli-kultury-rossii-v-podderzhku-pozitsii-prezidenta-po-ukraine-i-krymu/ |date=2020-02-01 }} // Официальный сайт Министерства культуры Российской Федерации</ref>. === Претприемништво === Заедно со С. П. Ролдугин , диригент Ју. X. Темирканов , хокеј играчот В. ВО. Каменски, уметникот по уметничко лизгање А. Г. Горшков , математичарите И. В. Јасченко и С. К. Смирнов , е основач на Фондацијата „Талент и успех“, спонзорирана од државен буџет. Таа е иницијатор и уметнички директор на рускиот фестивал на детски танц „Светлана“, кој се одржува од 2015 година. == Репертоар == [[Податотека:Svetlana_Zakharova_&_Andrei_Merkuriev.jpg|мини|300x300пкс| Светлана Захарова и Андреј Меркуриев во средниот дует, 2006 година]] * „ Дон Кихот“ (М. Петипа, А. Горски), Кралица на Дријадите (1996) * „[[Заспаната убавица (балет)|Заспаната убавица]]“ (М. Петипа, продукција на К. Сергеев), принцезата Лерин (1996) * „Па-де-де Чајковски-Баланшин“, солист (1996) * „ Лебедот што умира“ ( М. Фокин ), (1996) * „Фонтаната Бахчисарај“ (Р. Захаров), Марија (1996) * „ [[Оревокршачка]] “ (В. Вајнонен), Маша и па де троа (1996) * „ Корсар “ (М. Петипа, продукција на П. Гушев), Гулнара (1997) * „ [[Жизел]]“ (Џ. Корали, Џ. Перот, М. Петипа), Жизел (1997) * „Свадба“ (А. Мирошниченко), Невеста (1997) * „ Шопиниана “ (М. Фокин), валцер и мазурка (1997) * „ Ромео и Јулија“ (Л. Лавровски), пријателот на Јулија (1997) * „Заспаната убавица“ (М. Петипа, продукција на К. Сергеев), Принцезата Аурора (1998) * „Аполон Мусагет“ ( Џ. Баланчин ), Терпсихоре (1998) * „ [[Жизел]]“ (Џ. Корали, Џ. Перот, М. Петипа, продукција на В. Василиев), Жизел (1998) * „Серенада“ (Џ. Баланчин), солист (1998) * „[[Лебедово езеро]]“ (М. Петипа, Л. Иванов, поставена од К. Сергеев), Одета-Одил (1998) [[Податотека:Zakharova_and_Uvarov_in_Swan_Lake,_Bolshoi_Theatre_2011-10-28.jpg|мини|375x375пкс| Светлана Захарова и Андреј Уваров во Лебедово езеро, Бољшој театар, 28.10.2011]] * „Поема на екстазата“ ( А. Ратмански, музика: [[Александар Скрјабин|А. Скрјабин]] ), солист (1998) * „ Среден дует“ (А. Ратмански, музика: Ј. Канон ), солист (1998) <ref>[http://video.yandex.ru/#search?text=Средний%20дуэт%20Светлана%20Захарова%20Middle%20duet&filmId=33997382-03-12 Захарова, Меркурьев, «Средний дуэт» video]</ref> * „Симфонија во Ц-дур“ (Џ. Баланчин), солист на I дел (1999) * „ [[Заспаната убавица (балет)|Заспаната убавица]]“ (М. Петипа, продукција на С. Вихарев), принцезата Аурора (1999) * „ Корсаир“ (М. Петипа, продукција на П. Гушев), Медора (1999) * „ Бајадерка“ (М. Петипа, В. Чабукиани, Пономарев), Никија (1999) * „Накит“ („Дијаманти“) (Џ. Баланчин), солист (2000) * „Манон“ (К. Мекмилан), Манон (2000) * „ [[Оревокршачка]] “ (Џ. Баланчин) (2000) * „ Дон Кихот “ (М. Петипа, А. Горски), Китри (2000) * „Сега и тогаш“ (Ј. Нојмаер), солист (2001) * „Младата дама и хулиганот“ (К. Бојарски), Младата дама (2001) * Лебедово езеро (М. Петипа, Л. Иванов, продукција на Н. Макарова), Одета-Одил (2001) * „ Бајадерка “ (М. Петипа, продукција на Р. Нуреев), Никија (2001) * „ Шехерезада“ ( М. Фокин ), Зобеида (2001) * „Заспаната убавица“ (М. Петипа, продукција на П. Чалмер), Принцезата Аурора (2002) * „Ромео и Јулија“ ( Л. Лавровски ), Јулија (2002) * „Лебедово езеро“ (М. Петипа, Л. Иванов, продукција на Д. Дин), Одета-Одил (2002) * „Лебедово езеро“ (М. Петипа, Л. Иванов, продукција на Р. Нуреев), Одета-Одил (2002) * „Пакита“ Гранд Пас (М. Петипа), Пакита * „ Бајадерка“ (М. Петипа, продукција на Асами), Никија (2003) * „Лебедово езеро“ (М. Петипа, Л. Иванов, продукција на Г. Самсова), Одета-Одил (2003) * „Етиди“ (Х. Лендер), солист (2003) * „Ќерката на фараонот“ (П. Лакот), Аспиција (2003). * Лебедово езеро (М. Петипа, Л. Иванов, продукција на Ј. Григорович), Одета-Одил (2003) * Заспаната убавица (М. Петипа, продукција на Ј. Григорович), Принцезата Аурора (2004) * „Симфонија во Ц-дур“ (Џ. Баланчин), солист на II дел (2004) * „Жизел“ (Џ. Корали, Џ. Перот, М. Петипа, поставена од П. Бар), Жизел (2004) * La Bayadère (М. Петипа, продукција на Григорович), Никија (2004) * „ Кармен апартман“ - ''Кармен'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://4461.ru/t/karmen-syuita_-_novaya_postanovka_v_mariinskom_teatre |title=Светлана Захарова в Кармен-сюите |accessdate=2022-03-14 |archive-date=2014-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225021/http://4461.ru/t/karmen-syuita_-_novaya_postanovka_v_mariinskom_teatre |url-status=bot: unknown }}</ref> * „Спартак“ (Ју. Н. Григорович) - ''Егина'' * „ Младост и смрт “ од Роланд Петит - ''Смрт'' <ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=365358 Ролан Пети в Большом театре ставит балет «Юноша и смерть»]</ref> * „Херои на нашето време“ од Илја Демутски - ''Мери'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smotr.ru/2014/2014_bolshoi_hero.htm|title=Герой нашего времени. Большой театр. Пресса о спектакле. Рецензии|publisher=smotr.ru|accessdate=2016-03-03}}</ref> * „Иван Грозни“ (Ју. Н. Григорович) - ''Анастасија'' == Признанија и награди == [[Податотека:Vladimir_Putin_29_April_2008-9.jpg|мини|315x315пкс| Владимир Путин ја награди Светлана Захарова, [[2008|2008 година]]]] * 1995 - втора награда на Меѓународниот натпревар за млади танчери ''Ваганова-При'' (Санкт Петербург, [[Академија за руски балет именувана по А. Ја. Ваганова|Академија по име А. Ја. Ваганова]] ){{Се бара извор|10|12|2020}} * 1997 - наградата „Балтика“ „Надеж“; Наградата „ [[Златна маска]] “ во номинацијата „Најдобра женска улога во балет“ (за изведбата на женскиот дел во балетот на Џорџ Баланчин „ [[Серенада (балет)|Серенада]] “) <ref name="ЗМаска-2000">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ballet.classical.ru/b_zakharova.html |title=Маленькая балетная энциклопедия |accessdate=2022-03-14 |archive-date=2013-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201014112/http://www.ballet.classical.ru/b_zakharova.html |url-status=dead }}</ref> * 2000 - Награда „ [[Златна маска]] “ во номинацијата „Најдобра глумица во балет“ (за нејзината изведба како принцезата Аурора во балетот „ [[Заспаната убавица (балет)|Заспаната убавица]] “, уредена од Сергеј Вихарев) <ref name="ЗМаска-2000" /> * 2001 - специјална награда на Санкт Петербург „Луѓе од нашиот град“ за достигнувања во балетот * 2002 - ''Етоал'', награда на списанието ''[[Данза и Данца|Danza & Danza]]'' ( [[Болцано|Болзано]], Италија) * 2005 - Награда „ [[Беноа де ла Данс|Беноа Денс]]“ (за изведбата на забавата на Хиполита / Титанија во балетот на [[Нојмаер, Џон|Џон Нојмаер]] „ [[Сон на летната ноќ (балет на Нојмаер)|Сон на летната ноќ]] “); * 2005 година - почесен уметник на Руската Федерација ( [[6 јуни]] [[2005|2005 година]] ) - ''за услуги во областа на уметноста'' <ref name="650-2005">{{Наведена мрежна страница |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=028099 |title=Награждена указом президента России № 650 от 6 июня 2005 года |accessdate=2022-03-14 |archive-date=2009-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223174106/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=028099 |url-status=bot: unknown }}</ref> * 2007 - [[Државна награда на Руската Федерација]] ( [[5 јуни]] [[2007|2007 година]] ) - ''за талентирано олицетворение на сценски слики, развој на големите традиции на рускиот балет'' <ref>[http://kremlin.ru/acts/bank/25620 Указ Президента Российской Федерации от 5 июня 2007 года № 700 «О присуждении Государственных премий Российской Федерации 2006 года»]</ref> . * 2008 - [[Народен глумец на Русија|Народен уметник на Руската Федерација]] ( [[21 февруари]] [[2008|2008 година]] ) - ''за големи заслуги во областа на уметноста'' <ref name="234-2008">[http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=044318 Почётное звание присвоено указом президента России № 234 от 21 февраля 2008 года]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> * 2010 - Офицер [[Орден на уметноста и книжевноста|на Редот на уметностите и книжевноста]] ( [[Франција]] ) <ref>[http://www.culture.gouv.fr/mcc/Actualites/A-la-une/L-Annee-croisee-France-Russie L’Année croisée France-Russie] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100302051634/http://www.culture.gouv.fr/mcc/Actualites/A-la-une/L-Annee-croisee-France-Russie |date=2010-03-02 }}{{Fr}}</ref> * 2015 - Награда „ [[Беноа де ла Данс|Беноа Денс]] “ (за изведбата на деловите на Маргерит Готје во балетот на Џон Нојмаер „[[Дамата на камелиите (балет Нојмаер)|Дамата на]] камелиите“ и Мехмене Бану во балетот на Јуриј Григорович „ [[Легендата на љубовта (Меликов)|Легендата на љубовта]]“) * 2019 - [[Орден за заслуги пред татковината|Орден „За заслуги за татковината“]] IV степен ( [[29 април|29.04.2019]] [[2019|година]] ) - ''за голем придонес во развојот на националната култура и уметност, долгогодишна плодна дејност'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201905040002?index=5&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 29 апреля 2019 года № 199 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> . == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080513233007/http://www.svetlana-zakharova.com/index_rus.html Официјален сајт] * [http://www.ballet.classical.ru/b_zakharova.html Светлана Захарова, Мала балетска енциклопедија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130201014112/http://www.ballet.classical.ru/b_zakharova.html |date=2013-02-01 }} * [http://www.bolshoi.ru/persons/ballet/66/ Светлана Захарова на веб-страницата на театарот Бољшој] '''Видео''' * [https://web.archive.org/web/20090623063900/http://rutube.ru/tracks/1277877.html Светлана Захарова во програмата Школа за скандали] * [http://video.yandex.ru/#search?text=Средний%20дуэт&filmId=40180689-00-12 „Среден дует“ во изведба на Светлана Захарова и Андреј Меркуриев] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Добитници на Државната награда на Руската Федерација]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1979 година]] [[Категорија:Родени на 10 јуни]] [[Категорија:Жени-уметници]] [[Категорија:Балерини по националност]] [[Категорија:Балерини]] 61kov82yme2xp28yd4flycbz0n97zq6 0 1295321 5586945 5524256 2026-07-04T07:40:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586945 wikitext text/x-wiki '''Сандра Брустер''' (родена 1973 година)<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.11647/obp.0218.14|title=11. A Trace {{!}} Evidence of Time Past|last=Brewster|first=Sandra|date=2020-09|publisher=Open Book Publishers|pages=147–160}}</ref> е [[канада|канадска]] визуелна уметничка со седиште во Торонто. Нејзината работа е мултидисциплинарна по природа и се занимавала со поими за идентитет, застапеност и меморија; центрирање Црното присуство во Канада.<ref name="Sandra Brewster: Blur">{{Наведена мрежна страница|url=https://ago.ca/exhibitions/sandra-brewster-blur|title=Sandra Brewster: Blur|work=Art Gallery of Ontario|language=en|accessdate=2020-06-26}}</ref> == Ран живот == Брустер е родена во семејство имигранти од Гвајана и пораснала во Пикеринг, Онтарио. Дипломирала за ликовни уметности на Универзитетот Јорк во 1997 година и магистрирала визуелни студии на Универзитетот во Торонто во 2017 година.<ref name="encyclopedia">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sandra-brewster/|title=Sandra Brewster|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|accessdate=2022-03-14|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182826/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sandra-brewster|url-status=dead}}</ref> Изложба на нејзината теза, насловена како ''Трага | Доказите за минатото'' биле прикажани во Музејот на уметност на Универзитетот во Торонто.<ref name="rom">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rom.on.ca/en/exhibitions-galleries/exhibitions/here-we-are-here-black-canadian-contemporary-art|title=Here We Are Here: Black Canadian Contemporary Art|publisher=Royal Ontario Museum}}</ref> == Кариера и работа == Раните дела на Брустер се фокусирале на традиционалните [[портрет]]и. Таа подоцна преминала кон цртежи и метални [[Вајарство|скулптури]]. Нејзината работа е изложена во [[Канада]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Кариби]]те и [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]].<ref name="bio">{{Наведена мрежна страница|url=http://sandrabrewster.com/about/|title=Sandra Brewster {{!}} About|last=Brewster|first=Sandra|date=2019|work=sandrabrewster.com|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа била уметник во [[Бразил]], [[Канада]], Тринидад и Тобаго и Јужна Африка, а нејзините дела се објавени во бројни списанија, вклучувајќи ги ''Caribbean Beat'' и ''The Walrus''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.caribbean-beat.com/issue-121/shape-name-guyanese-canadian-artist-sandra-brewster|title=Sandra Brewster: the shape of a name|last=Issue 121|first=Nicholas Laughlin|date=2013-05-01|work=Caribbean Beat Magazine|language=en-GB|archive-url=|archive-date=|accessdate=2020-06-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thepatchproject.com/artists/sandra-brewster/|title=Sandra Brewster|last=|first=|date=|work=|publisher=The Patch Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321084051/https://thepatchproject.com/artists/sandra-brewster/|archive-date=2017-03-21|accessdate=}}</ref> Едно од најистакнатите дела на Брустер е ''Смитс -'' серија цртежи што го доведуваат во прашање идентитетот и застапеноста. ''Смитс'' започнала во 2014 година кога Брустер почнала да ги сече страниците со името „Смит“ од телефонските именици и да ги транспонира овие страници над афро-глави, безлични поединци. Серијата ги комбинирала различните личности, желби и лични приказни на овие луѓе со примена на унифициран визуелен третман, кој го отстранил секое чувство на поединечност.<ref name=":0"/> Брустер на крајот ги развила овие цртежи во серија слики кои го илустрирале влијанието на оруженото насилство врз младите црнци во Торонто.<ref name="encyclopedia"/> == Изложби == Работата на Брустер е прикажана на неколку групни изложби, вклучително заедно со уметничките Надија Робинсон и Куртија Рајт во „Без празно место“ - шоу од 2017 година за раселувањето одржано во галеријата Блафс на Скарборо Артс и курирана од Алиса Феарон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insidetoronto.com/whatson-story/7190318-childhood-curiosity-about-kingston-road-motels-inspired-no-vacancy-/|title=Childhood curiosity about Kingston Road motels inspired 'No Vacancy'|last=InsideToronto.com|work=www.insidetoronto.com|accessdate=2017-03-17|archive-date=2017-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316143554/http://www.insidetoronto.com/whatson-story/7190318-childhood-curiosity-about-kingston-road-motels-inspired-no-vacancy-/|url-status=dead}}</ref> Нејзината работа била вклучена и во изложбата во 2017 година, „Позиција како што е посакувана“, курирана од Кенет Монтег од [https://www.wedgecollection.org/ колекцијата „Клин“] (Кураторски проекти на клин) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rom.on.ca/en/about-us/newsroom/press-releases/position-as-desiredexploring-african-canadian-identity-photographs|title=Position As Desired/Exploring African Canadian Identity: Photographs from the Wedge Collection|work=Royal Ontario Museum|language=en|accessdate=2020-06-26}}</ref> и одржана во Уметничката галерија во Виндзор. Други групни изложби ги вклучуваат ''Undomesticated,'' во галеријата Кофлер, Торонто, 2019 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kofflerarts.org/Exhibitions/Gallery/Gallery-Exhibitions/Undomesticated|title=Koffler Centre of the Arts - Undomesticated|work=kofflerarts.org|accessdate=2020-03-08}}</ref> ''Овде сме овде: Црна канадска современа уметност'' организирана од Кралскиот музеј Онтарио, Торонто, каде што беше изложена во 2018 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rom.on.ca/en/exhibitions-galleries/exhibitions/here-we-are-here-black-canadian-contemporary-art|title=Here We Are Here: Black Canadian Contemporary Art|work=Royal Ontario Museum|language=en|accessdate=2020-03-08}}</ref> пред турнејата во Музејот за ликовни уметности во Монтреал во 2018 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://museesmontreal.org/en/exhibitions/here-we-are-here-black-canadian-contemporary-art|title=Here We Are Here: Black Canadian Contemporary Art|work=Montreal Museums|language=en|accessdate=2020-03-08|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123122224/https://museesmontreal.org/en/exhibitions/here-we-are-here-black-canadian-contemporary-art|url-status=dead}}</ref> и Уметничката галерија на Нова Шкотска во 2019 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artgalleryofnovascotia.ca/exhibitions/here-we-are-here-black-canadian-contemporary-art|title=Here We Are Here: Black Canadian Contemporary Art {{!}} Art Gallery of Nova Scotia|work=www.artgalleryofnovascotia.ca|accessdate=2020-03-08}}</ref> ''Дали си ти мојата мајка?'' во уметничката галерија Данлоп, Регина, 2019 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dunloplearning.ca/exhibitions/are-you-my-mother|title=Are You My Mother?|work=Dunlop Learning|language=en-CA|accessdate=2020-03-08}}</ref> и ''Позиција по желба: Истражување на африканскиот канадски идентитет'' во уметничката галерија Виндзор во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agw.ca/exhibitions/current/449|title=Position as Desired|last=Windsor Art Gallery|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Нејзините самостојни изложби вклучуваат ''Town Girls Beneath'' во YYZ Artists' Outlet, Торонто, 2019 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yyzartistsoutlet.org/2019/09/sandra-brewster-town-girls-beneath/|title=SANDRA BREWSTER: Town Girls Beneath|date=2019-09-10|work=YYZ ARTISTS' OUTLET|language=en-US|accessdate=2020-03-08|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216183230/https://www.yyzartistsoutlet.org/2019/09/sandra-brewster-town-girls-beneath/|url-status=dead}}</ref> „Сандра Брустер: Замаглување“ во Уметничката галерија на Онтарио, 2019 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ago.ca/exhibitions/sandra-brewster-blur|title=Sandra Brewster: Blur|work=Art Gallery of Ontario|language=en|accessdate=22 October 2019}}</ref> „Се е замаглување“, Проекти на Џорџија Шерман на фестивалот за фотографија на Скотијабанк КОНТАКТ во 2017 година;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://scotiabankcontactphoto.com/2017/featured-exhibition/georgia-scherman-projects-its-all-a-blur|title=Scotiabank CONTACT Photography Festival|last=|first=|date=|work=scotiabankcontactphoto.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509071218/https://scotiabankcontactphoto.com/2017/featured-exhibition/georgia-scherman-projects-its-all-a-blur|archive-date=2017-05-09|accessdate=2019-03-16}}</ref> и „Мохамедс“, во Алис Јард во 2013 година. Нејзината работа се појавува на корицата на публикации, вклучително ( ''Мала секира'' 29, 2009 година)<ref name="about">{{Наведена мрежна страница|url=http://sandrabrewster.com/about/|title=SANDRA BREWSTER {{!}} About|language=en-US|accessdate=2019-03-16}}</ref> и ''Подебела од водата'' (Peekash Press, 2018). == Награди == На Сандра Брустер ѝ била доделена титулата уметник во образованието од Советот за уметност на Онтарио во 2009 година.<ref name="bio"/> Таа била наградена со наградата Гатузо за извонредна самостојна изложба ''It's all a blur'' на фестивалот за фотографија КОНТАКТ во 2017 година.<ref name="rom"/> Брустер е исто така добитник на наградата уметник од Торонто Пријатели на визуелните уметности (2018).<ref name="Sandra Brewster: Blur"/> == Колекции == Нејзината работа е вклучена во колекцијата на Музејот за ликовни уметности во Хјустон.<ref name="MFAH">{{Наведена мрежна страница|url=https://emuseum.mfah.org/objects/141281/blur-11-3|title=Sandra Brewster Blur 11 (3)|work=mfah.org}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://sandrabrewster.com/ Официјална веб страна] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Жени-уметници]] 1vibj9mhhsfbfayrixgsbmlr572f989 0 1297145 5586758 5575301 2026-07-03T16:45:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586758 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|name=Gigi Dolin|children=|debut=March 2015<ref name="Cagematch"/>|trainer=Murder-1<ref name="Cagematch"/>|billed=[[Atlanta]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]]<br/>Moon Creek, Georgia<ref name="WWE">{{cite web |title=Ashley Rayne, Priscilla Kelly and Xia Brookside join Mae Young Classic 2018 |url=https://www.wwe.com/shows/maeyoungclassic/article/ashley-rayne-priscilla-kelly-xia-brookside |publisher=[[WWE]] |access-date=8 August 2018 |date=July 30, 2018}}</ref>|weight=114 lbs (52 kg)<ref name="Cagematch"/>|height=5 ft 5 in (165 cm)<ref name="Cagematch">{{cite web |title=Priscilla Kelly |url=https://www.cagematch.net/?id=2&nr=18019&gimmick=Priscilla+Kelly |publisher=Cagematch |access-date=9 August 2018 |archive-date=2018-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929121147/https://www.cagematch.net/?id=2 |url-status=dead }}</ref>|ring_names=Priscilla Kelly<br />'''Gigi Dolin'''|spouse={{marriage|[[Darby Allin]]<br />|2018|2020|end=divorced}}|image=Priscilla Kelly at the Summit 2019 (cropped).jpg|birth_place=[[Douglasville, Georgia]], U.S.|birth_date={{Birth date and age|1997|06|05}}<ref name="Birthdate">{{cite web |title=“Nobody likes you when you’re 23” ...I was born on this day. |url=https://twitter.com/gigidolin_wwe/status/1268759992934510592 |access-date=8 August 2018 |date=June 4, 2020}}</ref>|birth_name=Priscilla Lee Kelly|caption=Dolin in 2019|alt=|image_upright=|image_size=|retired=}} '''Присила Ли Кели''' (родена на 5 јуни 1997 година) е американска професионална борачка која моментално има потпишано за WWE, каде што настапува за Брендот NXT под ринг името '''Џиџи Долин''', и е една половина од тековниот NXT женски таг тим Шампиони со Џејси Џејн во нивното прво владеење. Пред да потпише со WWE, Кели претходно имала договор со Мајор Лига Wrestling (MLW). Таа е најпозната по нејзините настапи во Борењето сјај, каде што е поранешен Шампион на Шајн Нова . == Личен живот == Присила Ли Кели е родена во семејство со ромско потекло<ref name="Slate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2012/05/my_big_fat_american_gypsy_wedding_on_tlc_reviewed_.html|title=The Gypsies Are Coming to America|accessdate=20 September 2018}}</ref> во Дагласвил, Џорџија, на 4 јуни 1997 година. Го напуштила училиштето на 12-годишна возраст. Кога имала 14 години, таа учествувала во првата сезона на реалното шоу ''Мојата голема дебела американска циганска свадба'', во која таа била главниот фокус на епизодата „14 и во потрага по господинот право“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.com/2012/05/03/my-big-fat-american-gypsy-wedding_n_1475681.html|title='My Big Fat American Gypsy Wedding': Gorgers Crash A Gypsy Halloween Party (VIDEO)|date=May 3, 2012|publisher=[[Huffington Post]]|accessdate=8 August 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.intouchweekly.com/posts/my-big-fat-american-gypsy-wedding-where-are-they-now-156577|title=Here's What the Brides From 'My Big Fat American Gypsy Wedding' Are Doing Today|last=White|first=Tiffany|date=March 22, 2018|publisher=[[In Touch Weekly]]|accessdate=8 August 2018|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809060735/https://www.intouchweekly.com/posts/my-big-fat-american-gypsy-wedding-where-are-they-now-156577|url-status=dead}}</ref><ref name="LWPW">{{Наведена мрежна страница|url=https://lastwordonprowrestling.com/2018/07/31/priscilla-kelly-hells-favorite-harlot/|title=Priscilla Kelly: Hell's Favorite Harlot|last=W|first=Brandi|date=July 31, 2018|work=Last word on pro wrestling|accessdate=12 August 2018}}</ref> Нејзиниот помлад брат ја запознал со професионалното борење.<ref name="LWPW" /><ref name="WL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wrestlelist.com/interview-priscilla-kelly/|title=Interview Priscilla Kelly: "I'm known for grinding, biting, licking and even kissing"|publisher=Wrestle List|accessdate=8 August 2018|archive-date=2020-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108095509/http://www.wrestlelist.com/interview-priscilla-kelly/|url-status=dead}}</ref> == Професионална кариера во борење == === Независно коло (2015–2021) === Кели го направила своето професионално деби во борење во март 2015 година во таг-тим натпревар, каде што таа и Девин Никол загубиле од Аманда Родригес и Амбер О'Нил.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=126297|title=AWE/WPW/MCW Culture Shock|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2022-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409120216/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=126297|url-status=dead}}</ref> Во јуни, таа била поразена од Кира Хоган.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=132325|title=AWE To Be The Man!|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во мај 2016 година, била поразена од Кимбер Ли,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=153584|title=UIW|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401134056/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=153584|url-status=dead}}</ref> а во декември ја победи Теса Бланшар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=166078|title=AWE ROAR|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407042551/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=166078|url-status=dead}}</ref> Во септември 2016 година, Кели го направила своето деби „ Women Superstars Uncensured “ каде заедно со Невае загубиле од Саманта Хајтс и Британи Блејк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=158919|title=WSU Resurgence 2|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214047/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=158919|url-status=dead}}</ref> На Бришење бариери 4, таа ги победила Пенелопе Форд и Рене Мишел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=161284|title=WSU Breaking Barriers IV|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401132257/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=161284|url-status=dead}}</ref> Во август 2017 година, ја победила Лева Бејтс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=183108|title=AWE ROAR|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214115/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=183108|url-status=dead}}</ref> Подоцна истиот месец, таа ја одбрани титулата на Shine Nova против Џордин Грејс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=180997|title=WWR The Show Must Go On|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214045/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=180997|url-status=dead}}</ref> Во декември, Кели, навивачката Мелиса и Мерцедес Мартинес ги победија Лорел Ван Нес, Далила Доум и Деона Пурацо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=181787|title=AWS Again No Presents For Christmas - Final Battle|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214122/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=181787|url-status=dead}}</ref> Во април 2018 година, го направила своето деби во про-борење ДДТ заедно со Тору Оваши и Казуки Хирата и биле поразени од Саки Акаи, Јукио Сакагучи и Масахиро Таканаши.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=196953|title=DDT Kasukabian! 2018|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214036/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=196953|url-status=dead}}</ref> Во декември 2018 година, Кели се борела против Туна за промоција на Suburban Fight во [[Лос Анџелес]]. За време на натпреварот, додека Туна била легната на челично столче, Кели извадила крвав тампон од нејзините хулахопки и и го залепила во устата на Туна. Снимките од натпреварот добија мало внимание повеќе од една недела, додека колешката Гејл Ким коментирала на [[Твитер]] со згрозеност, по што снимката стана заразна. Негативно коментираа и ветераните во борење како Џим Рос, Анџелина Лав и Теса Бланшар, додека Грегори Хелмс на шега прашала дали тоа е „ Прв крвен натпревар“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/ShaneHelmsCom/status/1081683483754483712|title=Tweet|work=twitter.com|accessdate=2021-04-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/WrestlingSheet/status/1081678992812462086|title=Tweet|work=twitter.com|accessdate=2021-04-19}}</ref> Кели го бранела агол, изјавувајќи дека тоа се случило во бар во кој се барало од публиката да има 21 година или повеќе и дека тоа било едноставно за забава, потврдувајќи дека употребата на тампонот е настан на натпреварот и дека всушност не бил користен тампон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prowrestlingsheet.com/priscilla-kelly-viral-tampon-video/|title=Priscilla Kelly Defends Viral Tampon Video, "Can't Take Life So Serious All the Time"|last=Satin|first=Ryan|date=January 5, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fightful.com/wrestling/priscilla-kelly-sticks-used-tampon-tuna-s-mouth-during-suburban-fight-s-last-warning-show|title=Priscilla Kelly Sticks "Used Tampon" In Tuna's Mouth During Suburban Fight's 'Last Warning' Show &#124; Fightful Wrestling|work=www.fightful.com}}</ref> Таа подоцна коментирала дека жените се со двојни стандарди во споредба со мажите, наведувајќи дека Џои Рајан им ставил лижавче во устата на многу борачи откако го извадил од хулахопките. Нејзините чувства ги повтори Реби Скај .<ref name="tampon">{{Наведена мрежна страница|url=https://starcasm.net/mbfagw-priscilla-kelly-bloody-tampon-wrestling-match-video/|title=MBFAGW Priscilla Kelly uses bloody tampon prop in wrestling match, goes viral & sparks debate|last=Hawks|first=Asa|date=January 6, 2019}}</ref><ref name="tampon2">{{Наведена мрежна страница|url=https://heelbynature.com/wrestling-news/indy/wrestlers-react-to-mae-young-classic-competitor-priscilla-kellys-bloody-tampon-spot/|title=Wrestler's React To Mae Young Classic Competitor Priscilla Kelly's 'Bloody Tampon' Spot|last=Nature|first=Heel By|date=January 6, 2019|work=Wrestling News - Latest WWE, AEW, NJPW Pro Wrestling News &#124; HeelByNature.com}}</ref> Имиња како Томи Дример, Таз, и Рајан излегле во одбрана на Кели. Сите тие изјавиле дека таа ја завршила својата работа и дека успеала. Роуд Дог првично ја критикувала за аголот додека Рајан не ги повика за слични агли за време на ерата на ставови, особено озлогласениот агол на Меј Јанг „раѓање со рака“, по што тој јавно ѝ се извинила.<ref name="tampon" /><ref name="tampon2" /> Во јули 2019 година, Кели го победи Џејмс Елсворт и станала Светски Меѓуродови шампиони на настанот „Оценет Р борење“ на Cactus League Wrestling во [[Тусон|Тусон, Аризона]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/cactusleaguewrestling/photos/a.774480136273927/1047901298931808/?type=3|title=RATED R Wrestling|publisher=Facebook|accessdate=7 July 2019}}</ref> Во ноември 2019 година, Кели дебитирала за борењето во Големата лига како Злобната дама на пајакот; губејќи од Зеда Жанг преку дисквалификација и напаѓајќи го Џанг додека се демаскирал.<ref name="https://www.mandatory.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mandatory.com/wrestlezone/news/1155031-priscilla-kelly-mlw-spider-lady|title=Priscilla Kelly Debuts In MLW|work=www.mandatory.com}}</ref> === Светска мрежа за борење (2016–2019) === Во септември 2016 година, Кели го направила своето деби во Борењето сјај на Блесок 37 победувајќи го Доминик Фабијано. Подоцна истата ноќ, Кели и Фабиано бике поразени од тогашните шампиони на тимот на Shine Tag, Џејм Џејмсон и Марти Бел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=158362|title=SHINE 37|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214100/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=158362|url-status=dead}}</ref> На Shine 39, Кели била поразена од Малија Хосака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=164641|title=SHINE 39|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003064206/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=164641|url-status=dead}}</ref> Во јули 2017 година, Кели станала инаугуративна Шампионка на Шајн Нова откако го освоила Првенството Шајн Нова каде што ја победила Веда Скот во првото коло, Леа Вон во второто коло, Кира Хоган во полуфиналето и Кенди Картрајт во финалето на турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4486|title=SHINE Nova Title Tournament|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214034/https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4486|url-status=dead}}</ref> На Shine 46, таа ја победила Сантана Гарет за да го задржи првенството во Нова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=185462|title=SHINE 46|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214024/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=185462|url-status=dead}}</ref> На Shine 49, Кели ја загубила титулата Нова од Кенди Картрајт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=195292|title=SHINE 49|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214032/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=195292|url-status=dead}}</ref> На Shine 51, таа го победила Холидед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=201170|title=SHINE 51|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214024/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=201170|url-status=dead}}</ref> Во јануари 2017 година, Кели го направила своето деби за Full Impact Pro во поразот од Арија Блејк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=167524|title=FIP Everything Burns 2017|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214029/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=167524|url-status=dead}}</ref> На Heatstroke 2017, Кели успешно ја одбранила шампионската титула на Shine Nova против Сторми Ли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=180425|title=FIP Heatstroke 2017|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214113/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=180425|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwnlive.com/2017/07/28/first-defense-shine-nova-champion-priscilla-kelly-fip-heatstroke-2017/?v=3e8d115eb4b3|title=First Defense By SHINE NOVA Champion Priscilla Kelly At FIP Heatstroke 2017!|date=July 28, 2017|publisher=World Wrestling Network|accessdate=12 August 2018}}</ref> Во мај 2017 година, таа го направи своето деби во Еволве на Еволув 95, губејќи од Алисин Кеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=175610|title=EVOLVE 85|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214055/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=175610|url-status=dead}}</ref> Таа го направила своето деби во Битката во стилот победувајќи ја Дани Ј во август 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=181056|title=Style Battle #01.06|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214126/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=181056|url-status=dead}}</ref> === Токио Џоши Про Борење (2018–2019) === Кели го направила своето деби за Јапонската промоција Токио Џоши Про борење во април 2018 година, губејќи од Змеј бомбарс (Махо Куроне и Рика Татсуми) во натпревар со ознаки заедно со Хипер Мисао. Оттогаш таа работи натпревари во неколку наврати во Јапонија, сите под капата на DDT Pro-Wrestling Promotion, нејзиниот последен натпревар бил поразот во Токио, Принцезата на Принцезата на првенството против Мију Јамашита (в) на 14 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=2&nr=18019&page=4|title=Matches « Priscilla Kelly « Wrestlers Database « CAGEMATCH - The Internet Wrestling Database|work=www.cagematch.net|accessdate=2022-04-01|archive-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927162924/https://www.cagematch.net/?id=2&nr=18019&page=4|url-status=dead}}</ref> На 10 октомври 2018 година, Итан Пејџ, МАО, Мајк Бејли и самата таа ги победиле Џун Касаи, Акито, Масахиро Таканаши и Саки Акаи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=211546|title=DDT Live! Maji Manji #20|publisher=Cagematch|accessdate=22 December 2018|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923104351/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=211546|url-status=dead}}</ref> === Цело елитно борење (2019, 2020) === Кели се појавила изненадувачки на All Out, учествувајќи во Casino Battle Royal. Таа, исто така, се соочила со Брит Бејкер во изгубениот напор во епизодата на ''AEW Dynamite'' од 23 јануари, која била снимена од Rock 'N' Wrestling Rager на Крис Џерико во Sea Part Deux: Second Wave. === WWE (2021–сега) === {{Главна|Toxic Attraction}} На 30 јули 2018 година, било објавено дека Кели ќе биде учесник во вториот Mae Young Classic на WWE.<ref name="LWPW"/> Таа загубила од Деона Пурацо во првото коло. На 20 јануари 2021 година, NXT објавијиле дека потпишале договор со Кели и дека таа ќе се натпреварува под ринг името '''Џиџи Долин''' и ќе дебитира со нејзиното учество во Класик на женскиот тим на Дасти Родос. Таа се здружила со колешката Кора Џејд, нова потписничка на турнирот, со која заседно настапија и загубија од The Way ( Кендис ЛеРеј и Инди Хартвел ) во првото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wwe.com/shows/wwenxt/article/bracket-revealed-first-ever-womens-dusty-rhodes-tag-team-classic|title=See the bracket for the first-ever Women's Dusty Rhodes Tag Team Classic|work=WWE}}</ref> Во епизодата NXT од 27 јули, Долин склучила сојуз со Менди Роуз и Џејси Џејн, наречени Токсична атракција . На Halloween Havoc, Долин и Џејн ги победиле Ио Шираи и Зои Старк, и Инди Хартвел и Персија Пирота во меч со тројна закана на тимот Scareway to Hell Ladder за да го освојат првенството за женски тимови NXT. == Професионална личност и стил во борење == Трикот на Кели првично се засновал на нејзиното минато и појавувањето на ''Мојата голема дебела американска циганска свадба'', што ја натерало да ги користи прекарите „Циганска принцеза“ и „Џипси кралица“.<ref name="WL"/><ref name="Mania">{{Наведена мрежна страница|url=https://411mania.com/wrestling/priscilla-kelly-discusses-her-sexual-gimmick-comparisons-to-paige/|title=Priscilla Kelly Discusses Her Sexual Gimmick, Comparisons to Paige|last=Csonka|first=Larry|date=June 15, 2017|publisher=411Mania|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809184535/https://411mania.com/wrestling/priscilla-kelly-discusses-her-sexual-gimmick-comparisons-to-paige/|url-status=dead}}</ref> Сепак, нејзината личност оттогаш има повеќе готски и сексуален тон, а сега повеќе се заснова на [[Сукуба|сукубус]] .<ref name="WL" /><ref name="Mania" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://starcasm.net/mbfagw-priscilla-kelly-is-a-goth-professional-wrestler-billed-as-hells-favorite-harlot/|title=MBFAGW Priscilla Kelly is a goth professional wrestler billed as 'Hell's favorite harlot'|last=Hawks|first=Asa|date=July 5, 2017|publisher=Starcasm|accessdate=9 August 2018}}</ref> Таа го користи прекарот „Омилената блудница во пеколот“ и е позната по тоа што користи тактики како што се гризење и лижење на противниците за време на натпреварите како начин да ги излади.<ref name="WL" /> Честопати била физички споредувана со борачот на WWE Пејџ,<ref name="WL" /> која исто така ги лижела нејзините противнички.<ref name="Mania" /> Покрај тоа што е професионален борач, Кели е и камериер и највпечатлива е Теоријата на Остин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net//?id=1&nr=201005|title=EVOLVE 106|publisher=Cagematch|accessdate=9 August 2018|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214029/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=201005|url-status=dead}}</ref><ref name="OWW">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/p/priscilla-kelly/|title=Priscilla Kelly|publisher=Online World of Wrestling|accessdate=9 August 2018}}</ref> == Личен живот == Кели се омажила за колегата професионален борач Дарби Алин на 21 ноември 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fightful.com/wrestling/fight-size-update-darby-allin-and-priscilla-kelly-get-married-jim-cornette-youtube-channel-john-cena|title=Fight Size Update: Darby Allin And Priscilla Kelly Get Married, Jim Cornette YouTube Channel, John Cena Live Events, More|last=Thompson|first=Andrew|work=FIGHTFUL|publisher=Fightful|accessdate=22 December 2018}}</ref> Таа објавила во август 2020 година дека се разведуваат.<ref name="divorced" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://411mania.com/wrestling/priscilla-kelly-darby-allin-divorcing-yoshi-hashi-thanks-fans-wwe-stock/|title=Various News: Priscilla Kelly & Darby Allin Divorcing, YOSHI-HASHI Thanks Fans After Six-Man Title Win, WWE Stock Up|work=411MANIA}}</ref> За време на интервјуто за подкастот на Вики Гереро четири месеци подоцна, таа потврди дека таа и Алин повеќе не се во брак, туку останале пријатели.<ref name="divorced">{{Наведени вести|url=https://www.thebharatexpressnews.com/priscilla-kelly-explains-why-she-and-darby-allin-divorced-original-plans-for-her-in-aew-tben/|title=Priscilla Kelly explains why she and Darby Allin divorced, original plans for her in AEW|date=December 12, 2020|access-date=December 24, 2020|publisher=The Bharat Express News}}{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Првенства и достигнувања == [[Податотека:Priscilla_Kelly_Shine_Nova_Champion.jpg|мини|280x280пкс| Кели е поранешен шампион на Shine Nova]] * '''F1RST Борење''' ** F1RST првенство во борење VFW во горниот дел на градот (1 пат)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3665|title=F1RST Wrestling Uptown VFW Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=January 4, 2020|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408080725/https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3665|url-status=dead}}</ref> * '''Грузија Премиер борење''' ** Together We Fight Tournament (1 пат) - со Chip Day<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4247&page=2|title=Together We Fight Tournament (2017)|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=February 11, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405192705/https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4247&page=2|url-status=dead}}</ref> * '''Борење за прикажување играчки на Грим''' ** GTS Меѓуродови првенства (1 пат) * '''''Професионално борење илустрирано''''' ** Рангирана бр. 38 од најдобрите 100 женски борачи во 100-те на ''PWI за жени'' во 2020 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=97&nr=246#2020|title=Pro Wrestling Illustrated (2020)|last=Kreikenbohm|first=Philip|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406235956/https://www.cagematch.net/?id=97&nr=246#2020|url-status=dead}}</ref> * '''Нечесните борење''' ** Rogue Tag Team Championship (1 пат) - со Vipress <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=231594|title=Rogue Grand Prix - Event @ Club 1720 in Los Angeles, California, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=June 2, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406114744/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=231594|url-status=dead}}</ref> * '''Борење со сјај''' ** Шајне Нова првенство (1 пат) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3411|title=Shine Nova Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 16, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406074106/https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3411|url-status=dead}}</ref> ** Воведен турнир на првенството SHINE Нова (2017)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4486&page=2|title=SHINE Nova Championship Inaugural Tournament (2017)|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 16, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405041207/https://www.cagematch.net/?id=26&nr=4486&page=2|url-status=dead}}</ref> * '''WWE''' ** NXT женско екипно првенство ( 1 пат, тековно ) – со Џејси Џејн <ref name="NXTWomensTagTeamChampion">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wwe.com/titlehistory/nxt-womens-tag-team-championship|title=NXT Women's Tag Team Championship|last=WWE.Com staff|date=October 26, 2021|publisher=[[WWE|World Wrestling Entertainment (WWE)]]|accessdate=October 27, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=4884|title=NXT Women's Tag Team Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=October 26, 2021|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|accessdate=October 27, 2021|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405102418/https://www.cagematch.net/?id=5&nr=4884|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Gigi Dolin on WWE.com * Gigi Dolin's profile at Cagematch.net, Wrestlingdata.com, Internet Wrestling Database * {{Твитер|gigidolin_wwe|Gigi Dolin}} * {{Imdb име|nm9629661|Priscilla Kelly}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] 435hbxzxkmiz0xxyomy2klxseyre20q 0 1297949 5586959 5422278 2026-07-04T09:26:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586959 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Свети Илија | native_name = Προφήτης Ηλίας | native_name_lang = el | photo = Prorok Ilia IMG 2219.jpg | photo_caption = Свети Илија гледан од соседниот врв Вардина | elevation_m = 2.232 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref= | range = [[Боздаг]] | location = [[Драмско]], [[Егејска Македонија]] |ap = | range_coordinates = | label_position = | coordinates = {{coord|41.2935|24.0944|type:mountain_region:GR_scale:100000|display=inline,title}} | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | embedded = <mapframe latitude="41.293531" longitude="24.094407" zoom="9" width="280" height="280" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "triangle", "marker-size": "medium", "marker-color": "#B80000" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 24.094391, 41.290896 ] } } ] } </mapframe> }} '''Свети Илија''' ({{langx|el|Προφήτης Ηλίας}}, ''Профитис Илијас'') — највисокиот [[врв (топографија)|врв]] на планината [[Боздаг]] (Драмски Боздаг) во [[Драмско]], [[Егејска Македонија]]. Висок е 2.232&nbsp;м.<ref name=oreiv>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oreivatein.com/oreivatein/page/mountains/mounts2_8.htm |title=Oreivatein.com |accessdate=2022-04-09 |archive-date=2022-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702180452/https://oreivatein.com/oreivatein/page/mountains/mounts2_8.htm |url-status=dead }}</ref> Се наоѓа во пределот [[Боздаг#Делови|Дебелина]] во средниот дел на планината. Врвот е доста изложен, гол и каменлив, покриен со сиромашна растителност. Има впечатлив конусовиден облик гледан од соседниот врв [[Карталка]]. Од соседниот врв [[Вардина]] е одделен со длабокото [[планинско седло|седло]] Ноштвите. На југозапад Свети Илија се граничи со [[карст]]на [[пропаст]] длабока преку 1.300&nbsp;м; таа е една од најзабележителните глетки на планината. Во западното подножје на врвот на 2.111&nbsp;м.н.в. е сместена пропасната пештера [[Снежницата]] ({{јаз|el|Χιονότρυπα}}, ''Хионотрипа''), која е длабока преку 100&nbsp;м. Таму проаѓа скијачки спуст и жичница на скијачкиот центар „Боздаг“ („Фалакро“). == Галерија == <gallery class="center" widths="250" heights="200"> Податотека:Prorok Ilia Bozdag IMG 2484.jpg|Поглед на Св. Илија од Карталка Податотека:Bozdag IMG 2331.jpg|Карстната пропаст под врвот (во средина, во далечината) </gallery> == Поврзано == * [[Боздаг]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Врвови во Егејска Македонија]] [[Категорија:Боздаг]] q49ghnhy6805vzpvx8aut7rbkcinxtz 0 1299381 5586993 5114175 2026-07-04T10:06:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586993 wikitext text/x-wiki '''Светското првенство во алпско скијање''' е натпревар во алпско скијање организиран од [[Меѓународна скијачка федерација|Меѓународната скијачка федерација]] (ФИС). == Историја == Првото [[светско првенство]] во [[алпско скијање]] се одржало во 1931 година. Во текот на 1930-тите, првенството се одржувало секоја година во Европа, а по избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] било прекинато. Во 1941 година се одржало првенство, но учествувале скијачи само од државите на [[Сили на Оската|Оската]] или од држави кои не биле во војна со нив. ФИС во 1946 година не ги признала резултатите од тоа првенство поради ограничениот број учесници, и затоа не се сметаат за официјални.<ref name="note1941">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fis-ski.com/uk/insidefis/history/fishistory.html|title=FIS History|publisher=FIS-Ski|archive-url=https://archive.today/20120527092813/http://www.fis-ski.com/uk/insidefis/history/fishistory.html|archive-date=27 May 2012|accessdate=15 November 2011}}</ref> По војната, првенствата биле поврзани со Олимписките игри неколку децении. Од 1948 до 1982 година, првенството се одржувало во парни години, а [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Зимските олимписки игри]] воедно биле и Светски првенства до 1980 година, и посебно првенство се одржувало во парни неолимписки години. Првенството во 1950 година во [[Соединети Американски Држави|САД]] во [[Планина Аспен (ски област)|Аспен]] било прво светско првенство одржано вон [[Европа]]. [[Алпска комбинација|Алпската комбинација]] била отфрлена по 1948 и бил воведен [[велеслалом]]от во 1950 година. Комбинациите се вратиле на светските првенства во 1954 година како трка во која се пресметувале резултатите од три дисциплини: [[спуст]], велеслалом и [[слалом]]. За време на олимписките години од 1956 до 1980 година, ФИС доделувал медали за комбинација на Светското првенство, но победниците не добивале олимписки медали. Комбинацијата како одделна дисциплина се вратила во 1982 година со две возења во свој спуст и слалом, а [[Супервелеслалом]]от бил додаден на програмата во 1987 година. (И двете дисциплини биле додадени на Олимпијадата во [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри 1988 година|1988 година]].) Во 1983 и 1984 година немало Светски првенства, а од 1985 година, тие се закажуваат во непарни години, независно од [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. == Список на првенства == {| class="wikitable" !Год. !Место !Држава !Натпреварување !Официјално име на натпреварувањето <ref>[http://www.fis-ski.com/uk/majorevents/fisworldskichampionships/alpinewsc.html FIS-Ski - Alpine World Ski Championships] {{Семарх|url=http://web.archive.bibalex.org/web/20050214001915/http://www.fis-ski.com/uk/majorevents/fisworldskichampionships/alpinewsc.html|date=14. 02. 2005}}, Посетено на 24. 4. 2013.</ref> |- |1931. |[[Мирен (скијачки центар)|Мирен]] |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1931. &nbsp; |1. Светско првенство во алпско скијање |- |1932. |[[Кортина д'Ампецо]] |{{Знаме|Италија}} |Светско првенство во алпско скијање 1932. |2. Светско првенство во алпско скијање |- |1933. |[[Инсбрук]] |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 1933. |3. Светско првенство во алпско скијање |- |1934. |[[Санкт Мориц]] |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1934. |4. Светско првенство во алпско скијање |- |1935. |Мирен |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1935. |5. Светско првенство во алпско скијање |- |1936. |[[Инсбрук]] |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 1936. |6th Светско првенство во алпско скијање |- |1937. |[[Шамони]] |{{ФРА}} |Светско првенство во алпско скијање 1937. |7. Светско првенство во алпско скијање |- |1938. |[[Енгелберг]] |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1938. |8. Светско првенство во алпско скијање |- |1939. |[[Закопане]] |{{ПОЛ}} |Светско првенство во алпско скијање 1939. |9. Светско првенство во алпско скијање |- |''1941.'' |''[[Кортина д'Ампецо]] '' |{{Знаме|Италија}} |Светско првенство во алпско скијање 1941. |''неофицијално'' |- |1948. |[[Санкт Мориц]] |{{ШВА}} |Зимски олимписки игри 1948. |10. Светско првенство во алпско скијање |- |1950. |[[Аспен (Колорадо)|Аспен]], |{{Знаме|САД}} |Светско првенство во алпско скијање 1950 |11. Светско првенство во алпско скијање |- |1952. |[[Осло]] |{{НОР}} |Зимски олимписки игри 1952. |12. Светско првенство во алпско скијање |- |1954. |Оре |{{ШВЕ}} |Светско првенство во алпско скијање 1954 |13. Светско првенство во алпско скијање |- |1956. |[[Кортина д'Ампецо]] |{{Знаме|Италија}} |Зимски олимписки игри 1956. |14. Светско првенство во алпско скијање |- |1958. |[[Бад Гаштајн]] |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 1958 |15. Светско првенство во алпско скијање |- |1960. |Скво Вели |{{Знаме|САД}} |Зимски олимписки игри 1960. |16. Светско првенство во алпско скијање |- |1962. |[[Шамони]] |{{ФРА}} |Светско првенство во алпско скијање 1962 |17. Светско првенство во алпско скијање |- |1964. |[[Инсбрук]] |{{АВТ}} |Зимски олимписки игри 1964. |18. Светско првенство во алпско скијање |- |1966. |Портиљо |{{ЧИЛ}} |Светско првенство во алпско скијање 1966. |19. Светско првенство во алпско скијање |- |1968. |[[Гренобл]] |{{ФРА}} |Зимски олимписки игри 1968. |20. Светско првенство во алпско скијање |- |1970. |[[Вал Гардена]] |{{Знаме|Италија}} |Светско првенство во алпско скијање 1970. |21. Светско првенство во алпско скијање |- |1972. |Сапоро |{{ЈАП}} |Зимски олимписки игри 1972. |22. Светско првенство во алпско скијање |- |1974. |[[Санкт Мориц]] |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1974. |23. Светско првенство во алпско скијање |- |1976. |[[Инсбрук]] |{{АВТ}} |Зимски олимписки игри 1976. |24. Светско првенство во алпско скијање |- |1978. |[[Гармиш-Партенкирхен]] |{{Знамеикона|Германија}} [[Западна Германија|Зап]]. [[Западна Германија|Германија]] |Светско првенство во алпско скијање 1978. |25. Светско првенство во алпско скијање |- |1980. |Лејк Плесид |{{Знаме|САД}} |Зимски олимписки игри 1980. |26. Светско првенство во алпско скијање |- |1982. |Шладминг |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 1982. |27. Светско првенство во алпско скијање |- |1985. |[[Бормио]] |{{Знаме|Италија}}} |Светско првенство во алпско скијање 1985 |28. Светско првенство во алпско скијање |- |1987. |Кран Монтана |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 1987 |29. Светско првенство во алпско скијање |- |1989. |Вејл |{{Знаме|САД}} |Светско првенство во алпско скијање 1989. |30. Светско првенство во алпско скијање |- |1991. |Залбах-Хинтерглем |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 1991 |31. Светско првенство во алпско скијање |- |1993. |Мориока |{{ЈАП}} |Светско првенство во алпско скијање 1993. |32. Светско првенство во алпско скијање |- |1996. |[[Сиера Невада (Шпанија)|Сијера Невада]] |{{Знаме|Шпанија}} |Светско првенство во алпско скијање 1996. |33. Светско првенство во алпско скијање |- |1997. |[[Сестриере|Сестријере]] |{{Знаме|Италија}} |Светско првенство во алпско скијање 1997. |34. Светско првенство во алпско скијање |- |1999. |Вејл |{{Знаме|САД}} |Светско првенство во алпско скијање 1999. |35. Светско првенство во алпско скијање |- |2001. |Занкт Антон ам Арлберг |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 2001 |36. Светско првенство во алпско скијање |- |2003. |[[Санкт Мориц]] |{{ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 2003. |37. Светско првенство во алпско скијање |- |2005. |[[Бормио]] |{{Знаме|Италија}} |Светско првенство во алпско скијање 2005. |38. Светско првенство во алпско скијање |- |2007. |Оре |{{ШВЕ}} |Светско првенство во алпско скијање 2007. |39. Светско првенство во алпско скијање |- |2009. |[[Вал д’Изер|Вал д'Изер]] |{{ФРА}} |Светско првенство во алпско скијање 2009. |40. Светско првенство во алпско скијање |- |2011. |[[Гармиш-Партенкирхен]] |{{Знаме|Германија}} |Светско првенство во алпско скијање 2011. |41. Светско првенство во алпско скијање |- |2013. |Шладминг |{{АВТ}} |Светско првенство во алпско скијање 2013. |42. Светско првенство во алпско скијање |- |2015. |Вејл/Бивер Крик |{{Знаме|САД}} |Светско првенство во алпско скијање 2015. |43. Светско првенство во алпско скијање |- |2017. |Санкт Мориц |{{Знаме|ШВА}} |Светско првенство во алпско скијање 2017. |44. Светско првенство во алпско скијање |- |2019. |Оре |{{Знаме|Шведска}} |Светско првенство во алпско скијање 2019. |45. Светско првенство во алпско скијање |- |2021. |Кортина д'Ампецо |{{Знаме|ИТА}} |Светско првенство во алпско скијање 2021. |46. Светско првенство во алпско скијање |- |2023. |Куршевел - Мерибел |{{Знаме|Фра}} |Светско првенство во алпско скијање 2023. |47. Светско првенство во алпско скијање |- |2025. |Залбах |{{Знаме|Австрија}} |Светско првенство во алпско скијање 2025. |48. Светско првенство во алпско скијање |} == Список на земји домаќини == Вкупно дванаесет земји биле домаќини на Светското првенство во алпско скијање. Светско првенство на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] се одржало само еднаш, во август 1966 година во [[Портиљо, Чиле|Портило, Чиле]]. Списокот не го вклучува неофицијалното првенство од 1941 година. {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Земја ! colspan="3" | Домаќин на светското првенство ! rowspan="2" | Прв пат<br />(година) ! rowspan="2" |&nbsp;&nbsp;Последно&nbsp;&nbsp;<br />(година) ! rowspan="2" | Закажани |- ! Вкупно ! Независно ! Заедно со<br />Олимпијада |- |&nbsp;{{ШВА}} | align="center" | '''9''' | align="center" | 8 | align="center" | 1 | align="center" | 1931 | align="center" | 2017 | |- |{{АВТ}} | align="center" | '''9''' | align="center" | 7 | align="center" | 2 | align="center" | 1933 | align="center" | 2013 | align="center" style="background:#EFDFBB" | ''2025'' |- |{{ИТА}} | align="center" | '''7''' | align="center" | 6 | align="center" | 1 | align="center" | 1932 | align="center" | 2021 | rowspan="2" | |- |{{САД}} | align="center" | '''6''' | align="center" | 4 | align="center" | 2 | align="center" | 1950 | align="center" | 2015 |- |{{ФРА}} | align="center" | '''4''' | align="center" | 3 | align="center" | 1 | align="center" | 1937 | align="center" | 2009 | align="center" style="background:#EFDFBB" | ''2023'' |- |{{ШВЕ}} | align="center" | '''3''' | align="center" | 3 | align="center" | 0 | align="center" | 1954 | align="center" | 2019 | rowspan="7" | |- |{{ГЕР}} | align="center" | '''2''' | align="center" | 2 | align="center" | 0 | align="center" | 1978 | align="center" | 2011 |- |{{ЈАП}} | align="center" | '''2''' | align="center" | 1 | align="center" | 1 | align="center" | 1972 | align="center" | 1993 |- |{{ПОЛ}} | align="center" | '''1''' | align="center" | 1 | align="center" | 0 | colspan="2" align="center" | 1939 |- |{{ЧИЛ}} | align="center" | '''1''' | align="center" | 1 | align="center" | 0 | colspan="2" align="center" | 1966 |- | Шпанија | align="center" | '''1''' | align="center" | 1 | align="center" | 0 | colspan="2" align="center" | 1996 |- | Норвешка | align="center" | '''1''' | align="center" | 0 | align="center" | 1 | colspan="2" align="center" | 1952 |- style="background:lightgrey;" | colspan="7" | |- | '''Вкупно''' | align="center" | '''46''' | align="center" | 36 | align="center" | 10 | align="center" | 1931 | align="center" | 2021 | |} == Скијачи со најмногу поединечни медали == === Мажи === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Име !Земја !Вкупно !Злато !Сребро !Бронза |- | style="text-align:left;" |[[Кјетил Андре Амод]] | style="text-align:left;" |{{NOR}} |'''12''' |5 |4 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Марк Жирардели]] | style="text-align:left;" |{{LUX}} |'''11''' |4 |4 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Ласе Кјус]] | style="text-align:left;" |{{NOR}} |'''11''' |3 |8 |0 |- | style="text-align:left;" |[[Марсел Хиршер]] | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''9''' |5 |4 |0 |- | style="text-align:left;" |[[Аксел Лунд Свиндал]] | style="text-align:left;" |{{NOR}} |'''9''' |5 |2 |2 |- | style="text-align:left;" |[[Пирмин Цурбриген]] | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''9''' |4 |4 |1 |- | style="text-align:left;" |[[Тони Зејлер]] | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''8''' |7 |1 |0 |- | style="text-align:left;" |Емил Але ¹ | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''8''' |4 |4 |0 |- | style="text-align:left;" |Густав Тони | style="text-align:left;" |{{ИТА}} |'''7''' |5 |2 |0 |- | style="text-align:left;" |[[Ингемар Стенмарк]] | style="text-align:left;" |{{ШВЕ}} |'''7''' |5 |1 |1 |- | style="text-align:left;" |Тед Лигети | style="text-align:left;" |{{САД}} |'''7''' |5 |0 |2 |- | style="text-align:left;" |Рудолф Ромингер ¹ | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''7''' |4 |1 |2 |- | style="text-align:left;" |Давид Цог ¹ | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''7''' |3 |4 |0 |- | style="text-align:left;" |Бенјамин Раих | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''7''' |2 |4 |1 |- | style="text-align:left;" |[[Жан-Клод Кили]] | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''6''' |6 |0 |0 |- | style="text-align:left;" |Штајн Ериксен | style="text-align:left;" |{{NOR}} |'''6''' |4 |1 |1 |- | style="text-align:left;" |[[Херман Мајер]] | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''6''' |3 |2 |1 |- | style="text-align:left;" |Карл Шранц | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''6''' |3 |2 |1 |- | style="text-align:left;" |Гиј Перила | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''6''' |2 |3 |1 |- | style="text-align:left;" |Гинтер Мадер | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''6''' |0 |1 |5 |- | style="text-align:left;" |Боде Милер | style="text-align:left;" |{{САД}} |'''5''' |4 |1 |0 |- | style="text-align:left;" |Антон Зелос ¹ | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''5''' |4 |1 |0 |- | style="text-align:left;" |Жаме Куте | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''5''' |1 |2 |2 |- | style="text-align:left;" |Ото Фурер ¹ | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''5''' |1 |2 |2 |- | style="text-align:left;" |'''[[Алекси Пентиро]]''' | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''5''' |1 |1 |3 |} ¹ <small>Забелешка: Медали освоени во 1930-тите, кога првенството се одржувало секоја година.</small> === Жени === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Име !Земја !Вкупно !Злато !Сребро !Бронза |- | style="text-align:left;" |Кристл Кранц ^1,2 | style="text-align:left;" |{{Знамеикона|GER|Nazi}} [[Германија|Germany]] |'''15''' |12 |3 |0 |- | style="text-align:left;" |Мариел Гојчел | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''11''' |7 |4 |0 |- | style="text-align:left;" |[[Анја Персон]] | style="text-align:left;" |{{ШВЕ}} |'''11''' |7 |1 |3 |- | style="text-align:left;" |'''[[Микаела Шифрин]]''' | style="text-align:left;" |{{САД}} |'''11''' |6 |2 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Анемари Мозер-Прел]] | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''9''' |5 |2 |2 |- | style="text-align:left;" |[[Тина Мазе]] | style="text-align:left;" |{{СЛО}} |'''9''' |4 |5 |0 |- | style="text-align:left;" |Хани Венцел | style="text-align:left;" |{{LIE}} |'''9''' |4 |3 |2 |- | style="text-align:left;" |'''Лара Гут-Бехрами ''' | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''8''' |2 |3 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Линдзи Вон]] | style="text-align:left;" |{{САД}} |'''8''' |2 |3 |3 |- | style="text-align:left;" |Лиза Реш ¹ | style="text-align:left;" |{{Знамеикона|GER|Nazi}} [[Германија|Germany]] |'''8''' |1 |4 |3 |- | style="text-align:left;" |Ерика Хес | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''7''' |6 |0 |1 |- | style="text-align:left;" |Ренате Гечл | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''7''' |2 |3 |2 |- | style="text-align:left;" |Кете Грасегер ¹ | style="text-align:left;" |{{Знамеикона|GER|Nazi}} [[Германија|Germany]] |'''7''' |0 |1 |6 |- | style="text-align:left;" |[[Пернила Виберг]] | style="text-align:left;" |{{ШВЕ}} |'''6''' |4 |1 |1 |- | style="text-align:left;" |Инге Версин-Лантшнер ¹ | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''6''' |3 |3 |0 |- | style="text-align:left;" |[[Френи Шнајдер]] | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''6''' |3 |2 |1 |- | style="text-align:left;" |Ани Фамоз | style="text-align:left;" |{{ФРА}} |'''6''' |1 |2 |3 |- | style="text-align:left;" |Никол Хосп | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''6''' |1 |2 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Јаница Костелиќ]] | style="text-align:left;" |{{CRO}} |'''5''' |5 |0 |0 |- | style="text-align:left;" |Труде Јохум-Бајзер | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''5''' |3 |2 |0 |- | style="text-align:left;" |Ана Фенингер | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''5''' |3 |1 |1 |- | style="text-align:left;" |Ани Риег ¹ | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''5''' |2 |1 |2 |- | style="text-align:left;" |Мариа Хофл-Риш | style="text-align:left;" |{{ГЕР}} |'''5''' |2 |0 |3 |- | style="text-align:left;" |Фрида Денцер | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''5''' |1 |3 |1 |- | style="text-align:left;" |'''[[Петра Влахова]]''' | style="text-align:left;" |{{SVK}} |'''5''' |1 |3 |1 |- | style="text-align:left;" |Марлис Шилд | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''5''' |1 |2 |2 |- | style="text-align:left;" |[[Матеја Свет]] | style="text-align:left;" |{{YUG}} |'''5''' |1 |1 |3 |- | style="text-align:left;" |Нини фон Аркс-Цег ¹ | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} |'''5''' |0 |4 |1 |- | style="text-align:left;" |Џулија Манкузо | style="text-align:left;" |{{САД}} |'''5''' |0 |2 |3 |- | style="text-align:left;" |[[Анита Вахтер]] | style="text-align:left;" |{{АВТ}} |'''5''' |0 |2 |3 |} == Скијачи со најмногу победи == Топ 10 скијачи повеќекратни освојувачи на златни медали на Светското првенство во алпско скијање (вклучително и во тимски настани). Активните скијачи се означени со задебелени букви и највисокиот број на медали меѓу сите скијачи (вклучувајќи ги и оние кои не се вклучени во овие табели) по тип. === Мажи === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" width="80%" ! class="hintergrundfarbe5" style="width:1em" |Ранг ! class="hintergrundfarbe5" | Скијач ! class="hintergrundfarbe5" | Земја ! class="hintergrundfarbe5" | Од ! class="hintergrundfarbe5" | До ! style="background: gold; width:8%" | Злато ! style="background: silver; width:8%" | Сребро ! style="background: #CC9966; width:8%" | Бронза ! class="hintergrundfarbe5" style="width:8%" | Вкупно |- | 1 | align="left" | [[Марсел Хиршер]] | align="left" |{{АВТ}} | 2013 година | 2019 година | bgcolor="#F7F6A8" | '''{{0|**}} 7 **''' | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | {{0|**}} 11 ** |- align="center" | 2 | align="left" | [[Тони Сејлер]] | align="left" |{{АВТ}} | 1956 година | 1958 година | bgcolor="#F7F6A8" | '''7''' | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- align="center" | 3 | align="left" | [[Жан-Клод Кили]] | align="left" |{{ФРА}} | 1966 година | 1968 година | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#DCE5E5" | – | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- align="center" | 4 | align="left" | [[Кјетил Андре Аамод|Кјетил Андре Амод]] | align="left" | Норвешка | 1991 година | 2003 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | '''12''' |- align="center" | 5 | align="left" | [[Аксел Лунд Свиндал]] | align="left" | Норвешка | 2005 година | 2019 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- align="center" | 6 | align="left" | [[Густав Тони]] | align="left" |{{ИТА}} | 1972 година | 1976 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- align="center" | 7 | align="left" | [[Ингемар Стенмарк]] | align="left" |{{ШВЕ}} | 1976 година | 1982 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- align="center" | 8 | align="left" | [[Тед Лигети]] | align="left" |{{САД}} | 2009 година | 2015 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | – | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- align="center" | 9 | align="left" | [[Марк Жирардели]] | align="left" | Луксембург | 1985 година | 1996 година | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- align="center" | 10 | align="left" | [[Пирмин Цурбриген]] | align="left" |{{ШВА}} | 1985 година | 1989 година | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |} === Жени === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" width="80%" ! class="hintergrundfarbe5" style="width:1em" |Ранг ! class="hintergrundfarbe5" | Скијач ! class="hintergrundfarbe5" | Земја ! class="hintergrundfarbe5" | Од ! class="hintergrundfarbe5" | До ! style="background: gold; width:8%" | Злато ! style="background: silver; width:8%" | Сребрена ! style="background: #CC9966; width:8%" | Бронза ! class="hintergrundfarbe5" style="width:8%" | Вкупно |- | 1 | align="left" | Кристл Кранц | align="left" |{{Знамеикона|GER|Nazi}} [[Германија]] | 1934 година | 1939 година | bgcolor="#F7F6A8" | '''12''' | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | '''15''' |- align="center" | 2 | align="left" | Мариел Гоишел | align="left" |{{ФРА}} | 1962 година | 1968 година | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- align="center" | 3 | align="left" | [[Анја Персон|Ања Парсон]] | align="left" |{{ШВЕ}} | 2001 година | 2011 година | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#DCE5E5" | {{0|*}} 2 * | bgcolor="#FFDAB9" | {{0|*}} 4 * | bgcolor="#E7FAEC" | {{0|**}} 13 ** |- align="center" | 4 | align="left" | '''[[Микаела Шифрин]]''' | align="left" |{{САД}} | 2013 година | 2021 година | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- align="center" | 5 | align="left" | Ерика Хес | align="left" |{{ШВА}} | 1980 година | 1987 година | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#DCE5E5" | – | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- align="center" | 6 | align="left" | Анемари Мозер-Прол | align="left" |{{АВТ}} | 1970 година | 1980 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- align="center" | 7 | align="left" | [[Јаница Костелиќ]] | align="left" | Хрватска | 2003 година | 2005 година | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | – | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- align="center" | 8 | align="left" | [[Тина Мазе]] | align="left" |{{СЛО}} | 2009 година | 2015 година | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | '''5''' | bgcolor="#FFDAB9" | – | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- align="center" | 9 | align="left" | Хани Венцел | align="left" | Лихтенштајн | 1974 година | 1980 година | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- align="center" | 10 | align="left" | [[Пернила Виберг]] | align="left" |{{ШВЕ}} | 1991 година | 1999 година | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |} == Медали по земја == ''Табелата ги вклучува медалите освоени на девет Зимски олимписки игри од 1948 до 1980 година, иако тоа воедно биле и Светски првенства.'' {| | style="width:45%; vertical-align:top;" | === Мажи === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Ранг !Земја !Злато !Сребро !Бронза !Вкупно |- |1 | style="text-align:left;" |{{АВТ}} | style="background:#F7F6A8;" |'''56''' | style="background:#DCE5E5;" |'''55''' | style="background:#FFDAB9;" |'''50''' |'''161''' |- |2 | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} | style="background:#F7F6A8;" |33 | style="background:#DCE5E5;" |36 | style="background:#FFDAB9;" |41 |110 |- |3 | style="text-align:left;" |{{ФРА}} | style="background:#F7F6A8;" |25 | style="background:#DCE5E5;" |28 | style="background:#FFDAB9;" |18 |71 |- |4 | style="text-align:left;" |{{NOR}} | style="background:#F7F6A8;" |23 | style="background:#DCE5E5;" |18 | style="background:#FFDAB9;" |11 |52 |- |5 | style="text-align:left;" |{{ИТА}} | style="background:#F7F6A8;" |15 | style="background:#DCE5E5;" |14 | style="background:#FFDAB9;" |14 |43 |- |6 | style="text-align:left;" |{{САД}} | style="background:#F7F6A8;" |13 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |11 |29 |- |7 | style="text-align:left;" |{{ГЕР}} | style="background:#F7F6A8;" |8 | style="background:#DCE5E5;" |14 | style="background:#FFDAB9;" |17 |39 |- |8 | style="text-align:left;" |{{ШВЕ}} | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |8 |17 |- |9 | style="text-align:left;" |{{LUX}} | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |11 |- |10 | style="text-align:left;" |{{CAN}} | style="background:#F7F6A8;" |3 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |4 |10 |- |11 | style="text-align:left;" |{{LIE}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |4 |10 |- |12 | style="text-align:left;" |{{CRO}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |2 |5 |- |13 | style="text-align:left;" |{{ESP}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |2 |- |14 | style="text-align:left;" |{{FIN}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |1 |- |15 | style="text-align:left;" |''{{YUG}}'' | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |3 |- | rowspan="3" |16 | style="text-align:left;" |{{ЈАП}} | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |1 |2 |- | style="text-align:left;" |{{ПОЛ}} | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |1 |2 |- | style="text-align:left;" |{{СЛО}} | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |1 |2 |- |19 | style="text-align:left;" |{{AUS}} | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |1 |- ! colspan="2" |TOTAL ! style="background:#F7F6A8;" |'''190''' | style="background:#DCE5E5;" |'''191''' | style="background:#FFDAB9;" |'''190''' |'''571''' |} | style="width:45%; vertical-align:top;" | === Жени === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Ранг !Земја !Злато !Сребро !Бронза !Вкупно |- |1 | style="text-align:left;" |{{АВТ}} | style="background:#F7F6A8;" |'''42''' | style="background:#DCE5E5;" |'''46''' | style="background:#FFDAB9;" |'''47''' |'''135''' |- |2 | style="text-align:left;" |&nbsp;{{ШВА}} | style="background:#F7F6A8;" |35 | style="background:#DCE5E5;" |34 | style="background:#FFDAB9;" |23 |92 |- |3 | style="text-align:left;" |{{ГЕР}} | style="background:#F7F6A8;" |25 | style="background:#DCE5E5;" |24 | style="background:#FFDAB9;" |27 |76 |- |4 | style="text-align:left;" |{{ФРА}} | style="background:#F7F6A8;" |20 | style="background:#DCE5E5;" |24 | style="background:#FFDAB9;" |18 |62 |- |5 | style="text-align:left;" |{{САД}} | style="background:#F7F6A8;" |16 | style="background:#DCE5E5;" |21 | style="background:#FFDAB9;" |25 |62 |- |6 | style="text-align:left;" |{{ШВЕ}} | style="background:#F7F6A8;" |11 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |10 |26 |- |7 | style="text-align:left;" |{{CAN}} | style="background:#F7F6A8;" |11 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |18 |- |8 | style="text-align:left;" |{{ИТА}} | style="background:#F7F6A8;" |7 | style="background:#DCE5E5;" |11 | style="background:#FFDAB9;" |11 |29 |- |9 | style="text-align:left;" |{{СЛО}} | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |1 |12 |- |10 | style="text-align:left;" |{{CRO}} | style="background:#F7F6A8;" |5 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |5 |- | rowspan="2" |11 | style="text-align:left;" |{{GBR2}} | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |11 |- | style="text-align:left;" |{{LIE}} | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |11 |- |13 | style="text-align:left;" |{{SVK}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |1 |5 |- |14 | style="text-align:left;" |{{NOR}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |6 |9 |- |15 | style="text-align:left;" |''{{YUG}}'' | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |3 |6 |- |16 | style="text-align:left;" |{{ЧЕШ}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |4 |- |17 | style="text-align:left;" |{{AUS}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |1 |- |18 | style="text-align:left;" |{{FIN}} | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |2 |4 |- |19 | style="text-align:left;" |''{{URS}}'' | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |2 |2 |- ! colspan="2" |TOTAL ! style="background:#F7F6A8;" |'''191''' | style="background:#DCE5E5;" |'''192''' | style="background:#FFDAB9;" |'''187''' |'''570''' |} |} == Поврзано == * [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри]] * [[Светски куп во алпско скијање]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://web.archive.bibalex.org/web/20050214001915/http://www.fis-ski.com/uk/majorevents/fisworldskichampionships/alpinewsc.html FIS-ski.com] – официјални резултати за Светското првенство во алпско скијање * [http://www.ski-db.com/db/stats/WMm_.asp Ski-DB.com] – Светско првенство за мажи * [http://www.ski-db.com/db/stats/WMf_.asp Ski-DB.com] – Светско првенство за жени [[Категорија:Натпреварувања организирани од Меѓународната скијачка федерација]] [[Категорија:Светски првенства во скијање]] [[Категорија:Натпреварувања во алпско скијање]] [[Категорија:Светски првенства во алпско скијање]] 9nb6a2f9redwai8agoj5q5dcqdtim9p 0 1299989 5587003 5586543 2026-07-04T11:01:47Z Bjankuloski06 332 5587003 wikitext text/x-wiki КОва е '''список на лековити, ароматични билки и зачини во [[Македонија]]'''. Списокот е поделен на латинско и македонско име доколку го има.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://agencija.gov.mk/download/ipard-programi/3115244168Spisoknalekovitiaromaticnibilkiizacini.pdf |title=Целосен список |accessdate=2022-05-05 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523053450/https://agencija.gov.mk/download/ipard-programi/3115244168Spisoknalekovitiaromaticnibilkiizacini.pdf |url-status=dead }}</ref> == Лековити, ароматични билки и зачини во Македонија == {|class=wikitable !латинско име||македонско име |- ||Achillea millefolium || [[Ајдучка трева]] |- ||Aconitum divergens || [[Волчји чемер]] |- ||Acorus calamus || [[Лирот]] |- ||Adonis vernalis || [[Пролетен гороцвет]] |- ||Aesculus hippocastanum || [[Див костен]] |- ||Agrimonia eupatoria || [[Петровец (растение)]] или камшик |- ||Agropyrum repens || [[Пиревина]] |- ||Alchemilla vulgaris Rosnik || [[Арсланска шепа]] |- ||Allium cepa || [[Кромид]] |- ||Allium sativum || [[Лук]] |- ||Allium ursinum || [[Мечкин лук]] |- ||Althaea officinalis || [[Бел слез]] |- ||Althaea rosea || [[Црвен слез]] |- ||Anacmptis spp. || [[Салеп]] |- ||Anethum graveolens || [[Копар]] |- ||Angelica archangelica || [[Благ боз]] или ангелика |- ||Angelica pancicii || [[Благ боз]], ангелика |- ||Apium graveolens || [[Целер]] |- ||Aquilegia vulgaris || [[Кандилка (растение)]] |- ||Arbutus andrachne || [[Гол човек]] |- ||Arctium lappa || [[Чичок]] |- ||Arctostaphylos uva-ursi || [[Мечкино грозје]] |- ||Aristolochia clematitis || [[Волчјо јаболко]] |- ||Artemisia absintium || [[Питом пелин]] |- ||Artemisia vulgaris || [[Див пелин]] |- ||Arum maculatum || [[Змиско грозје]] |- ||Asparagus acutifolius || [[Аспарагус]] |- ||Asperula odorata || [[Јановденче]] |- ||Atropa belladona || [[Помамница]] |- ||Avena sativa || [[Овес]] |- ||Bellis perennis || [[Париче]] |- ||Berberis vulgaris || [[Кисел трн]] |- ||Betula pendula || [[Бела бреза]] или Обична бреза |- ||Borago officinalis || [[Волски јазик]] или Лисичинка |- ||Brassica alba || [[Бел синап]] |- ||Brassica nigra || [[Црн синап]] |- ||Bryonia alba || [[Дива тиква]] |- ||Calamintha grandiflora || [[Шумски чај]] |- ||Calendula officinalis || [[Невен]] |- ||Capsela bursa-pastoris || [[Овчарска торбичка]] |- ||Carlina acaulis || [[Вилино сито]] |- ||Castanea sativa || [[Питом костен]] или Благ костен |- ||Celtis australis || [[Celtis australis]] |- ||Centaurium umbelatum || [[Црвен кантарион]] |- ||Cetraria islandica || [[Исландски лишај]] |- ||Chamomilla recutita || [[Камилица]] |- ||Chelidonium majus || [[Змиско млеко]] или руса |- ||Chenopodium bonus-henricus || [[Чуен]] |- ||Chenopodium botrys || [[Chenopodium botrys]] |- ||Cichorium intyibus || [[Цукорија]] |- ||Clematis vitalba || [[Повит]] |- ||Cnicus benedictus || [[Питом трн]] |- ||Armoracia rusticana || [[Рен]] |- ||Colchicum autumnale || [[Есенски мразовец]] |- ||Conium maculatum || [[Кукута]] |- ||Convallaria majalis || [[Момина солза]] |- ||Coriandrum sativum || [[Коријандер]] |- ||Cornus sanguinea || [[Црн дрен]] |- ||Corylus avellana || [[Обична леска]] |- ||Cotoneaster melanocarpa || [[Црна мушмула]] |- ||Crategus monogyna || [[Бел глог]] или Обичен глог |- ||Crategus oxyacantha || [[Европски глог]] |- ||Dactylorhiza spp. || [[Салеп]] |- ||Datura stramonium || [[Татула]] |- ||Daucus carota || [[Морков]] |- ||Digitalis spp. || [[Бутин (растение)]] или Напрсток |- ||Ecballium elaterium || [[Луда краставица]] |- ||Echium vulgare || [[Волчја опашка]] |- ||Ephedra spp. || [[Ефедра]] |- ||Equisetum arvense || [[Коњско опавче]] или прецлика |- ||Erodium cicutarium || [[Обичен здрал]] |- ||Eryngium campestre || [[Ветрогон]] |- ||Euphrasia officinalis || [[Видова трева]] |- ||Ficus carica || [[Смоква]] |- ||Foeniculum vulgare || [[Македонски анасон]] |- ||Fragaria vesca || [[Јагода]] |- ||Frangula spp. || [[Кришина]] |- ||Fraxinus ornus || [[Црн јасен]] |- ||Fumaria officinalis || [[Димарка]] |- ||Galega officinalis || [[Здралка]] |- ||Galeopsis dubia || [[Обична смрдлива коприва]] |- ||Galium verum || [[Иванско цвеќе]] |- ||Gentiana lutea || [[Линцура]], или жолта линцура |- ||Gentiana punctata || [[Точкеста линцура]] |- ||Geranium spp. || [[Здравец]] |- ||Geum urbanum || [[Зајачко стапало]] |- ||Gymnadenia spp. || [[Салеп]] |- ||Glaucium flavum || [[Жолт афион]] |- ||Gleditchia triacanthos || [[Гледич]] |- ||Glycyrrhiza glabra || [[Сладок корен]] |- ||Gnaphalium uliginosum || [[Бел смил]] |- ||Gypsophila paniculata || [[Бело сапунче]] |- ||Hamamelis virginiana || [[Хамамелис]] |- ||Hedera helix || [[Бршлен]] |- ||Helleborus sp. || [[Кукурек]] |- ||Helichrysum plicatum || [[Смил]] |- ||Herniaria glabra || [[Гола ситница]] или зелена килавица |- ||Herniaria hirsuta || [[Влакнеста ситница]] или Бела килавица |- ||Humulus lupulus || [[Хмељ]] |- ||Hyoscyamus niger || [[Буника]] |- ||Hypericum perforatum || [[Кантарион]] |- ||Hyssopus officinalis || [[Изоп]] |- ||Inula helenium Oman || [[Волско око]] |- ||Iris germanica || [[Перуника]] |- ||Iris palida || [[Перуника]] |- ||Juglans regia || [[Орев]] |- ||Juniperus communis || [[Смрека]] |- ||Juniperus oxycedrus || [[Смрека]] |- ||Lamium album || [[Бела коприва]] |- ||Lavandula sp. || [[Лаванда]] |- ||Leonorus cardiaca || [[Обична срценица]] или ѓаволско усте |- ||Levisticum officinale Mil duh || [[Селен (растение)]] |- ||Lilium sp. || [[Крин]] |- ||Linaria vulgaris || [[Див лен]] |- ||Lonicera xylosteum || [[Анамска рака]] |- ||Loranthus europaeus || [[Жолта имела]] |- ||Malva sylvestris || [[Црн слез]] |- ||Marrubium vulgare || [[Пчелинок]] или горчица |- ||Melilotus officinalis || [[Коњска детелина]] |- ||Melissa officinalis || [[Маточина]] или матерка, пчелник |- ||Mentha spp. || [[Нане]] |- ||Menyanthes trifoliata || [[Горчлива детелина]] |- ||Morus alba || [[Бела црница]] |- ||Morus nigra || [[Црница]] |- ||Ocimum basilicum || [[Босилек]] |- ||Olea europaea || [[Маслинка]] |- ||Ononis spinosa || [[Зајачки трн]] или грмотрн |- ||Onopordon acanthium || [[Магарешки трн]] |- ||Ophrys spp. || [[Салеп]] |- ||Orchis spp. || [[Салеп]] |- ||Origanum vulgare || [[Див мајорам]] |- ||Oxalis acetosela || [[Кисела детелина]] (зајачка красатка) |- ||Papaver rhoeas || [[Булка]] |- ||Papaver somniferum || [[Афион]] |- ||Paris quadrifolia || [[Paris quadrifolia]] |- ||Pastinaca sativa || [[Пашканат]] |- ||Peonia mascula || [[Божур]] |- ||Periploca greca || [[Грчка грпка]] |- ||Petasites hybridus || [[Лопушник]] |- ||Petroselinum sativum || [[Магдонос]] |- ||Physalis alkekengi || [[Зрнешник]] или плускавец |- ||Phytolacca americana || [[Крмус]] |- ||Pimpinella anisum || [[Анасон]] |- ||Pinus sylvestris || [[Бел бор]] |- ||Pinus spp. || [[Борови]] |- ||Plantago lanceolata || [[Машки тегавец]] |- ||Plantago major || [[Женски тегавец]] |- ||Polypodium vulgare || [[Слатка папрат]] |- ||Polygonum aviculare || [[Троскот]] |- ||Polygonum hydropiper || [[Воден пипер]] |- ||Populus nigra || [[Црна топола]] |- ||Potentila anserina || [[Гускин петопрст]] |- ||Potentila erecta || [[Исправен петопрст]] |- ||Primula veris Yaglika || [[Пролетна јаглика]] |- ||Prunus amygdalus || [[Бадем]] |- ||Prunus laurocerasus || [[Зелениче]] |- ||Prunus spinosa || [[Трника]] |- ||Pulmonaria officinalis || [[Великденче]] |- ||Punica granatum || [[Калинка]] |- ||Evernia prunastri || [[Дабов лишај]] |- ||Quercus spp || [[Дабови]] |- ||Raphanus sativus || [[Репка]] |- ||Rhamnus catarica Pasdren || [[Горчлив дрен]] |- ||Cotinus coggygria || [[Руј]] |- ||Ribes spp. || [[Рибизла]] |- ||Ricinus communis || [[Рицинус]] |- ||Robinia pseudoacacia || [[Багрем]] |- ||Rosa cannina || [[Шипка]] |- ||Rosmarinus officinalis || [[Розмарин]] |- ||Rubia peregrina || [[Див броќ]] |- ||Rubus caesius || [[Сина капинка]] |- ||Rubus fruticosus agg. || [[Капина]] |- ||Rubus ideaus || [[Малина]] |- ||Rumex acetosa || [[Киселец]] |- ||Ruscus aculeatus Bodlika || [[Дива шимширка]] |- ||Ruta graveolens || [[Седефче]] |- ||Salix alba || [[Бела врба]] |- ||Salvia officinalis || [[Обична жалфија]] |- ||Salvia sclarea || [[Salvia sclarea]] |- ||Sambucus nigra || [[Бозел]] |- ||Sanguisorba officinalis || [[Големо крвавче]] |- ||Saponaria officinalis || [[Обична сапуника]] |- ||Satureja hortensis Chubrica || [[Чебрика]] |- ||Satureja montana || [[Планинска чубрица]] или Чебрика |- ||Sempervivum spp. || [[Пазикуќа]] |- ||Sideritis raeserii || [[Чистец]] |- ||Sideritis scardica || [[Шарпланински чај]] |- ||Silybum marianum || [[Млечен трн]] |- ||Symphytum officinalis || [[Гавез]] |- ||Solanum dulcamara || [[Песји трн]] |- ||Solanum nigrum || [[Зрнец]] |- ||Solidago virga aurea || [[Златица]] |- ||Sorbus aucuparia Ofika || [[Јаребика]] |- ||Syringa vulgaris || [[Јоргован]] |- ||Tamus communis || [[Блужд]] |- ||Taraxacum officinale || [[Глуварче]] или Млечна козица |- ||Taxus baccata || [[Тиса]] |- ||Teucrium montanum || [[Планински дупчец]] или Подубец |- ||Teucrium polium || [[Бел дупчец]] или Подубец |- ||Teucrium scordium || [[Teucrium scordium]] |- ||Thymus spp. || [[Мајчина душичка]] |- ||Tilia cordata || [[Липа]] |- ||Tilia platyphylos || [[Липа]] |- ||Tribulis terestris || [[Tribulis terestris]] |- ||Trigonela foenum graecum || [[Грчко семе]] |- ||Tropaeolum majus Latinka || [[Лази бубе]] |- ||Tussilago farfara || [[Подбел]] |- ||Urtica dioica || [[Коприва]] |- ||Vaccinium myrtillus || [[Боровинка]] |- ||Vaccinium uliginosum || [[Боровинка]] |- ||Vaccinium vitis-idaea || [[Црвена боровинка]] или Брусница |- ||Valeriana officinalis || [[Маче трева]] |- ||Veratrum album || [[Чемерика]] |- ||Verbascum tapsiforme || [[Мопен]] |- ||Verbena officinalis || [[Врбинка (род)]] |- ||Veronica officinalis || [[Модричица]] или Невестинска солза |- ||Viburnum tinus || [[Viburnum tinus]] |- ||Vinca minor || [[Зелениче (растение)]] |- ||Viola odorata || [[Миризлива темјанушка]] |- ||Viola tricolor || [[Шарена темјанушка]] |- ||Viscum album || [[Бела имела]] |- ||Zizyphus jujuba || [[Zizyphus jujuba]] |} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано== * [[Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Лековити растенија|*]] tc55vf1bbbjnp1jmwbmu0awwl02at61 2 1300885 5586681 5560617 2026-07-03T13:47:55Z ListeriaBot 65467 Wikidata list updated [V2] 5586681 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q384 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://mk.wikipedia.org/>.} OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000|sort=label|columns=number:#,label:Article,description,p569,p570,p18,item,?linkcount:site links|thumb=100|links=red}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! датум на раѓање ! датум на смрт ! слика ! item ! site links |- | style='text-align:right'| 1 | [[Erna Y]] | | data-sort-value="1926" | 1926-11-24 | | [[Податотека:Erna Antunes Lohrer.jpg|center|100px]] | [[:d:Q10273995|Q10273995]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Kaća Samardžić-Šerban-Finci]] | | data-sort-value="1919" | 1919-10-18 | | | [[:d:Q63677641|Q63677641]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3 | [[La Toya Lopez]] | | data-sort-value="1981" | 1981-05-24 | | | [[:d:Q12794540|Q12794540]] | 2 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Muazzez Arçay]] | | data-sort-value="1907" | 1907-02-06 | data-sort-value="1982" | 1982-08-24 | | [[:d:Q47501616|Q47501616]] | 1 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Naciye Suman]] | османско-турска фотографка | data-sort-value="1881" | 1881-04-23 | data-sort-value="1973" | 1973-07-23 | | [[:d:Q17471925|Q17471925]] | 14 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Valentina Saraçini]] | | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q139101604|Q139101604]] | 0 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Vigjilenca Abazi]] | | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q111570362|Q111570362]] | 2 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Аида Ислам]] | | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133626433|Q133626433]] | 0 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Александра Јуруковска]] | | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[:d:Q112541750|Q112541750]] | 0 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Ана Ацеска]] | | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[:d:Q130799080|Q130799080]] | 0 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Анастасија Пејковска]] | | data-sort-value="1995" | 1995 | | | [[:d:Q136866799|Q136866799]] | 0 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Ангела Прилепчанска]] | | data-sort-value="2004" | 2004-02-11 | | | [[:d:Q56395866|Q56395866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Андријана Цветковиќ]] | македонска режисерка, амбасадор | data-sort-value="1981" | 1981-04-05 | | [[Податотека:Ambassador Cvetkovik.jpg|center|100px]] | [[:d:Q55085022|Q55085022]] | 2 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Бериша Зия]] | | data-sort-value="1932" | 1932-09-13 | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[:d:Q12273165|Q12273165]] | 1 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Беса Адеми]] | македонска судијка | data-sort-value="1964" | 1964-01-23 | | | [[:d:Q98687800|Q98687800]] | 2 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Билге Емин]] | турска писателка | data-sort-value="1976" | 1976-08-15 | | [[Податотека:Bilgeemin.jpg|center|100px]] | [[:d:Q97388051|Q97388051]] | 3 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Билјана Ангеловска]] | македонски поет | data-sort-value="1962" | 1962 | data-sort-value="2007" | 2007 | | [[:d:Q113669532|Q113669532]] | 0 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Билјана Графвалнер-Брезовска]] | | data-sort-value="1971" | 1971-02-02 | | | [[:d:Q23059376|Q23059376]] | 1 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Билјана Унковска]] | | data-sort-value="1952" | 1952-05-04 | | | [[:d:Q65920505|Q65920505]] | 0 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Билјана Филиповска]] | | data-sort-value="1949" | 1949 | | | [[:d:Q106729577|Q106729577]] | 1 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Борја Јерман Блажиќ]] | словенска информатичарка | data-sort-value="1947" | 1947 | | [[Податотека:Borka Jerman Blažič.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4945579|Q4945579]] | 3 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Бојана Барлтроп]] | | data-sort-value="1949" | 1949 | | | [[:d:Q47035469|Q47035469]] | 1 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Валентина Миронска-Христовска]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | | [[:d:Q112482310|Q112482310]] | 0 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Вана Урошевиќ]] | | data-sort-value="1961" | 1961 | | | [[:d:Q139031128|Q139031128]] | 0 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Велика Стојкова]] | | data-sort-value="1973" | 1973 | | | [[:d:Q138999205|Q138999205]] | 0 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Вера Венедикова]] | | data-sort-value="1916" | 1916-07-27 | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[:d:Q66386579|Q66386579]] | 1 |- | style='text-align:right'| 27 | [[Вера Недкова]] | бугарска сликарка | data-sort-value="1906" | 1906-11-16 | data-sort-value="1996" | 1996-07-07 | | [[:d:Q12275097|Q12275097]] | 6 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Вера Јаниќијевиќ]] | | data-sort-value="1931" | 1931-07-17 | data-sort-value="2014" | 2014-01-07 | [[Податотека:VeraJanicijevic.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20437242|Q20437242]] | 2 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Верица Ковачевска]] | | data-sort-value="1982" | 1982-12-07 | | | [[:d:Q115556480|Q115556480]] | 0 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Весна Мирчева]] | | data-sort-value="1975" | 1975-11-03 | | | [[:d:Q133743649|Q133743649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Весна Целакоска-Јорданова]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q112509249|Q112509249]] | 0 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Вида Јоциќ]] | српска вајарка | data-sort-value="1921" | 1921-06-24 | data-sort-value="2002" | 2002-01-10 | [[Податотека:Stevan Kragujevic, Vida Jocic, 1958.JPG|center|100px]] | [[:d:Q12749732|Q12749732]] | 5 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Виолета Мартиновска]] | | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q112388331|Q112388331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Владанка Авировиќ]] | | data-sort-value="1954" | 1954-01-22 | | | [[:d:Q47513822|Q47513822]] | 2 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Вјолца Мехмети-Нуредини]] | | data-sort-value="1978" | 1978-02-06 | | | [[:d:Q107044046|Q107044046]] | 3 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Гена Велева]] | | data-sort-value="1902" | 1902 | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Податотека:Gena Veleva.jpg|center|100px]] | [[:d:Q12276183|Q12276183]] | 1 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Данијела Митиќ-Копања]] | | data-sort-value="1972" | 1972-11-07 | | | [[:d:Q137940549|Q137940549]] | 0 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Димитрина Михајлова]] | | data-sort-value="1942" | 1942-10-06 | | | [[:d:Q108816572|Q108816572]] | 1 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Дијана Тоска]] | | data-sort-value="1961" | 1961 | | [[Податотека:Dijana (10).jpg|center|100px]] | [[:d:Q25570380|Q25570380]] | 2 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Доника Гервала Шварц]] | косовска политичарка | data-sort-value="1971" | 1971-10-16 | | [[Податотека:Kosovo Donika Gervalla Schwarz in Wien am 21. Februar 2024 - Donika Gërvalla-Schwarz in 2024 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106119866|Q106119866]] | 13 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Екатерина Симидчиева]] | | data-sort-value="1872" | 1872 | data-sort-value="1899" | 1899-08-24 | [[Податотека:S Gulabchev Makite Ekaterina Simidchieva-03.jpg|center|100px]] | [[:d:Q12279586|Q12279586]] | 2 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Елена Гюркович]] | | data-sort-value="1924" | 1924 | data-sort-value="2004" | 2004-08-05 | | [[:d:Q12279680|Q12279680]] | 1 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Елена Михајлова]] | | data-sort-value="1892" | 1892 | No/unknown value | | [[:d:Q107426847|Q107426847]] | 1 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Елеонора Петрова Митевска]] | | data-sort-value="1952" | 1952-08-12 | | | [[:d:Q65498050|Q65498050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 45 | [[Елизабета Дуковска]] | | data-sort-value="1961" | 1961 | | | [[:d:Q118400324|Q118400324]] | 1 |- | style='text-align:right'| 46 | [[Елизабета Ѓоревска]] | српска глумица | data-sort-value="1961" | 1961-01-11 | | [[Податотека:Еlizabeta Đorevska (2005).jpg|center|100px]] | [[:d:Q16082740|Q16082740]] | 5 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Елизабета Јонуз]] | германска писателка | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[:d:Q23059657|Q23059657]] | 2 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Емилија Илиевска]] | | data-sort-value="1962" | 1962-10-28 | | | [[:d:Q98710475|Q98710475]] | 1 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Ермира Мехмети]] | политичарка | data-sort-value="1979" | 1979-10-06 | | [[Податотека:Ermira Mehmeti (born 1979) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]] | [[:d:Q13038677|Q13038677]] | 3 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Жанина Мирчевска]] | македонска писателка | data-sort-value="1967" | 1967-10-20 | | | [[:d:Q18643152|Q18643152]] | 2 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Зана Рамадани]] | германска политичарка и активистка | data-sort-value="1984" | 1984-01-10 | | | [[:d:Q16191094|Q16191094]] | 12 |- | style='text-align:right'| 52 | [[Зорица Арсиќ Мандариќ]] | | data-sort-value="1949" | 1949 | | [[Податотека:Zorica Arsic Mandaric.jpg|center|100px]] | [[:d:Q65200614|Q65200614]] | 1 |- | style='text-align:right'| 53 | [[Зорица Николовска]] | | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[:d:Q95193815|Q95193815]] | 0 |- | style='text-align:right'| 54 | [[Ивана Гакидова]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1995" | 1995-02-27 | | | [[:d:Q85981516|Q85981516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 55 | [[Ивана Тасев]] | | data-sort-value="1973" | 1973 | | | [[:d:Q133605569|Q133605569]] | 0 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Иванка Василевска]] | | data-sort-value="1981" | 1981-04-23 | | | [[:d:Q106648865|Q106648865]] | 1 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Иванка Петровиќ]] | | data-sort-value="1939" | 1939-06-14 | data-sort-value="2026" | 2026-01-21 | | [[:d:Q12633285|Q12633285]] | 1 |- | style='text-align:right'| 58 | [[Ирена Арсиќ]] | | data-sort-value="1959" | 1959-09-07 | | | [[:d:Q16084643|Q16084643]] | 2 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Искра Стефанова]] | | data-sort-value="1983" | 1983 | | | [[:d:Q137446956|Q137446956]] | 0 |- | style='text-align:right'| 60 | [[Йела Кършич]] | | data-sort-value="1915" | 1915-12-21 | data-sort-value="2005" | 2005-01-02 | | [[:d:Q85990788|Q85990788]] | 2 |- | style='text-align:right'| 61 | [[Калина Ванска]] | | | | | [[:d:Q102129140|Q102129140]] | 0 |- | style='text-align:right'| 62 | [[Кара Трифун]] | | No/unknown value | No/unknown value | | [[:d:Q19971987|Q19971987]] | 1 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Катерина Венедикова]] | | data-sort-value="1942" | 1942-11-20 | | | [[:d:Q70927153|Q70927153]] | 1 |- | style='text-align:right'| 64 | [[Корнелија Утевска Глигоровска]] | | data-sort-value="1973" | 1973-12-28 | | | [[:d:Q81803621|Q81803621]] | 1 |- | style='text-align:right'| 65 | [[Костадинка Велковска]] | хрватска глумица | data-sort-value="1948" | 1948-06-03 | data-sort-value="2024" | 2024-03-10 | | [[:d:Q11116976|Q11116976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Кристина Вициска]] | | data-sort-value="1985" | 1985 | | | [[:d:Q132948343|Q132948343]] | 0 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Лаура Павловиќ]] | српска оперска пејачка | | | [[Податотека:Trubadur, Opera SNP, 2008-2009, Svitlana Dekar, Laura Pavlović, ženski Hor opere SNP, foto M. Pozlović.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6499302|Q6499302]] | 4 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Лидија Кумбараџи-Богоевиќ]] | | data-sort-value="1929" | 1929 | | | [[:d:Q139028350|Q139028350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Лили Стојановска]] | | data-sort-value="1952" | 1952-05-29 | | | [[:d:Q60441203|Q60441203]] | 0 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Лиляна Албанска]] | | data-sort-value="1917" | 1917-11-11<br/>1917 | data-sort-value="2002" | 2002-05-27<br/>2002 | | [[:d:Q12284898|Q12284898]] | 1 |- | style='text-align:right'| 71 | [[Лина Пејовска]] | македонска пејачка | data-sort-value="2002" | 2002-06-22 | | | [[:d:Q83733089|Q83733089]] | 1 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Линдита Алиу - Тахири]] | македонска новинарка | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q13041633|Q13041633]] | 2 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Марика Матеска]] | | data-sort-value="1958" | 1958-12-07 | | | [[:d:Q98772542|Q98772542]] | 1 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Марија Ангелова]] | | data-sort-value="1980" | 1980-08-27 | | | [[:d:Q106861553|Q106861553]] | 1 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Марија Гиревска]] | | data-sort-value="1980" | 1980 | | | [[:d:Q133687967|Q133687967]] | 0 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Марија Грбиќ]] | | data-sort-value="1948" | 1948-02-06 | data-sort-value="2022" | 2022-07-12 | | [[:d:Q124937343|Q124937343]] | 0 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Марија Николовски]] | | data-sort-value="1985" | 1985 | | | [[:d:Q133379740|Q133379740]] | 0 |- | style='text-align:right'| 78 | [[Марија Петровиќ]] | македонска одбојкарка | data-sort-value="1987" | 1987-04-15 | | | [[:d:Q15262810|Q15262810]] | 2 |- | style='text-align:right'| 79 | [[Марија Петрушевска]] | | data-sort-value="1986" | 1986-01-14 | | | [[:d:Q106651932|Q106651932]] | 1 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Марија Поцева Пискацев]] | | data-sort-value="1982" | 1982 | | | [[:d:Q136856803|Q136856803]] | 0 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Матеа Николиќ]] | | data-sort-value="2002" | 2002-08-01 | | | [[:d:Q119555659|Q119555659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Матилда Ивковиќ]] | | data-sort-value="1936" | 1936-01-18 | | | [[:d:Q63676573|Q63676573]] | 1 |- | style='text-align:right'| 83 | [[Маја Бојаџиевска]] | македонска писателка | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q12286337|Q12286337]] | 1 |- | style='text-align:right'| 84 | [[Маја Бојаџиевска]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | | [[:d:Q139036832|Q139036832]] | 0 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Мерита Колчи-Коџаџику]] | македонска политичарка | data-sort-value="1958" | 1958-05-01 | | | [[:d:Q106645339|Q106645339]] | 3 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Мирјана Вукиќевиќ-Карабин]] | | data-sort-value="1933" | 1933-11-25 | data-sort-value="2020" | 2020-10-02 | | [[:d:Q102226130|Q102226130]] | 1 |- | style='text-align:right'| 87 | [[Мирјана Димовска Чоловиќ]] | | data-sort-value="1950" | 1950 | | | [[:d:Q139037134|Q139037134]] | 0 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Мирјана Радевска-Стефкова]] | | data-sort-value="1960" | 1960-08-23 | | | [[:d:Q98687626|Q98687626]] | 1 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Мирјана Холст]] | | data-sort-value="1983" | 1983 | | | [[:d:Q136860263|Q136860263]] | 0 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Мојца Седеу]] | македонски перкусионист | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q1943115|Q1943115]] | 1 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Нада Макеларска]] | македонска пејачка | data-sort-value="1946" | 1946 | | | [[:d:Q125470907|Q125470907]] | 1 |- | style='text-align:right'| 92 | [[Нада Пани]] | босанска глумица | data-sort-value="1920" | 1920 | data-sort-value="1992" | 1992 | | [[:d:Q13089727|Q13089727]] | 4 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Наталија Андријевска]] | | data-sort-value="1968" | 1968 | | | [[:d:Q112451568|Q112451568]] | 0 |- | style='text-align:right'| 94 | [[Наташа Андонова]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q12287789|Q12287789]] | 1 |- | style='text-align:right'| 95 | [[Наташа Неделкова]] | | data-sort-value="1993" | 1993 | | | [[:d:Q131145217|Q131145217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 96 | [[Наташа Сарџоска]] | | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q133412270|Q133412270]] | 0 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Невенка Стаменковска-Стојковски]] | македонска политичарка | data-sort-value="1983" | 1983-08-21 | | | [[:d:Q122188076|Q122188076]] | 0 |- | style='text-align:right'| 98 | [[Неда Здравева]] | | data-sort-value="1976" | 1976-11-10 | | | [[:d:Q110064732|Q110064732]] | 1 |- | style='text-align:right'| 99 | [[Нермина Кукиќ]] | | data-sort-value="1971" | 1971-09-27 | | | [[:d:Q1978034|Q1978034]] | 1 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Никица Корубин]] | македонска политичарка | data-sort-value="1976" | 1976-05-22 | | | [[:d:Q31207202|Q31207202]] | 2 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Нина Билјановска]] | | | | | [[:d:Q130793888|Q130793888]] | 0 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Олга Најденовска]] | | data-sort-value="1963" | 1963-07-05 | | | [[:d:Q107012804|Q107012804]] | 1 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Ратка Димитрова]] | | data-sort-value="1940" | 1940 | data-sort-value="2020" | 2020-08-30 | | [[:d:Q106858332|Q106858332]] | 1 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Ремзије Хисар]] | турски академик и хемичарка | data-sort-value="1902" | 1902 | data-sort-value="1992" | 1992-06-13 | | [[:d:Q5364158|Q5364158]] | 13 |- | style='text-align:right'| 105 | [[Роска Бадева]] | | data-sort-value="1948" | 1948 | | | [[:d:Q112517052|Q112517052]] | 0 |- | style='text-align:right'| 106 | [[Санела Шкријељ]] | македонска политичарка | data-sort-value="1981" | 1981-04-22 | | | [[:d:Q121700783|Q121700783]] | 0 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Сара Сандева]] | чешка глумица | data-sort-value="1997" | 1997-06-25 | | [[Податотека:Sara Sandeva (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q28836223|Q28836223]] | 3 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Сашка Богевска-Капуано]] | | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q113829756|Q113829756]] | 0 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Светлана Карапетрова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1965" | 1965-03-31 | | | [[:d:Q30306429|Q30306429]] | 2 |- | style='text-align:right'| 110 | [[Светлана Поровиќ Михајловиќ]] | српска писателка | data-sort-value="1959" | 1959-06-01 | | | [[:d:Q20435384|Q20435384]] | 2 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Светлана Јакимовска]] | | data-sort-value="1956" | 1956-06-08 | | | [[:d:Q106869246|Q106869246]] | 1 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Сема Али Ерол]] | | data-sort-value="1980" | 1980 | | | [[:d:Q133627398|Q133627398]] | 0 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Симона Браун Живковска]] | | data-sort-value="1994" | 1994-06-24 | | | [[:d:Q104416100|Q104416100]] | 0 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Симона Николовска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1991" | 1991-02-23 | | | [[:d:Q96315060|Q96315060]] | 0 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Славица Бабамова]] | | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Податотека:Slavica Babamova 2024 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q113813072|Q113813072]] | 1 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Славица Грковска-Лошкова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1970" | 1970-07-27 | | [[Податотека:Slavica Grkovska official portrait 2022.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110628915|Q110628915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 117 | [[Славица Јаневска]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q139277746|Q139277746]] | 0 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Слаѓана Вујошевиќ]] | | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q116994436|Q116994436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Снежана Филипова]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | | [[:d:Q112507543|Q112507543]] | 0 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Соња Королиов]] | македонски славист | data-sort-value="1973" | 1973 | | | [[:d:Q105492531|Q105492531]] | 1 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Станче Ракиќ]] | | data-sort-value="1957" | 1957-04-27 | | | [[:d:Q12759638|Q12759638]] | 2 |- | style='text-align:right'| 122 | [[Султана Марковска]] | македонска и бугарска пијанистка | data-sort-value="1946" | 1946-03-22 | | | [[:d:Q105501173|Q105501173]] | 1 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Татјана Васиќ-Бозаџиева]] | | data-sort-value="1973" | 1973-07-27 | | | [[:d:Q118399069|Q118399069]] | 1 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Татјана Филиповска]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | | [[:d:Q133636603|Q133636603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Тина Абдула]] | | data-sort-value="1997" | 1997-09-20 | | | [[:d:Q64514195|Q64514195]] | 4 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Тина Трпкоска]] | македонска глумица | data-sort-value="1988" | 1988-05-20 | | | [[:d:Q79475836|Q79475836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Фросина Стојковска]] | македонска писателка | data-sort-value="1986" | 1986 | | | [[:d:Q106258742|Q106258742]] | 1 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Хелен Волф]] | американски уредник и издавач | data-sort-value="1906" | 1906-07-27 | data-sort-value="1994" | 1994-03-28 | | [[:d:Q42529600|Q42529600]] | 2 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Христина Ивановска]] | македонска уметница | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q107421816|Q107421816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Христина Татиќ]] | | data-sort-value="1916" | 1916-11-26 | data-sort-value="2003" | 2003-02-26 | | [[:d:Q63677037|Q63677037]] | 1 |- | style='text-align:right'| 131 | [[Јагода Цветичанин]] | | data-sort-value="1948" | 1948 | | [[Податотека:Jagoda-Cveticanin.jpg|center|100px]] | [[:d:Q12957668|Q12957668]] | 2 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Јадранка Поцкова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1960" | 1960-03-20 | | | [[:d:Q106649126|Q106649126]] | 1 |- | style='text-align:right'| 133 | [[Јана Манева-Чупоска]] | | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q116142427|Q116142427]] | 0 |- | style='text-align:right'| 134 | [[Јасмина Кувенџиска]] | | | | | [[:d:Q131866493|Q131866493]] | 0 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Јасна Кочијашевиќ]] | | data-sort-value="1951" | 1951 | | | [[:d:Q31184933|Q31184933]] | 1 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Јованка Стојановска-Друговац]] | | data-sort-value="1958" | 1958 | | | [[:d:Q112359994|Q112359994]] | 0 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Љиљана Богоева Седлар]] | | data-sort-value="1948" | 1948-03-05 | data-sort-value="2020" | 2020-01-24 | [[Податотека:Ljiljana Bogoeva Sedlar u kabinetu 01.tif|center|100px]] | [[:d:Q115697275|Q115697275]] | 1 |- | style='text-align:right'| 138 | [[Љубица Аџовиќ]] | југословенска глумица | data-sort-value="1924" | 1924 | data-sort-value="2006" | 2006-05-23 | | [[:d:Q12747908|Q12747908]] | 5 |} {{Wikidata list end}} r6usi5xrrt0ovjxrzpa5lwr7w5j67qj 0 1300982 5586919 5586509 2026-07-04T05:53:47Z Bjankuloski06 332 5586919 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Планинска детелина |image = Trifolium montanum - Niitvälja.jpg |image_caption = ''Trifolium montanum'' |genus = Trifolium |species = montanum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Планинска детелина''' или '''ридска детелина''' ([[Латински јазик|латински:]]''Trifolium montanum'') — растителен вид од родот ''[[детелина]]''. == Опис == Планинската детелина е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто растение високо 20–60 см, со неколку стебленца кои израснуваат од основата. [[Стебло|Стебленцата]] се исправени или приподигнати, најчесто неразгранети и по површината густо покриени со прилегнати или речиси прилегнати свиленкасти влакна, особено во долниот дел. [[Лист|Листовите]] на стеблото се релативно ретки, обично по 2–3 (до 4) во јазол. Базалните листови имаат дршки долги до 20 см, густо покриени со прилегнати свиленкасти влакна, додека горните листови имаат покуси дршки од листната плочка, а најгорните листови се речиси приседнати. Лисните плочки се елиптично-ланцетни, долги 50–90 мм и широки 8–12 мм, со заоблен или благо заострен врв и клиновидна основа. Работ е ситно назабен, а страничните спроводни жилки завршуваат со кукесто свиткани трњеобразни врвови. Горната страна на листовите е гола, а долната свиленкасто-влакнеста или речиси гола и со јасно испакнати жилки. Прилисниците се ципести, влакнести и ланцетни, со долг постепено заострен врв кој завршува речиси како шилец. [[Соцветие|Соцветијата]] се јајцевидни, долги 10–15 мм и носени на долги дршки. Цветовите се бели до бледожолтеникави и се групирани во јајцевидни главички. Дршките на соцветијата се долги 5–6 см. Цветните дршки се долги 8–10 мм, а прицветните ливчиња околу 0,5–1 мм. Чашката е ѕвонеста, долга 3–4 мм и ретко влакнеста. Нејзиниот трубест дел е долг 1,5–2 мм и има десет жили, при што жилките продолжуваат и во запците. Запците се тесно триаголни, заострени на врвот и обично малку покуси од трубестиот дел. Венчето е бело или бледорозово и долго 8–10 мм. Барјачето е благо лачно свиено нагоре и долго околу 4 мм, приближно двојно пократко од крилцата. По прецветувањето цветовите се свиткуваат надолу. Плодот е мала мешунка која обично содржи едно семе.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1298-1299}}</ref> == Распространетост во Македонија == Планинската детелина најчесто расте покрај шумски патишта и тревести станишта во планинските подрачја на надморска височина од 1000 до 1200 метри. Овој вид се среќава на [[Шар Планина]] во подрачјата помеѓу [[Тетово]] и [[Попова Шапка]], во околината на [[Пехчево]] и на [[Кожуф]] на [[Висока Чука (Гевгелиско)|Висока Чука]].<ref name=":0" /> == Распространетост низ Азија и Европа == Планинската детелина е честа појава во Азија - Турција, Казахстан, азискиот дел на Русија (Алтај, регионот Чељабинск, регионот Новосибирск, регионот Курган, регионот Омск, регионот Свердловск, регионот Томск, регионот Тјумен); На Кавказ - во Азербејџан, Ерменија, Грузија, во рускиот Северен Кавказ (Кабардино-Балкарија, Карачај-Черкесија, Краснодарска територија, Северна Осетија, Територија Ставропол); во Европа - Финска, Норвешка, Шведска, Австрија, Белгија, Чешка, Германија, Унгарија, Полска, Швајцарија, Белорусија, Естонија, Латвија, Литванија, Молдавија, Украина, европскиот дел на Русија, Бугарија, Италија, Романија, земји од поранешна Југославија, Франција, Шпанија.<ref>{{Наведено списание|last=Пискунова|first=Наталья|date=2022|title=Оптимизация конверсии на сайте при помощи визуальных средств|url=http://dx.doi.org/10.36627/2619-1369-2022-1-1-32-41|journal=Интернет-маркетинг|volume=1|pages=32–41|doi=10.36627/2619-1369-2022-1-1-32-41|issn=2619-1369}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{commons|Trifolium montanum}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] ar3oxveyhcxppss2o6emqcqs13mf0dc 0 1301091 5586663 5565522 2026-07-03T13:07:46Z Jtasevski123 69538 доп 5586663 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Trifolium resupinatum eF.jpg|genus=Trifolium|species=resupinatum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms=''Galearia resupinata'' <small>([[L.]]) [[C.Presl]]</small><br>''Amoria resupinata'' <small>([[L.]]) [[Roskov]]</small>}}'''Персиската детелина''' ([[Биномна номенклатура|научно]]: '''''Trifolium resupinatum''''')<ref>{{Наведено списание|last=Bartow|first=Amy|date=2016|title=Native Seed Production Manual for the Pacific Northwest|url=http://dx.doi.org/10.3368/npj.17.2.134|journal=Native Plants Journal|volume=17|issue=2|pages=134–135|doi=10.3368/npj.17.2.134|issn=1522-8339}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишана од [[Карл Линеј]] која се користи како [[сточна храна]] и [[сено]]. Потекнува од централна и јужна Европа, Медитеранот и југозападна Азија, сè до [[Пенџаб (Индија)|Пенџаб]] на југ. Тоа е важна култура за сено во студените региони на [[Иран]], [[Авганистан]] и други азиски области со студени зими. Растението исто така повремено се среќава во [[Шведска]], но не се [[Размножување|размножува]] таму.<ref name="dyn">[http://www.dyntaxa.se/taxon/info/221340?changeRoot=True Dyntaxa Trifolium resupinatum]</ref> == Опис == Растението е едногодишно, без влакна, високо 10–30 см и разгрането уште од основата и по целата должина. [[Стебло|Стебленцата]] се исправени, приподигнати или полегнати, но не се вкоренуваат во јазлите. Долните листови имаат многу долги дршки, кои се речиси двапати подолги од листната плочка, додека кај горните листови дршките постепено се скратуваат, а најгорните се покуси од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се обратнојајцевидни, најшироки во горната половина, долги 7–20 мм, со заоблен или благо заострен врв, клиновидна основа и ситно назабен раб со шилести запчиња. [[Прилисник|Прилисниците]] се јајцевидно-ланцетни, а нивниот слободен дел е долг и тенок, со постепено заострен врв и двојно подолг од сраснатиот дел со лисната дршка. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 7–12 мм, поединечни и се развиваат во пазувите на листовите. Дршката на соцветието е најчесто исправена и најмалку двапати подолга од соодветниот пазувен лист. Брактеите се многу мали, долги 0,1–0,3 мм, а најгорните се сраснати во прстенеста обвивка со неправилно назабен врв. [[Цвет|Цветовите]] се свиткани за 180° околу својата оска, така што барјачето се наоѓа на долната страна. Чашката е ѕвонеста, долга 5–10 мм, гола или со ретки прилегнати влакна. Нејзиниот трубест дел е тап или малку покус од триаголесто-ланцетните заострени запци, а двата горни запци се подолги од долните. Венчето е розово, поретко пурпурноцрвено. Барјачето е долго 6–8 мм, долгнавесто, со всечен врв, крилцата се долги околу 5 мм и странично се раширени, а лаѓичката е околу 0,5 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е округла до јајцевидна, кожеста мешунка, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1309-1310}}</ref> == Распространетост во Македонија == Персиската детелина е широко распространето растение и расте по ливадите и влажните места во низините до 1200 метри надморска височина.<ref name=":0" /> == Подвидови == * ''Trifolium resupinatum'' var. ''majus'' [[Boss]] ([[Синоним (таксономија)|синоним]]. ''T.'' ''suaveolens'' [[Willd.]]) * ''Trifolium resupinatum'' var. ''resupinatum'' [[Gib]] & [[Belli.]] * ''Trifolium resupinatum'' var. ''microcephalum'' [[Zoh.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/GBASE/data/Pf000415.htm|title=''Trifolium resupinatum'' L.|last=J. M. Suttie|year=1999|work=Grassland Species|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|accessdate=May 15, 2010|archive-date=2010-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724120559/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/gbase/data/pf000415.htm|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium resupinatum|Trifolium resupinatum}} * {{wikispecies|Trifolium resupinatum|Trifolium resupinatum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] 9yerayokr3m5v94maf632gpnxdijnl4 5586927 5586663 2026-07-04T06:26:10Z Bjankuloski06 332 5586927 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Персиска детелина |image=Trifolium resupinatum eF.jpg |genus = Trifolium |species = resupinatum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Персиска детелина''' ({{науч|Trifolium resupinatum}})<ref>{{Наведено списание|last=Bartow|first=Amy|date=2016|title=Native Seed Production Manual for the Pacific Northwest|url=http://dx.doi.org/10.3368/npj.17.2.134|journal=Native Plants Journal|volume=17|issue=2|pages=134–135|doi=10.3368/npj.17.2.134|issn=1522-8339}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишана од [[Карл Линеј]] која се користи како [[сточна храна]] и [[сено]]. Потекнува од централна и јужна Европа, Медитеранот и југозападна Азија, сè до [[Пенџаб (Индија)|Пенџаб]] на југ. Тоа е важна култура за сено во студените региони на [[Иран]], [[Авганистан]] и други азиски области со студени зими. Растението исто така повремено се среќава во [[Шведска]], но не се [[Размножување|размножува]] таму.<ref name="dyn">[http://www.dyntaxa.se/taxon/info/221340?changeRoot=True Dyntaxa Trifolium resupinatum]</ref> == Опис == Растението е едногодишно, без влакна, високо 10–30 см и разгрането уште од основата и по целата должина. [[Стебло|Стебленцата]] се исправени, приподигнати или полегнати, но не се вкоренуваат во јазлите. Долните листови имаат многу долги дршки, кои се речиси двапати подолги од листната плочка, додека кај горните листови дршките постепено се скратуваат, а најгорните се покуси од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се обратнојајцевидни, најшироки во горната половина, долги 7–20 мм, со заоблен или благо заострен врв, клиновидна основа и ситно назабен раб со шилести запчиња. [[Прилисник|Прилисниците]] се јајцевидно-ланцетни, а нивниот слободен дел е долг и тенок, со постепено заострен врв и двојно подолг од сраснатиот дел со лисната дршка. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 7–12 мм, поединечни и се развиваат во пазувите на листовите. Дршката на соцветието е најчесто исправена и најмалку двапати подолга од соодветниот пазувен лист. Брактеите се многу мали, долги 0,1–0,3 мм, а најгорните се сраснати во прстенеста обвивка со неправилно назабен врв. [[Цвет|Цветовите]] се свиткани за 180° околу својата оска, така што барјачето се наоѓа на долната страна. Чашката е ѕвонеста, долга 5–10 мм, гола или со ретки прилегнати влакна. Нејзиниот трубест дел е тап или малку покус од триаголесто-ланцетните заострени запци, а двата горни запци се подолги од долните. Венчето е розово, поретко пурпурноцрвено. Барјачето е долго 6–8 мм, долгнавесто, со всечен врв, крилцата се долги околу 5 мм и странично се раширени, а лаѓичката е околу 0,5 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е округла до јајцевидна, кожеста мешунка, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1309-1310}}</ref> == Распространетост во Македонија == Персиската детелина е широко распространето растение и расте по ливадите и влажните места во низините до 1200 метри надморска височина.<ref name=":0" /> == Подвидови == * ''Trifolium resupinatum'' var. ''majus'' [[Boss]] ([[Синоним (таксономија)|синоним]]. ''T.'' ''suaveolens'' [[Willd.]]) * ''Trifolium resupinatum'' var. ''resupinatum'' [[Gib]] & [[Belli.]] * ''Trifolium resupinatum'' var. ''microcephalum'' [[Zoh.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/GBASE/data/Pf000415.htm|title=''Trifolium resupinatum'' L.|last=J. M. Suttie|year=1999|work=Grassland Species|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|accessdate=May 15, 2010|archive-date=2010-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724120559/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/gbase/data/pf000415.htm|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium resupinatum|Trifolium resupinatum}} * {{wikispecies|Trifolium resupinatum|Trifolium resupinatum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] i0qre201ummdz4kt15nef2pxjyxda8j 0 1301094 5586928 5565524 2026-07-04T06:28:40Z Bjankuloski06 332 5586928 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Подземна детелина |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{наведен МСЗП|author=Groom, A.|title=''Trifolium subterraneum''|article-number=e.T176372A20157951|year=2012|access-date=30 мај 2022}}</ref> |image = Trifoliumsubterraneum.jpg |genus = Trifolium |species = subterraneum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Trifolium_subterraneum_MHNT.BOT.2015.34.91.jpg|мини|''Подземна детелина'' - MHNT]] [[Податотека:Trifolium_subterraneum_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|мини|''Одблиску Подземна детелина'']] '''''Подземна детелина''''' (латински:Trifolium subterraneum)<ref>{{PLANTS|id=TRSU3|taxon=Trifolium subterraneum}}</ref> е вид на [[детелина]] роден во северозападна [[Европа]], од [[Ирска (остров)|Ирска]] на исток до [[Белгија]]. Името на растението доаѓа од неговиот подземен развој на семиња ( [[геокарпија]] ), одлика што не ја поседуваат другите детелини. Може да напредува во неквалитетна почва каде што другите детелини не можат да преживеат, и се одгледува комерцијално за сточна [[Фуражни култури|храна]]. Постојат три различни подвидови кои се користат во [[земјоделство]]то, секој со своја идеална клима и тип на почва, што овозможува широка дистрибуција на растението во различни средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''subterraneum'' е генералистички подвид и може да се одгледува во најширокиот опсег на средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''yanninicum'' се одгледува во влажни области кои се подложни на поплави. * ''T. subterraneum'' subsp. ''brachycalycinum'' е почувствително растение, кое бара сува, испукана почва за нејзино 'ртење. Некои [[Систематика|систематисти]] ги сметаат трите растенија за посебни видови. Постојат многу видови и сорти на овие подвидови, но неколку се во широка употреба. Техниката на мешање на подвидот на едно поле е популарна како метод за обезбедување густа култура. Исто така, подземната детелина понекогаш се меша со [[луцерка]] за подолготрајна паша на животните. Овој вид се само-ѓубрива, за разлика од повеќето фуражни култури од мешунки, како што се луцерка и други детелини, кои се опрашуваат од инсекти, особено од [[Пчела|пчели]]. Цветовите на поддетелината често се наоѓаат под нејзините лисја и се со малку нектар, што го прави пристапот и тежок и непривлечен за пчелите. Овие одлики исто така го прават растението помалку привлечно за одредени видови инсекти штетници. Подземната детелина е една од најчесто одгледуваните фуражни култури во [[Австралија]].<ref>{{Наведено списание|date=1938-02|title=DEPARTMENT OF AGRICULTURE, NEW SOUTH WALES.|url=http://dx.doi.org/10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|journal=Australian Veterinary Journal|volume=14|issue=1|pages=41–42|doi=10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|issn=0005-0423}}</ref> Обезбедува висококвалитетна сточна храна за добитокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.feedipedia.org/node/243|title=Subclover (Trifolium subterraneum)|last=Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Delagarde R., Bastianelli D., Lebas F.|date=2018|work=Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO}}</ref> Исто така, се одгледува на места како [[Калифорнија]] и [[Тексас]], каде што екстремните опсези на типот и квалитетот на почвата, врнежите и температурата ги прават променливите толеранции на поддетелина особено корисни. == Откритие == Додека подземната детелина била позната долго време во Централна и Јужна Европа, таа се сметала за трева покрај патот. Нејзината вредност како сточна култура била откриена, докажана и првпат промовирана од [[Амос Вилијам Хауард|Амос Вилијам (AW) Хауард]], од [[Маунт Баркер|Маунт Баркер, Јужна Австралија]] . Хауард докажал дека детелината е вредна сточна храна во некои типови почви во умерена клима.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49390150|title=SUBTERRANEAN CLOVER.|date=1928-06-18|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1889 - 1931)|access-date=2020-04-09|pages=19}}</ref> Подземната детелина ја револуционизирала земјоделската практика, претворајќи многу фарми кои се борат во успешни сточарски стопанства. Откритието се раширило низ Австралија и во многу други земји, главно поради великодушноста на Хауард во објавувањето написи за детелината, бесплатното снабдување со семе низ светот и советувањето за ракување. До моментот на неговата смрт на 2 март 1930 година, илјадници хектари во Јужна Австралијабиле засеани со подземна детелина. Растела и во сите австралиски држави, а барањата за семе и информации биле примени во голем број од речиси сите земји во светот кои имаат умерена клима. Делото на Хауард е одбележано со плоча покрај патот,<ref>{{Наведување|title=Views of South Australia: Memorial to Amos William Howard (1848-1930)|date=1968|url=https://trove.nla.gov.au/version/228787970|language=en|access-date=2020-04-09}}</ref> со вградување на лист од детелина во прегратките на [[Окружниот совет на планината Баркер]], и со лозјето Хауард и винаријата на истото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.howardvineyard.com/|title=Howard Vineyard|publisher=Howard Vineyard|accessdate=2013-06-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120214153927/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.exe/show_crop_39 Под Детелина информации] * [https://web.archive.org/web/20080306030249/http://forage.okstate.edu/images/cloverjpg's/subterranean/subterranean.htm Под Детелина Фотографии] * [https://www.gbif.org/species/5359330 Податоци за ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат светски појави] од GBIF * [https://avh.ala.org.au/occurrences/search?taxa=Trifolium+subterraneum#tab_mapView Податоци од ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат австралазиски појави] од австралазискиот виртуелен хербариум {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Земјоделски култури]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] j3azf9i7rhvgn3w2y04vgi2hzumvv62 5586929 5586928 2026-07-04T06:29:03Z Bjankuloski06 332 5586929 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Подземна детелина |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{наведен МСЗП|author=Groom, A.|title=''Trifolium subterraneum''|article-number=e.T176372A20157951|year=2012|access-date=30 мај 2022}}</ref> |image = Trifoliumsubterraneum.jpg |genus = Trifolium |species = subterraneum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} [[Податотека:Trifolium_subterraneum_MHNT.BOT.2015.34.91.jpg|мини|''Подземна детелина'' - MHNT]] [[Податотека:Trifolium_subterraneum_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|мини|''Одблиску Подземна детелина'']] '''Подземна детелина''' ({{науч|Trifolium subterraneum}})<ref>{{PLANTS|id=TRSU3|taxon=Trifolium subterraneum}}</ref> — вид на [[детелина]] роден во северозападна [[Европа]], од [[Ирска (остров)|Ирска]] на исток до [[Белгија]]. Името на растението доаѓа од неговиот подземен развој на семиња ( [[геокарпија]] ), одлика што не ја поседуваат другите детелини. Може да напредува во неквалитетна почва каде што другите детелини не можат да преживеат, и се одгледува комерцијално за сточна [[Фуражни култури|храна]]. Постојат три различни подвидови кои се користат во [[земјоделство]]то, секој со своја идеална клима и тип на почва, што овозможува широка дистрибуција на растението во различни средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''subterraneum'' е генералистички подвид и може да се одгледува во најширокиот опсег на средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''yanninicum'' се одгледува во влажни области кои се подложни на поплави. * ''T. subterraneum'' subsp. ''brachycalycinum'' е почувствително растение, кое бара сува, испукана почва за нејзино 'ртење. Некои [[Систематика|систематисти]] ги сметаат трите растенија за посебни видови. Постојат многу видови и сорти на овие подвидови, но неколку се во широка употреба. Техниката на мешање на подвидот на едно поле е популарна како метод за обезбедување густа култура. Исто така, подземната детелина понекогаш се меша со [[луцерка]] за подолготрајна паша на животните. Овој вид се само-ѓубрива, за разлика од повеќето фуражни култури од мешунки, како што се луцерка и други детелини, кои се опрашуваат од инсекти, особено од [[Пчела|пчели]]. Цветовите на поддетелината често се наоѓаат под нејзините лисја и се со малку нектар, што го прави пристапот и тежок и непривлечен за пчелите. Овие одлики исто така го прават растението помалку привлечно за одредени видови инсекти штетници. Подземната детелина е една од најчесто одгледуваните фуражни култури во [[Австралија]].<ref>{{Наведено списание|date=1938-02|title=DEPARTMENT OF AGRICULTURE, NEW SOUTH WALES.|url=http://dx.doi.org/10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|journal=Australian Veterinary Journal|volume=14|issue=1|pages=41–42|doi=10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|issn=0005-0423}}</ref> Обезбедува висококвалитетна сточна храна за добитокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.feedipedia.org/node/243|title=Subclover (Trifolium subterraneum)|last=Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Delagarde R., Bastianelli D., Lebas F.|date=2018|work=Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO}}</ref> Исто така, се одгледува на места како [[Калифорнија]] и [[Тексас]], каде што екстремните опсези на типот и квалитетот на почвата, врнежите и температурата ги прават променливите толеранции на поддетелина особено корисни. == Откритие == Додека подземната детелина била позната долго време во Централна и Јужна Европа, таа се сметала за трева покрај патот. Нејзината вредност како сточна култура била откриена, докажана и првпат промовирана од [[Амос Вилијам Хауард|Амос Вилијам (AW) Хауард]], од [[Маунт Баркер|Маунт Баркер, Јужна Австралија]] . Хауард докажал дека детелината е вредна сточна храна во некои типови почви во умерена клима.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49390150|title=SUBTERRANEAN CLOVER.|date=1928-06-18|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1889 - 1931)|access-date=2020-04-09|pages=19}}</ref> Подземната детелина ја револуционизирала земјоделската практика, претворајќи многу фарми кои се борат во успешни сточарски стопанства. Откритието се раширило низ Австралија и во многу други земји, главно поради великодушноста на Хауард во објавувањето написи за детелината, бесплатното снабдување со семе низ светот и советувањето за ракување. До моментот на неговата смрт на 2 март 1930 година, илјадници хектари во Јужна Австралијабиле засеани со подземна детелина. Растела и во сите австралиски држави, а барањата за семе и информации биле примени во голем број од речиси сите земји во светот кои имаат умерена клима. Делото на Хауард е одбележано со плоча покрај патот,<ref>{{Наведување|title=Views of South Australia: Memorial to Amos William Howard (1848-1930)|date=1968|url=https://trove.nla.gov.au/version/228787970|language=en|access-date=2020-04-09}}</ref> со вградување на лист од детелина во прегратките на [[Окружниот совет на планината Баркер]], и со лозјето Хауард и винаријата на истото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.howardvineyard.com/|title=Howard Vineyard|publisher=Howard Vineyard|accessdate=2013-06-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120214153927/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.exe/show_crop_39 Под Детелина информации] * [https://web.archive.org/web/20080306030249/http://forage.okstate.edu/images/cloverjpg's/subterranean/subterranean.htm Под Детелина Фотографии] * [https://www.gbif.org/species/5359330 Податоци за ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат светски појави] од GBIF * [https://avh.ala.org.au/occurrences/search?taxa=Trifolium+subterraneum#tab_mapView Податоци од ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат австралазиски појави] од австралазискиот виртуелен хербариум {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Земјоделски култури]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] j8wjdqycga2q283q80tl7ixgspghvkk 0 1301363 5586809 5586604 2026-07-03T20:32:34Z Bjankuloski06 332 5586809 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Полска детелина|image=Trifolium campestre 300907.jpg|genus=Trifolium|species=campestre|authority=[[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Полска детелина |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Систематика|Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Trifolium|edit]]</span> |- |Царство: |[[Plant]]ae |- |''Нерангирано'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Нерангирано'': |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |''Нерангирано'': |[[Eudicots]] |- |''Нерангирано'': |[[Rosids]] |- |''Нерангирано'': |[[Fabales]] |- |''Нерангирано'': |[[Fabaceae]] |- |''Нерангирано'': |[[Faboideae]] |- |Род: |[[Clover|''Trifolium'']] |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''T.&nbsp;campestre'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Биномен назив]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Trifolium campestre''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Полска детелина''''' ([[Латински јазик|латински;]] Trifolium campestre),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1523/eneuro.0162-20.2020.f1-1|work=dx.doi.org|accessdate=2022-05-17}}</ref> е вид на [[скриеносеменици]] кое потекнува од [[Европа]] и западна [[Азија]], кое расте во суви, песочни пасишта, полиња, ивиците на шумите, покрај патиштата, запуштено и обработувано земјиште. Името на видот ''campestre'' значи „од полињата“. == Опис == Тоа е тревно [[Едногодишно растение|годишно растение]], кое расте до 10–30 висок см, со карактеристични жолти цветови кои површно личат на цветови од хмељ. Секоја цветна глава е цилиндрична или сферична збирка од 20-40 поединечни [[Цвет|цвеќиња]]. Цветовите стануваат кафеави при стареење и сушење, затворајќи го плодот, едносемена мешунка. [[Лист]]овите се наизменични и трифоли, со три долгнавести или елипсовидни ливчиња 4-10 мм долги. Овој вид е во мошне тесно сродство со [[златна детелина|златната детелина]] (''Trifolium aureum''). == Одгледување и употреба == [[Податотека:Flower6.jpg|лево|мини|150x150пкс| Цвет ''Полска детелина'' во [[Њуфаундленд]] .]] [[Податотека:Trifolium_campestre_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|лево|мини|150x150пкс| Одблиску до ''Полска детелина'']] Полска детелина е важна детелина во [[земјоделство]]то бидејќи нејзиното зеленило е добро за хранење на [[добиток]]от и за надополнување на [[почва]]та. Генерално не се сади, но се смета за вредна [[билка]] кога ќе се најде како расте на пасиште. Таа станала одомаќинета во [[Северна Америка]], особено на запад и југ од континентот. == Слични растенија == Полската детелина, може да се помеша со други растенија кои имаат три ливчиња и мали жолти цветови, како што се [[златна детелина|златната детелина]] (''T. aureum''), [[тенкостеблена детелина|тенкостеблената детелина]] (''T. dubium''), [[Хмеловидна луцерка|хмеловидната луцерка]] (''Medicago lupulina'') и [[стрчеста красатка|стрчестата красатка]] (''Oxalis stricta''). == Наводи == {{Наводи}} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас.{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато|Trifolium campestre}} * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=campestre Музејот Вашингтон Бурк] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4244 Рачен третман со Jepson] * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/hop_clover.htm Диви цвеќиња од Илиноис] * [http://www.discoverlife.org/nh/tx/Plantae/Dicotyledoneae/Fabaceae/Trifolium/campestre/ Откријте го животот: ''Trifolium campestre''] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/Crops/Hop_clovers.html Пердју нови култури: детелини од хмељ] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Приземни растенија]] 1tgczciu4ajutl9jl10goo0pv40rwh2 5586917 5586809 2026-07-04T05:52:08Z Bjankuloski06 332 5586917 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Полска детелина|image=Trifolium campestre 300907.jpg|genus=Trifolium|species=campestre|authority=[[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]]}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |Полска детелина |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Систематика|Научна класификација]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Trifolium|edit]]</span> |- |Царство: |[[Plant]]ae |- |''Нерангирано'': |[[Vascular plant|Tracheophytes]] |- |''Нерангирано'': |[[Flowering plant|Angiosperms]] |- |''Нерангирано'': |[[Eudicots]] |- |''Нерангирано'': |[[Rosids]] |- |''Нерангирано'': |[[Fabales]] |- |''Нерангирано'': |[[Fabaceae]] |- |''Нерангирано'': |[[Faboideae]] |- |Род: |[[Clover|''Trifolium'']] |- |Вид: |<div class="species" style="display:inline">'''''T.&nbsp;campestre'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |[[Биномен назив]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Trifolium campestre''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(180,250,180)" |} '''''Полска детелина''''' ({{науч|Trifolium campestre}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1523/eneuro.0162-20.2020.f1-1|work=dx.doi.org|accessdate=2022-05-17}}</ref> е вид на [[скриеносеменици]] кое потекнува од [[Европа]] и западна [[Азија]], кое расте во суви, песочни пасишта, полиња, ивиците на шумите, покрај патиштата, запуштено и обработувано земјиште. Името на видот ''campestre'' значи „од полињата“. == Опис == Тоа е тревно [[Едногодишно растение|годишно растение]], кое расте до 10–30 висок см, со карактеристични жолти цветови кои површно личат на цветови од хмељ. Секоја цветна глава е цилиндрична или сферична збирка од 20-40 поединечни [[Цвет|цвеќиња]]. Цветовите стануваат кафеави при стареење и сушење, затворајќи го плодот, едносемена мешунка. [[Лист]]овите се наизменични и трифоли, со три долгнавести или елипсовидни ливчиња 4-10 мм долги. Овој вид е во мошне тесно сродство со [[златна детелина|златната детелина]] (''Trifolium aureum''). == Одгледување и употреба == [[Податотека:Flower6.jpg|лево|мини|150x150пкс| Цвет ''Полска детелина'' во [[Њуфаундленд]] .]] [[Податотека:Trifolium_campestre_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|лево|мини|150x150пкс| Одблиску до ''Полска детелина'']] Полска детелина е важна детелина во [[земјоделство]]то бидејќи нејзиното зеленило е добро за хранење на [[добиток]]от и за надополнување на [[почва]]та. Генерално не се сади, но се смета за вредна [[билка]] кога ќе се најде како расте на пасиште. Таа станала одомаќинета во [[Северна Америка]], особено на запад и југ од континентот. == Слични растенија == Полската детелина, може да се помеша со други растенија кои имаат три ливчиња и мали жолти цветови, како што се [[златна детелина|златната детелина]] (''T. aureum''), [[тенкостеблена детелина|тенкостеблената детелина]] (''T. dubium''), [[Хмеловидна луцерка|хмеловидната луцерка]] (''Medicago lupulina'') и [[стрчеста красатка|стрчестата красатка]] (''Oxalis stricta''). == Наводи == {{Наводи}} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас.{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато|Trifolium campestre}} * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=campestre Музејот Вашингтон Бурк] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4244 Рачен третман со Jepson] * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/hop_clover.htm Диви цвеќиња од Илиноис] * [http://www.discoverlife.org/nh/tx/Plantae/Dicotyledoneae/Fabaceae/Trifolium/campestre/ Откријте го животот: ''Trifolium campestre''] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/Crops/Hop_clovers.html Пердју нови култури: детелини од хмељ] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Приземни растенија]] pkndxipzbnoaptsxffzjowfqq1ygn23 5586918 5586917 2026-07-04T05:53:06Z Bjankuloski06 332 5586918 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Полска детелина |image = Trifolium campestre 300907.jpg |genus = Trifolium |species = campestre |authority = [[Јохан Кристијан Даниел фон Шребер|Schreb.]] }} '''''Полска детелина''''' ({{науч|Trifolium campestre}})<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1523/eneuro.0162-20.2020.f1-1|work=dx.doi.org|accessdate=2022-05-17}}</ref> е вид на [[скриеносеменици]] кое потекнува од [[Европа]] и западна [[Азија]], кое расте во суви, песочни пасишта, полиња, ивиците на шумите, покрај патиштата, запуштено и обработувано земјиште. Името на видот ''campestre'' значи „од полињата“. == Опис == Тоа е тревно [[Едногодишно растение|годишно растение]], кое расте до 10–30 висок см, со карактеристични жолти цветови кои површно личат на цветови од хмељ. Секоја цветна глава е цилиндрична или сферична збирка од 20-40 поединечни [[Цвет|цвеќиња]]. Цветовите стануваат кафеави при стареење и сушење, затворајќи го плодот, едносемена мешунка. [[Лист]]овите се наизменични и трифоли, со три долгнавести или елипсовидни ливчиња 4-10 мм долги. Овој вид е во мошне тесно сродство со [[златна детелина|златната детелина]] (''Trifolium aureum''). == Одгледување и употреба == [[Податотека:Flower6.jpg|лево|мини|150x150пкс| Цвет ''Полска детелина'' во [[Њуфаундленд]] .]] [[Податотека:Trifolium_campestre_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|лево|мини|150x150пкс| Одблиску до ''Полска детелина'']] Полска детелина е важна детелина во [[земјоделство]]то бидејќи нејзиното зеленило е добро за хранење на [[добиток]]от и за надополнување на [[почва]]та. Генерално не се сади, но се смета за вредна [[билка]] кога ќе се најде како расте на пасиште. Таа станала одомаќинета во [[Северна Америка]], особено на запад и југ од континентот. == Слични растенија == Полската детелина, може да се помеша со други растенија кои имаат три ливчиња и мали жолти цветови, како што се [[златна детелина|златната детелина]] (''T. aureum''), [[тенкостеблена детелина|тенкостеблената детелина]] (''T. dubium''), [[Хмеловидна луцерка|хмеловидната луцерка]] (''Medicago lupulina'') и [[стрчеста красатка|стрчестата красатка]] (''Oxalis stricta''). == Наводи == {{Наводи}} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас.{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато|Trifolium campestre}} * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=campestre Музејот Вашингтон Бурк] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4244 Рачен третман со Jepson] * [http://www.illinoiswildflowers.info/weeds/plants/hop_clover.htm Диви цвеќиња од Илиноис] * [http://www.discoverlife.org/nh/tx/Plantae/Dicotyledoneae/Fabaceae/Trifolium/campestre/ Откријте го животот: ''Trifolium campestre''] * [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/Crops/Hop_clovers.html Пердју нови култури: детелини од хмељ] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Приземни растенија]] swnarc1rm8154fnixvjoifeuk3y1y7c 0 1301436 5586645 5079326 2026-07-03T12:45:13Z Jtasevski123 69538 Доп 5586645 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name= Кафеава детелина |image=Trifolium badium RF.jpg |image_caption=На Австриските Алпи |image2=Brown Clover Trifolium badium (6207697213).jpg |image2_caption=Цветови одблиску |genus=Trifolium |species=badium |authority=[[Schreb.]] |synonyms_ref=<ref name="522896-1" >{{cite POWO |id=522896-1 |title=''Trifolium badium'' Schreb. |access-date=27 април 2022 }}</ref> |synonyms={{расклопен список| *''Chrysaspis badia'' {{мали|(Schreb.) Greene}} *''Chrysaspis badia'' subsp. ''rytidosemia'' {{мали|(Boiss. & Hohen.) Hendrych}} *''Chrysaspis rytidosemia'' {{мали|(Boiss. & Hohen.) Roskov}} *''Trifolium badium'' subsp. ''rivulare'' {{мали|(Boiss. & Balansa) C.C.Towns.}} *''Trifolium cousturieri'' {{мали|Gand.}} *''Trifolium ponticum'' {{мали|Albov}} *''Trifolium pseudobadium'' {{мали|Velen.}} *''Trifolium rivulare'' {{мали|Boiss. & Balansa}} *''Trifolium rytidosemium'' {{мали|Boiss. & Hohen.}} *''Trifolium rytidosemium'' subsp. ''rivulare'' {{мали|(Boiss. & Balansa) Ponert}} *''Trifolium soldeanum'' {{мали|Barnola}} }}}} '''Кафеава детелина''' ({{науч|'''Trifolium badium'''}}) — [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[бобови]]. Се среќава во поголемиот дел од континентална [[Европа]], [[Кавказ]], [[Турција]], [[Ирак]] и [[Иран]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/154664/i-trifolium-badium-i/details|title=''Trifolium badium'' brown trefoil|date=2022|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=27 April 2022}}</ref> Тоа е локално важна [[Фуражни култури|фуражна култура]] во субалпските пасишта.<ref name="1_of_783_Google_Scholar_results">{{Наведено списание|last=Jayanegara|first=Anuraga|last2=Marquardt|first2=Svenja|last3=Kreuzer|first3=Michael|last4=Leiber|first4=Florian|year=2011|title=Nutrient and energy content, ''in vitro'' ruminal fermentation characteristics and methanogenic potential of alpine forage plant species during early summer|journal=Journal of the Science of Food and Agriculture|volume=91|issue=10|pages=1863–1870|doi=10.1002/jsfa.4398|pmid=21480269}}</ref> == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, високо 10–25 см. [[Стебло|Стеблото]] е исправено или приподигнато, најчесто неразгрането, во долниот дел покриено со ретки, а во горниот дел со погусти прилегнати влакна насочени нагоре. Базалните [[Лист|листови]] имаат дршки до двапати подолги од листната плочка, кај горните листови дршките се покуси, а најгорните листови се речиси приседнати и спротивно поставени. Долните листови се обратнојајцевидни, приближно една и пол до двапати подолги отколку широки, со тап или плитко всечен врв. Горните листови се долгнавесто-обратнојајцевидни до елиптични или ланцетни, со клиновидна основа, заоблен или плитко всечен врв и заострени запци по работ. Листовите се голи или со ретки прилегнати влакна по работ и по средната жила на долната страна. [[Прилисник|Прилисниците]] се голи, ланцетни и завршуваат со долг заострен врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести или издолжени, широкојајцевидни, со пречник од 12–20 мм и составени од 20–50 [[Цвет|цветови]]. Се развиваат поединечно, поретко по две, на врвот на стеблото или во пазувите на најгорните листови. Дршката на соцветието е исправена и долга 5–6 см, а цветовите имаат многу куси дршки. Чашката е долга околу 4 мм, гола, белузлава и има пет жили. Нејзиниот трубест дел е долг околу 1 мм. Запците се зелени, линејно-шиловидни и по работ покриени со ретки долги влакна. Венчето е долго 5–8 мм, златножолто и по прецветувањето станува кафеаво. Барјачето е два до три пати подолго од лаѓичката и по површината има јасно изразени надолжни бразди. [[Плод|Плодот]] е мешунка која е два до три пати подолга од столпчето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1310}}</ref> == Подвидови == Прифатени се следниве [[Подвид|подвидови]]: * ''Trifolium badium'' subsp. ''badium'' – цел опсег, освен Турција * ''Trifolium badium'' subsp. ''rytidosemium'' {{Мали|([[Boiss.]] & [[Hohen.]]) [[M.Hossain]]}} – Турција, Ирак == Распространетост во Македонија == Кафеавата детелина расте на високопланински пасишта и камењари од 1500 до 2700 метри надморска височина, се среќава на планините [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Јабланица]] и Горна Радика.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Trifolium badium a1.jpg Trifolium-badium Braun-Klee 4930.jpg Trifolium badium (inflorescense).jpg Braunklee.jpg Trifolium badium a2.jpg Trifolium badium a3.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium badium|Trifolium badium}} * {{wikispecies|Trifolium badium|Trifolium badium}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] h219gljp0ivj9rfogi9q2cgiprazayd 5586648 5586645 2026-07-03T12:47:25Z Jtasevski123 69538 5586648 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name= Кафеава детелина |image=Trifolium badium RF.jpg |image_caption=На Австриските Алпи |image2=Brown Clover Trifolium badium (6207697213).jpg |image2_caption=Цветови одблиску |genus=Trifolium |species=badium |authority=[[Schreb.]] |synonyms_ref=<ref name="522896-1" >{{cite POWO |id=522896-1 |title=''Trifolium badium'' Schreb. |access-date=27 април 2022 }}</ref> |synonyms={{расклопен список| *''Chrysaspis badia'' {{мали|([[Schreb.]]) [[Greene]]}} *''Chrysaspis badia'' subsp. ''rytidosemia'' {{мали|([[Boiss.]] & [[Hohen.]]) [[Hendrych]]}} *''Chrysaspis rytidosemia'' {{мали|([[Boiss.]] & [[Hohen.]]) [[Roskov]]}} *''Trifolium badium'' subsp. ''rivulare'' {{мали|([[Boiss.]] & [[Balansa]]) [[C.C.Towns.]]}} *''Trifolium cousturieri'' {{мали|[[Gand.]]}} *''Trifolium ponticum'' {{мали|[[Albov]]}} *''Trifolium pseudobadium'' {{мали|[[Velen.]]}} *''Trifolium rivulare'' {{мали|[[Boiss.]] & [[Balansa]]}} *''Trifolium rytidosemium'' {{мали|[[Boiss.]] & [[Hohen.]]}} *''Trifolium rytidosemium'' subsp. ''rivulare'' {{мали|([[Boiss.]] & [[Balansa]]) Ponert}} *''Trifolium soldeanum'' {{мали|[[Barnola]]}} }}}} '''Кафеава детелина''' ({{науч|'''Trifolium badium'''}}) — [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[бобови]]. Се среќава во поголемиот дел од континентална [[Европа]], [[Кавказ]], [[Турција]], [[Ирак]] и [[Иран]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/154664/i-trifolium-badium-i/details|title=''Trifolium badium'' brown trefoil|date=2022|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=27 April 2022}}</ref> Тоа е локално важна [[Фуражни култури|фуражна култура]] во субалпските пасишта.<ref name="1_of_783_Google_Scholar_results">{{Наведено списание|last=Jayanegara|first=Anuraga|last2=Marquardt|first2=Svenja|last3=Kreuzer|first3=Michael|last4=Leiber|first4=Florian|year=2011|title=Nutrient and energy content, ''in vitro'' ruminal fermentation characteristics and methanogenic potential of alpine forage plant species during early summer|journal=Journal of the Science of Food and Agriculture|volume=91|issue=10|pages=1863–1870|doi=10.1002/jsfa.4398|pmid=21480269}}</ref> == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, високо 10–25 см. [[Стебло|Стеблото]] е исправено или приподигнато, најчесто неразгрането, во долниот дел покриено со ретки, а во горниот дел со погусти прилегнати влакна насочени нагоре. Базалните [[Лист|листови]] имаат дршки до двапати подолги од листната плочка, кај горните листови дршките се покуси, а најгорните листови се речиси приседнати и спротивно поставени. Долните листови се обратнојајцевидни, приближно една и пол до двапати подолги отколку широки, со тап или плитко всечен врв. Горните листови се долгнавесто-обратнојајцевидни до елиптични или ланцетни, со клиновидна основа, заоблен или плитко всечен врв и заострени запци по работ. Листовите се голи или со ретки прилегнати влакна по работ и по средната жила на долната страна. [[Прилисник|Прилисниците]] се голи, ланцетни и завршуваат со долг заострен врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести или издолжени, широкојајцевидни, со пречник од 12–20 мм и составени од 20–50 [[Цвет|цветови]]. Се развиваат поединечно, поретко по две, на врвот на стеблото или во пазувите на најгорните листови. Дршката на соцветието е исправена и долга 5–6 см, а цветовите имаат многу куси дршки. Чашката е долга околу 4 мм, гола, белузлава и има пет жили. Нејзиниот трубест дел е долг околу 1 мм. Запците се зелени, линејно-шиловидни и по работ покриени со ретки долги влакна. Венчето е долго 5–8 мм, златножолто и по прецветувањето станува кафеаво. Барјачето е два до три пати подолго од лаѓичката и по површината има јасно изразени надолжни бразди. [[Плод|Плодот]] е мешунка која е два до три пати подолга од столпчето.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1310}}</ref> == Подвидови == Прифатени се следниве [[Подвид|подвидови]]: * ''Trifolium badium'' subsp. ''badium'' – цел опсег, освен Турција * ''Trifolium badium'' subsp. ''rytidosemium'' {{Мали|([[Boiss.]] & [[Hohen.]]) [[M.Hossain]]}} – Турција, Ирак == Распространетост во Македонија == Кафеавата детелина расте на високопланински пасишта и камењари од 1500 до 2700 метри надморска височина, се среќава на планините [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Јабланица]] и Горна Радика.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Trifolium badium a1.jpg Trifolium-badium Braun-Klee 4930.jpg Trifolium badium (inflorescense).jpg Braunklee.jpg Trifolium badium a2.jpg Trifolium badium a3.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium badium|Trifolium badium}} * {{wikispecies|Trifolium badium|Trifolium badium}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Ирак]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Шпанија]] bul1bvl1p8azzzqvz94o7mafpsz49lm 0 1301439 5586922 5565517 2026-07-04T06:23:00Z Bjankuloski06 332 5586922 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Инкарнатска детелина |image = Kals am Grossglockner flowers 256.jpg |image_caption = ''Trifolium incarnatum'' subsp. ''incarnatum'', Австрија |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium incarnatum'' |author=Osborne, J. |name-list-style=amp |article-number=e.T176390A7231548 |date=2011 |doi=10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T176390A7231548.en |access-date=18 јануари 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = incarnatum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Инкарнатска детелина''' ( [[Латински јазик|латински]]:Trifolium incarnatum),<ref>{{Наведено списание|last=Bartow|first=Amy|date=2016|title=Native Seed Production Manual for the Pacific Northwest|url=http://dx.doi.org/10.3368/npj.17.2.134|journal=Native Plants Journal|volume=17|issue=2|pages=134–135|doi=10.3368/npj.17.2.134|issn=1522-8339}}</ref> е вид на [[скриеносеменици]] од фамилијата [[бобови]], пронајден во поголемиот дел од [[Европа]]. Воведен е и во други области, вклучувајќи ги [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Јапонија]]. Оваа исправена [[Едногодишно растение|годишна]] билка расте на 20–50 см висока, неразгранета или разгранета само во основата. [[Лист]]овите се тролистови со долго ливче, секое ливче влакнесто, 8–16 мм пречник, со скратен или двободен врв. [[Цвет]]овите се произведуваат во текот на пролетта и летото, богато црвени или темноцрвени, пренатрупани на издолжена шилести соцветија 3-5 см високи и 1,5 см широки, поединечните [[цвет]]ови се до 10–13 мм долги и имаат пет ливчиња. Транспарентот на секој цвет не е исправен, туку се превиткува нанапред. == Употреба == [[Податотека:2015-05-05_Trifolium_incarnatum(Strawberry_candle)_ベニバナツメクサ_DSCF0668.jpg|лево|мини| Инкарнатска детелина во [[Хјого (префектура)|Хјого]], Јапонија]] ''Инкарнатска детелина'' најчесто се користи во земјоделството како покривна култура за фиксирање на азот.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_trin3.pdf|title=Plant guide for crimson clover (Trifolium incarnatum)|last=Young-Mathews|first=Annie|date=February 2013|work=USDA|archive-url=|archive-date=|accessdate=May 21, 2019}}</ref> Растението користи асоцијации со бактериите [[Rhizobia]] за да го поправи азотот.<ref name=":2" /> Растението нашироко се одгледува како [[Фуражни култури|фуражна]] култура богата со [[Белковина|белковини]] за [[Домашно говедо|говеда]] и друг [[добиток]], и е погодна за правење сено. Најчесто го пасат домашни и диви преживари.<ref>Heuzé V., Tran G., Maxin G., 2016. Crimson clover (Trifolium incarnatum). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/247 Last updated on April 19, 2016, 11:33</ref> Често се користи за контрола на [[ерозија]]та покрај патиштата, како и за разубавување, но има тенденција да ги елиминира сите други пожелни пролетни и рано-летни видови автохтона вегетација во областа каде што е засадена. Цветовите на ''Инкарнатска детелина'' и никулците, кои визуелно и вкусно се слични на никулците од [[луцерка]] се јадливи.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ediblewildfood.com/crimson-clover.aspx|title=Crimson Clover: Pictures, Flowers, Leaves and Identification {{!}} Trifolium incarnatum|work=www.ediblewildfood.com|accessdate=2019-02-25}}</ref> Може да се додадат како состојка во салати, сендвичи и други јадења, да се направат [[Билен чај|билни чаеви]], а може да се исушат и сомелат во [[брашно]].<ref name=":0" /> 100 грама никулци од ''Инкарнатска детелина'' содржат 23 калории, 4 гр. [[Белковина|белковини]], 2 гр. [[Прехранбени влакна|влакна]] и обезбедуваат 38 проценти од RDI [[витамин К]], како и 14 проценти од RDI [[витамин Ц]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livestrong.com/article/481381-health-benefits-of-clover-sprouts/|title=Health Benefits of Clover Sprouts|work=LIVESTRONG.COM|language=en|accessdate=2019-02-25}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Има исклучително мали количини на [[калциум]], [[железо]], [[фосфор]], [[цинк]], [[селен]] и [[магнезиум]].<ref name=":1" /> Како и сите сирово изедени никулци, тие го поседуваат ризикот од контаминација од [[Escherichia coli|ешерихија коли]], [[салмонела]], [[Listeria|листерија]] и [[Bacillus cereus]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.com/craig-goldwyn/sprouts-e-coli-risk_b_875103.html|title=Why Raw Sprouts May be the Riskiest Food in Your Grocery Store|last=Meathead|date=2011-06-11|work=Huffington Post|language=en-US|accessdate=2019-02-25}}</ref> Сепак, многу угледни објекти во Соединетите Држави се обидуваат да ги регулираат и тестираат овие култури за такви бактерии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodsafety.gov/keep/types/fruits/sprouts.html|title=Sprouts: What You Should Know|last=Foodsafety.gov|work=www.foodsafety.gov|language=en-us|accessdate=2019-02-28}}</ref> == Животен циклус == Во благите зимски области, како што се крајбрежната Калифорнија и северозападниот дел на Тихиот Океан, ''Инкарнатска детелина'' обично се однесува како зимско годишно. Семињата ртат при првите дождови на крајот на летото или на есента. Растенијата растат во текот на зимата и имаат голем процут на доцна пролет. Во сувите летни клими, растенијата умираат по созревањето на семињата. На места со доволна летна влага, растенијата можат да продолжат да растат и цветаат; па дури и може да се однесуваат како краткотрајни повеќегодишни растенија. == Одгледување == Се сее што е можно побрзо по отстранувањето на житната култура со стапка од 20-22 кг/ха. Утврдено е дека е подобро да успее кога само површината на почвата се меша со скарификатор и хара, отколку кога се прави орање. Расте брзо во пролет и дава изобилен род зеленило. Сепак, може да се добие само едно косење, бидејќи не расте повторно по косењето.<gallery> Податотека:Photograph of J.C. Butler standing in crimson clover field on the farm of J.C. Thomas, Evans, Georgia, 1952 April - DPLA - 08f49dc7237144a04e73f5c182b03bd8.jpg|Конзерватор во поле со ''Инкарнатска детелина'', 1952 година Податотека:Crimson clover sprouts.jpg|Одгледување на 'ртни растенија </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Trifolium&SPECIES_XREF=incarnatum&TAXON_NAME_XREF=&RANK=species Флора Европа: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.ecoflora.co.uk/search_species2.php?plant_no=810570620 Екофлора: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM Информативен лист на ФАО: ''Trifolium incarnatum''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025125932/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM |date=2008-10-25 }} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас (САД).{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . * [http://wisplants.uwsp.edu/scripts/detail.asp?SpCode=TRIINC Роберт В. Фрекман Хербариум, Универзитет во Висконсин] Страна со неколку фотографии. * [http://www.boston.com/bigpicture/2008/11/peering_into_the_micro_world.html#photo17 Ултраструктурни детали забележани на површината на „црвена детелина“, цветен ливче Trifolium incarnatum.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Зеленчук]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] c5od5e87c3v55skiq9fa0r9huuecdx2 5586923 5586922 2026-07-04T06:23:22Z Bjankuloski06 332 5586923 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Инкарнатска детелина |image = Kals am Grossglockner flowers 256.jpg |image_caption = ''Trifolium incarnatum'' subsp. ''incarnatum'', Австрија |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium incarnatum'' |author=Osborne, J. |name-list-style=amp |article-number=e.T176390A7231548 |date=2011 |doi=10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T176390A7231548.en |access-date=18 јануари 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = incarnatum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Инкарнатска детелина''' ({{науч|Trifolium incarnatum}})<ref>{{Наведено списание|last=Bartow|first=Amy|date=2016|title=Native Seed Production Manual for the Pacific Northwest|url=http://dx.doi.org/10.3368/npj.17.2.134|journal=Native Plants Journal|volume=17|issue=2|pages=134–135|doi=10.3368/npj.17.2.134|issn=1522-8339}}</ref> — вид на [[скриеносеменици]] од фамилијата [[бобови]], пронајден во поголемиот дел од [[Европа]]. Воведен е и во други области, вклучувајќи ги [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Јапонија]]. Оваа исправена [[Едногодишно растение|годишна]] билка расте на 20–50 см висока, неразгранета или разгранета само во основата. [[Лист]]овите се тролистови со долго ливче, секое ливче влакнесто, 8–16 мм пречник, со скратен или двободен врв. [[Цвет]]овите се произведуваат во текот на пролетта и летото, богато црвени или темноцрвени, пренатрупани на издолжена шилести соцветија 3-5 см високи и 1,5 см широки, поединечните [[цвет]]ови се до 10–13 мм долги и имаат пет ливчиња. Транспарентот на секој цвет не е исправен, туку се превиткува нанапред. == Употреба == [[Податотека:2015-05-05_Trifolium_incarnatum(Strawberry_candle)_ベニバナツメクサ_DSCF0668.jpg|лево|мини| Инкарнатска детелина во [[Хјого (префектура)|Хјого]], Јапонија]] ''Инкарнатска детелина'' најчесто се користи во земјоделството како покривна култура за фиксирање на азот.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_trin3.pdf|title=Plant guide for crimson clover (Trifolium incarnatum)|last=Young-Mathews|first=Annie|date=February 2013|work=USDA|archive-url=|archive-date=|accessdate=May 21, 2019}}</ref> Растението користи асоцијации со бактериите [[Rhizobia]] за да го поправи азотот.<ref name=":2" /> Растението нашироко се одгледува како [[Фуражни култури|фуражна]] култура богата со [[Белковина|белковини]] за [[Домашно говедо|говеда]] и друг [[добиток]], и е погодна за правење сено. Најчесто го пасат домашни и диви преживари.<ref>Heuzé V., Tran G., Maxin G., 2016. Crimson clover (Trifolium incarnatum). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/247 Last updated on April 19, 2016, 11:33</ref> Често се користи за контрола на [[ерозија]]та покрај патиштата, како и за разубавување, но има тенденција да ги елиминира сите други пожелни пролетни и рано-летни видови автохтона вегетација во областа каде што е засадена. Цветовите на ''Инкарнатска детелина'' и никулците, кои визуелно и вкусно се слични на никулците од [[луцерка]] се јадливи.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ediblewildfood.com/crimson-clover.aspx|title=Crimson Clover: Pictures, Flowers, Leaves and Identification {{!}} Trifolium incarnatum|work=www.ediblewildfood.com|accessdate=2019-02-25}}</ref> Може да се додадат како состојка во салати, сендвичи и други јадења, да се направат [[Билен чај|билни чаеви]], а може да се исушат и сомелат во [[брашно]].<ref name=":0" /> 100 грама никулци од ''Инкарнатска детелина'' содржат 23 калории, 4 гр. [[Белковина|белковини]], 2 гр. [[Прехранбени влакна|влакна]] и обезбедуваат 38 проценти од RDI [[витамин К]], како и 14 проценти од RDI [[витамин Ц]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livestrong.com/article/481381-health-benefits-of-clover-sprouts/|title=Health Benefits of Clover Sprouts|work=LIVESTRONG.COM|language=en|accessdate=2019-02-25}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Има исклучително мали количини на [[калциум]], [[железо]], [[фосфор]], [[цинк]], [[селен]] и [[магнезиум]].<ref name=":1" /> Како и сите сирово изедени никулци, тие го поседуваат ризикот од контаминација од [[Escherichia coli|ешерихија коли]], [[салмонела]], [[Listeria|листерија]] и [[Bacillus cereus]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.com/craig-goldwyn/sprouts-e-coli-risk_b_875103.html|title=Why Raw Sprouts May be the Riskiest Food in Your Grocery Store|last=Meathead|date=2011-06-11|work=Huffington Post|language=en-US|accessdate=2019-02-25}}</ref> Сепак, многу угледни објекти во Соединетите Држави се обидуваат да ги регулираат и тестираат овие култури за такви бактерии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodsafety.gov/keep/types/fruits/sprouts.html|title=Sprouts: What You Should Know|last=Foodsafety.gov|work=www.foodsafety.gov|language=en-us|accessdate=2019-02-28}}</ref> == Животен циклус == Во благите зимски области, како што се крајбрежната Калифорнија и северозападниот дел на Тихиот Океан, ''Инкарнатска детелина'' обично се однесува како зимско годишно. Семињата ртат при првите дождови на крајот на летото или на есента. Растенијата растат во текот на зимата и имаат голем процут на доцна пролет. Во сувите летни клими, растенијата умираат по созревањето на семињата. На места со доволна летна влага, растенијата можат да продолжат да растат и цветаат; па дури и може да се однесуваат како краткотрајни повеќегодишни растенија. == Одгледување == Се сее што е можно побрзо по отстранувањето на житната култура со стапка од 20-22 кг/ха. Утврдено е дека е подобро да успее кога само површината на почвата се меша со скарификатор и хара, отколку кога се прави орање. Расте брзо во пролет и дава изобилен род зеленило. Сепак, може да се добие само едно косење, бидејќи не расте повторно по косењето.<gallery> Податотека:Photograph of J.C. Butler standing in crimson clover field on the farm of J.C. Thomas, Evans, Georgia, 1952 April - DPLA - 08f49dc7237144a04e73f5c182b03bd8.jpg|Конзерватор во поле со ''Инкарнатска детелина'', 1952 година Податотека:Crimson clover sprouts.jpg|Одгледување на 'ртни растенија </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Trifolium&SPECIES_XREF=incarnatum&TAXON_NAME_XREF=&RANK=species Флора Европа: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.ecoflora.co.uk/search_species2.php?plant_no=810570620 Екофлора: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM Информативен лист на ФАО: ''Trifolium incarnatum''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025125932/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM |date=2008-10-25 }} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас (САД).{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . * [http://wisplants.uwsp.edu/scripts/detail.asp?SpCode=TRIINC Роберт В. Фрекман Хербариум, Универзитет во Висконсин] Страна со неколку фотографии. * [http://www.boston.com/bigpicture/2008/11/peering_into_the_micro_world.html#photo17 Ултраструктурни детали забележани на површината на „црвена детелина“, цветен ливче Trifolium incarnatum.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Зеленчук]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] 7p664blett2fad1d0vczryfszvz3hfq 0 1301533 5586925 5565519 2026-07-04T06:24:30Z Bjankuloski06 332 5586925 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Јагодеста детелина | image = TrifoliumFragiferum2.jpg | image_caption = | genus = Trifolium | species = fragiferum | authority = [[Карл Линеј|L.]] | subdivision_ranks = Разновидности | subdivision_ref = <ref name="POWO">{{навден POWO |id=523154-1 |title=''Trifolium fragiferum'' L. |access-date=29 август 2024}}</ref> | subdivision = {{Species list | Trifolium fragiferum var. fragiferum | | Trifolium fragiferum var. orthodon | Zohary }} | synonyms_ref = | synonyms = {{Collapsible list | {{Species list | Amoria fragifera | (L.) Roskov (1990) | Galearia fragifera | (L.) C.Presl (1831) | Xerosphaera fragifera | (L.) Soják (1985) }} }} }} '''''Јагодеста детелина''''' ([[Латински јазик|латински]]:Trifolium fragiferum), е тревно [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен растителен]] вид од фамилијата на [[Бобови]]. Пронајден е во [[Европа]], [[Азија]] и делови од [[Африка]]. Присутен е на други места, како што се делови од Северна Америка, како воведен вид. Се одгледува и како покривна култура и за [[сено]] и [[силажа]], како [[Зеленото ѓубриво|зелено ѓубриво]] и како [[Мед|медоносно растение]]. == Опис == Оваа повеќегодишна билка која се шири преку [[Столонс|столони]] за да формира покривка или купчиња трева. Листовите се сложени, секој со три назабени овални ливчиња долги до 2 до 2,5 сантиметри. [[Цвет]]<nowiki/>от е цветна главица долга околу сантиметар при првото цветање. Таа се зголемува во големина до два сантиметри како што се развиваат плодовите, [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] станува тенко и надуено, и розово по боја, наликува на [[јагода]] <ref name="fao">[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/gbase/data/pf000500.htm FAO Crop Profile]</ref> или [[малина]].<ref name="ucd">[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/strawberry_clover.html UC Davis IPM]</ref> == Употреба == Јагодестата детелина се одгледува како покривна култура и за [[сено]] и [[силажа]], како [[Зеленото ѓубриво|зелено ѓубриво]] и како [[Мед|медоносно растение]].<ref name="fao"/><ref>[http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38 Sustainable Agriculture Research and Education Program] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100610111015/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38|date=2010-06-10}}. University of California.</ref> Добро е за покривање на [[Поплава|поплавени]] површини или области со соленост на почвата. Во некои области е познат како [[плевел]].<ref name="ucd"/> Развиени се неколку земјоделски сорти, вклучувајќи ги „Салина“, „Палестина“ и „Фреса“(Salina', 'Palestine', and 'Fresa).<ref name="fao" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4254 Рачен третман со Jepson] * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=fragiferum Музејот Вашингтон Бурк] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+fragiferum Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сточна храна]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] hb4n5trgypofhilq9zggxgxev36jn40 5586926 5586925 2026-07-04T06:25:11Z Bjankuloski06 332 5586926 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Јагодеста детелина | image = TrifoliumFragiferum2.jpg | image_caption = | genus = Trifolium | species = fragiferum | authority = [[Карл Линеј|L.]] | subdivision_ranks = Разновидности | subdivision_ref = <ref name="POWO">{{навден POWO |id=523154-1 |title=''Trifolium fragiferum'' L. |access-date=29 август 2024}}</ref> | subdivision = {{Species list | Trifolium fragiferum var. fragiferum | | Trifolium fragiferum var. orthodon | Zohary }} | synonyms_ref = | synonyms = {{Collapsible list | {{Species list | Amoria fragifera | (L.) Roskov (1990) | Galearia fragifera | (L.) C.Presl (1831) | Xerosphaera fragifera | (L.) Soják (1985) }} }} }} '''''Јагодеста детелина''''' ({{науч|Trifolium fragiferum}}) — тревесто [[повеќегодишно растение]] вид од фамилијата на [[Бобови]]. Пронајден е во [[Европа]], [[Азија]] и делови од [[Африка]]. Присутен е на други места, како што се делови од Северна Америка, како воведен вид. Се одгледува и како покривна култура и за [[сено]] и [[силажа]], како [[Зеленото ѓубриво|зелено ѓубриво]] и како [[Мед|медоносно растение]]. == Опис == Оваа повеќегодишна билка која се шири преку [[Столонс|столони]] за да формира покривка или купчиња трева. Листовите се сложени, секој со три назабени овални ливчиња долги до 2 до 2,5 сантиметри. [[Цвет]]<nowiki/>от е цветна главица долга околу сантиметар при првото цветање. Таа се зголемува во големина до два сантиметри како што се развиваат плодовите, [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]] станува тенко и надуено, и розово по боја, наликува на [[јагода]] <ref name="fao">[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/gbase/data/pf000500.htm FAO Crop Profile]</ref> или [[малина]].<ref name="ucd">[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/WEEDS/strawberry_clover.html UC Davis IPM]</ref> == Употреба == Јагодестата детелина се одгледува како покривна култура и за [[сено]] и [[силажа]], како [[Зеленото ѓубриво|зелено ѓубриво]] и како [[Мед|медоносно растение]].<ref name="fao"/><ref>[http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38 Sustainable Agriculture Research and Education Program] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100610111015/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.EXE/show_crop_38|date=2010-06-10}}. University of California.</ref> Добро е за покривање на [[Поплава|поплавени]] површини или области со соленост на почвата. Во некои области е познат како [[плевел]].<ref name="ucd"/> Развиени се неколку земјоделски сорти, вклучувајќи ги „Салина“, „Палестина“ и „Фреса“(Salina', 'Palestine', and 'Fresa).<ref name="fao" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3691,4222,4254 Рачен третман со Jepson] * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Trifolium&Species=fragiferum Музејот Вашингтон Бурк] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Trifolium+fragiferum Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Сточна храна]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] o1u2pmamvliceqba41dm28kxvdhulef 0 1302037 5586872 4775811 2026-07-04T00:20:31Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Стрчеста красатка]] 5586872 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Стрчеста красатка]] lubyuzxowrwm3pmd00z4bpi5d43xr6p 0 1304949 5586643 5491223 2026-07-03T12:39:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586643 wikitext text/x-wiki '''Правен плурализам''' ― постоење на повеќе правни системи во рамките на едно [[општество]] и/или [[географска област]]. Плуралните правни системи се особено распространети во поранешните [[Колонија|колонии]], каде што правото на поранешна колонијална власт може да постои заедно со повеќе традиционални правни системи (обичајно право). Во послеколонијалните општества, признавањето на плурализмот може да се смета како пречка за градење нација и развој. [[Антропологија|Антрополозите]] гледаат на правниот плурализам во светлината на историските борби за суверенитет, националност и легитимитет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Routledge_Encyclopedia_of_Social_and.html?id=F0aOAgAAQBAJ&redir_esc=y|title=The Routledge Encyclopedia of Social and Cultural Anthropology|last=Barnard|first=Alan|last2=Spencer|first2=Jonathan|date=4 декември 2009|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-23640-3|pages=422|language=en}}</ref> == Историја == Кога се развиле системите, идејата била дека одредени прашања (како комерцијалните трансакции) ќе бидат опфатени со колонијалното право, а други прашања ([[Семејно право|семејството и бракот]]) ќе бидат покриени со традиционалното право.<ref>{{Наведено списание|last=Griffiths|first=Anne|date=November 1996|title=Legal Pluralism in Africa: The Role of Gender and Women's Access to Law|journal=PoLAR|volume=19|issue=2|pages=93–108|doi=10.1525/pol.1996.19.2.93}}</ref> Со текот на времето, тие разлики имале тенденција да се распаѓаат, а поединците би избрале да ги поднесат своите правни барања под системот за кој мислеле дека ќе им понуди најдобра предност. == Тековна практика == Правен плурализам се јавува и кога различни закони владеат со различни групи во една земја. На пример, во [[Индија]] и [[Танзанија]], постојат посебни [[ислам]]ски судови кои ги решаваат проблемите во муслиманските заедници следејќи ги начелата на [[Шеријат|исламското право]]. Секуларните судови се занимаваат со прашањата на другите заедници. Бидејќи современите западни правни системи исто така можат да бидат плуралистички,<ref>See Griffiths, John (1986) "What is Legal Pluralism" in ''Journal of Legal Pluralism'' 24: 1-55.</ref> е погрешно да се дискутира за правниот плурализам само во однос на незападните правни системи. Правниот плурализам може да се најде дури и во поставки кои првично може да изгледаат правно хомогени. На пример, постојат двојни идеологии на правото во судовите во [[Соединетите Држави]], бидејќи формалната идеологија на правото како што е напишано постои заедно со неформалната идеологија на правото додека се користи.<ref>{{Наведено списание|last=Merry|first=Sally|date=May 1986|title=Everyday Understandings of the Law in Working-class America|journal=American Ethnologist|volume=13|issue=2|pages=253–270|doi=10.1525/ae.1986.13.2.02a00040}}</ref> Дискусијата за внатрешната и надворешната плуралност на правните системи се нарекува социологија на правото. Изворите на исламското право се [[Куран]]от, Суната и Иџмата, но повеќето современи западни нации држави ја преземаат основата на нивниот правен систем од старите христијански велесили ([[Обединетото Кралство]], [[Франција]] итн.). Тоа е, исто така, причината зошто моралните закони што се наоѓаат во [[Библија]]та всушност се направени полноправни закони, со почетна основна норма поставена многу наназад во правната историја, оттука исполнувајќи го приоритетот и на позитивистите и на натуралистите. Хамед Каземзадех верува дека и покрај израмнувањето на многу сегашни разлики под влијанието на [[наука]]та, [[технологија]]та и зголемената меѓукомуникација во правниот плурализам, не можеме во разумно блиска иднина да предвидиме какво било суштинско намалување на разликите во нашата основна вредност системи, било филозофски или културни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/43891648/Pluralism_in_Ideological_Peacebuilding|title=Hamed Kazemzadeh: Pluralism in Ideological Peacebuilding}}</ref> Правниот плурализам, исто така, постои до одреден степен во општествата каде што правните системи на домородното население добиле одредено признание. Во [[Австралија]], на пример, Мабовата одлука му дала признание на домородната титула, а со тоа и елементи на традиционалниот [[Абориџини|абориџински]] закон. Признаени се и елементи на традиционалното абориџинско [[Кривично право|казнено право]], особено при изрекувањето на казните.<ref>{{multiref2 |1={{cite web |url=https://www.sentencingcouncil.qld.gov.au/about-sentencing/doing-justice-differently/murri-court |title=Queensland Sentencing Advisory Council — Murri Court |accessdate=2022-08-15 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017190116/https://www.sentencingcouncil.qld.gov.au/about-sentencing/doing-justice-differently/murri-court |url-status=dead }} |2={{cite web |url=https://www.courts.qld.gov.au/courts/murri-court/about-murri-court |title=Queensland Courts — Murri Court }}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} }}</ref> Тоа, всушност, воспоставило два напоредни системи на казни. Друг пример се [[Филипини]]те чии вообичаени начини на домородните народи во Кордиљерите се признати од филипинската влада, а во [[Калинга (покраина)|Калинга]], бодонг е средството што го користи народот за решавање на споровите: бидејќи тоа било многу ефикасно за нив, сè уште е широко практикувано. Постои одредена загриженост дека традиционалните правни системи и муслиманските правни системи не успеваат да ги промовираат [[Женски права|правата на жените]]. Како последица на тоа, членовите на [[Конвенција за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените|Комитетот за елиминација на дискриминацијата врз жените]] (CEDAW) повикаа на обединување на правните системи во земјите. == Во теоријата на правото == Во правната антропологија и социологија, следејќи ги истражувањата кои забележале дека голем дел од социјалната интеракција е определена со правила надвор од законот и дека неколку такви „правни наредби“ може да постојат во една земја, Џон Грифитс, дало силен аргумент за проучување на овие општествени системи на правилата и како тие комуницираат со самиот закон, кој стана познат како правен плурализам.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/812686211|title=The anthropology of law|last=Pirie|first=Fernanda|date=2013|isbn=978-0-19-969684-0|location=Oxford, United Kingdom|oclc=812686211}}</ref> {{Rp|39}}<ref>{{Наведено списание|last=Griffiths|first=John|date=January 1986|title=What is Legal Pluralism?|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07329113.1986.10756387|journal=The Journal of Legal Pluralism and Unofficial Law|language=en|volume=18|issue=24|pages=1–55|doi=10.1080/07329113.1986.10756387|issn=0732-9113}}</ref> Овој концепт на правен плурализам каде што правото се гледа како еден од многуте правни поредоци бил критикуван. Робертс тврдел дека концептот на правото е суштински поврзан со поимот [[држава]], така што овие правни поредоци не треба да се сметаат за слични на правото.<ref name=":0"/>{{Rp|41}}<ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=Simon|date=1998-01-01|title=Against Legal Pluralism|url=https://doi.org/10.1080/07329113.1998.10756517|journal=The Journal of Legal Pluralism and Unofficial Law|volume=30|issue=42|pages=95–106|doi=10.1080/07329113.1998.10756517|issn=0732-9113}}</ref> Од друга страна, Таманаха и Грифитс тврдат дека правото треба да се изучува само како одреден облик на општествено уредување заедно со други правила што ги регулираат општествените системи, напуштајќи го концептот на правото како нешто што вреди да се проучува.<ref name=":0" />{{Rp|45}}<ref>{{Наведено списание|last=Tamanaha|first=Brian Z.|date=2000|title=A Non-Essentialist Version of Legal Pluralism|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1467-6478.00155|journal=Journal of Law and Society|language=en|volume=27|issue=2|pages=296–321|doi=10.1111/1467-6478.00155|issn=1467-6478}}</ref> == Поврзано == * [[Обичајно право]] ** [[Меѓународно обичајно право]] * ''[[Journal of Legal Pluralism and Unofficial Law]]'' * [[Правен дуализам]] * [[Список на државни правни системи]] * [[Полицентричен закон]] * [[Социологија на правото]] == Наводи == {{Наводи}} === Дополнителна литература === * Варзилај, Гад . 2003 година. ''Заедници и право: Политика и култури на правните идентитети'' Прес на Универзитетот во Мичиген{{ISBN|0-472-11315-1}} * Бенда-Бекман, К. фон. 1981 година. „Форумски шопинг и шопинг форуми: Обработка на спорови во селото Минангкабау“. ''Journal of Legal'' Pluralism 19: 117-159. * Channock, M. 1985 година. ''Закон, обичај и социјален поредок: Колонијалното искуство во Малави и Замбија'' . Њујорк: Cambridge University Press. * Среќен, Сали Енгл. 1988 година. „Правен плурализам“. ''Преглед на Законот и општеството'' 22: 869-896 * Сиера, Марија Тереза. 1995 година. „Индиските права и обичајното право во Мексико: проучување на Нахуа во Сиера де Пуебла“. ''Преглед на законот и општеството'' 29(2):227-254. * Speelman, G. 1995 година. „Муслиманските малцинства и шеријатот во Европа“. Пп.&nbsp;70–77 во Тарек Митри (Ред.), ''Религија, право и општество'' . Женева, Швајцарија: Светски совет на црквите. * Каземзадех, Х. 2018 година. „Плурализмот во идеолошкото градење мир“,{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/43891648/Pluralism_in_Ideological_Peacebuilding|title=Internal Journal of ACPCS}} . * Стар, Џун и Џонатан Пул. 1974 година. „Влијанието на правната револуција во рурална Турција“. ''Преглед на законот и општеството'' : 533-560. * Таманаха, Брајан З., Керолин Сејџ и Мајкл Вулкок, уредници. 2012 година. ''Правен плурализам и развој: научници и практичари во дијалогот'' . Кембриџ, ОК: Cambridge University Press.{{ISBN|9781107019409}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781107019409|9781107019409]] * Таманаха, Брајан З. 2021 година. ''Објаснет правен плурализам: историја, теорија, последици'' . Њујорк: Oxford University Press.{{ISBN|9780190861551}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780190861551|9780190861551]] == Надворешни врски == * [https://www.mcgill.ca/humanrights/ Мекгилов центар за човекови права и правен плурализам, Правен факултет. ] {{Право}} [[Категорија:Мултукултурализам]] [[Категорија:Теори на правото]] [[Категорија:Плуралистички правни системи]] 7fg1nw1x0o50fcunyze23uvvbjf3645 0 1305521 5586651 4805802 2026-07-03T12:51:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586651 wikitext text/x-wiki '''Православна психотерапија''' се однесува на „процесот на духовен раст и развој“ како што се користи во [[Источната православна црква]]. Терминот не е ограничен на традиционалната [[психотерапија]] што се користи за лекување на психолошки проблеми, туку тој повеќе се однесува на сите луѓе справувајќи се со нивните суштински егзистенцијални прашања. Според православното предание, по Адамовиот пад човекот се разболел; неговиот „нус“ бил помрачен и ја изгубил заедницата со Бога. Смртта влегла во битието на личноста и предизвикала многу антрополошки, социјални, дури и еколошки проблеми<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://conciliarpost.com/christian-traditions/eastern-orthodox/orthodox-pastoral-care-and-psychotherapy/ |title=ORTHODOX PASTORAL CARE AND PSYCHOTHERAPY |accessdate=2022-08-28 |archive-date=2022-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828141922/https://conciliarpost.com/christian-traditions/eastern-orthodox/orthodox-pastoral-care-and-psychotherapy/ |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Советување]] [[Категорија:Психотерапија]] [[Категорија:Христијанска терминологија]] [[Категорија:Источно православна духовност|Психотерапија]] pygup657cofw8woy9ea3gcljc0qxn9z 0 1306276 5587002 5404295 2026-07-04T10:58:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587002 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smith-Island-location-map.png|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Smith-Island-location-map.png/220px-Smith-Island-location-map.png|мини| Местоположба на [[Остров Смит (Јужни Шетландски Острови)|островот Смит]] во [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Острови]].]] [[Податотека:Smith-Island-Map-2010.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Smith-Island-Map-2010.jpg/220px-Smith-Island-Map-2010.jpg|мини| Топографска карта на островот Смит.]] '''Севлиевски Врв''' ({{Langx|bg|Севлиевски връх|Sevlievski vrah}}) — [[врв]] покриен со [[мраз]] кој се издига до 1740 m во [[Венец меон|опсегот Имеон]] на [[Остров Смит (Јужни Шетландски Острови)|островот Смит]], [[Јужни Шетландски Острови|Јужните Шетландски Острови]]. Се наоѓа 1&nbsp;km јужно од [[Дринов Врв]] и 890 m североисточно од [[Врв Слатина|врвот Слатина]]. Поврзан е со Дринов Врв прку [[Попова Седловина]]. Гледа на [[Ледник Овеч|ледникот Овеч]] на исток и на [[Ледник Чупрене|ледникот Чупрене]] на југозапад. Бугарско рано мапирање во 2009 година. Името му е дадено според Мирослав Севлиевски (р. 1965), учесник во бугарската антарктичка експедиција 2002/03 година, за неговата поддршка на Бугарската антарктичка програма. == Карти == * [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/540915.html Chart of South Shetland including Coronation Island, &c.] from the exploration of the sloop Dove in the years 1821 and 1822 by George Powell Commander of the same. Scale ca. 1:200000. London: Laurie, 1822. * L.L. Ivanov. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010.jpg|Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands.]] Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2010. {{ISBN|978-954-92032-9-5}} (First edition 2009. {{ISBN|978-954-92032-6-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-954-92032-6-4|978-954-92032-6-4]]) * [http://data.aad.gov.au/aadc/mapcat/display_map.cfm?map_id=13677 South Shetland Islands: Smith and Low Islands.] Scale 1:150000 topographic map No. 13677. British Antarctic Survey, 2009. * [http://www.add.scar.org Antarctic Digital Database (ADD).] Scale 1:250000 topographic map of Antarctica. Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). Since 1993, regularly upgraded and updated. * L.L. Ivanov. [[c:File:Livingston-Island-Map-2010-15.png|Antarctica: Livingston Island and Smith Island]]. Scale 1:100000 topographic map. Manfred Wörner Foundation, 2017. {{ISBN|978-619-90008-3-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-619-90008-3-0|978-619-90008-3-0]] == Литература == * [https://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/display_name.cfm?gaz_id=136842 Sevlievski Peak.] SCAR Composite Antarctic Gazetteer * [http://apcbg.org/gazet-bg.pdf Bulgarian Antarctic Gazetteer.] Antarctic Place-names Commission. (details in Bulgarian, [http://apcbg.org/gazet.pdf basic data] in English) == Надворешни врски == * [https://copernix.io/#?where=-62.48823146032714,-62.961389089872384,15&?query=&?map_type=hybrid Врвот Севлиевски.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200215164013/https://copernix.io/#?where=-62.48823146032714,-62.961389089872384,15&?query=&?map_type=hybrid |date=2020-02-15 }} Сателитска слика Коперникс [[Категорија:Бугарија на Антарктикот]] 5pzdb422br8d3j53nztxwei6c9gfdcl 0 1309677 5586887 5508357 2026-07-04T02:32:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = Сер | name = Род Стјуарт | honorific_suffix = | image = Rod Stewart at Xcel Center DSC 0470 (14905955253) cropped.jpg | caption = Стјуарт настапува во Минеаполис август 2014 | other_names = Rod the Mod | birth_name = Родерик Дејвид Стјуарт | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1945|01|10}} | birth_place = Хајгејт, [[Лондон]], Англија | occupation = {{hlist|Singer|songwriter|record producer|musician}} | years_active = 1961–денес | spouse = {{ubl|{{marriage|Алана Колинс|1979|1984|end=divorced}}|{{marriage|Рејчел Хантер|1990|2006|end=divorced}}|{{marriage|Пени Ланкастер|2007}}}} | partner = | children = 8 | module = {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[Рок-музика|Рок]] * [[Поп-музика|Поп]] * [[Блуз рок]] * Фолк рок * Софт рок * [[Диско]] }} | label = | current_member_of = | past_member_of = | website = }} }} '''Родерик Дејвид Стјуарт''' (роден на 10 јануари 1945 година)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/the-saturday-profile-rod-stewart-rock-star-do-ya-still-think-im-sexy-1189207.html|title=The Saturday Profile: Rod Stewart, Rock Star: Do ya still think I'm sexy?|last=Walsh|first=John|date=23 October 2011|work=The Independent|access-date=26 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523171221/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/the-saturday-profile-rod-stewart-rock-star-do-ya-still-think-im-sexy-1189207.html|archive-date=23 May 2019|location=London, UK}}</ref> — британски поп-рок пејач и текстописец. Со својот препознатлив рапав глас, Стјуарт со продадени над 250 милиони плочи ширум светот е меѓу [[Список на најпродавани музички изведувачи|музичарите со најголема заработка]] на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brits.co.uk/news/sir-rod-stewart-is-closing-the-show|title=Sir Rod Stewart is closing the show!|work=Brit Awards|accessdate=29 May 2022|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115213007/https://www.brits.co.uk/news/sir-rod-stewart-is-closing-the-show|url-status=dead}}</ref> Имал 10 албуми на прво место и 31 топ десет [[UK Singles Chart|синглови]] во ОК, од кои шест се искачиле на прво место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.everyhit.com/searchsec.php|title=UK Top 40 Hit Database (Rod Stewart)|publisher=Everyhit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012195559/http://www.everyhit.com/searchsec.php|archive-date=12 October 2008|accessdate=28 September 2014}}</ref> Во САД, Стјуарт има 16 топ 10 синглови, а четири се искачиле на прво место на [[Билборд Хот 100|''Billboard'' Hot 100]]. Бил прогласен за витез во 2016 година за наговата работа поврзана со музиката и добротворните цели. Во 2008 година, списанието [[Билборд (магазин)|''Билборд'']] го рангирал на 17-то место на листата „100 најдобри уметници на сите времиња од Билборд“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 October 2010}}</ref> Добитник е на [[Награди Греми|Греми]] и [[Британски музички награди|Брит награди]], на листата од ''Q Magazine „Топ 100 најдобри пејачи на сите времиња“'' се наоѓа на 33 место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm|title=The Music That Changed The World Q Magazine – 3 Special Editions Jan, Feb, March 2004|publisher=Rocklistmusic.co.uk|accessdate=28 September 2014|archive-date=2012-06-29|archive-url=https://archive.today/20120629012641/http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm%23The%20Music%20That%20Changed%20The%20World|url-status=dead}}</ref> Како соло изведувач, во 1994 година Стјуарт бил примен во американската [[Куќата на Славните на Рокенролот]], во Куќата на славните музичари од Обединетото Кралство во 2006 година, а уште една бил примен во американската Куќа на славните од Рокенролот во 2012 година како член на Faces.<ref name="soloinduction">{{Наведена мрежна страница|url=http://rockhall.com/inductees/rod-stewart|title=Rod Stewart: Inducted in 1994 – The Rock and Roll Hall of Fame and Museum|publisher=Rockhall.com|accessdate=28 September 2014}}</ref><ref name="facesinduction">{{Наведен нестручен часопис|access-date=28 September 2014}}</ref> == Приватен живот == Родерик Дејвид Стјуарт е роден во Лондон на 10 јануари 1945 година, како најмало од петте деца на неговите родители.<ref name="nb-53">Nelson and Bangs, ''Rod Stewart'', p. 53.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.geni.com/people/Elsie-Stewart/6000000010641904390|title=Elsie Rebecca Stewart|publisher=Geni}}</ref> Татко му бил Шкотланѓанец, а мајка му Англичанка и детството го поминал во Северен Лондон. Стјуарт го напуштил училиштето на 15-годишна возраст <ref name="eh-10-11">Ewbank and Hildred, ''Rod Stewart: The New Biography'', pp. 10–11.</ref> и кратко работел како [[ситопечат]]ар.<ref name="gray4-5">Gray, ''Rod Stewart: The Visual Documentary'', pp. 4–5.</ref> Татко му го поддржувал во неговата амбиција била да стане професионален [[фудбал]]ер,<ref name="eh-10-11" /> и летото 1960 година бил на проба во [[ФК Брентфорд|Брентфорд]]<ref name="auto-19">Stewart, ''Rod: The Autobiography'', pp. 16–19.</ref> кој тогаш се натпреварувал во третата лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brentfordfc.co.uk/page/History/0,,10421,00.html|title=Brentford FC: History|publisher=[[Brentford F.C.]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217112853/http://www.brentfordfc.co.uk/page/History/0%2C%2C10421%2C00.html|archive-date=17 December 2008|accessdate=4 May 2009}}</ref> Род Стјуарт во својата [[автобиографија]] од 2012 година наведува дека никогаш не потпишал за клубот и дека клубот не го повикал по пробата. Сепак, во врска со можните опции за кариера, Стјуарт заклучил: „Па, животот на музичарот е многу полесен и јас можам да се опијам и да правам музика, а не можам да го правам тоа и да играм фудбал. Се определив за музика. . . Тие всушност се единствените две работи што знам да ги правам: да играм фудбал и да пеам.“<ref name="eh-10-11" /><ref name="nb-54">Nelson and Bangs, ''Rod Stewart'', p. 54.</ref> == Музичка кариера == Род Стјуарт музичката кариера ја започнал во 1962 година кога како [[баскер]] свирел хармоника. Во 1963 година, се приклучил на музичката група The Dimensions како вокал, а бил член и на [[Immediate All-Stars|All Stars]] (1964-1967), групата на Џеф Бек (1967-1969), и Faces (1969-1975). Во 1969 започнал и соло кариера; истата година го објавил својот деби албум. Првите албуми на Стјуарт биле спој на рок, [[Народна музика|фолк]], [[Соул музика|соул]] и [[ритам и блуз]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url={{AllMusic|class=album|id=r1564|pure_url=yes}}|title=Truth: Review|last=Eder, Bruce|work=AllMusic|accessdate=1 May 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url={{AllMusic|class=artist|id=p4218|pure_url=yes}}|title=Faces: Biography|last=Erlewine, Stephen Thomas|authorlink=Stephen Thomas Erlewine|work=AllMusic|accessdate=1 May 2009}}</ref> Со својот трет албум, ''Every Picture Tells a Story'' (1971), се пробил на врвот од топ листите во ОК, САД, Канада и Австралија, а особено успешна била баладата „Меги Меј“. Следниот албум, ''Never a Dull Moment (1972)'', исто така се искачил првото место во Обединетото Кралство и Австралија. Во 1975 музичката група Faces се распаднала. Род Стјуарт во следните години имал неколку хит балади како „Sailing“, од албумот ''Atlantic Crossing.'' ''A Night on the Town'' (1976) бил неговиот петти последователен албум кој се искачил на врвот од топ листите во Обединетото Кралство, а од тој албум многу добро поминала песната „Tonight's the Night (Gonna Be Alright)“ која поминала речиси два месеци на првото место во САД и Канада. ''Foot Loose &amp;amp; Fancy Free'' (1977) го имал хитот „You're in My Heart (The Final Acclaim) “. [[Податотека:Rod_Stewart_(1971).png|мини|Стјуарт на реклама за неговиот албум од 1971 година ''Every Picture Tells A Story'']] == Награди и почести == * [[Британски музички награди|Брит награда]] за исклучителен придонес во музиката, 1993 година.<ref name="Brits">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brits.co.uk/history/shows/1993|title=Brit Awards 1993|publisher=Brit Awards|accessdate=28 September 2014|archive-date=2012-06-30|archive-url=https://archive.today/20120630155731/http://www.brits.co.uk/history/shows/1993|url-status=dead}}</ref> * Ја добил наградата ''Легенда'' на Светските музички награди, 1993 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/1993/tv/reviews/1993-world-music-awards-1200432580/|title=1993 World Music Awards|last=Sandler|first=Adam|date=3 June 1993|work=Variety|language=en-US|accessdate=16 December 2020}}</ref> * Примен во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]], 1994 година (како соло уметник. ) <ref name="soloinduction"/> * Бил добитник на првата воопшто ''Дијамантска награда'' од Светските музички награди за над 100 милиони продадени плочи ширум светот, 2001 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-rodstewart-idUSTRE74K08220110521|title=Rod Stewart: no "magicians or midgets" in Vegas show|last=Gallo|first=Phil|date=21 May 2011|work=Reuters|access-date=16 December 2020|language=en}}</ref> * Греми награда за најдобар традиционален поп албум, 2005 година, ''Stardust ... The Great American Songbook Volume III''. * На 11 октомври 2005 година, Стјуарт добил ѕвезда на [[Холивудска патека на славните|Булеварот на славните]] во Холивуд за неговиот придонес во музичката индустрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walkoffame.com/rod-stewart|title=Rod Stewart {{!}} Hollywood Walk of Fame|work=www.walkoffame.com|accessdate=21 September 2016}}</ref> * Примен во Куќата на славните музичари од Обединетото Кралство, 2006 година.<ref name="UKinduction">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5338196.stm|title=Led Zeppelin make UK Hall of Fame|access-date=28 September 2014|publisher=BBC}}</ref> * Му бил доделен [[Ред на Британската Империја|Орден на Британската Империја]] на Новогодишните почести во 2007 година.<ref name="BBC2007">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6897017.stm|title=Stewart rocks up to collect CBE|work=BBC News|access-date=28 September 2014}}</ref> * Назначен за витез на прославата во чест на роденденот на кралицата во 2016 година . * Ја добил наградата за основачи од [[Американско друштво на композитори, автори и издавачи|ASCAP]] во 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ascap.com/eventsawards/awards/founders/index.aspx|title=ASCAP Founders Award recipients|accessdate=10 October 2012|archive-date=2014-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704022746/http://www.ascap.com/eventsawards/awards/founders/index.aspx|url-status=dead}}</ref> * Примен во Куќата на славните на рокенролот, 2012 година (како член на Faces).<ref name="facesinduction"/> * До денес, Стјуарт има добиено седум номинации за канадската [[Џуно награда|награда Џуно]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://junoawards.ca/awards/artist-summary/?artist_name=Rod+Stewart&submit=Search|title=Artist Summary: Rod Stewart|publisher=CARAS|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717111630/http://junoawards.ca/awards/artist-summary/?artist_name=Rod+Stewart&submit=Search|archive-date=17 July 2014|accessdate=25 February 2013}}</ref> * Златна Европа 1991 година за најдобар интернационален пејач <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.ard.de/ard-chronik/index/46?year=1991&month=3|title=Goldene Europa Award recipients|accessdate=9 July 2019|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115213006/http://web.ard.de/ard-chronik/index/46?year=1991&month=3|url-status=dead}}</ref> * Ivor Novello Awards 1999 Награда за животно дело <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ivorsacademy.com/awards/|title=Ivor Novello Award recipients|accessdate=14 June 2021}}</ref> == Список на групи == Во текот на својата кариера, Род Стјуарт бил член на многу групи: * Jimmy Powell and the Five Dimensions (1963) * The Hoochie Coochie Men (1964–1965) * Steampacket (1965–1966) * Soul Agents (1965–1966) * Shotgun Express (1966-1967) * The Jeff Beck Group (1967–1969) * Faces (1969–1975) == Дискографија == === Студиски албуми === * ''An Old Raincoat Won't Ever Let You Down'' (1969) * ''Gasoline Alley'' (1970) * ''Every Picture Tells a Story'' (1971) * ''Never a Dull Moment'' (1972) * ''Smiler'' (1974) * ''Atlantic Crossing'' (1975) * ''A Night on the Town'' (1976) * ''Foot Loose & Fancy Free'' (1977) * ''Blondes Have More Fun'' (1978) * ''Foolish Behaviour'' (1980) * ''Tonight I'm Yours'' (1981) * ''Body Wishes'' (1983) * ''Camouflage'' (1984) * ''Every Beat of My Heart'' (1986) * ''Out of Order'' (1988) * ''Vagabond Heart'' (1991) * ''A Spanner in the Works'' (1995) * ''When We Were the New Boys'' (1998) * ''Human'' (2001) * ''It Had to Be You: The Great American Songbook'' (2002) * ''As Time Goes By: The Great American Songbook, Volume II'' (2003) * ''Stardust: The Great American Songbook, Volume III'' (2004) * ''Thanks for the Memory: The Great American Songbook, Volume IV'' (2005) * ''Still the Same... Great Rock Classics of Our Time'' (2006) * ''Soulbook'' (2009) * ''Once in a Blue Moon: The Lost Album'' (2010) * ''Fly Me to the Moon... The Great American Songbook Volume V'' (2010) * ''Merry Christmas, Baby'' (2012) * ''Time'' (2013) * ''Another Country'' (2015) * ''Blood Red Roses'' (2018) * ''The Tears of Hercules'' (2021) * ''Swing Fever'' with Jools Holland (2024) == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: Every Picture Tells a Story: The Illustrated Biography|last=Bradley|first=Lloyd|publisher=[[Aurum Press]]|year=1999|isbn=1-85410-657-0|location=London|author-link=Lloyd Bradley}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: A Life on the Town|last=Burton|first=Peter|publisher=[[New English Library]]|year=1977|isbn=0-450-03429-1}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/jeffbeckcrazyfin00cars|title=Jeff Beck: Crazy Fingers|last=Carson|first=Annette|publisher=[[Hal Leonard Corporation]]|year=2001|isbn=0-87930-632-7}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart – The Biography|last=Coleman|first=Ray|publisher=[[Pavilion Books]]|year=1994|isbn=1-85793-586-1|author-link=Ray Coleman}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: A Biography in Words & Pictures|last=Cromelin|first=Richard|publisher=[[Sire Books]]|year=1976}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: The New Biography|last=Ewbank|first=Tim|last2=Hildred|first2=Stafford|publisher=[[Citadel Press]]|year=2005|isbn=0-8065-2644-0}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: Vagabond Heart|last=Giuliano|first=Geoffrey|publisher=[[Carroll & Graf Publishers]]|year=1993|author-link=Geoffrey Giuliano}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: The Visual Documentary|last=Gray|first=John|publisher=[[Omnibus Press]]|year=1992|isbn=0-7119-2906-8|location=London}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart: Live, Private, Backstage: Photos 1970–1980|last=Heilemann|first=Wolfgang|last2=Thomas|first2=Sabine|publisher=[[Schwarzkopf & Schwarzkopf]]|year=2005|isbn=3-89602-647-X}} * {{Наведена книга|title=The Kinks – All Day and All of the Night: Day-By-Day Concerts, Recordings and Broadcasts, 1961–1996|last=Hinman|first=Doug|publisher=[[Hal Leonard Corporation]]|year=2004|isbn=0-87930-765-X}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/rodstewart0000jasp|title=Rod Stewart|last=Jasper|first=Tony|publisher=[[Octopus Books]]|year=1977|isbn=0-7064-0666-4}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/raydaviesnotlike0000kitt|title=Ray Davies: Not Like Everybody Else|last=Kitts|first=Thomas M.|publisher=[[Routledge]]|year=2008|isbn=978-0-415-97768-5|location=New York}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/rollingstoneillu00mill|title=The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll|last=Marcus|first=Greil|publisher=[[Random House]]/[[Rolling Stone Press]]|year=1980|isbn=0-394-73938-8|editor-last=Miller|editor-first=Jim|edition=Revised and Updated|pages=[https://archive.org/details/rollingstoneillu00mill/page/377 377]–380|chapter=Rod Stewart|format=paperback|author-link=Greil Marcus|access-date=7 March 2016|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The New Rolling Stone Record Guide|title-link=The New Rolling Stone Record Guide|publisher=[[Random House]]/[[Rolling Stone Press]]|year=1983|isbn=0-394-72107-1|editor-last=Marsh|editor-first=Dave|editor-link=Dave Marsh|editor-last2=Swenson|editor-first2=John|editor-link2=John Swenson}} * {{Наведена книга|title='Last orders, please': Rod Stewart, the Faces and the Britain we forgot|last=Melly|first=Jim|publisher=[[Ebury Publishing|Ebury Press]]|year=2003|isbn=0-09-188618-X}} * {{Наведена книга|title=Current Biography Yearbook 1979|title-link=Current Biography Yearbook|publisher=[[H. W. Wilson Company]]|year=1980 <!-- book has no ISBN -->|editor-last=Moritz, Charles|location=New York}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart|last=Nelson|first=Paul|last2=Bangs|first2=Lester|publisher=[[Delilah Books]]|year=1981|isbn=0-933328-08-7|location=New York|author-link=Paul Nelson (critic)|author-link2=Lester Bangs}} * {{Наведена книга|title=Rod Stewart and the Changing Faces|last=Pidgeon|first=John|publisher=[[Panther Books]]|year=1976|isbn=0-586-04650-X}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/rodautobiography0000stew_c6m7|title=Rod: The Autobiography|last=Stewart|first=Rod|publisher=[[The Random House Group|Century]]|year=2012|isbn=978-1-78089-052-4|location=London|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Rod Stewart Story|last=Tremlett|first=George|publisher=[[Futura Publications]]|year=1976|isbn=0-86007-351-3}} * {{Наведена книга|title=Rock 'n' Roll London|last=Wooldridge|first=Max|publisher=[[Macmillan Publishers]]|year=2002|isbn=0-312-30442-0}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * {{Imdb име|0005465}} * [https://www.bbc.co.uk/derby/content/articles/2005/04/15/rod_stewart_biog_person_profile.shtml BBC Derby profile] * [https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50403561 BBC: Sir Rod Stewart reveals his epic model railway city] * {{Dmoz|Arts/Music/Bands_and_Artists/S/St/Stewart,_Rod/}} * [https://web.archive.org/web/20120304050800/http://www.classicrockcentral.com/classic_rock_gimme5-Display.cfm?week=23 Five audio interview clips from 1981] * [http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm#100_Greatest_Singers ''Q'' magazine's "100 Greatest Singers" list]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181013220837/http://www.rocklistmusic.co.uk/qlistspage3.htm#100_Greatest_Singers |date=2018-10-13 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стјуарт, Род}} [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Британски рок-пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] p25jusmht1z1n0asnn99pedqjj3g6mo 0 1310827 5586884 5340000 2026-07-04T02:18:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586884 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Роберто Донадони | image = [[Податотека:Roberto Donadoni - SSC Neapel (2) (cropped).jpg|300п]] | caption = Роберто Донадони со Наполи во 2009 година | fullname = Роберто Донадони<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/211799 |title=Donadoni Sig. Roberto |trans-title=Donadoni Mr. Roberto |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=13 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1963|9|9|df=y}} | birth_place = [[Чизано Бергамаско]], Италија | height = 1.73 м | position = среден ред | currentclub = | youthyears1 = 1981–1982 |youthclubs1 = {{Fb team Atalanta}} | years1 = 1982–1986 |clubs1 = {{Fb team Atalanta}} |caps1 = 96 |goals1 = 5 | years2 = 1986–1996 |clubs2 = {{Fb team Milan}} |caps2 = 261 |goals2 = 18 | years3 = 1996–1997 |clubs3 = Метростарс |caps3 = 49 |goals3 = 6 | years4 = 1997–1999 |clubs4 = {{Fb team Milan}} |caps4 = 24 |goals4 = 0 | years5 = 1999–2000 |clubs5 = Итихад |caps5 = 15 |goals5 = 0 | totalcaps = 445 |totalgoals = 29 | nationalyears1 = 1984–1986 |nationalteam1 = [[Фудбалска репрезентација на Италија до 21 години|Италија 21]] |nationalcaps1 = 13 |nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 1986–1996 |nationalteam2 = [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] |nationalcaps2 = 63 |nationalgoals2 = 5 | manageryears1 = 2001 |managerclubs1 = [[ФК Калчо Леко|Леко]] | manageryears2 = 2002 |managerclubs2 = [[ФК Калчо Леко|Леко]] | manageryears3 = 2002–2003 |managerclubs3 = {{Fb team Livorno }} | manageryears4 = 2003 |managerclubs4 = {{Fb team Genoa }} | manageryears5 = 2004–2006 |managerclubs5 = {{Fb team Livorno }} | manageryears6 = 2006–2008 |managerclubs6 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | manageryears7 = 2009 |managerclubs7 = {{Fb team Napoli}} | manageryears8 = 2010–2011 |managerclubs8 = {{Fb team Cagliari}} | manageryears9 = 2012–2015 |managerclubs9 = {{Fb team Parma}} | manageryears10 = 2015–2018 |managerclubs10 = {{Fb team Bologna }} | manageryears11 = 2019–2020 |managerclubs11 = [[ФК Шенџен|Шенџен]] | manageryears12 = | managerclubs12 = | medaltemplates = {{MedalCountry|{{fb|ITA}}<br>(како играч)}} {{MedalCompetition|[[Светско првенство во фудбал]]}} {{Medal|RU|[[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]|}} {{Medal|3rd|[[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]|}} }} '''Роберто Донадони''' (роден на {{роден на|9|септември|1963}} година) — италијански [[фудбал]]ски менаџер и поранешен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Донадони бил способен да игра на двете страни или во [[Среден ред (фудбал)|центарот]] од средниот ред.<ref name="Donadoni era un giocatore completo, ora è un eccellente allenatore">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milannews.it/altre-notizie/sconcerti-donadoni-era-un-giocatore-completo-ora-e-un-eccellente-allenatore-107969|title=Sconcerti: "Donadoni era un giocatore completo, ora è un eccellente allenatore|work=milannews.it|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911142445/http://www.milannews.it/altre-notizie/sconcerti-donadoni-era-un-giocatore-completo-ora-e-un-eccellente-allenatore-107969|archive-date=11 September 2014|accessdate=11 September 2014}}</ref> Тој ја започнал својата кариера со [[ФК Аталанта|Аталанта]], а подоцна станал столб на моќниот тим на [[ФК Милан|Милан]] од доцните 1980-ти и раните 1990-ти, постигнувајќи домашни и меѓународни успеси за време на неговиот престој во клубот. Во неговата подоцнежна кариера, тој исто така бил еден од пионерите на [[МЛС|Мејџор Лига Сокер]], каде што играл две сезони за [[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]], пред да ја заврши кариерата со саудискиот премиерлигаш Итихад во 2000 година. На меѓународно ниво, Донадони исто така бил важен член на [[Фудбалска репрезентација на Италија|репрезентацијата на Италија]] во доцните 1980-ти и раните 1990-ти. Ја претставувал својата земја на Европските првенства во 1988 и [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] година и на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства во ФИФА]] во [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] и [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] година. Со Италија, тој стигнал до полуфиналето на Евро 1988 година и освоил бронзени и сребрени медали на Светските првенства во 1990 и 1994 година. По неговата играчка кариера, Донадони започнал кариера како менаџер во 2001 година, која вклучувала успеси во италијанските клубови Леко, [[ФК Ливорно|Ливорно]] и [[ФК Џенова|Џенова]]. Тој подоцна бил назначен за селектор на репрезентацијата на Италија, наследувајќи го Марчело Липи, кој поднел оставка откако го освоил [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство]] во 2006 година. На [[Европско првенство во фудбал 2008|Евро 2008]], со Донадони како тренер, Италија стигнала до четвртфиналето на турнирот, губејќи од следниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] на пенали. На [[26 јуни]] [[2008]] година, Донадони бил отпуштен и покрај тоа што потпишал продолжување на договорот пред почетокот на Евро 2008, користејќи клаузула во договорот која дозволувала раскин доколку Италија не стигне до полуфиналето. На негово место дошол Липи, кој се вратил како селектор на репрезентацијата. По неговата позиција како селектор на Италија, Донадони ги водел [[ФК Наполи|Наполи]], [[ФК Каљари Калчо|Каљари]] и [[ФК Парма|Парма]], до банкротот на вториот клуб во 2015 година. Потоа се приклучил на Болоња следната сезона. == Клупска кариера == === Аталанта и Милан === Донадони ја започнал својата кариера со [[ФК Аталанта|Аталанта]] во 1982 година, освојувајќи ја титулата во Серија Ц1 и титулата во [[Серија Б]] во 1984 година. Тој му се приклучил на [[ФК Милан|Милан]] во 1986 година и станал главен столб во легендарниот тим кој доминирал во Италија и Европа кон крајот на 1980-тите и почетокот до средината на 1990-тите. Вообичаено играјќи десна улога на средниот ред, Донадони бил витален дел од тимот на Милан под водство на Ариго Саки и [[Фабио Капело]], освојувајќи шест титули во [[Серија А]], три [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]], четири [[Суперкуп на Италија|Суперкупа на Италија]], три [[Суперкуп на УЕФА|европски суперкупа]] и два Интерконтинентални купа во текот на неговото време во Милан. Иако Донадони не успеал да го освои [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] со Милан, тој стигнал до финалето двапати, во текот на сезоните 1989–90 и 1997–98.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Donadoni"/><ref name="Roberto Donadoni"/> Донадони се онесвестил и се здобил со скршеница на вилицата по насилниот удар со [[Горан Василиевиќ]] во кампањата за [[Куп на шампиони 1988/89|Европскиот куп 1988-89]] на натпреварот против [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]]. Нему му била потребна терапија на теренот за да се спречи да се загуши и итно бил префрлен во болница, каде што набрзо се освестил.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59307802|title=AC Milan v Red Star Belgrade: Arrigo Sacchi's 'Immortals' & their brush with death - BBC Sport|work=BBC Sport}}</ref> На 19 април 1989 година, тој постигнал гол во победата од 5-0 над [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] во полуфиналето на Европскиот куп 1989 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/04/24/5ea2c72822601dfa358b456f.html|title=The 50 best games in history: AC Milan 5-0 Real Madrid, 1989 European Cup|date=24 April 2020|publisher=Marca|accessdate=30 January 2022}}</ref> Во финалето на Европскиот куп, тој асистирал за голот на [[Руд Гулит|Гулит]] во победата од 4-0 над Стеауа Букурешт. Тој имал асистенција за голот на [[Даниеле Масаро]] во победата со 4-0 над [[ФК Барселона]] во финалето на Лигата на шампионите на УЕФА.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-european-cup-final-barcelona-mesmerised-by-magic-of-milan-italians-champions-ignore-their-status-as-underdogs-to-reach-olympian-heights-in-the-humiliation-of-spaniards-1437121.html|title=Football / European Cup Final: Barcelona mesmerised by magic of Milan: Italians champions ignore their status as underdogs to reach Olympian heights in the humiliation of Spaniards|date=18 May 1994|publisher=Independent|accessdate=30 January 2022}}</ref> === Метростарс === Откако ја освоил својата петта титула во Серија А со Милан, тој продолжил да игра во [[МЛС|Главната фудбалска лига]] (МЛС) во САД. [[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]] од МЛС го направиле центар на нивната франшиза кога потпишале со него во 1996 година. За време на неговата прва година, тој бил повикан во репрезентацијата на Италија. Тој се покажал како солиден изведувач, прогласен за најдобар XI лигата во 1996 година, а исто така бил прогласен за Ол-стар на Источната конференција на МЛС, победувајќи на инаугуративниот Ол-стар натпревар на МЛС 1996 година со 3–2 над Ол-старите на Западната конференција на МЛС.<ref name="1996 MLS All-Star Game">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mlssoccer.com/post/2011/07/12/all-star-game-flashback-1996-east-wins-inaugural-event|title=All-Star Game flashback, 1996: East wins inaugural event|date=12 July 2012|publisher=MLS Soccer|accessdate=1 December 2015}}</ref> За жал, играта на Донадони не можела да им донесе никаков успех на Метростарс како клуб. Вкупно Донадони постигнал шест гола за Метростарс.<ref name="Roberto Donadoni"/> === Милан и Ал-Итихад === Донадони накратко му се придружил на Милан по сезоната во МЛС 1997 година, помагајќи им да ги доведе до уште едно финале на Купот на Италија во 1998 година за време на вториот период на Фабио Капело во клубот. Тој исто така освоил уште една титула во Серија А под водство на [[Алберто Закерони]] во 1999 година, негова шеста и последна титула во Серија А во кариерата. Севкупно, Донадони постигнал 18 голови во Серија А во кариерата за Милан на 287 настапи и 23 на 390 настапи во сите натпреварувања.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Donadoni"/><ref name="Roberto Donadoni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Donadoni.html|title=Roberto Donadoni|work=magliarossonera.it|language=it|accessdate=17 April 2015}}</ref> Тој ја завршил својата кариера играјќи кратко време за Ал-Итихад од [[Саудиска Арабија]], освојувајќи ја саудиската Премиер лига за време на сезоната 1999-2000, а набргу потоа официјално се повлекол од професионалниот фудбал.<ref name="Roberto Donadoni"/> == Меѓународна кариера == Донадони бил член на [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|фудбалската репрезентација на Италија до 21 година]], стигнувајќи до финалето на Европското првенство за играчи до 21 година на УЕФА 1986 година. Тој го направил своето деби за сениорската репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] на 8 октомври 1986 година, под водство на Азељо Вичини во победата од 2-0 над [[Фудбалска репрезентација на Грција|Грција]]. Наскоро тој станал клучен член на неговата репрезентација, стигнувајќи до полуфиналето на Евро 1988 година, а потоа играл на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во фудбал во 1990 година]], на домашен терен, помагајќи ѝ на Италија да го освои третото место. За жал, тој промашил еден од пеналите во кобната полуфинална пресметка против бранителот на титулата и следниот вицешампион [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_argentina.html|title=La notte degli errori|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=30 July 2015}}</ref> Севкупно, тој забележал пет настапи во текот на турнирот, пропуштајќи ја победата во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] поради повреда <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1990_uruguay.html|title=Un Serena per amico|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=30 July 2015}}</ref> и победата на натпреварот за бронзениот медал против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]].<ref name="Nazionale in cifre: Roberto Donadoni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=21&squadra=1|title=Nazionale in cifre: Roberto Donadoni|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|archive-url=https://www.webcitation.org/5wAPf3rzX?url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=21|archive-date=1 February 2011|accessdate=17 April 2015}}</ref> Донадони, исто така, учествувал на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]], под водство на Ариго Саки, помагајќи и на Италија да заврши на второто место, каде што Италија повторно ќе биде поразена на пенали, од [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]]. Сепак, во оваа прилика Донадони не реализирал пенал во последната престрелка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_brasile.html|title=Sconfitti, a testa alta|last=Gianni Mura|date=18 July 1994|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=30 July 2015}}</ref> На патот до финалето, тој му асистирал на [[Дино Баџо]] во победата на Италија со 2–1 во четвртфиналето над [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_spagna.html|title=Spagna Adios, l'Italia avanza|last=Giancarlo Padovan|date=10 July 1994|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=30 July 2015}}</ref> и исто така го обезбедил аутот на левото крило од кој [[Роберто Баџо]] го постигнал својот прв гол во Италија. 2–1 над [[Фудбалска репрезентација на Бугарија|Бугарија]] во полуфиналето на турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/mondiali_1994_bulgaria.html|title=Italia-Bulgaria, Coppa del Mondo USA 1994 - 2-1|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=13 June 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/luglio/14/Baggio_porta_paradiso_co_8_9407142134.shtml|title=Baggio ci porta in paradiso|date=14 July 1994|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=7 January 2015}}</ref> Тој, исто така, ја претставувал Италија на [[Европско првенство во фудбал 1996|Евро 1996 година]], што ќе биде неговиот последен меѓународен турнир пред неговото меѓународно пензионирање, настапувајќи во сите три натпревари во групата. Неговиот последен настап за Италија бил на [[19 јуни]] [[1996]] година, во последниот натпревар од групата, кој завршил со нерешено 0-0 против следниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], елиминирајќи ги Италијанците во првото коло на турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/matches/round=227/match=52511/postmatch/report/index.html|title=Italy pay penalty for Germany stalemate|date=6 October 2003|publisher=UEFA.com|accessdate=30 July 2015}}</ref> Севкупно, Донадони одиграл 63 настапи за Италија, постигнувајќи пет гола.<ref name="Roberto Donadoni"/><ref name="Nazionale in cifre: Roberto Donadoni"/> == Стил на игра == Донадони се смета за еден од најдобрите италијански [[Среден ред (фудбал)|крилни играчи]]. Тој бил способен да игра каде било во средниот ред освен во дефанзивниот среден ред. Тој можел да игра на двете крила, преку [[Среден ред (фудбал)|центарот]] или како [[Среден ред (фудбал)|офанзивен играч]] за врска, иако најчесто бил распореден на десното крило. Тој станал важен член на неговиот клуб и националните тимови во текот на неговата кариера, истакнувајќи се по своето темпо, агилност и технички способности; тој често ги претекнувал играчите со финти и во ситуации еден на еден или при преземање поединечни покрети. Тој бил познат и по својата издржливост. Особено во неговата подоцнежна кариера тој бил плејмејкер во средниот ред, поради неговата способност да оркестрира напаѓачки потези за неговиот тим. Донадони им давал асистенции на соиграчите во областа од нафрлување на центаршутови. Тој исто така бил моќен напаѓач на топката од далечина со двете нозе, и покрај тоа што бил природно десен, и ефикасен изведувач на слободни удари.<ref name="Donadoni era un giocatore completo, ora è un eccellente allenatore"/><ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Donadoni">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/roberto-donadoni|title=A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Donadoni|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=it|accessdate=17 April 2015}}</ref><ref name="Roberto Donadoni"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.italianfootballdaily.com/name-roberto-gagliardini/|title=What is in a name? Roberto… Gagliardini|last=Robert Zitoli|date=26 November 2016|publisher=italianfootballdaily.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106161724/http://www.italianfootballdaily.com/name-roberto-gagliardini/|archive-date=6 January 2017|accessdate=20 December 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1991/06/18/lentini-ultimo-acquisto.html|title=LENTINI, L' ULTIMO ACQUISTO|last=LICIA GRANELLO|date=18 June 1991|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=9 December 2017}}</ref><ref name="treccani1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/roberto-donadoni/|title=Donadoni, Roberto|publisher=Treccani: Enciclopedie on line|language=it|accessdate=6 June 2018}}</ref><ref name="treccani2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/roberto-donadoni_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/|title=DONADONI, Roberto|last=Alberto Costa|publisher=Treccani: Enciclopedia dello Sport|language=it|accessdate=6 June 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/it/news/classifiche/2017-08-30/top-10-i-migliori-gol-rossoneri-su-punizione|title=TOP 10: I MIGLIORI GOL ROSSONERI SU PUNIZIONE|date=30 August 2017|publisher=A.C. Milan|language=it|accessdate=23 March 2020}}</ref> [[Мишел Платини]] го опишал како најдобриот играч на Италија во 1990-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=DONADONI+Roberto|title=Roberto Donadoni|last=Giorgio Dell’Arti|date=29 January 2014|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=7 July 2015|archive-date=2015-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708224929/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=DONADONI+Roberto|url-status=dead}}</ref><ref name="gregario">{{Наведена мрежна страница|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1998/01/24/io-gregario-di-ronaldo-ripudiato-dalla-roma.html|title=Io, gregario di Ronaldo ripudiato dalla Roma|last=Enrico Currò|date=24 January 1998|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=13 April 2019}}</ref> За неговиот стил на игра, Донадони еднаш прокоментирал „''Најголемото задоволство ми доаѓа од додавањето кое води кон голот''“.<ref name="The Serie A team of the 1980s">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2019/jul/04/serie-a-team-of-the-1980s|title=The Serie A team of the 1980s|date=4 July 2019|work=The Guardian|access-date=3 November 2019}}</ref> == Менаџерска кариера == По пензионирањето како играч, Донадони тренирал да стане тренер. Неговата прва работа била во Леко и го имал своето деби на 12 август 2001 година во Куп на Италија Про.<ref name="Donadoni 199">{{Наведени вести|url=http://fcparma.com/lazio-parma-cifre-e-curiosita/?lang=en|title=Lazio-Parma: numbers and curiosity|date=30 November 2012|archive-url=https://archive.today/20130122231248/http://fcparma.com/lazio-parma-cifre-e-curiosita/?lang=en|archive-date=22 January 2013}}</ref> Потоа следеле работни места во Ливорно (2002–03) и [[ФК Џенова|Џенова]] (2003). Во 2005 година, тој се вратил на чело на Ливорно во средината на сезоната. Откако ги довел до изненадувачки финиш на деветтото место и го имал клубот на шестото место на средината на сезоната 2005-06, Донадони поднел оставка поради критиките од претседателот на клубот Алдо Спинели. Во јули 2006 година, по оставката на Марчело Липи три дена откако репрезентацијата на Италија го освоила [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство]] во 2006 година, Донадони бил именуван за нов италијански селектор,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/donadoni-nuovo-ct/donadoni-nuovo-ct/donadoni-nuovo-ct.html|title=Nazionale, scelto l'erede di Lippi Donadoni è il nuovo ct degli azzurri|date=13 July 2006|publisher=La Repubblica Sport|language=it|accessdate=9 August 2008}}</ref> неговата прва задача била успешно да ја води Италија низ квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|УЕФА Евро 2008]] . На 16 август, Донадони го направил своето деби за селектор на Италија во пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] одигран на стадионот Армандо Пики, [[Ливорно]], на кој не настапил ниту еден од 23-те светски шампиони, освен третиот голман [[Марко Амелија]], и завршил со пораз од 2–0. Донадони се утешил со фактот дека првиот натпревар на Липи на чело на ''Аѕурите'' бил исто така пријателски пораз, од [[Фудбалска репрезентација на Исланд|Исланд]]. Дебито на Донадони било во квалификациите за Евро 2008 година. Италија го ремизирала својот прв натпревар 1-1 со [[Фудбалска репрезентација на Литванија|Литванија]], а потоа загубила со 3-1 од [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]]. Според тоа, на насловната страница на италијанскиот весник ''La Nazione'' било прикажано: „''Како да се намали ремек-делото на Липи на парчиња за само три недели''“,<ref>[http://uk.sports.yahoo.com/07092006/2/photo/beleaguered-donadoni-turn-totti.html Beleaguered Donadoni to turn to Totti]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=April 2018}}</ref> барајќи враќање на Липи. Сепак, и покрај сите критичари, Донадони ја предводел Италија до пет победи во низа на [[Фудбалска репрезентација Грузија|Грузија]] (3-1), [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]] (2-0) и [[Фудбалска репрезентација на Шкотска|Шкотска]] (2-0), а првата била контроверзна поради неговото изоставување на ѕвездата [[Алесандро Дел Пјеро]] од тимот.<ref>[http://goal.com/it/Articolo.aspx?ContenutoId=145867] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070930202326/http://goal.com/it/Articolo.aspx?ContenutoId=145867 |date=2007-09-30 }} {{In lang|it}}</ref> Една од главните критики упатени од медиумите кон Донадони бил неговиот наводен недостаток на притисок да го убеди [[Франческо Тоти]] повторно да заигра за ''Аѕурите''. По прашањето за можна повик за играчот на [[ФК Рома|Рома]], Донадони на шега изјавил дека не го познава.<ref>[http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=298124 Goal.com – Italy – Totti Who? ]</ref> Италија се квалификувала за Евро 2008 по успешната кампања, на врвот на групата пред Франција, и покрај слабиот почеток. Тие ја совладале Шкотска со 2-1 во [[Глазгов]] за да ги потврдат своите квалификации. На 9 јуни 2008 година, Донадони го добил најголемиот пораз за репрезентацијата на Италија во повеќе од 25 години од поранешниот соиграч од Милан, [[Марко ван Бастен]], пораз од [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] со 3-0. Капитенот на Италија [[Фабио Канаваро]] не бил во можност да игра поради повреда, а Донадони бил многу критикуван поради изборот на играчи за натпреварот. Неговиот тим ремизирал на следниот натпревар со Романија на 13-ти јуни, и покрај некои контроверзни судења кои забележале повратен гол на секој од овие натпревари, што предизвикало интензивни критики на официјалните лица. Тимот потоа ја победил Франција со 2-0 на 17 јуни за да напредува во четврт-финалето против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], следниот шампион на турнирот. Двете селекции одиграле нерешено 0-0, единствениот натпревар Шпанија бил одржан без голови во регуларното време во текот на целиот турнир. Сепак, Шпанците победиле со 4-2 на пенали. По разочарувачкиот настап на Италија на турнирот, на 26 јуни 2008 година Донадони бил отпуштен од [[Фудбалска федерација на Италија|Италијанската фудбалска федерација]] (ФИГЦ),<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11095_3741690,00.html|title=Donadoni axed as Italy boss|date=26 June 2008|work=Sky Sports|access-date=26 June 2008}}</ref> која го именувала Липи како негова замена. === Пост-меѓународна тренерска кариера === ==== Наполи ==== На 10 март 2009 година, [[ФК Наполи|Наполи]] објавил дека го назначил Донадони за нов тренер по раскинувањето на Едоардо Реја по пет години водење на клубот.<ref name="reja_sacked">{{Наведени вести|url=http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?root=707&fwd=2367&content=0|title=Roberto Donadoni nuovo tecnico azzurro|date=10 March 2009|access-date=10 March 2009|publisher=SSC Napoli|language=it|archive-date=2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313153626/http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?root=707&fwd=2367&content=0|url-status=dead}}</ref> Првиот натпревар на Донадони бил нерешен 1–1 со Реџина. По поразот со 2–1 од Рома на 6 октомври 2009 година, Донадони отказ како менаџер на Наполи. Тој бил заменет од поранешниот тренер на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]], Валтер Мацари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?root=707&fwd=2800&content=0|title=È Walter Mazzarri il nuovo allenatore|date=6 October 2009|access-date=6 October 2009|publisher=SSC Napoli|language=it|archive-date=2009-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017060226/http://www.sscnapoli.it/client/render.aspx?root=707&fwd=2800&content=0|url-status=dead}}</ref> ==== Каљари ==== На 16 ноември 2010 година, било објавено дека Донадони ќе стане главен тренер [[ФК Каљари Калчо|Каљари]], на местото на Пјерпаоло Бисоли.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cagliaricalcio.net/news/notizia.asp?idNotizia=9566&type=0&id_menu=1|title=Comunicato Stampa|date=15 November 2010|access-date=16 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330020915/http://www.cagliaricalcio.net/news/notizia.asp?idNotizia=9566&type=0&id_menu=1|archive-date=30 March 2012|publisher=Cagliari Calcio|language=it}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Cagliari/15-11-2010/cagliari-esonerato-bisoli-711829153769.shtml|title=Cagliari, esonerato Bisoli Cellino ingaggia Donadoni|date=16 November 2010|access-date=16 November 2010|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it}}</ref> Откако му се приклучил на Каљари, клубот ги добил следните два натпревари, 2–1 против [[Бреша Калчо|Бреша]] на 21 ноември и 3–2 против [[УС Лече|Лече]] на 28 ноември. Екипата успеала да се спаси од испаѓање. Сепак, на 12 август 2011 година, две недели пред почетокот на [[Серија А 2011-2012|Серија А 2011-12]], Донадони бил изненадувачки отпуштен од претседателот на Каљари, Масимо Челино.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cagliaricalcio.net/news/11761/comunicato-della-societa.html|title=Comunicato della Società|date=12 August 2011|work=Cagliari Calcio|access-date=12 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407084825/http://www.cagliaricalcio.net/news/11761/comunicato-della-societa.html|archive-date=7 April 2014|language=it}}</ref> Извори на италијанскиот печат ги навеле разликите помеѓу Донадони и Челино во врска со продажбата на [[Алесандро Матри]] во [[ФК Јувентус|Јувентус]] и аферата во која е вмешан Давид Суасо, кој најпрво се приклучил на претсезонскиот тренинг камп само за да биде побарано да замине неколку дена подоцна.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/cagliari/2011/08/12/news/donadoni-20358704/|title=Rottura con Cellino Esonerato Donadoni|date=12 August 2011|work=La Repubblica|access-date=12 August 2011|language=it}}</ref> Донадони бил во преговори со иранскиот про-лигаш Персеполис во декември 2011 година. Сепак, не бил постигнат договор. ==== Парма ==== На 9 јануари 2012 година, Донадони бил претставен како главен тренер на клубот од Серија А [[ФК Парма|Парма]], на местото на Франко Коломба.<ref>{{Наведени вести|url=http://fcparma.com/index.php/category/news/|title=Benvenuto mister Donadoni|date=9 January 2012|work=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|access-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112194353/http://fcparma.com/index.php/category/news/|archive-date=12 November 2011|language=it}}</ref> По пристигнувањето во клубот, ситуацијата на првенствената табела била критична за Парма, која била блиску до зоната за испаѓање. Резултатите на Парма се подобриле веднаш под водство на Донадони, победувајќи на седум натпревари во Серија А по ред, што е клупски рекорд. Парма ја завршила сезоната на осмото место на првенствената табела, рамноправна по бодови со седмопласираната Рома. Првичниот договор на Донадони бил до 2013 година, но тој бил продолжен за две години во октомври 2012 година, најдолгиот договор што претседателот на клубот Томазо Гирарди го направил со некој главен тренер. На крајот на [[Серија А 2012-2013|сезоната 2012-13]], Парма импресионирала и завршила на удобно десетто место, и покрај првичните стравувања дека ќе испадне од лигата.<ref>{{Наведени вести|url=http://fcparma.com/donadoni-e-il-parma-avanti-insieme-con-entusiasmo/|title=Donadoni e il Parma, avanti insieme con entusiasmo|date=24 October 2012|work=FCParma.com|archive-url=https://archive.today/20130102231804/http://fcparma.com/donadoni-e-il-parma-avanti-insieme-con-entusiasmo/|archive-date=2 January 2013|publisher=Parma F.C.|language=it}}</ref> Во [[Серија А 2013-2014|2014 година]], Донадони ја одвел Парма до шестото место во Серија А, помагајќи му на клубот да се квалификува за [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа на УЕФА]] за прв пат од 2007 година. Сепак, нивниот влез на турнирот бил забранет поради задоцнето плаќање на данокот на доход на платите, неуспехот да се квалификува за лиценца на УЕФА, за што на клубот исто така ќе му бидат одземани седум бода во текот на [[Серија А 2014-2015|сезоната 2014-15 во Серија А.]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.espnfc.com/news/story/_/id/1836553/parma-europa-league-place-handed-torino?cc=5739|title=Parma lose appeal for UEFA license ''[sic]''|date=29 May 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.fourfourtwo.com/news/parma-deducted-one-point-financial-issues|title=Parma deducted one point for financial issues|date=9 December 2014|work=[[FourFourTwo]]|publisher=[[Haymarket Group]]}}</ref> Следната сезона, континуираните сериозни финансиски тешкотии на Парма довеле до [[ФК Парма|банкрот]] на клубот во март 2015 година, што значело дека клубот ќе испадне од лигата. Иако FIGC му дозволил на клубот да ја заврши лигашката сезона во Серија А, тие завршиле на дното на лигата на 20-то место. Донадони, кој објавил дека тој, како и персоналот и играчите на Парма, не земале плата од јули 2014 година, го напуштил клубот на крајот на сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/parma/story/2504884/roberto-donadoni-rues-huge-injustice-at-parma|title=Roberto Donadoni rues 'huge injustice' at Parma|last=Ben Gladwell|date=26 June 2015|publisher=ESPN FC|accessdate=30 July 2015}}</ref> ==== Болоња ==== Во октомври 2015 година, Донадони бил ангажиран од новопромовираниот клуб во Серија А [[ФК Болоња|Болоња]] како нов тренер на клубот, на местото на Делио Роси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/75012/donadoni-bologna-need-anger|title=Donadoni: 'Bologna need anger'|date=29 October 2015|publisher=Football Italia|accessdate=30 October 2015}}</ref> Донадони се разделил со Болоња на 24 мај 2018 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/121850/official-donadoni-leaves-bologna|title=Official: Donadoni leaves Bologna|date=24 May 2018|publisher=Football Italia}}</ref> ==== Шенџен ==== На 30 јули 2019 година, Донадони бил назначен за менаџер на кинескиот клуб Шенџен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calciomercato.com/news/ufficiale-donadoni-nuovo-allenatore-dello-shenzhen-in-cina-81308|title=UFFICIALE: Donadoni nuovo allenatore dello Shenzhen in Cina|date=30 July 2019|publisher=Calciomercato|language=it|accessdate=3 March 2020}}</ref> ==Статистика== ===Клупска=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=14|Статистика по клуб |- !rowspan=2|Сезона !rowspan=2|Клуб !rowspan=2|Лига !colspan=2|Шампионат !colspan=2|Куп !colspan=2|Еврокуп |- !Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол |- |[[ФК Аталанта сезона 1982-1983|1982-83]] |[[ФК Аталанта|Аталанта]] |[[Серија Б]] |18||0||?||?||—||— |- |[[ФК Аталанта сезона 1983-1984|1983-84]] |[[ФК Аталанта|Аталанта]] |[[Серија Б]] |26||2||?||?||—||— |- |[[ФК Аталанта сезона 1984-1985|1984-85]] |[[ФК Аталанта|Аталанта]] |[[Серија А]] |22||0||?||?||—||— |- |[[ФК Аталанта сезона 1985-1986|1985-86]] |[[ФК Аталанта|Аталанта]] |[[Серија А]] |30||3||?||?||—||— |- |[[ФК Милан сезона 1986-1987|1986-87]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |29||2||7||0||—||— |- |[[ФК Милан сезона 1987-1988|1987-88]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |28||4||7||2||3||0 |- |[[ФК Милан сезона 1988-1989|1988-89]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |21||1||7||1||9||1 |- |[[ФК Милан сезона 1989-1990|1989-90]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |24||4||3||0||3||0 |- |[[ФК Милан сезона 1990–1991|1990-91]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |26||2||1||0||3||0 |- |[[ФК Милан сезона 1991–1992|1991-92]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |30||1||6||0||—||— |- |[[ФК Милан сезона 1992–1993|1992-93]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |20||1||0||0||6||0 |- |[[ФК Милан сезона 1993–1994|1993-94]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |32||0||3||0||8||0 |- |[[ФК Милан сезона 1994–1995|1994-95]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |30||2||2||1||8||0 |- |[[ФК Милан сезона 1995–1996|1995-96]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |23||1||3||1||6||0 |- |[[ФК Њујорк Ред Булс сезона 1996-97|1996]] |[[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]] |[[МЛС]] |16||3||3||0||—||— |- |[[ФК Њујорк Ред Булс сезона 1997-98|1997]] |[[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]] |[[МЛС]] |- |[[ФК Њујорк Ред Булс сезона 1998-98|1998]] |[[ФК Њујорк Ред Булс|Њујорк Ред Булс]] |[[МЛС]] |9||1||0||0||—||— |- |[[ФК Милан сезона 1997–1998|1997-98]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |15||0||4||0||—||— |- |[[ФК Милан сезона 1998–1999|1998-99]] |[[ФК Милан|Милан]] |[[Серија А]] |9||0||1||0||—||— |- |1999-20 |[[ФК Итихад|Итихад]] |[[Премиер лига на Саудиска Арабија по фудбал|Премиер лига]] |15||0||?||?||—||— |} === Менаџерска статистика === {{Updated|10 август 2020}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Менаџерски досие по тим и мандат ! rowspan="2" |Екипа ! rowspan="2" |Нац ! rowspan="2" |Од ! rowspan="2" |До ! colspan="8" |Скор |- !{{Tooltip|Н|Број на натпревари}} !{{Tooltip|П|Победи}} !{{Tooltip|Н|Нерешени}} !{{Tooltip|П|Порази}} !{{Tooltip|GF|Голови за}} !{{Tooltip|GA|Голови против}} !{{Tooltip|GD|Голова разлика}} !{{Tooltip|Win %|Процент}} |- |Леко |{{Знамеикона|ITA}} |2 јули 2001 |3 декември 2001 {{WDL|18|6|5|7|for=25|against=21|diff=yes}} |- |ЛЕеко |{{Знамеикона|ITA}} |20 март 2002 |22 јуни 2002 {{WDL|7|3|3|1|for=9|against=5|diff=yes}} |- |[[ФК Ливорно|Ливорно]] |{{Знамеикона|ITA}} |22 јуни 2002 |30 јуни 2003 {{WDL|41|14|13|14|for=54|against=48|diff=yes}} |- |[[ФК Џенова|Џенова]] |{{Знамеикона|ITA}} |30 јуни 2003 |21 септември 2003 {{WDL|6|1|1|4|for=4|against=7|diff=yes}} |- |[[ФК Ливорно|Ливорно]] |{{Знамеикона|ITA}} |11 јануари 2005 |6 февруари 2006 {{WDL|46|17|16|13|for=60|against=62|diff=yes}} |- |[[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] |{{Знамеикона|ITA}} |13 кули 2006 |26 јуни 2008 {{WDL|23|13|5|5|for=35|against=22|diff=yes}} |- |[[ФК Наполи|Наполи]] |{{Знамеикона|ITA}} |10 март 2009 |6 октомври 2009 {{WDL|19|5|6|8|for=23|against=26|diff=yes}} |- |[[ФК Каљари Калчо|Каљари]] |{{Знамеикона|ITA}} |16 ноември 2010 |12 август 2011 {{WDL|27|10|4|13|for=33|against=43|diff=yes}} |- |[[ФК Парма|Парма]] |{{Знамеикона|ITA}} |9 јануари 2012 |22 јуни 2015 {{WDL|141|47|39|55|for=181|against=195|diff=yes}} |- |[[ФК Болоња|Болоња]] |{{Знамеикона|ITA}} |28 октомври 2015 |24 мај 2018 {{WDL|108|33|23|52|for=115|against=146|diff=yes}} |- |Шенџен |{{Знамеикона|China}} |30 јули 2019 |11 август 2020 {{WDL|14|2|4|8|for=23|against=33|diff=yes}} |- ! colspan="4" |Вкупно {{WDLtot|450|151|119|180|for=562|against=608|diff=yes}} |} == Почести == === Играчки === * [[Серија А]] (6): 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96, 1998–99 ; вицешампион 1989-90, 1990-91 * Вицешампион на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] 1989–90, 1997–98 * [[Суперкуп на Италија]] : 1988, 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Европски куп/Лига на шампиони]] : [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] ; вицешампион [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992–93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994–95]] * [[Суперкуп на УЕФА]] : 1989, 1990, 1994 година ; вицешампион 1993 година * Интерконтинентален куп : 1989, 1990 ; вицешампион 1993, 1994 година * [[Серија Б]] : 1983–84 * Серија Ц1 : 1981–82 * Саудиска Премиер лига : 1999-2000 година * Трето место [[Светско првенство во фудбал 1990|на Светскиот куп на ФИФА]] : [[Светско првенство во фудбал 1990|1990 година]] * [[Светско првенство во фудбал 1994|Вицешампион на Светското првенство]] во ФИФА: [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]] * Полуфиналист на Европското првенство на УЕФА: 1988 година * [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|УЕФА У-21 Европско фудбалско првенство]] вицешампион: 1986 година '''Поединечни''' * Ол-стар на МЛС : 1996, 1997 година <ref name="1996 MLS All-Star Game"/> * Најдобри XI во МЛС : 1996 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mlssoccer.com/history/club/newyork/1996|title=New York/New Jersey MetroStars 1996|publisher=MLS Soccer|accessdate=1 December 2015|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208114958/http://www.mlssoccer.com/history/club/newyork/1996|url-status=dead}}</ref> * [[Награда „Гаетано Ширеја“|Premio Nazionale Carriera Esemplare „Gaetano Scirea“]] : 1998 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/sitospip/spip.php?article12043|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare Gaetano Scirea|work=comune.cinisello-balsamo.mi.it|language=it|accessdate=21 January 2015}}</ref> * Премио интернационален Џакинто Факети : 2015 година <ref name="Facchetti-Donadoni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/06-11-2015/facchetti-donadoni-succede-francesco-totti-130812184712.shtml|title=Il "Facchetti" a Donadoni. Succede a Francesco Totti|date=6 November 2015|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|accessdate=27 July 2016}}</ref> * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Roberto Donadoni"/> === Ордени === :* [[Податотека:Cavaliere_OMRI_BAR.svg|лево|50x50пкс]] 5-ти клас / Витез: ''Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana'' : 1991 година <ref name="5th class">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quirinale.it/elementi/Onorificenze.aspx?pag=3045&qIdOnorificenza=&cognome=&nome=&daAnno=1800&aAnno=2014&luogoNascita=&testo=&ordinamento=2|title=Onoreficenze|date=30 September 1991|work=quirinale.it|language=it|accessdate=19 March 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20240525045050/https://www.webcitation.org/5wAPf3rzX?url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato%3FcodiceConvocato=21 Profile at FIGC.it] {{In lang|it}} {{Мртва врска|date=March 2019}} * [http://www.italia1910.com/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=238 Profile at Italia1910.com] {{In lang|it}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1996}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2008}} {{Premio Scirea}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Донадони, Роберто}} [[Категорија:Тренери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Тренери на ФК Парма]] [[Категорија:Тренери на ФК Каљари Калчо]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Тренери на ФК Ливорно]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] 6k733tby9dmdr332iywcdt4ls96tepa 0 1312020 5586990 4908410 2026-07-04T10:01:34Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Страници кои содржат врски до содржина само со претплата]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language|name=Борукански јазик|altname=Борука, Бронка|states=[[Костарика]]|ethnicity=Илјада [[Боруканци]] (1991)<ref name=e18/>|speakers=3|date=2007|ref=e18|familycolor=American|fam1=[[Чибчански јазици|Чибчански]]|fam2=|iso3=brn}} '''Борукански јазик''' (на борукански: брункајк,<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Hanson|first=Seibert|last2=E|first2=Aroline|date=2019|title=Reexamining the classification of an endangered language: The vitality of Brunca|url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/24899|journal=Language Documentation & Conservation|language=en-US|volume=13|pages=384–400|issn=1934-5275}}</ref> познат и како '''Борука''', '''Бронка''', '''Бронка, Брунка''') ― [[мајчин јазик]] на Боруканците од [[Костарика]]. Боруканскиот припаѓа на истмската гранка на чибчанските јазици. Иако точните бројки на говорниците се неизвесни, Атласот на светските јазици во опасност на [[УНЕСКО]] го навел боруканскиот како „критично загрозен“.<ref name=":0" /><ref>UNESCO. “UNESCO Atlas of the World’s Languages in Danger”. 2017. http://www.unesco.org/languages-atlas/index.php.</ref> Течно го зборувале само пет жени во 1986 година, додека 30 до 35 други го зборувале нетечно. Останатите 1.000 членови на племето зборуваат [[Шпански јазик|шпански]]. Боруканскиот е изучуван како втор јазик во месното основно училиште „Дорис З. Стоун“. Може да се слушнат борукански зборови и фрази измешани во разговори на шпански, но исклучително ретко се слушаат долги размени на борукански. == Граматика ==   Личните заменки на борукански (^в претставува глотален прекин) <ref>{{Наведена книга|title=Hablemos Boruca|last=Quesada Pacheco|first=Miguel Ángel|publisher=Ministerio de Educación Pública|year=1995|isbn=9977-60-114-3|series=(in Spanish and Boruca)|location=San José, Costa Rica|page=33}}</ref> {| class="wikitable" !Лице ! Еднина ! Множина |- | 1-во | ат | ди^в / ди^в ројк |- | 2-ро | ба | би^в / би^в ројк |- | 3-то | и | и ројк / и^в ројк |} Броевите („n̈“, „n“ со дијареза (¨) на врвот може да бидат недостапни во некои фонтови, тој претставува малку поинаков звук од нормалниот n или ñ).<ref>{{Наведена книга|title=Hablemos boruca|last=Quesada Pacheco|first=Miguel Ángel|publisher=Ministerio de Educación Pública|year=1995|isbn=9977-60-114-3|series=(in Spanish and Boruca)|location=San José, Costa Rica|page=82}}</ref> == Поздравување == '''¿Ишојкре рабан?''' = Што има? '''Морен, морен.''' = Добро, во ред.<ref>{{Наведена книга|title=Lengua o dialecto Boruca o Brunkajk|last=Maroto Rojas|first=Espíritu Santo|publisher=Editorial de la Universidad de Costa Rica|year=1999|isbn=9977-67-554-6|series=(in Spanish and Boruca)|location=San José, Costa Rica|page=49|chapter=Palabras varias Saludos}}</ref> == Поврзано == * [[Борукански знаковен јазик]] == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=map+boruca&hl=en&ll=9.001919,-83.324497&spn=0.00569,0.009184&t=h&z=17 Карта на Боруканскиот јазик] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Јазици во Костарика]] [[Категорија:Загрозени чибчански јазици]] [[Категорија:Јазични статии кои го цитираат Етнолог 18]] ovjj711hwa5ls1nsjdungf88y5y3o9m 0 1313747 5586900 5529923 2026-07-04T03:57:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586900 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" !Бр. !Противник !РЕЗУЛТАТ (SA 1st) !Позиција !Обиди !Датум !Место на одржување |- |1. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |29–26 |Flank | |6 Ноември 1993 |Ferro Carril Oeste, Буенос Аирес |- style="background: #D0E6FF;" |2. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |52–23 |Flank | |13 Ноември 1993 |Ferro Carril Oeste, Буенос Аирес |- |3. |{{Ргб|SCO}} | align="center" |34–10 |Flank | |19 Ноември 1994 |Марејфилд, Единбург |- style="background: #D0E6FF;" |4. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |20–12 |Flank | |26 Ноември 1994 |Кардиф Армс Парк, Кардиф |- |5. |{{Ргб|SAM}} | align="center" |60–8 |Flank | |13 Април 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |6. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |27–18 |Flank | |25 Мај 1995 |[[Стадион Њулендс|Newlands]], Cape Town |- |7. |{{Ргб|ROM}} | align="center" |21–8 |Flank | |30 Мај 1995 |Newlands, Cape Town |- style="background: #D0E6FF;" |8. |{{Ргб|SAM}} | align="center" |42–14 |Flank | |10 Јуни 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- |9. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |19–15 |Flank | align="center" |1 |17 Јуни 1995 |Kings Park, Durban |- bgcolor="gold" |10. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |15–12 |Flank | |24 Јуни 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- |11. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |40–11 |Flank | |2 Септ 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |12. |{{Ргб|ITA}} | align="center" |40–21 |Flank | |12 Ноем 1995 |[[Стадион Олимпико|Stadio Olimpico]], Rome |- |13. |{{Ргб|ENG}} | align="center" |24–14 |Flank | |18 Ноем 1995 |Twickenham, London |- style="background: #D0E6FF;" |14. |{{Ргб|FIJ}} | align="center" |43–18 |Flank | |2 Јул 1996 |Loftus Versfeld, Pretoria |- |15. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |16–21 |Flank | |13 Јули 1996 |Aussie Stadium (SFG), Sydney |- style="background: #D0E6FF;" |16. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |11–15 |Flank | |20 Јули 1996 |AMI Stadium, Christchurch |- |17. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |25–19 |Flank | |3 Авг 1996 |Free State Stadium, Bloemfontein |- style="background: #D0E6FF;" |18. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |18–29 |Flank | |10 Авг 1996 |Newlands, Cape Town |- |19. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |19–23 |Flank | |17 Авг 1996 |Kings Park, Durban |- style="background: #D0E6FF;" |20. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |26–33 |Flank | align="center" |1 |24 Авг 1996 |Loftus Versfeld, Pretoria |- |21. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |32–22 |Flank | |31 Авг 1996 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |22. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |46–15 |Flank | |9 Ноем 1996 |Ferro Carril Oeste, Буенос Аирес |- |23. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |44–21 |Flank | align="center" |2 |16 Ное 1996 |Ferro Carril Oeste, Буенос Аирес |- style="background: #D0E6FF;" |24. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |22–12 |Flank | |30 Ное 1996 |[[Стад Шабан-Делма|Stade Chaban-Delmas]], Bordeaux |- |25. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |13–12 |Flank | |7 Дек 1996 |[[Парк на принцовите|Parc des Princes]], Paris |- style="background: #D0E6FF;" |26. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |37–20 |Flank | |15 Дек 1996 |Cardiff Arms Park, Cardiff |- |27. |{{Ргб|TON}} | align="center" |74–10 |Flank | align="center" |2 |10 Јуни 1997 |Newlands, Cape Town |- style="background: #D0E6FF;" |28. |{{Знаме|British and Irish Lions}} | align="center" |16–25 |Flank | |21 Јуни 1997 |Newlands, Cape Town |- |29. |{{Знамеикона|British and Irish Lions}} British Lions | align="center" |15–18 |Flank | |28 Јуни 1997 |Kings Park, Durban |- style="background: #D0E6FF;" |30. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |32–35 |Flank | |19 Јули 1997 |Ellis Park, Johannesburg |- |31. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |20–32 |Flank | |2 Авг 1997 |Suncorp Stadium, Brisbane |- style="background: #D0E6FF;" |32. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |35–55 |Flank | align="center" |1 |9 Авг 1997 |Eden Park, Auckland |- |33. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |18–34 |Flank | |7 Авг 1999 |Loftus Versfeld, Pretoria |- style="background: #D0E6FF;" |34. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |10–9 |Replacement | |14 Авг 1999 |Newlands, Cape Town |- |35. |{{Ргб|ESP}} | align="center" |47–3 |Flank | |10 Октом 1999 |Murrayfield, Edinburgh |- style="background: #D0E6FF;" |36. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |22–18 |Replacement | |4 Ноем 1999 |Стадион Милениум, Кардиф |} '''Рубен Џејкобус Кругер''' (30 март 1970 – 27 јануари 2010 година) <ref>[http://www.supersport.com/rugby/article.aspx?headline=Ruben%20Kruger%20passes%20away&id=331131 Ruben Kruger passes away]</ref> бил јужноафрикански рагби играч. Играл како фланкер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnscrum.com/southafrica/rugby/player/11660.html|title=Ruben Jacobus Kruger|work=ESPN scrum|accessdate=2020-07-04}}</ref> Тој имал две ќерки [[Zoë Kruger|Зое]] (р. 2002) и [[Isabella Kruger|Изабела]] (р. 2005), кои што играат тенис. Изабела играла четвртфинале на јуниорскиот турнир на шампионатот Вимблдон во 2022 година .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thesouthafrican.com/sport/tennis/daughter-isabelle-kruger-of-springbok-legend-ruben-kruger-beaten-in-junior-wimbledon-quarter-finals-exclusive-breaking-trending-viral-tennis-news-result-match-report-live-watch/|title=BREAKING: Daughter of Springbok legend BEATEN in Junior Wimbledon quarter-finals|last=Lambley|first=Garrin|date=7 July 2022|publisher=www.thesouthafrican.com|accessdate=19 July 2022|archive-date=2023-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116083106/https://www.thesouthafrican.com/sport/tennis/daughter-isabelle-kruger-of-springbok-legend-ruben-kruger-beaten-in-junior-wimbledon-quarter-finals-exclusive-breaking-trending-viral-tennis-news-result-match-report-live-watch/|url-status=dead}}</ref> == Играчка кариера == === Провинциски === Производ на Греј колеџот во Блумфонтејн, Кругер играл за тимот на училиштата на Free State на годишниот турнир на неделата на Крејвен во 1987 и 1988 година и добил избор за тимот на Јужноафриканските училишта во двете години. Откако го претставувал тимот на Фри Стејт до 20 години во 1989 и 1990 година, тој го направил своето деби за сениорската провинција за Фри Стејт во 1991 година.<ref>{{Наведена книга|title=S.A. Rugby Writers Annual 1993|last=Van Rooyen|first=Quintus|publisher=SA Rugby Writers' Society|year=199|isbn=0620172940|pages=87}}</ref> Во текот на 1993 година, Кругер се преселил во Northern Transvaal и играл за Унијата до 2000 година. Во 1995 година, Рубен Кругер бил прогласен за играч на годината на Јужноафриканската фудбалска унија за рагби.<ref>{{Наведена книга|title=South African Rugby Annual 2001|last=Colquhoun|first=Andy|publisher=SA Rugby & MWP Media (Pty) Ltd|year=2001|isbn=0958423180|location=Cape Town|pages=41;202;208}}</ref> === Меѓународен === Кругер играл за националниот рагби тим на Јужна Африка помеѓу 1993 и 1999 година. Тој го одиграл својот прв тест натпревар за Спрингбокс на 6 ноември 1993 година против Аргентина на стадионот Феро Карил Оесте во Буенос Аирес. Во 1995 година, тој играл на Светскиот куп во рагби . За време на овој турнир, тој направил 5 стартови и постигнал еден обид, во контроверзното полуфинале против репрезентацијата на рагби на Франција . Кругер играл и на Светското првенство во 1999 година и покрај 36-те тест-натпревари, настапи и на 20 турнеи каде постигнал 14 обиди.<ref>{{Наведена книга|title=South African Rugby Annual 2001|last=Colquhoun|first=Andy|publisher=SA Rugby & MWP Media (Pty) Ltd|year=2001|isbn=0958423180|location=Cape Town|pages=402}}</ref> === Историја на тестови === {{Обоен квадрат|gold}} [[Финале на Светското првенство во рагби во 1995 година|World Cup Final]] {| class="wikitable sortable" !No. !Opposition !Result (SA 1st) !Position !Tries !Date !Venue |- |1. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |29–26 |Flank | |6 Nov 1993 |Ferro Carril Oeste, Buenos Aires |- style="background: #D0E6FF;" |2. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |52–23 |Flank | |13 Nov 1993 |Ferro Carril Oeste, Buenos Aires |- |3. |{{Ргб|SCO}} | align="center" |34–10 |Flank | |19 Nov 1994 |Murrayfield, Edinburgh |- style="background: #D0E6FF;" |4. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |20–12 |Flank | |26 Nov 1994 |Cardiff Arms Park, Cardiff |- |5. |{{Ргб|SAM}} | align="center" |60–8 |Flank | |13 Apr 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |6. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |27–18 |Flank | |25 May 1995 |[[Стадион Њулендс|Newlands]], Cape Town |- |7. |{{Ргб|ROM}} | align="center" |21–8 |Flank | |30 May 1995 |Newlands, Cape Town |- style="background: #D0E6FF;" |8. |{{Ргб|SAM}} | align="center" |42–14 |Flank | |10 Jun 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- |9. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |19–15 |Flank | align="center" |1 |17 Jun 1995 |Kings Park, Durban |- bgcolor="gold" |10. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |15–12 |Flank | |24 Jun 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- |11. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |40–11 |Flank | |2 Sep 1995 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |12. |{{Ргб|ITA}} | align="center" |40–21 |Flank | |12 Nov 1995 |[[Стадион Олимпико|Stadio Olimpico]], Rome |- |13. |{{Ргб|ENG}} | align="center" |24–14 |Flank | |18 Nov 1995 |Twickenham, London |- style="background: #D0E6FF;" |14. |{{Ргб|FIJ}} | align="center" |43–18 |Flank | |2 Jul 1996 |Loftus Versfeld, Pretoria |- |15. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |16–21 |Flank | |13 Jul 1996 |Aussie Stadium (SFG), Sydney |- style="background: #D0E6FF;" |16. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |11–15 |Flank | |20 Jul 1996 |AMI Stadium, Christchurch |- |17. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |25–19 |Flank | |3 Aug 1996 |Free State Stadium, Bloemfontein |- style="background: #D0E6FF;" |18. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |18–29 |Flank | |10 Aug 1996 |Newlands, Cape Town |- |19. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |19–23 |Flank | |17 Aug 1996 |Kings Park, Durban |- style="background: #D0E6FF;" |20. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |26–33 |Flank | align="center" |1 |24 Aug 1996 |Loftus Versfeld, Pretoria |- |21. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |32–22 |Flank | |31 Aug 1996 |Ellis Park, Johannesburg |- style="background: #D0E6FF;" |22. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |46–15 |Flank | |9 Nov 1996 |Ferro Carril Oeste, Buenos Aires |- |23. |{{Ргб|ARG}} | align="center" |44–21 |Flank | align="center" |2 |16 Nov 1996 |Ferro Carril Oeste, Buenos Aires |- style="background: #D0E6FF;" |24. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |22–12 |Flank | |30 Nov 1996 |[[Стад Шабан-Делма|Stade Chaban-Delmas]], Bordeaux |- |25. |{{Ргб|FRA}} | align="center" |13–12 |Flank | |7 Dec 1996 |[[Парк на принцовите|Parc des Princes]], Paris |- style="background: #D0E6FF;" |26. |{{Ргб|WAL}} | align="center" |37–20 |Flank | |15 Dec 1996 |Cardiff Arms Park, Cardiff |- |27. |{{Ргб|TON}} | align="center" |74–10 |Flank | align="center" |2 |10 Jun 1997 |Newlands, Cape Town |- style="background: #D0E6FF;" |28. |{{Знаме|British and Irish Lions}} | align="center" |16–25 |Flank | |21 Jun 1997 |Newlands, Cape Town |- |29. |{{Знамеикона|British and Irish Lions}} British Lions | align="center" |15–18 |Flank | |28 Jun 1997 |Kings Park, Durban |- style="background: #D0E6FF;" |30. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |32–35 |Flank | |19 Jul 1997 |Ellis Park, Johannesburg |- |31. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |20–32 |Flank | |2 Aug 1997 |Suncorp Stadium, Brisbane |- style="background: #D0E6FF;" |32. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |35–55 |Flank | align="center" |1 |9 Aug 1997 |Eden Park, Auckland |- |33. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |18–34 |Flank | |7 Aug 1999 |Loftus Versfeld, Pretoria |- style="background: #D0E6FF;" |34. |{{Ргб|AUS}} | align="center" |10–9 |Replacement | |14 Aug 1999 |Newlands, Cape Town |- |35. |{{Ргб|ESP}} | align="center" |47–3 |Flank | |10 Oct 1999 |Murrayfield, Edinburgh |- style="background: #D0E6FF;" |36. |{{Ргб|NZL}} | align="center" |22–18 |Replacement | |4 Nov 1999 |Millennium Stadium, Cardiff |} === Светски првенства === * 1995 година : светски шампиони, 5 селекции ( Валабис, Романија, Самоа, Франција, Ол Блекс ). * 1999 година : 2 селекции ( Шпанија, Ол Блекс ). == Подоцнежна кариера == На крајот на својата рагби кариера, тој станал продавач на камери. Тој бил сопственик на франшиза Minolta во [[Преторија]] . Тој бил портретиран во ''[[Invictus (филм од 2009)|Invictus]]'', филм за [[Нелсон Мандела]] и Спрингбокс од 1995 година, на Грант Робертс .<ref>{{Наведување|title=Invictus (2009) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt1057500/fullcredits|access-date=2020-07-04}}</ref> == Смртта == Кругер починал во Преторија на 27 јануари 2010 година, откако 10 години се борел со [[Тумор на мозок|рак на мозокот]] . Нему му недостасуваа два месеци до 40-тиот роденден.<ref>[http://www.sport24.co.za/Content/Rugby/264/b344c1e0025e4c9bb0655f7206e524b4/28-01-2010-07-40/Ruben_Kruger_dies ''www.supersport.com''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200312202803/https://www.sport24.co.za/Error404.aspx?aspxerrorpath=%2FRugby%2F264%2Fb344c1e0025e4c9bb0655f7206e524b4%2F28-01-2010-07-40%2FRuben_Kruger_dies.cnt |date=2020-03-12 }}.</ref> == Поврзано == * Список на играчи на националниот рагби сојуз на Јужна Африка – Спрингбок бр. '''596''' * Список на репрезентативци на Јужноафриканската репрезентација на рагби до 18 години * Список на репрезентативци на рагби седумки на Јужна Африка == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.genslin.us/bokke/SARugby.html Веб-страница Springboks 1996 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191022010012/http://www.genslin.us/bokke/sarugby.html |date=2019-10-22 }} * [http://statistics.scrum.com/rugby_stats_05.asp?ID=ZKR7 статистика на scrum.com]{{Мртва_врска|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кругер, Рубен}} [[Категорија:Починати во 2010 година]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] 2rxb0kbex5g6kz9a9g4qb93oaj263js 0 1314856 5586841 5427819 2026-07-03T21:37:04Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586841 wikitext text/x-wiki '''Омаж''' ({{langx|fr|hommage}})<ref>{{ДРМЈ|омаж}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|омаж}}</ref> — покажување или изразување на [[почит]] или [[посветеност]] кон некого или нешто, понекогаш со едноставно искажување, но често со некоја изложба, сценско или уметничко дело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/homage|title=homage|date=19 December 2020|work=dictionary.cambridge.org|accessdate=19 December 2020}}</ref> Поимот често се користи во [[Уметности|уметноста]], каде што еден автор или уметник покажува почит кон друг со [[алузија]] или имитација.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/11/07/magazine/07FOB-onlanguage-t.html|title=Homage|last=Zimmer|first=Ben|date=5 November 2010|work=The New York Times|access-date=23 October 2017}}</ref> == Опис == Првично овој поим бил [[Почит (феудален)|декларација за лојалност]] во [[Феудализам|феудалниот систем]] - заклетва дека некој е човек (француски: ''homme'') на или подреден на феудалниот господар.<ref>{{Наведување|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qtgotOF0MKQC&pg=PA686|title=Encyclopedia of the Middle Ages|volume=2|chapter=Homage|isbn=9781579582821|last=Vauchez|first=Andre|year=2000}}</ref> Концептот потоа станал употребен фигуративно за признавање на квалитетот или надмоќноста. На пример, мажот може да ѝ оддаде почит на една дама, па да ја почитува нејзината убавина и други грациозности. Кај германските истражувачи, следбениците на еден голем научник развиле обичај да го почитуваат својот ментор со изработка на трудови за ''[[фестивал]]'' посветен на него.<ref>{{Наведување|url=https://books.google.com/books?id=ESFS7XXhujAC&pg=PA75|title=An author's guide to scholarly publishing|first=Robin M.|last=Derricourt|year=1996|isbn=0691037094}}</ref> Во музиката, омажот може да биде во облик на композиција (''[[Омаж на Падеревски]]''), [[Музички албум|трибут албум]] (''[[Омаж на Чарлс Паркер]]'') или [[Семплирање (музика)|примерок]].<ref>{{Наведување|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tz5YpijuksC&pg=PA616|title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World|first=John|last=Shepherd|chapter=Rock Homage|date=30 January 2003|isbn=9780826463210}}</ref> Дигиталните техники што се користат за генерирање на многу облици на медиуми го олеснуваат позајмувањето од други дела, а оваа [[Медијација (марксистичка теорија и медиумски студии)|санација]] може да се користи како почит кон нив.<ref>{{Наведување|url=https://books.google.com/books?id=wWNnBndF9uEC&pg=PA497|title=Routledge encyclopedia of narrative theory|first=Richard|last=Grusin|date=October 2007|isbn=9780203932896}}</ref> [[Податотека:Fantin-Latour_Homage_to_Delacroix.jpg|мини|центар|400x400px|''[[Омаж на Делакроа]]'', од [[Анри Фантен-Латур]], 1864]] == Поврзано == * [[Алузија]] * [[Интертекстуалност]] * [[Пастиш]] == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Раскажувачки форми]] [[Категорија:Интертекстуалност]] [[Категорија:Филмски техники]] [[Категорија:Галицизми]] bey3l5tntzy24t2gzqezwueuhj79je3 0 1316288 5586691 5388859 2026-07-03T14:36:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586691 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Predrag Finci, philosophe and essayist, 2024.jpg|200px|мини|Предраг Финчи]] '''Предраг Финчи''' (роден на 5 август 1946 година) е [[Историја на Евреите во Босна и Херцеговина|босанско]] - британски [[филозоф]], [[автор]] и [[Есеј|есеист]]. == Биографија == Предраг Финчи ја започнал својата кариера како [[Глумец|актер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.imdb.com/name/nm0277479/filmotype/actor|title=Predrag Finci|work=[[IMDb]]|language=en}}</ref> Во 1968 година Финци ја играл улогата на [[Гаврило Принцип]] во филмот ''Сараевски атентат'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0063545/|title=Sarajevski atentat|work=[[IMDb]]}}</ref> во режија на Фадил Хаџиќ. Подоцна студирал филозофија на [[Сараевски универзитет|Универзитетот во Сараево]] и на Универзитетот во Париз X: Нантер кај Микел Дуфрен. Тој бил визитинг истражувач на Универзитетот во Фрајбург под надзор на [[Вернер Маркс]]. Магистрирал во 1977 година, а докторирал по филозофија во 1981 година. Тој бил професор по [[естетика]] на Универзитетот во Сараево до 1993 година кога, за време на [[Босанска војна|војната]] во Босна, го напуштил Сараево и заминал во Лондон. Оттогаш живеел и работел таму како слободен [[Толкување|преведувач]] и писател до неговото пензионирање во 2011 година. == Работа == Работата на Финчи се засновала на комбинација од ерудиција, филозофски и естетски увиди и лично искуство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://makabijada.com/finci.htm|title=Predrag Finci|work=makabijada.com|language=hr}}</ref> Финци опширно пишувал на својот мајчин јазик, а исто така и на англиски јазик. Осврти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.odjek.ba/?broj=27&id=26|title=Narativni Identitet: Pogled U Osobno (Predrag Finci. Osobno kao tekst. Zagreb, Izdanja Antibarbarus, 2011.)|last=Katnić-Bakaršić|first=Marina|work=odjek.ba|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106120201/http://www.odjek.ba/?broj=27&id=26|archive-date=January 6, 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elmundosefarad.wikidot.com/sulejman-bosto:predrag-finci-priroda-umjetnosti|title=Predrag Finci Priroda Umjetnosti|last=Bosto|first=Sulejman|work=El Mundo Sefarad|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016182523/http://elmundosefarad.wikidot.com/sulejman-bosto:predrag-finci-priroda-umjetnosti|archive-date=October 16, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elmundosefarad.wikidot.com/muharem-bazdulj-lirika-itake|title=Muharem Bazdulj Lirika Itake|last=Bazdulj|first=Muharem|work=El Mundo Sefarad|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016182657/http://elmundosefarad.wikidot.com/muharem-bazdulj-lirika-itake|archive-date=October 16, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elmundosefarad.wikidot.com/slobodan-snajder-pisac-je-uvijek-emigrant|title=Slobodan Snajder Pisac Je Uvijek Emigrant|last=Šnajder|first=Slobodan|work=El Mundo Sefarad|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016182758/http://elmundosefarad.wikidot.com/slobodan-snajder-pisac-je-uvijek-emigrant|archive-date=October 16, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elmundosefarad.wikidot.com/holokaust-i-umjetnost|title=Holokaust I Umjetnost|last=Ivanković|first=Željko|work=El Mundo Sefarad|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016182916/http://elmundosefarad.wikidot.com/holokaust-i-umjetnost|archive-date=October 16, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radiogornjigrad.wordpress.com/2017/01/14/luciano-luksic-logos-um-i-grad-o-dvije-knjige-predraga-fincija|title=Luciano Lukšić: Logos, um i grad (O dvije knjige Predraga Fincija)|date=14 January 2017|work=radio gornji grad|language=hr|accessdate=2023-02-23|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223180021/https://radiogornjigrad.wordpress.com/2017/01/14/luciano-luksic-logos-um-i-grad-o-dvije-knjige-predraga-fincija/|url-status=dead}}</ref> за книгите на Финчи биле објавени во [[Босна и Херцеговина|Босна]], [[Хрватска]] и [[Србија]]. Тој бил почесен визитинг соработник на Универзитетскиот колеџ во Лондон од 1999 до 2013 година. Предраг Финчи е член на Exiled Writers Ink! <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.exiledwriters.co.uk/portfolio-items/predrag-finci/|title=Predrag Finci|date=23 July 2015|work=exiledwriters.co.uk|accessdate=October 16, 2021}}</ref> во Лондон. Тој е основач-член на босанскиот ПЕН<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://penbih.ba/clanovi/predrag-finci/|title=Predrag Finci|work=penbih.ba|language=bs-BA}}</ref> Тој е член на Хрватското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hrfd.hr/o-hfd-u/|title=o HFD-u {{!}} Hrvatsko filozofsko društvo|work=www.hrfd.hr|language=hr}}</ref> Тој ја добил наградата за издавач Свјетлост во 1980 година и наградата за издавач Веселин Малеша во 1986 година<ref>http://penbih.ba/clanovi/predrag-finci/m{{Мртва_врска|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мртва врска|date=February 2022}}</ref> Во 2011 година ја добил наградата за наука за неговата книга ''Имагинација'' (''Imagination'') на 23-ти Меѓународен саем на книгата, Сараево.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/dodijeljene-nagrade-najboljima-kriza-umanjila-promet/110425044|title=Dodijeljene nagrade najboljima, kriza umanjila promet|work=www.klix.ba|language=hr}}</ref> == Библиографија == '''На англиски''' : * ''Аплауз, а потоа и тишина, со вовед од Морис Фархи'', Style Writers Now, 2012, * ''Зошто го убив Франц Фердинанд и други есеи, со вовед од Кети Ансворт'', Style Writers Now, 2014 година, '''Објавено во Босна''' : * ''Говор преписки'' (''Discourse of Correspondence''), Свјетлост, Сараево, 1980 г. * ''Уметност и искуство на постоењето'' (''Art and Experience of Existence''), Свјетлост, Сараево, 1986 година, * ''Изворот на прашањето'' (''The Source of Question''), Глас, Бања Лука, 1987 година, OCLC 23869495 * ''За некои секундарни работи'' (''On Some Secondary Matters''), Веселин Маслеша, Сараево, 1990 г. * ''Забелешки на Сараево'' (''Sarajevo’s Notes''), Купи книга, Сараево 2004 година, * ''Поетозофски есеи'' (''Poetosophic Essays''), Меѓународен центар за мир, Сараево, 2004 г. * ''За станиците и патниците'' (''About Stations and Travellers''), Мотришта, Мостар, 2013, ISSN 1512-5475; ИК Рабиќ, Сараево 2015 година,{{ISBN|978-9958-33-101-5}} '''Преведено на хебрејски и објавено од Carmelph.co.il, 2019 година, Преведено на италијански и објавено во Италија La stazione e il viaggiatore, Ass.''' '''Culturale Il Foglio, 2022 година''' * ''Кратка, но тажна историја на умотц'' (''A Short But Sad History of Mind''), ИКБ Рабиќ, Сараево, 2016 година. * ''Електронската пештера'' (''The Electronic Cave''), Арт Рабиќ, Сараево, 2017 година. * ''За литературата и писателите'' (''Of Literature and Writers''), Арт Рабиќ, Сараево, 2018 година. * ''Белешки на веселиот филозоф.'' ''Визуелни коментари на Амела Хаџимејлиќ'' , (''Notes of the Merry Philosopher. Visual comments by Amela Hadžimejlić''), Арт Рабиќ, Сараево 2019 година. '''Објавено во Хрватска''' : * ''Уметностите на уништените. Уметностите, војната и холокаустот'' (''The Arts of the Destroyed. The Arts, the War and the Holocaust''), Издања Антибарбарус, Загреб, 2005 г. * ''Природата на уметноста'' (''The Nature of the Arts''), Издања Антибарбарус, Загреб, 2006 година, * ''Текстот за егзил'' (''The Text on Exile'') илустриран од Мерсад Бербер, Деметра, Загреб, 2007 година '''Преведен на италијански и објавен во Италија ''Il popolo del diluvio'', Bottega Errante Edizioni, 2018 година''' * ''За уметноста, етиката и политиката'' (''On the Arts, Ethics and Politics''), Деметра, Загреб, 2008 г. * ''Имагинација'' ( ''Imagination''), Загреб, Издања Антибарбарус, 2009 година, * ''Лично како текст'' , (''Personal as Text''), Издања Антибарбарус, Загреб, 2011 година, * ''Читател на Хегеловата естетика'' (''A Reader of Hegel's Aesthetics''), Наклада Бреза, Загреб, 2014 г. * Естетска ''терминологија'' ( ''Терминологија на естетиката'' ), Издања Антибарбарус, Загреб, 2014 г. * ''Корисност на филозофијата'' (''Usefulness of Philosophy''), Издања Антибарбарус, Загреб, 2017 година, * ''Што е пријатно за сите.'' ''Коментари на Кантовата концепција на уметноста'' (''What is Pleasing to All. Comments on Kant's Conception of the Arts''), Библиотека Филозофска стратегија, књига 152, Загреб 2019 г. * ''Прво, битно'' (''Prime, Essential''), Factum izdavaštvo Beograd и Jesenski and Turk Zagreb 2020 година * ''Све док'' (''До''), Фрактура, Запрешиќ, 2021 година<br /> '''Објавено во Србија''' : * ''Накратко'' (''In Short''), Фактум Издавство, Белград, 2018 година, * ''Мистерија над сè'' (''Mystery Beyond Everything''), Фактум Издавство, Белград, 2019 година * ''Прво, битно'' (''Prime, Essential'') Factum izdavaštvo Beograd и Јесенски и Турк Загреб 2020 година. == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * [https://web.archive.org/web/20130804175118/http://novinar.me/index.php/svijet/item/593-predrag-finci-od-sarajeva-do-londona-za-bosnu-i-hercegovinu Интервју со Предраг Финци 2012] (in Bosnian) * [http://www.e-novine.com/intervju/intervju-kultura/73788-Danas-dominiraju-glasnici-mrnje.html Интервју со Предраг Финци, 2012] (in Bosnian) * [http://www.balcanicaucaso.org/aree/Bosnia-Erzegovina/L-esilio-di-Finci-126041 Предраг Финци за егзил, 2012 година] (in Italian) * [http://arteist.hr/predrag-finci-sve-sto-sam-napisao-intimno-mi-pripada/ Интервју со Предраг Финци 2013] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131004221301/http://arteist.hr/predrag-finci-sve-sto-sam-napisao-intimno-mi-pripada/ |date=2013-10-04 }} (in Croatian) * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b047wshs BBC Radio 3, Разговор со Предраг Финци 2014 година] * [https://www.smashwords.com/interview/predragfinci www.smashwords.com, Интервју со Предраг Финци, 2014 година] == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100311084000/http://www.exiledwriters.co.uk/writers.shtml#Finci Exiled Writers Inc!] (in English) * [http://www.penbih.ba/ ПЕН Босна и Херцеговина] (in Bosnian and English) * [http://elmundosefarad.wikidot.com/predrag-finci El Mundo Sefarad] (in Bosnian and English) * [http://www.odjek.ba/index.php?broj=06&id=29 ''Smrt čitatelja'' ( ''Смртта на читателот'' ) од Предраг Финци, 2005] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170326161419/http://odjek.ba/index.php?broj=06&id=29 |date=2017-03-26 }} (in Bosnian) * [https://web.archive.org/web/20160304033712/http://www.esamizdat.it/rivista/2007/3/pdf/trad_finci_eS_2007_(V)_3.pdf ''Il libro dell'esilio'' (Текстот во егзил) во превод на Анџело Флорамо, 2007 година] (in Italian) * [http://www.balkan-sehara.com/Predrad_finci_teroris.html ''Тероризмот на културната колумна'' од Предраг Финци] (in English) * [http://www.e-novine.com/author/predrag-finci/2013/7/ ''Антисемитизам'' ''во уметноста'', серија текстови од Предраг Финци, 2013] (in Bosnian) * [http://www.maticahrvatska-mostar.ba/images/pdf/motrista/motrista_74.pdf ''O kolodvoru i putniku'' ( ''За станиците и патниците'' ) од Предраг Финци, страници 87-144, 2013] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170408195214/http://maticahrvatska-mostar.ba/images/pdf/motrista/motrista_74.pdf |date=2017-04-08 }} (in Croatian) * [http://libreto.net/2014/07/finci-o-nekim-sporednim-stvarima-elektronsko-izdanje-knjige/%20 ''O nekim sporednim stvarima (За некои споредни работи) од Предраг Финци''] ''(in Bosnian)'' * [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=19653 Хрватска енциклопедија] (in Croatian) [[Категорија:Британски филозофи]] [[Категорија:Естетичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Филозофи од 21 век]] [[Категорија:Филозофи од 20 век]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1946 година]] fw4xhwvj76yixdk25oqi0j1thdy1778 0 1316966 5586986 5443597 2026-07-04T10:00:55Z Gurther 105215 5586986 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Наум Торбов | портрет = Naum-torbov.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|18|ноември|1880}} | роден-место = {{роден во|Гопеш}}, [[Битолски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починат на|2|јуни|1952}} | починал-место = {{починат во|Софија}}, [[НР Бугарија]] | починал-причина = | националност = | познат = | занимање = [[архитект]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Наум Торбов''' ({{роден во|Гопеш}}, {{роден на|18|ноември|1880}} - {{починат во|Софија}}, {{починат на|2|јуни|1952}}) — [[Османлиско Царство|османлиско]]-[[Бугарија|бугарски]] [[архитект]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]], кој ја проектирал зградата на [[Централни софиски хали|Централните хали]] во главниот град на Бугарија, [[Софија]]. == Животопис == [[Податотека:Naum_Torbov_Bulgarian_memorial_plaque,_Central_Halls,_Sofia.jpg|лево|мини|Спомен-плоча на Торбов на Влезот во Халите во Софија]] Наум Торбов бил роден во големото [[Македонија (регион)|македонско]] [[Власи|влашко]] село [[Гопеш]], [[Битолско]], тогаш во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Татко му на [[професор]]от [[Цеко Торбов]], му бил прв братучед. Неговото семејство се доселило во Бугарија и се населило во градот [[Орјахово]], а Наум бил испратен да студира [[архитектура]] во [[Романија]], на [[Букурещки институт за изящни изкуства|Институтот за ликовни уметности во Букурешт]]. По дипломирањето во 1904 година, Торбов се вратил во Бугарија и започнува да работи во [[Софија]] во Министерството за јавни згради, патишта и јавни работи. Во 1906 година, тој бил назначен за раководител на отсекот „Архитектура“ при [[Софија (општина)|Општина Софија]], а во 1908 година, тој започнал приватна архитектонска пракса.<ref>Енциклопедия България, т.7, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“, София, 1996, стр. 37.</ref> Бил член на Бугарското инженерско-архитектонско друштво.<ref name="Цонев">{{Наведена книга|title=Дейци на Българското инженерно-архитектурно дружество 1893-1949|last=Цонев|first=Младен|publisher=Академично издателство „Проф. Марин Дринов“|year=2001|location=София|pages=199}}</ref> == Творештво == Торбов бил приврзаник на национално-романтичниот тренд во [[архитектура]]та. Автор е на над 100 јавни, индустриски и станбени згради во Софија, Орјахово, [[Силистра]], [[Ботевград]], [[Дупница]], [[Мездра (Бугарија)|Мездра]]. Меѓу неговите најпознати градби се: * Хотел Континентал * Хотел Париз * Куќата на Хентови на улица Књаз Борис I бр. 135 во Софија (1906) * Градска уметничка галерија Софија (поранешното казино – 1908) * Куќата на Станишеви, подоцна Главно муфтиство, на улицата Браќа Миладинови бр. 27 во Софија (1909) * Столарска зграда на булеварот Христо Ботев бр. 71 во Софија (1910) * Централни софиски хали на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот „ Марија Луиза“]] во Софија (1911) * Зградата на Димитар Костов на улица „Алабин“ бр. 36 во Софија (1914) * Романски институт на улицата Егзарх Јосиф во Софија (1933) == Галерија == [[Податотека:CentralMarketHallSofia2.jpg|центар|мини|750x750пкс|Централните хали во Софија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни препратки == * [https://historicalroutes.bg/naum-torbov/ Наум Торбов – скромниот архитектонски герой на Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200323144700/https://historicalroutes.bg/naum-torbov/ |date=2020-03-23 }}, „Пътеводител за историјата и дува на Софија“ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торбов, Наум}} [[Категорија:Луѓе од Гопеш]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Македонски преселници во Орјахово]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Бугарски архитекти од 20 век]] 5b4xwfwq0utob6yf06hw9rydcdn4i4j 5586987 5586986 2026-07-04T10:01:10Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Бугарски архитекти од 20 век]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586987 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Наум Торбов | портрет = Naum-torbov.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|18|ноември|1880}} | роден-место = {{роден во|Гопеш}}, [[Битолски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = {{починат на|2|јуни|1952}} | починал-место = {{починат во|Софија}}, [[НР Бугарија]] | починал-причина = | националност = | познат = | занимање = [[архитект]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Наум Торбов''' ({{роден во|Гопеш}}, {{роден на|18|ноември|1880}} - {{починат во|Софија}}, {{починат на|2|јуни|1952}}) — [[Османлиско Царство|османлиско]]-[[Бугарија|бугарски]] [[архитект]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]], кој ја проектирал зградата на [[Централни софиски хали|Централните хали]] во главниот град на Бугарија, [[Софија]]. == Животопис == [[Податотека:Naum_Torbov_Bulgarian_memorial_plaque,_Central_Halls,_Sofia.jpg|лево|мини|Спомен-плоча на Торбов на Влезот во Халите во Софија]] Наум Торбов бил роден во големото [[Македонија (регион)|македонско]] [[Власи|влашко]] село [[Гопеш]], [[Битолско]], тогаш во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Татко му на [[професор]]от [[Цеко Торбов]], му бил прв братучед. Неговото семејство се доселило во Бугарија и се населило во градот [[Орјахово]], а Наум бил испратен да студира [[архитектура]] во [[Романија]], на [[Букурещки институт за изящни изкуства|Институтот за ликовни уметности во Букурешт]]. По дипломирањето во 1904 година, Торбов се вратил во Бугарија и започнува да работи во [[Софија]] во Министерството за јавни згради, патишта и јавни работи. Во 1906 година, тој бил назначен за раководител на отсекот „Архитектура“ при [[Софија (општина)|Општина Софија]], а во 1908 година, тој започнал приватна архитектонска пракса.<ref>Енциклопедия България, т.7, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“, София, 1996, стр. 37.</ref> Бил член на Бугарското инженерско-архитектонско друштво.<ref name="Цонев">{{Наведена книга|title=Дейци на Българското инженерно-архитектурно дружество 1893-1949|last=Цонев|first=Младен|publisher=Академично издателство „Проф. Марин Дринов“|year=2001|location=София|pages=199}}</ref> == Творештво == Торбов бил приврзаник на национално-романтичниот тренд во [[архитектура]]та. Автор е на над 100 јавни, индустриски и станбени згради во Софија, Орјахово, [[Силистра]], [[Ботевград]], [[Дупница]], [[Мездра (Бугарија)|Мездра]]. Меѓу неговите најпознати градби се: * Хотел Континентал * Хотел Париз * Куќата на Хентови на улица Књаз Борис I бр. 135 во Софија (1906) * Градска уметничка галерија Софија (поранешното казино – 1908) * Куќата на Станишеви, подоцна Главно муфтиство, на улицата Браќа Миладинови бр. 27 во Софија (1909) * Столарска зграда на булеварот Христо Ботев бр. 71 во Софија (1910) * Централни софиски хали на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот „ Марија Луиза“]] во Софија (1911) * Зградата на Димитар Костов на улица „Алабин“ бр. 36 во Софија (1914) * Романски институт на улицата Егзарх Јосиф во Софија (1933) == Галерија == [[Податотека:CentralMarketHallSofia2.jpg|центар|мини|750x750пкс|Централните хали во Софија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни препратки == * [https://historicalroutes.bg/naum-torbov/ Наум Торбов – скромниот архитектонски герой на Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200323144700/https://historicalroutes.bg/naum-torbov/ |date=2020-03-23 }}, „Пътеводител за историјата и дува на Софија“ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торбов, Наум}} [[Категорија:Луѓе од Гопеш]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Македонски преселници во Орјахово]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски Власи]] hwspfqt1bww8g973qkw43qzrtu6u2um 0 1318560 5587009 5492971 2026-07-04T11:17:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587009 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Секу Мара | image = [[Податотека:Sekou-mara-by-malost-2022.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.83}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|7|30}} | cityofbirth = [[Париз]] | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | currentclub = {{Fb team Southampton}} | clubnumber = 18 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Boulogne-Billancourt}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Bordeaux}} | years1 = 2019-2020 | caps1 = 14 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Bordeaux 2}} | years2 = 2020-2022 | caps2 = 34 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Bordeaux}} | years3 = 2022- | caps3 = 21 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Southampton}} | nationalyears1 = 2017 |nationalcaps1 = 2 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 16 години|Франција 16]] | nationalyears2 = 2018-2019 |nationalcaps2 = 4 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 17 години|Франција 17]] | nationalyears3 = 2021- |nationalcaps3 = 10 |nationalgoals3 = 6 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears4 = 2021- |nationalcaps4 = 2 |nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | pcupdate = 20 јуни 2014 | ntupdate = 1 септември 2014 }} '''Секу Мара''' (роден на [[30 јули]] [[2002]] година, во [[Париз]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] и на [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|француската репрезентација под 21 година]]. ==Биографија== Секу е роден во Франција, како постариот од двата сина на [[Одри Креспо-Мара]] и Алиу Мара.<ref name=Семејство>{{cite web|url=https://lookcharms.com/audrey-crespo-mara-her-son-sekou-the-football-star-the-clubs-are-snapping-him-up/|title=Audrey Crespo-Mara: Her son Sékou, the football star, the clubs are snapping him up!|date=18 јуни 2022|acccess-date=9 април 2022|accessdate=2023-04-09|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409093927/https://lookcharms.com/audrey-crespo-mara-her-son-sekou-the-football-star-the-clubs-are-snapping-him-up/|url-status=dead}}</ref> Тој, исто така, има и помлад брат по име Ламин.<ref name=Семејство/> Неговата мајка, Одри Креспо-Мара, е позната во Франција каде работи како новинарка и телевизиски водител,<ref>{{Cite web|last1=Tournoux|first1=Gilles|last2=Bernard|first2=Olivier|date=7 August 2020|title=Football : le rêve devient réalité pour le fils d'Audrey Crespo-Mara|trans-title=Football: the dream comes true for the son of Audrey Crespo-Mara|url=https://www.leparisien.fr/sports/football/football-le-reve-devient-realite-pour-le-fils-d-audrey-crespo-mara-07-08-2020-8364759.php|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=10 February 2021|website=Le Parisien}}</ref> додека неговиот татко Алиу Мара е [[сенегал]]ец и по професија претприемач.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=August 2020|title=A la découverte de Sékou Mara, ce franco-sénégalais de 18 ans qui a signé pro au FC des Girondins de Bordeaux|trans-title=To the discovery of Sékou Mara, this 18-year old French-Senegalese who signed pro with FC Girondins de Bordeaux|url=https://wiwsport.com/2020/08/14/a-la-decouverte-de-sekou-mara-ce-franco-senegalais-de-18-ans-qui-a-signe-pro-au-fc-des-girondins-de-bordeaux/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=10 February 2021|website=wiwSport.com|language=fr}}</ref> Родителите му се развеле во 2007 година. Во моментов неговата мајка е во брак со нејзиниот телевизиски колега [[Тјери Ардисон]] од 2014 година.<ref>{{Cite web|author=Patrice Gascoin |url=http://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/article/people/65611/audrey-crespo-mara-ardisson-mon-amour.html |title=Audrey Crespo-Mara : "Ardisson, mon amour" : La journaliste de LCI vit une passion avec l'animateur de Canal+ |work=[[Le Figaro]] |date=14 September 2011 |language=fr}}</ref> ==Технички карактеристики== Тој е [[Напад (фудбал)|централен напаѓач]] способен да напаѓа во длабочина.<ref name=bio>{{Cite web|url=https://wiwsport.com/2020/08/14/a-la-decouverte-de-sekou-mara-ce-franco-senegalais-de-18-ans-qui-a-signe-pro-au-fc-des-girondins-de-bordeaux/|title=A la découverte de Sékou Mara, ce franco-sénégalais de 18 ans qui a signé pro au FC des Girondins de Bordeaux|date=15 август 2020|language=fr}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бордо=== Мара ја започнал својата фудбалска кариера во 2011 година, кога се приклучил на младинскиот сектор на [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] каде останал три сезони пред да се пресели прво во Булоњ-Биланкур, а оттаму во [[ФК Бордо|Бордо]] во 2017 година.<ref>{{Cite web|url=http://www.actufoot.com/92/bordeaux-bientot-graal-sekou-mara/|title=Bordeaux : bientôt le Graal pour Sekou Mara ?|date=1 мај 2020|language=fr}}</ref> На 17 август 2019 година, дебитирал за вториот тим на Бордо во [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал)|националното првенство 2]] (четвртото ниво на францускиот фудбал) постигнувајќи го погодокот за конечните 2-0 против {{Fb team (N) Aviron Bayonnais}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.soccerway.com/matches/2019/08/17/france/cfa-2/fc-girondins-de-bordeaux-ii/aviron-bayonnais-football-club/3098961/|title=Bordeaux II vs. Bayonne 2-0|date=17 август 2019}}</ref> На 30 јули 2020 година, го потпишал својот прв професионален договор со клубот со важност до 2023 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.girondins.com/fr/news/27546/sekou-mara-nouveau-professionnel-a-bordeaux|title=Sékou Mara, nouveau professionnel à Bordeaux|date=30 јули 2020|language=fr}}</ref> Своето деби за првиот тим на [[ФК Бордо|Бордо]] го направил на 10 февруари 2021 година, во поразот со 2–0 од [[ФК Тулуза|Тулуза]] во [[Фудбалски куп на Франција|Купот на Франција]].<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Bordeaux vs Toulouse (0-2) - Coupe de France 2/10/21 UTC|url=https://onefootball.com/en/match/2189173|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210529031055/https://onefootball.com/en/match/2189173|archive-date=2021-05-29|access-date=10 February 2021|website=OneFootball|language=en}}</ref> Потоа, 17 дена подоцна дебитирал во [[Лига 1 (Франција)|француското првенство]], во поразот на домашен терен од [[ФК Мец|Мец]] (1-2), појавувајќи се во игра од клупата во 84-тата минута на местото на [[Реми Удан]]. Тој го постигнал својот прв професионален гол во победата од 1–0 над [[ФК Рен|Рен]] во Лига 1 на 2 мај 2021 година. Со постигнувањето на овој гол, тој станал најмладиот играч кој постигнал првенствен гол за Бордо во последните 14 години.<ref>{{Cite web|last=Oludare|first=Shina|date=2 May 2021|title=Sekou Mara makes history with Bordeaux strike against Rennes in Ligue 1|url=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/sekou-mara-makes-history-with-bordeaux-strike-vs-rennes-in-ligue-1/zx5njiik107v1qd9kmhz24wi5|url-status=live|access-date=2 May 2021|website=Sporting News}}</ref> ===Саутхемптон=== На 25 јули 2022 година, Мара се преселил во [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]], потпишувајќи четиригодишен договор со клубот од јужниот брег на Англија.<ref>{{Cite web|url=https://girondins.com//news/34614/sekou-mara-sengage-au-southampton-fc|title=Sékou Mara s’engage au Southampton FC|language=fr|access-date=2022-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.southamptonfc.com/news/2022-07-25/announcement-sekou-mara-southampton-football-club-25-july-2022|title=Saints complete Mara signing|language=en|access-date=2022-07-27}}{{Мртва_врска|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Своето деби во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] го направил на 13 август 2022, влегувајќи како замена на местото на [[Јан Беднарек (фудбалер)|Јан Беднарек]] во ремито 2-2 против [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]]. На 11 јануари 2023, Мара го постигнал својот прв гол за ''Светците'' во победата со 2-0 над [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во [[Лига куп на Англија 2022-2023|Лига купот]].<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Phil |date=11 January 2023 |title=Southampton 2–0 Manchester City |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64159377 |access-date=12 January 2023 |website=BBC Sport}}</ref> На 8 април, против истиот противник Мара го постигнал својот прв гол во Премиер лигата, во поразот на домашен терен од 1-4. == Репрезентативна кариера == Мара е младински репрезентативец на Франција. Досега тој има настапувано за репрезентациите [[Фудбалска репрезентација на Франција под 16 години|под 16]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција под 17 години|под 17]] години, како и за репрезентациите [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|под 21]] година за кои сè уште настапува.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Sékou Mara|url=https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/9507-mara-sekou/fiche.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503070215/https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/9507-mara-sekou/fiche.html|archive-date=2021-05-03|access-date=10 February 2021|website=FFF|language=fr}}</ref> == Статистика == ''Статистика е ажурирана на 20 април 2022''. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2019-2020 |rowspan=2|{{flagsport|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо 2]] || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2019-2020|НПФ2]] || 11 || 5 || || - || - || || - || - || || - || - || 11 || 5 |- || 2020-2021 || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2020-2021|НПФ2]] || 3 || 0 || || - || - || || - || - || || - || - || 3 || 0 |- || 2020-2021 |rowspan=2|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Bordeaux}} || [[Лига 1 (Франција) 2020-2021|Л1]] || 8 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2020-2021|КФ]] || 1 || 0 || || - || - || || - || - || 9 || 1 |- || 2021-2022 || [[Лига 1 (Франција) 2021-2022|Л1]] || 26 || 6 || [[Фудбалски куп на Франција 2021-2022|КФ]] || 1 || 0 || || - || - || || - || - || 27 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно Бордо || 34 || 7 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 36 || 7 |- || 2022-2023 |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Southampton}} || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 21 || 1 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 3+5 || 1+0 || || - || - || || - || - || 29 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 69 || 13 || || 8 || 1 || || - || - || || - || - || 77 || 14 |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Sekou Mara}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3=Flag of France.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/kevin-mara/626142/ Секу Мара на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/sekou-mara/profil/spieler/557612 Секу Мара на transfermakt] *[https://www.whoscored.com/Players/402855/Show/S%C3%A9kou-Mara Секу Мара на whoscored] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/305797/sekou-mara Секу Мара на espn] *[https://www.goal.com/en-gb/player/s%C3%A9kou-mara/1qcj2upaz0xa98zkc835djo8a Секу Мара на goal.com] {{Состав на ФК Саутхемптон}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мара, Секу}} [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бордо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] 2lzhb244xw0hq2kp7mxzutrlst7g5ul 0 1318947 5586791 5040025 2026-07-03T19:37:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586791 wikitext text/x-wiki '''Пјетра Алта''' (''Pera Aota'' или ''Peraota'',<ref name="FAI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fondoambiente.it/luoghi/masso-erratico-di-pietra-alta?ldc|title=Masso erratico di Pietra Alta Caselette, Torino|publisher=[[Fondo Ambiente Italiano]] - I Luoghi del Cuore|language=it|accessdate=15 March 2021}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zBUiAQAAIAAJ&q=%22peraota%22++rossotti+magico|title=Piemonte magico e misterioso|last=Renzo Rossotti|publisher=Newton Compton|year=1994|isbn=9788879836685|pages=119|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> што значи ''висок камен'') е ератички блок (различен по состав и потекло во однос на областа каде што се наоѓа) што се наоѓа во [[Италијанска комуна|комуната]] Казелет (Италија). Каменот е важен поради неговата големина и изолираната локација.<ref name="Museo">{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/310599698|title=Massi erratici singolari - testimonianze glaciali nel paesaggio piemontese|last=Motta|first=Luigi|last2=Motta|first2=Michele|last3=Ferrero|first3=Osvaldo|publisher=Museo Regionale di Scienze Naturali|year=2013|location=Torino|page=12|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> == Одлики == [[Податотека:Pietra_Alta_01.jpg|лево|мини| Поглед на југ]] Станува збор за масивен камен со форма на [[Пирамида (архитектура)|пирамида]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.massierratici.it/|title=Il territorio della Collina morenica di Rivoli-Avigliana|year=2012|publisher=Pro Natura Torino|language=it|accessdate=15 March 2021|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329115258/http://www.massierratici.it/|url-status=dead}}</ref> што се појавува на околу 10 метри од нивото на земјата и со обем од околу 50 метри.<ref name="Petrucci">{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/memoriedellasoci1819soci/memoriedellasoci1819soci_djvu.txt|title=Rilevamento geomorfologico dell'anfiteatro morenico di Rivoli-Avigliana|last=Petrucci|first=Franco|page=107|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> Неговата височина е 368.<ref name="Touring">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=C_J-AAAAIAAJ&q=%22pietra+alta%22+%22caselette%22+%221965%22|title=Torino e Valle d'Aosta|last=AA.VV.|publisher=Touring club italiano|year=1965|series=Guida d'Italia|page=206|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> Се наоѓа на места со многу дрвја и речиси рамно место блиску до границата помеѓу Казелет и Алпињано,<ref name="Museo"/> недалеку од Казелет (мало езеро).<ref name="Touring" /> Местото сè уште не е загадено и има еколошки квалитет, иако е опкружено со индустриски и станбени области. == Геологија == Височината на Пјетра Алта е извонредна ако се спореди со другите ератички блокови на [[Пиемонт]]. Тоа може да се објасни со тоа што Пиетра Алта, за разлика од другите карпи, не е претежно покриена со земја.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ao9oAAAAMAAJ&q=%22pietra+alta%22+masso|title=Studi piemontesi|last=AA.VV.|publisher=Centro studi piemontesi|year=1989|volume=18|page=548|language=it|chapter=Scheda 2 - Pietra Alta|access-date=15 March 2021|issue=2}}</ref> Се состои од огромен блок од серпентинит<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.valdellatorre.it/ambiente/massierratici/dovesono.asp|title=I massi erratici|last=Giovanni Visetti|publisher=www.valdellatorre.it|language=it|accessdate=15 March 2021}}</ref> со [[Зафатнина|волумен]] (тежина) од 2.600 [[Кубен метар|кубни метри]].<ref name="Museo"/> На неговата површина може да се забележат кори слични на таканаречените ''пустински лакови'', кои геолозите ги сметаат за показател за [[Кепенова класификација на климата]].<ref name="Motta">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/16723977|title=Valore ambientale dei massi erratici e valutazione d'impatto ambientale dell'arrampicata|last=Motta|first=Michele|year=2004|page=4|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> == Користи == [[Податотека:Pietra_Alta_03.jpg|мини| ''Звучна медитација'' изведена со [[гонг]]]] На карпата има многу патеки за искачување по неа,<ref>{{Наведено списание|last=Domenica Biolatto|date=December 2020|title=Editoriale|url=https://www.uetcaitorino.it/public/file/lescursionista-dicembre-2020.pdf|journal=L'Escursionista|language=it|publisher=Unione Escursionisti Torino|page=3|access-date=15 March 2021|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329115303/https://www.uetcaitorino.it/public/file/lescursionista-dicembre-2020.pdf|url-status=dead}}</ref> а нејзините страни се опремени со заштитни справи како завртки и питони за да се заштитат алпинистите и планинарите. Многу од овие патишта, некои од нив многу привлечни, биле опишани на почетокот на [[1980-ти]] години од [[Планинарство|планинарот]] Џан Карло Граси.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.gulliver.it/itinerari/pietra-alta-masso/|title=Pietra Alta (Masso)|publisher=Gulliver.it|language=it|access-date=15 March 2021}}</ref> Околината околу Пјетра Алта се смета за многу гостопримлива; до каменот може лесно да се стигне пеш, со автомобил или со велосипед по ''Виа Пјетра Алта'' (мала асфалтирана лента која продолжува со пешачки земјен пат).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.comune.caselette.to.it/it-it/vivere-il-comune/itinerari/alla-villa-romana-e-ai-laghi-33285-1-73b91ae60165990add26e0b60120bfe9|title=Alla villa romana e ai laghi|publisher=Comune di Caselette|language=it|accessdate=15 March 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Геологија на Италија]] [[Категорија:Земјишни облици на Италија]] myqljqf3ermpogz76k98pyly2tqkk3g 0 1320521 5586877 5248718 2026-07-04T00:45:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586877 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Рики Нелсон | image = Decca Records Rick Nelson 1966.jpg | caption = Нелсон на фотографија за публицитет од [[Decca Records]] во 1966 | alt = | alias = Рик Нелсон | birth_name = Ерик Хилард Нелсон | birth_date = {{birth date|1940|5|8|df=y}} | birth_place = Тинек, Њу Џерси, САД | death_date = {{nowrap|{{death date and age|1985|12|31|1940|5|8}}}} | death_place = Де Калб, Тексас, САД | genre = {{hlist|[[Рокабили]]|[[рокенрол]]|[[Поп музика|поп]]|[[кантри рок]]}} | occupation = {{hlist|Пејач|текстописец|глумец}} | years_active = 1949–1985 | associated_acts = | label = [[Verve Records|Verve]], [[Imperial Records|Imperial]], [[London Records|London]], Renown Records, [[Decca Records|Decca]]/[[MCA Records|MCA]], [[Epic Records|Epic]] | website = {{URL|rickynelson.com}} }} '''Ерик Хилард Нелсон''' (англиски: Eric Hilliard Nelson; 8 мај 1940 – 31 декември 1985) естрадно познат како '''Рики Нелсон''' (анг: Ricky Nelson) ― американски музичар и глумец. На осумгодишна возраст, заедно со своето семејство глумел во радио и телевизиската серија ''Авантурите на Ози и Хариет''. Во 1957 година, ја започнал својата успешна пејачка кариера. За да го опишат Нелсон бил за првпат употребен изразот „тинејџерски идол“, а поради неговата музичка и телевизиска популарност добил улога во филм во кој глумел заедно со [[Џон Вејн]], [[Дин Мартин]], [[Волтер Бренан]] и [[Енџи Дикинсон]], [[вестерн]] филмот од [[Хауард Хокс]], ''[[Рио Браво (филм од 1959)|Рио Браво]]'' (1959). 54 негови песни се нашле на [[Билборд Хот 100|''Billboard'' Hot 100]]. Песната „Poor Little Fool“ од 1958 година била прва песна на врвот на тогаш новокреираната [[Билборд Хот 100|топ листа Hot 100]] од списанието ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]''.{{Sfn|Bashe|1992}} Бил примен во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните од рокенролот]] на 21 јануари 1987 година. Погинал во авионска несреќа на новогодишната ноќ во 1985 година. == Ран живот == Рики Нелсон е роден на 8 мај 1940 година во Тинек, [[Њу Џерси]].{{Sfn|Bashe|1992}} Тој бил втор син на професионалните музичари Ози и Хариет Нелсон. Рики бил ситно и несигурно дете кое страдало од тешка [[астма]]. Продуцентот од Ред Скелтон, Џон Гедел, го опишал како „чудно мало дете“, допадливо, срамежливо, интроспективен, мистериозен и неразбирлив {{Sfn|Bashe|1992}} Гедел ја напишал радио комедијата ''Авантурите на Ози и Хариет'' за родителите на Рики.{{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} Шоуто за прв пат се емитувало на 8 октомври 1944 година, и добило позитивни критики.{{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} Татко му подоцна сам го пишувал сценариото за серијата и епизодите ги засновал на братските подвизи и непријателство на неговите синови.{{Sfn|Bashe|1992}} Браќата Нелсон за првпат учествувале во шоуто на 20 февруари 1949 година, во епизодата „Покана за вечера“.{{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Dennis|2006}} [[Податотека:Adv_of_Ozzie_and_Harriet_Nelson_Family_1952.jpg|мини|Семејството Нелсон, 1952 година]] Во 1952 година, Нелсонови го објавиле филмот ''„Еве ги Нелсонови“.'' Филмот станал хит, а Ози бил убеден дека семејството од радио може да направи телевизиска серија. На 3 октомври 1952 година, за прв пат била емитувана тв серијата ''„Авантурите на Ози и Хариет“'' и непрекинато се прикажувала до 3 септември 1966, со што станала еден од најдолготрајните ситкоми во историјата на телевизијата. == Образование == Нелсон учел во државното училиште Гарднер Стрит, {{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} а од 1954 до 1958 година во гимназијата Холивуд.{{Sfn|Selvin|1990}} {{Sfn|Bashe|1992}} Ози Нелсон дипломирал на Рутгерс и сакал неговиот син да продолжи на колеџ, {{Sfn|Selvin|1990}} но тогаш осумнаесетгодишниот Рики не гледал причина да се запише.{{Sfn|Bashe|1992}} На тринаесетгодишна возраст, Рики заработувал преку 100.000 долари годишно, а на шеснаесет години имал лично богатство од 500.000 долари {{Sfn|Bashe|1992}} (еднакво на скоро 5 милиони долари денес). == Музичка кариера == === Почетоци === Нелсон свирел кларинет и тапани во неговите рани тинејџерски години, ги научил основните акорди на гитара и вокално ги изведувал своите омилени [[рокабили]] изведувачи. {{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} {{Sfn|Holdship|2005}} Бил под силно влијание на музиката од [[Карл Перкинс]].{{Sfn|Selvin|1990}} {{Sfn|Holdship|2005}} На шеснаесет години, тој сакал да ја импресионира својата девојка, Дијана Озборн, која го обожавала [[Елвис Пресли|Елвис]], и рекол дека еден ден ќе сними плоча.{{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} {{Sfn|Bronson|2003}} {{Sfn|Holdship|2005}} Со помош на татко му, склучил договор за една плоча со [[Верве рекордс|Verve Records]], џез издавачка куќа која барала млада и популарна личност која знае да пее или може да научи да пее. {{Sfn|Bronson|2003}} {{Sfn|Holdship|2005}} {{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} На 26 март 1957 година, снимил препев на песната од Fats Domino, "I'm Walkin" и "A Teenager's Romance" (објавена кон крајот на април 1957 година како негов прв сингл) и песната „You're My One and Only Love“. {{Sfn|Selvin|1990}} {{Sfn|Bashe|1992}} Песната „I'm Walkin“ се искачила на 4-то место на топ-листата на најпродавани хитови ''[[Билборд (магазин)|на Билборд]]'', а „A Teenager's Romance“ го стигнала до второ место. {{Sfn|Bronson|2003}} {{Sfn|Selvin|1990}} Овие успешни плочи биле почеток на музичката кариера на Рики Нелсон. === Прв албум, група и песна на прво место === На почетокот на летото 1957 година, Ози Нелсон го убедил Рики Нелсон да се откаже од Verve Records, и по серија расправии, пејачот потпишал профитабилен петгодишен договор со [[Imperial Records]], кој му дозволил да бира песни и повеќе детали за продукцијата.{{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} Неговиот прв сингл со новата компанија, „Be-Bop Baby“, имал 750.000 авансни нарачки, продаден во преку еден милион примероци и стигнал до третото место на топ листите. Првиот албум на Рики Нелсон бил објавен во октомври 1957 година и до крајот на годината се искачил на прво место. {{Sfn|Selvin|1990}} Нелсон станувал сè понезадоволен од неговите настапи со постари џез и кантри-музичари, кои отворено го презирале рокенролот. По турнеите во Охајо и Минесота во летото 1957 година, одлучил да формира своја група со членови блиски на неговата возраст.{{Sfn|Bashe|1992}} Осумнаесетгодишниот гитарист Џејмс Бартон бил прв што потпишал. Набрзо им се придружиле басистот Џејмс Киркланд, тапанарот Ричи Фрост и пијанистот Џин Гарф.{{Sfn|Bashe|1992}} Нивна прва заедничка песна била „Believe What You Say“. Во 1958 година, Нелсон ја снимил песната „Poor Little Fool“ {{Sfn|Bashe|1992}} која се нашла на неговиот втор албум, ''Ricky Nelson'', објавен во јуни 1958 г.{{Sfn|Selvin|1990}} На 4 август 1958 година, „Poor Little Fool“ била на прво место на нововоспоставената листа за синглови Hot 100 ''од Билборд'' {{Sfn|Bashe|1992}} {{Sfn|Selvin|1990}} и се продала во преку два милиони примероци.{{Sfn|Bashe|1992}} Во текот на 1958 и 1959 година, Нелсон имал дванаесет хитови на топ листите во споредба со единаесетте [[Елвис Пресли|на Елвис Присли]]. Летото 1958 година, Нелсон ја завршил својата прва целосна турнеја, на која во просек заработувал по 5.000 долари од една вечер. До 1960 година, Меѓународниот фан клуб Рики Нелсон имаше повеќе од 9.000 членови ширум светот. {{Sfn|Bashe|1992}} Нелсон бил првиот тинејџерски идол кој користел телевизијата за да ги промовира своите песни. Ози Нелсон дури сакал заедно да уредуваат песни и да создадат еден од првите музички спотови. Нелсон знаеше и ја сакаше музиката и беше вешт изведувач уште пред да стане тинејџерски идол, најмногу поради музичкото потекло на неговите родители. Нелсон работеше со многу музичари со углед, вклучувајќи ги Џејмс Бартон, Џо Озборн и [[Allen "Puddler" Harris|Ален „Падлер“ Харис]], сите домородци од [[Луизијана]], и Џо Мафис, Џорданери, Скоти Мур и Џони и Дорси Барнет .{{Се бара извор|date=September 2022}} Музиката на Нелсон била многу добро снимена со јасен, продорен звук - делумно благодарение на Бани Робин и продуцентот Џими Хаскел. Од 1957 до 1962 година, Нелсон имал 30 Топ-40 хитови, повеќе сите други пејачи освен Присли (кој имал 53) и [[Пат Бун|Пет Бун]] (38). Многу од првите плочи на Нелсон биле двојни хитови, а двете страни А и Б се нашле на топ листите ''[[Билборд (магазин)|на Билборд]]'' .{{Се бара извор|date=September 2022}} Нелсон претпочитал [[рокабили]] и рок песни како „Believe What You Say“ (Hot 100 #4), „I Got a Feeling“ (#10), „My Bucket's Got a Hole in It“ (#12), „Hello Mary Lou“ (#9), „It's Late“ (#9), „Stood Up“ (#2), „Waitin' in School“ (#18), „Be-Bop Baby“ (#3) и „Just a Little Too Much“ (#9). Имал голем успех со „Travelin' Man“ (#1), „A Teenager's Romance“ (#2), „Poor Little Fool“ (#1), „Young World“ (#5), „Lonesome Town“ (#7), „Never Be Anyone Else But You“ (#6), „Sweeter Than You“ (#9), „ Sweeter Than You“ (#6) и „Teen Age Idol“ (#5 ). == Филмски глумец == [[Податотека:Howard_Hawks'Rio_Bravo_trailer_(33-2).jpg|мини|Нелсон во ''Рио Браво'', 1959 година]] Покрај неговата музичка кариера, Нелсон се појавувал и во филмови. За прв пат се појавил на филм во ''Еве ги Нелсонови'' (1952) и имал ситна улога во ''Приказната за три љубови'' (1953) во режија на [[Винсент Минели]]. По неговиот успех на ТВ и во музиката, [[Хауард Хокс]] го избрал да глуми во ''[[Рио Браво (филм од 1959)|Рио Браво]]'' (1959) со [[Џон Вејн]] и [[Дин Мартин]]; Хокс рекол голем дел од приходите на филмот се по заслуга на Нелсон. Нелсон глуме заедно со [[Џек Лемон]] во ''The Wackiest Ship in the Army'' (1960), кој бил доволно популарен за да се сними ТВ серија (во која не глумел Нелсон). Рики гостува во ''Џенерал Електрик Театарот'' („Книга за желби“) и глуме во романтична комедија, напишана и режирана од неговиот татко, ''Љубов и бакнежи'' (1965) со Џек Кели. Нелсон бил гостин во серијата ''Хондо'' (со [[Џеси Џејмс]]) и имал споредна улога во ''Бандата над ридот'' (1969) со [[Волтер Бренан]] и [[Пет О'Брајан (актер)|Пет О'Брајан]]. Нелсон се појавил и во ''Fol-de-Rol'' (1972), гостувал во ''McCloud'', ''The Streets of San Francisco'', ''Owen Marshall, Counselor at Law'', ''Petrocelli'', ''A Twist in the Tale'', ''The Hardy Boys/Nancy Drew Mysteries'' и ''The Love Boat''. == Промена на името и кариера во 1960-тите == На 8 мај 1961 година (на неговиот 21-ви роденден), официјално го променил своето естрадно име од „Рики Нелсон“ во „Рик Нелсон“. Сепак, неговата публика, особено генерацијата која го гледала како расте на „Ози и Хариет“ не го прифатила неговото ново име. Дури и во 1980-тите, кога Нелсон се сретнал со [[Карл Перкинс]], Перкинс рекол дека тој и „Рики“ се последните од „рокабили расата“. Во 1963 година, Нелсон потпишал 20-годишен договор со [[Decca Records]]. По првичните успеси со издавачот, особено песната „For You“ од 1964 година (#6), кариерата на Нелсон нагло стагнирала поради [[Битлманија]]та, [[Британската инвазија]], а подоцна и [[Контракултура од 1960-тите|контракултурата]]. Но, Decca не се откажала од договорот. Кон средината на 1960-тите, Нелсон почнал да се насочува кон [[кантри-музика]]та и станувал пионер во жанрот кантри-рок. Тој бил меѓу првите кои свителе т.н калифорниски звук ("California Sound") (кој вклучува пејачи како Џексон Браун и Линда Ронштат и бендови како што се Eagles). Сепак, до 1970 година Нелсон немал песна на Топ 40. Тоа му успеало откако ја снимил песната од [[Боб Дилан]] "She Belongs to Me" во која пеел со групата Stone Canyon Band, чиј член бил Ренди Мајснер, кој во 1971 година ја основал групата [[Eagles (група)|Eagles]]. == „Garden Party“ и краткотраен кам-бек == [[Податотека:Rick_Nelson_performing_1970.JPG|мини|Нелсон настапува на ''Шоуто на Џим Наборс'' во 1970 година]] Во 1972 година, Нелсон за последен пат се пласирал на Топ 40 со песната „Garden Party“. „Garden Party“ стигнала до 6-то место на [[Билборд Хот 100|''Billboard'' Hot 100]] и прво место на <nowiki><i id="mwAeI">Billboard</i></nowiki> Adult Contemporary топ листите и бил сертифициран како златен сингл. Во 1973 година, [[MCA Records]], чија матична компанија MCA Inc. ја поседувала American Decca од 1962 година, ги префрила музичарите од Decca кај себе. МЦА сакала Нелсон да има продуцент за неговиот следен албум. Линди Гец, тогаш задолжен за промоција во MCA Records основал нова група за Нелсон. Групата на Нелсон се преселила во Аспен и своето име го променила во „Кањон“. Нелсон и новиот Stone Canyon Band започнале турнеи за албумот ''Garden Party''. Во 1974 година, MCA не знаела што да прави со поранешниот тинејџерски идол. Албумите како ''Windfall'' не биле успешни. Нелсон станал атракција во забавни паркови како Нотс Бери фарм и [[Дизниленд]]. Почнал да се појавува и во помали улоги на телевизиски емисии. Нелсон се обидел да сними нов хит, но песните како „Rock and Roll Lady“ не биле успешни. На седум години до истекувањето на неговиот договор, МЦА го раскинала договорот. == Смртта == На 31 декември 1985 година, Нелсон загина откако авионот со кој летал се срушил помеѓу Гантерсвил, Алабама и [[Далас]], каде што тој требало да учествува на [[Новогодишна ноќ|предновогодишен]] концерт. {{Sfn|Bashe|1992}} == Наследство == * Во 1994 година, му била посветена Златна палмова ѕвезда на Патеката на ѕвездите во Палм Спрингс, Калифорнија. * Во 2004 година, ''[[Ролинг Стоун]]'' го рангирала Нелсон на 91 место на нивната листа од 100 најголеми музичари на сите времиња. * Во 2005 година, на 20-годишнината од смртта на Нелсон, PBS го емитувала документарниот филм ''Ricky Nelson Sings'', во кои има интервјуа со неговите деца, како и со Џејмс Бартон и Крис Кристо<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">Потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup>ферсон.{{Се бара извор|date=April 2021}} == Дискографија == * Ricky (1957) * Ricky Nelson (1958) * Ricky Sings Again (1959) * Songs by Ricky (1959) * More Songs by Ricky (1960) * Rick Is 21 (1961) * Album Seven by Rick (1962) * Best Sellers By Rick Nelson (1963) * The Very Thought of You (1964) * Spotlight on Rick (1964) * Rick Sings Nelson (1970) * Rudy the Fifth (1971) * Garden Party (1972) * Windfall (1974) * All My Best (1985) == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name="pc11">{{Pop Chronicles |11| 3}}</ref> <ref name="NME Rock 'N' Roll Years 3">{{cite book | first= John | last= Tobler | year= 1992 | title= NME Rock 'N' Roll Years | edition= 1st | publisher= Reed International Books Ltd | location= Londonet | page= 60 | id= CN 5585}}</ref> <ref name="NME Rock 'N' Roll Years 2">{{cite book | first= John | last= Tobler | year= 1992 | title= NME Rock 'N' Roll Years | edition= 1st | publisher= Reed International Books Ltd | location= London | page= 82 | id= CN 5585}}</ref> <ref name="straightdope1">{{cite web|url=https://www.straightdope.com/columns/read/2173/in-ricky-nelsons-garden-party-who-is-mr-hughes/ |title=In Ricky Nelson's "Garden Party," who is Mr. Hughes? – The Straight Dope |website=Straightdope.com |date=2004-08-10 |access-date=2019-05-06}}</ref> <ref name="rockin">{{cite web|url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20070721&content_id=2100450&vkey=news_mlb&fext=.jsp&c_id=mlb|title=Notes: Henderson's rockin' past|access-date=August 16, 2008|last=Noble|first=Marty|date=July 21, 2007|website=Mlb.com}}</ref> <!-- <ref name="Rosen2">{{cite web |last1=Rosen |first1=Jody |title=Here Are Hundreds More Artists Whose Tapes Were Destroyed in the UMG Fire |url=https://www.nytimes.com/2019/06/25/magazine/universal-music-fire-bands-list-umg.html |website=The New York Times |access-date=28 June 2019 |date=25 June 2019}}</ref> --> <ref name="BadCite">{{harvnb|Whitburn}} {{full citation needed|date=August 2020}}</ref> <ref name="fifty">{{cite journal |year=1996 |title=Special Collectors' Issue: 50 Greatest TV Stars of All Time |journal=[[TV Guide]] |issue=December 14–20 }}</ref> <ref name="NOTE">Nelson was called "Ricky" from birth. {{harvnb|Bashe|1992|p=16}}</ref> <ref name="Cotten">Cotten, Lee. [https://books.google.com/books?id=ZSHaAAAAMAAJ&q=tenafly ''The Golden Age of American Rock 'n Roll: Reelin' & Rockin': 1956-1959''], p. 283. Pierian Press, 1995. {{ISBN|9781560750390}}. Accessed November 20, 2017. "Week after week he did one-nighters on the road while Harriet and the children remained in their rambling country home in Tenafly, New Jersey. The Nelsons, minus Ricky, moved to Hollywood in 1941 so that Ozzie could take a job as band leader for Red Skelton's radio program"</ref> <ref name="Tech">{{cite web|url=https://www.prosoundweb.com/topics/studio/inside_the_techniques_used_to_record_rick_nelson/|title=In The Studio: Detailing The Techniques Used To Record Rick Nelson|last=Bartlett-Audio-125350610825328|date=February 26, 2013|website=Prosoundweb.com|access-date=June 26, 2019|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831120511/https://www.prosoundweb.com/topics/studio/inside_the_techniques_used_to_record_rick_nelson/|url-status=dead}}</ref> <ref name="GoodReads">[http://www.goodreads.com/author/show/3024501.Sheree_Homer Sheree Homer], ''[https://books.google.com/books?id=DBiPOnnsslwC&dq=Lindy+Goetz&pg=PA103 Rick Nelson, Rock 'n' Roll Pioneer]'' ([[McFarland Publishing|McFarland]], 2012), p. 103. Retrieved 2017-06-22. Band members approached and organized by Goetz were [[Every Mother's Son|Dennis Larden]] on guitar, [http://www.allmusic.com/artist/jay-dewitt-white-mn0001535007 Jay DeWitt White] on bass and [http://www.beefheart.com/the-tragic-band/ Ty Grimes] on drums. Larden had encountered previous success as a member of [[Every Mother's Son]]. Grimes later played with [[Captain Beefheart]], as a member of [http://www.beefheart.com/the-tragic-band/ The Tragic Band]. Larden and DeWitt White would later become members of [http://www.monkeeslivealmanac.com/blog/toast-in-1980 Toast] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170712152954/http://www.monkeeslivealmanac.com/blog/toast-in-1980 |date=2017-07-12 }}, the backing band for [[The Monkees]] in the late 1970s. Goetz would go on to become the longtime manager of the [[Red Hot Chili Peppers]].</ref> <ref name="NTSB">{{cite web | url=https://www.ntsb.gov/about/employment/_layouts/ntsb.aviation/brief.aspx?ev_id=20001214X38383&key=1 |title=DCA86AA012 |website=Ntsb.gov |date=1985-12-31 |access-date=2019-05-06}}</ref> <ref name="Walk">{{Cite web|url=https://palmspringswalkofstars.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013165655/http://www.palmspringswalkofstars.com/web-storage/Stars/Stars%20dedicated%20by%20date.pdf|url-status=dead|title=The Brightest Stars|archive-date=October 13, 2012|website=Palmspringswalkofstars.com}}</ref> <ref name="First50">{{cite magazine | date=April 15, 2004 |title=The Immortals: The First Fifty| magazine=[[Rolling Stone]] |issue=946 |issn=0035-791X| url=https://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty| archive-url=https://web.archive.org/web/20060316103016/http://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty/| url-status=dead| archive-date=March 16, 2006| access-date=December 12, 2007}}</ref>}} == Користена литература == * гитар{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/teenageidoltrave00bash|title=Teenage Idol, Travelin' Man: The Complete Biography of Rick Nelson|last=Bashe|first=Philip|publisher=[[Hachette Books|Hyperion Books]]|year=1992|isbn=978-1-5628-2969-8|location=New York}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=t9eocwUfoSoC&q=the+rolling+stone+album+guide|title=The New Rolling Stone Album Guide|publisher=[[Simon & Schuster, Inc.]]|year=2004|isbn=978-0-7432-0169-8|editor-last=Brackett|editor-first=Nathan|location=New York|editor-last2=Hoard|editor-first2=Christian}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/billboardshottes0000bron|title=Billboard's Hottest Hot 100 Hits|last=Bronson|first=Fred|publisher=[[Watson-Guptill Publications]]|year=2003|isbn=978-0-8230-7738-0|location=New York|author-link=Fred Bronson}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OlxcAgAAQBAJ&q=nelson|title=Queering Teen Culture: All-American Boys and Same-Sex Desire in Film and Television|last=Dennis|first=Jeffrey P.|date=December 16, 2013|publisher=Haworth Press, Inc.|isbn=978-1-3177-6622-3|location=Binghamton, NY}} * {{Наведена книга|title=Ricky Nelson Greatest Hits|last=Holdship|first=Bill|publisher=[[Capitol Records]]|year=2005|location=Hollywood, Calif}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EPJ_0i9zNS8C&q=nelson|title=Oddball Texas: A Guide to Some Really Strange Places|last=Pohlen|first=Jerome|publisher=[[Chicago Review Press]]|year=2006|isbn=978-1-5697-6472-5}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/rickynelsonidolf00selv|title=Ricky Nelson: Idol for a Generation|last=Selvin|first=Joel|publisher=[[Contemporary Books]]|year=1990|isbn=978-0-8092-4187-3|author-link=Joel Selvin}} == Надворешни врски == * <span class="portalbox-image">[[File:P_vip.svg|врска=|алт=|класа=noviewer|28x28пкс]]</span></img> <span class="portalbox-link">[[Portal:Biography|Портал за биографија]]</span> * [https://web.archive.org/web/20080509132912/http://www.rickynelson.com/ Официјалната веб-страница на Рик/Рики Нелсон] * {{Imdb име|625699}} * Ricky Nelson * {{Find a Grave|1602}} * [http://www.rockabillyhall.com/RickyNelson1.html Rockabilly Hall] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211023110201/http://www.rockabillyhall.com/RickyNelson1.html |date=2021-10-23 }} * [https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc19759/m1/#track/3 Рики Нелсон интервјуиран] на The Pop Chronicles (снимен [https://web.archive.org/web/20110615132209/http://www.library.unt.edu/music/special-collections/john-gilliland/k-n на 17 ноември 1967 година] ) * [https://archiveswest.orbiscascade.org/ark:/80444/xv929418 Ози и Хариет Нелсон Papers (вклучува трудови поврзани со Рики и Дејвид)] на Универзитетот во Вајоминг - Американскиот центар за наследство {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нелсон, Рики}} [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Американски кантри гитаристи]] [[Категорија:Американски рок-гитаристи]] [[Категорија:Американски кантри рок пејачи]] [[Категорија:Починати во 1985 година]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Американски кантавтори]] [[Категорија:Музичари кои загинале во авионска несреќа]] [[Категорија:Американски пејачи од 20 век]] [[Категорија:Рокенрол музичари]] [[Категорија:Американски гитаристи]] [[Категорија:Американски глумци од 20 век]] [[Категорија:Американски кантри пејачи]] [[Категорија:Жртви во авионски несреќи]] [[Категорија:Американски ТВ глумци]] [[Категорија:Американски радио глумци]] [[Категорија:Американски поп пејачи]] [[Категорија:Американски поп гитаристи]] [[Категорија:Американски рокабили гитаристи]] [[Категорија:Американски кантри кантавтори]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Американци од шведско потекло]] [[Категорија:Луѓе од Њу Џерси]] 71gewtzfv4ihqngkx4qdcpw78ihbqqa 0 1322595 5586765 5493406 2026-07-03T17:38:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586765 wikitext text/x-wiki {{Infobox mine|name=Проект Феникс Никел <br /> Ел Астор рудник|image=|width=|caption=|pushpin_map=Guatemala|pushpin_label=Fenix Nickel Project|pushpin_map_caption=|place=[[Ел Астор]]|subdivision_type=|state/province=[[Избал департмент]]|country=[[Гватемала]]|owner=|stock_exchange=|stock_code=|official website=|acquisition year=|products=[[никел]]|financial year=|amount=|opening year=|closing year=|map_dot_label=|coordinates={{WikidataCoord|display=it}}|embedded={{Infobox mapframe|wikidata=yes|zoom=12|marker=mine|coord={{WikidataCoord|display=i}}}}}}'''Проектот Феникс Никел''' познат и како '''рудник Ел Естор''' е интегриран рудник за никел и постројка за преработка на врвот на планината во близина на Ел Естор во департманот Изабал во источна [[Гватемала]].<ref name="mindat">[https://www.mindat.org/loc-127198.html Fenix Nickel Project (Eximbal Mine; El Estor Mine), El Estor, Izabal Department, Guatemala] [[Mindat.org]]</ref><ref name="Kiruna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solwaygroup.com/itemf_19.htm|title=Fenix Project|year=2012|publisher=solwaygroup.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622122146/http://www.solwaygroup.com/itemf_19.htm|archive-date=2014-06-22|accessdate=2013-06-28}}</ref> Проектот се состои од кластер од неколку наоѓалишта со резерви во износ од 36,1 милиони тони руда со степенување 1,86% [[никел]].<ref name="Kiruna" /><ref name="TechReport 2010"/> Проектот е во сопственост на Солвеј Груп преку подружниците во Гватемала ЦГН. Од 2011 година, Солвеј инвестирале речиси 620 милиони американски долари во проектот Феникс. Потенцијалните опции за проширување вклучуваат изградба на постројка за лужење со киселина со висок притисок (HPAL) на локацијата на Феникс за третирање на резервите на латерит со низок степен со никел под сегашната гранична оценка од 1,6%. Рудникот придонел за повеќе од шест децении еколошки конфликт:<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.mongabay.com/2022/02/indigenous-community-takes-guatemalan-land-rights-fight-to-international-court/|title=Indigenous community takes Guatemalan land rights fight to international court|date=2022-02-09|work=Mongabay Environmental News|language=en-US|accessdate=2023-03-02}}</ref> првично вмешан во насилство за време на граѓанската војна во Гватемала, а подоцна станал вмешан во тужби и насилство помеѓу 2009 и 2022 година. Локалните селани велат дека рудникот им ја загадил водата, им ги оштетил посевите, дека не биле соодветно консултирани и дека не добиваат развојни придобивки од рудникот. Од рударската компанија и Владата велат дека ги почитуваат сите закони за заштита на животната средина, инвестирале во локалните заедници и обезбедувале работни места. Во август 2018 година била извршена надградба за производство на електрична енергија на котелот К-8. Моментално се надградува и котелот К-2. И двата од овие котли му овозможуваат на проектот да генерира дополнителна електрична енергија потребна за проширување на производството. Овие надградби ја зголемуваат и стабилноста на целиот енергетски систем, а во исто време ги намалуваат трошоците. Медиумската истрага од 2019 година координирана од француската невладина организација ''Забранети приказни'' открила докази во протечените документи дека рударската компанија прикрила настани за загадување, поткупувала водачи на заедницата за да го поддржи рудникот и плаќала на полицијата и војската. Протестот во октомври 2021 година резултирало со 30-дневна воена „состојба на опсада“ во областа, рации во локални домови и медиуми и неколку апсења.<ref name=":6"/> == Заднина == Проектот Феникс опфаќа 250.000 квадратни километри во близина на градот Ел Естор и во непосредна близина на најголемото слатководно езеро во Гватемала: езерото Изабал. Езерото е важно место за размножување на загрозените грави. Локалните жители се потпирале на рибите од езерото.<ref name=":0"/> Проектната област вклучувала и заштитени подрачја и живеалиште за загрозениот црн завивач мајмун Јукатан.<ref name=":5"/> Проектот вклучува околу 20 села, од кои некои се пожалиле на недостиг на вода и дефекти на земјоделските култури.<ref name=":0"/> Никелот од рудникот првенствено се извезува во Кина<ref name=":3"/> или Европа за производство на нерѓосувачки челик.<ref name=":4"/> Првичните права за рударство во областа биле доделени од воените водачи по државен удар во Гватемала, поддржан од САД во 1954 година. За време на граѓанската војна што следеше во Гватемала, многу луѓе на Маите биле масакрирани, а обезбедувањето на рудникот ЕКСИМБАЛ учествувале во ова насилство во 1978 година <ref name=":4"/> == Историја на сопственост и производство == Ресурсот на никел Феникс првпат бил развиен во 1960 година од канадската рударска компанија Инко. Рудникот бил истражен од страна на подружницата Ексимбал од Гватемала,<ref name="TechReport 2010"/> и во 1965 година владата на Гватемала ѝ дала на фирмата 40-годишен закуп да работи со отворен коп на 385 квадратни километри.<ref name="Kiruna"/><ref name="CvHB">{{Наведено списание|date=31 October 2010|title=Canadian Mining in El Estor|url=http://www.chocversushudbay.com/history-of-the-mine|format=reference to journal article "The role in lateritic nickel mining in Latin American countries with special reference to exmibal in Guatemala" by Steven L. Driever|doi=10.1007/BF00572937|access-date=January 30, 2015}}</ref> Од 1977 до 1980 година, рудникот произведувал околу 604.000 тони сапролитска руда годишно, со класирање 2,12% никел и давале речиси 15.000 тони никел.<ref name="TechReport 2010">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1322422/000119312510231823/dex9973.htm|title=Technical Report on an Update to the Fenix Project, Izabal, Guatemala|work=www.sec.gov|accessdate=2023-03-02}}</ref> Операцијата била затворена и ставена на грижа и одржување од 1980 до 2004 година <ref name="MW8811">{{Наведени вести|url=http://www.mineweb.com/archive/canadas-hudbay-to-sell-guatemalas-fenix-nickel-project-to-russias-solway/|title=Canada's HudBay to sell Guatemala's Fenix nickel project to Russia's Solway|last=Dorothy Kosich|date=8 August 2011|access-date=January 30, 2015|archive-date=2015-01-30|archive-url=https://archive.today/20150130153514/http://www.mineweb.com/archive/canadas-hudbay-to-sell-guatemalas-fenix-nickel-project-to-russias-solway/|url-status=dead}}</ref> Скај Рисорсес, фирма од Ванкувер, го купила проектот во 2004 година, но бил купен од Худбај Минералс во 2008 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dominionpaper.ca/articles/899|title=This is What Development Looks Like: Part I: Skye Resources and Land Reoccupation in Guatemala &#124; The Dominion|last=Paley|first=Dawn|date=2007-01-11|publisher=Dominionpaper.ca|accessdate=2014-07-17|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808212450/http://www.dominionpaper.ca/articles/899|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dominionpaper.ca/articles/900|title=This is What Development Looks Like: Part II: Canadian mining firm burns homes &#124; The Dominion|last=Paley|first=Dawn|date=2007-01-11|publisher=Dominionpaper.ca|accessdate=2014-07-17|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808213719/http://www.dominionpaper.ca/articles/900|url-status=dead}}</ref> Во тоа време, името на подружницата Ексимбал било променето во Компанија Гуатемалтека де Никел,<ref name="TechReport 2010"/><ref name="CvHB"/> кое било во 98,2% сопственост на Худбај Минералс од август 2008 до септември 2011 година, кога било продадена за 170 милиони долари на Русин во сопственост на Солвеј Груп. Солвеј сега е со седиште во Швајцарија.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://theintercept.com/2022/03/27/solway-guatemala-nickel-mine/|title=The Hidden Story of a Notorious Guatemalan Nickel Mine|last=Cuffe|first=Sandra|date=March 27, 2022|work=The Intercept|language=en|accessdate=2023-03-02}}</ref> Откако биле во мирување со децении, проектот бил повторно отворен од Солвеј во 2014 година <ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/19/guatemala-fenix-nickel-mine-consultation-solway-group|title=Guatemala court upholds request to suspend work at huge nickel mine|last=Garside|first=Juliette|date=2019-07-19|work=The Guardian|access-date=2023-03-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Подружницата на Солвеј, го работи рударството, додека подружницата Пронико управува со рафинеријата.<ref name=":4"/> == Ресурси и капацитети == Проектот Феникс во источна [[Гватемала]] е значителен рудник за никел латерит и фабрика за производство на кафеаво поле.<ref name="MW8811"/> Во 2019 година, концесијата за рударство на Феникс опфатила речиси 250.000 квадратни километри.<ref name=":0"/> == Еколошки конфликт == Проектот резултирал со повеќе тужби и долгогодишен конфликт со локалната заедница. Локалните селани велат дека не биле праведно консултирани за проектот, дека им е загрозена водата и егзистенцијата и не добиваат развојни придобивки од проектот. Компанијата вели дека ги следи сите закони за животна средина, инвестирала во заедницата и обезбедува 1.900 вработувања и дополнителни договорени позиции. Компанијата инсистира дека загадувањето во езерото се должи на канализацијата и земјоделството.<ref name=":3"/> Жителите во локалните заедници исто така пријавуваат напади од обезбедувањето на рудниците. Протестите биле насилно задушени од полицијата и војската на Гватемала, што резултирало со смртни случаи. === Напади од 2009 година и тужба од 2012 година === Во 2012 година, локалните селани поднеле тужба во Канада против Худбај Минералс и две нејзини подружници поради убиството на истакнат водач на заедницата [[Маи|на Маите]] во рударскиот проект Феникс.<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbc.ca/news/canada/widow-files-12m-suit-against-mining-company-1.918298|title=Widow files $12M suit against mining company - World - CBC News|date=2010-12-02|publisher=Cbc.ca|accessdate=2011-04-21}}</ref><ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.theworld.org/2012/11/guatemala-mining-hudbay/|title=Guatemalan Peasants Sue Canadian Mining Company Hudbay|last=Lynch|first=Laura|date=November 30, 2012|work=[[The World (radio program)|The World]]|access-date=December 1, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204110244/http://www.theworld.org/2012/11/guatemala-mining-hudbay/|archive-date=December 4, 2012|publisher=[[Public Radio International]]}}</ref> Во тужбата се наведува дека на 27 септември 2009 година, безбедносниот персонал вработен во рудникот Феникс го опколил, тепал и прободел Адолфо Ич Шаман со мачети пред да го застрела во главата од непосредна близина во неиспровоциран напад. Според тужбата, друг маж бил осакатен, а група жени биле групно силувани од обезбедувањето на рудникот.<ref name=":1" /> Бил издаден налог за апсење на шефот на рудното обезбедување, Минор Роналдо Падила Гонсалес во 2009 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miningweekly.com/article/guatemalan-widows-lawsuit-against-hudbay-could-be-precedent-setting-2011-02-18|title=Guatemalan widow's lawsuit against HudBay could be precedent setting|last=Hill|first=Matthew|work=Mining Weekly|language=en|accessdate=2023-03-02|archive-date=2023-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230106192755/https://www.miningweekly.com/article/guatemalan-widows-lawsuit-against-hudbay-could-be-precedent-setting-2011-02-18|url-status=dead}}</ref> иако тој станал бегалец и останал на платниот список на компанијата уште неколку години.<ref name=":4"/> Гонсалес бил осуден за убиство и по неколку точки од обвинението за тежок напад во 2021 година.<ref name=":4" /> Невладина организација соопштила дека убиството било „намерно убиство на познат водач на заедницата“.<ref name="autogenerated1"/> [[Амнести интернешенал|Амнести интернешенел]] соопштиле дека наводите за убиство се „многу сериозни, а Амнести интернешнал повикува на брза, целосна и непристрасна истрага за смртта на Адолфо Ич Шаман и други инциденти на насилство, за да се објават резултатите јавно и одговорните да се изведат пред лицето на правдата.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amnesty.ca/resource_centre/news/view.php?load=arcview&article=4928&c=Resource+Centre+News|title=Media Centre &#124; Index|publisher=Amnesty.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917173854/http://amnesty.ca/resource_centre/news/view.php?load=arcview&article=4928&c=Resource+Centre+News|archive-date=2010-09-17|accessdate=2011-04-21}}</ref> Худбај наведува дека тие целосно соработувале со сите истраги спроведени од властите во Гватемала во врска со инцидентите што се случија на 27 септември 2009 година во Ел Естор. Тие спровеле внатрешна истрага и утврдиле дека ниту еден од нивните вработени или безбедносниот персонал не бил вмешан во смртта на Шаман.<ref>HudBay Minerals Web Site [http://www.hudbayminerals.com/corporate/backgrounder.php Statement of Events, of September 27, 2009, El Estor, Guatemala] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120210111852/http://www.hudbayminerals.com/corporate/backgrounder.php|date=February 10, 2012}}</ref><ref>HudBay Minerals web site [http://www.hudbayminerals.com/corporate/w5report.php Correcting W5 Report] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120203060616/http://www.hudbayminerals.com/corporate/w5report.php|date=2012-02-03}}</ref> Во јуни 2013 година, Врховниот суд на правдата во Онтарио пресудил дека канадската компанија може да биде правно одговорна за злосторствата извршени во Гватемала, вклучително и наводното убиство на Адолфо Ич Шаман и наводниот сексуален напад на 11 жени од Лоте Очо. Известување од поротата било поднесено во декември 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.miningweekly.com/article/guatemalan-plaintiffs-file-jury-notice-against-hudbay-minerals-in-ontario-2013-12-12|title=Guatemalan plaintiffs file jury notice against Hudbay Minerals in Ontario|last=Lazenby|first=Henry|date=December 12, 2013|publisher=[[Mining Weekly]]}}</ref> === Иселување и барања за земјиште === Кон крајот на 2006 и почетокот на 2007 година, Скај Рисорсес (набавен од Худбај Минералс во 2008 година, преименуван во ХМИ Никел и последователно продаден од Худбај во 2011 година) побара присилно иселување на заедниците на Маите сместени на спорната рудничка земја. За време на овие иселувања, домовите беа изгорени до темел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q20YxkM-CGI|title=Violent Evictions at El Estor, Guatemala|date=2007-01-17|publisher=YouTube|accessdate=2011-04-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rightsaction.org/video/elestor/index.htm|title=Evictions at El Estor|publisher=Rights Action|archive-url=https://web.archive.org/web/20110619091711/http://rightsaction.org/video/elestor/index.htm|archive-date=2011-06-19|accessdate=2011-04-21}}</ref> Проектот за рударство Феникс исто така бил предмет на барања за земјиште од страна на локалните заедници на Маите. Во 2006 година, [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]], агенција на [[Обединети нации|Обединетите нации]], пресудила дека Гватемала го прекршила меѓународното право со давање на концесија за рударство Феникс без претходно да се консултира со локалното население на Маите. МОТ објавил извештај во кој се дискутира за прекршувањето во 2007 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/pdconv.pl?host=status01&textbase=iloeng&document=87&chapter=16&query=%28C169%29+%40ref&highlight=&querytype=bool&context=0|title=ILOLEX: English display cgi|publisher=Ilo.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115145139/http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/pdconv.pl?host=status01&textbase=iloeng&document=87&chapter=16&query=%28C169%29+%40ref&highlight=&querytype=bool&context=0|archive-date=2012-01-15|accessdate=2011-04-21}}</ref> Во февруари 2022 година, Меѓуамериканскиот суд за човекови права го сослушал случајот за земјишни барањата од селаните на Маите погодени од рудникот. Случајот е дел од долгогодишното барање кое започнал во 2002 година, кога жителите на областа ја откупиле својата земја од владата на Гватемала, но никогаш не добиле имотен лист.<ref name=":5"/> === Инцидент со загадување на езерото Изабал (2017) === Во мај 2017 година, водата во езерото Изабал станала црвена неколку недели, а локалните рибари почнале да протестираат против рудникот.<ref name=":0"/> Најмалку еден демонстрант бил застрелан и убиен за време на овие протести.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/live-news/20211028-guatemalan-town-locked-in-battle-against-nickel-mine|title=Guatemalan town locked in battle against nickel mine|date=2021-10-28|work=France 24|language=en|accessdate=2023-03-02}}</ref> Владата го обвинила цутот на алгите предизвикани од канализацијата и негирала поврзување со рудникот, но локалните селани го блокирале влезот во рудникот и поднеле тужба. Во 2019 година, судот утврдил дека Министерството за енергетика и рудници (МЕМ) не обезбедило слободна, претходно информирана согласност од локалните селани за проектот и дека рудникот работи од 2005 година без локална согласност што ја бара меѓународниот закон за работна сила. Судот наредил прекин на работата во рудникот.<ref name=":0" /> Оваа пресуда била поништена од МЕМ во јануари 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://prensa.gob.gt/comunicado/mem-firma-resolucion-para-reactivar-derecho-minero-fenix|title=MEM firma resolución para reactivar derecho minero Fénix {{!}} Recursos para Prensa - Gobierno de Guatemala|work=prensa.gob.gt|accessdate=2023-03-02|archive-date=2023-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302064822/https://prensa.gob.gt/comunicado/mem-firma-resolucion-para-reactivar-derecho-minero-fenix|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/mar/06/indigenous-groups-oppose-restarting-guatemala-nickel-mine|title='Consent was never given': indigenous groups oppose restarting Guatemala nickel mine|last=Daniels|first=Joe Parkin|date=2022-03-06|work=The Guardian|access-date=2023-03-02|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> === Истражување на забранети приказни === Во 2019 година, истрагата за медиумите во која биле вклучени неколку медиуми и координирана од францускиот конзорциум З''абранети приказни'' открила докази за кампања за оцрнување и сомнителни економски плаќања кои можеби го поткопале процесот на консултации што следел по судската одлука во 2019 година.<ref name=":2"/> Исто така, било откриено дека локалните жители од [[Маи|Маите]] го обвиниле рудникот за неуспешните култури и загадувањето на водата. Жителите исто така рекле дека иако им биле ветени училишта и друг развој, тие не ги виделе овие придобивки. Заедниците на копното за кое се бара од рудникот изразија стравување дека ќе бидат раселени и пријавија дека уловиле деформирани риби во езерото Изабал.<ref name=":2" /> Истрагата испитала милиони протечени внатрешни документи кои припаѓаат на подружницата на рударската компанија Солвеј во Гватемала и открила дека не биле пријавени неколку настани со загадување, од кои некои можеле да доведат до кривично гонење. Тие пронашле и документација за огромно испуштање кое се случило во исто време со инцидентот со загадувањето на езерото Изабал. Испуштањето од рудникот во овој момент било пријавено и од рударската компанија и од владата, и експлицитно е поврзано со рудникот во протечените документи.<ref name=":4"/> Истрагата, исто така, открила докази за „вознемирувачки методи за вршење влијание врз локалната политика и потиснување на несогласувањето“, вклучително и десетици илјади долари буџетирани за поткуп на водачи на заедницата. Локалните водачи известуваат за обиди за поткуп и закани за насилство поради несоработка со обиди за пристап до наоѓалиштата на никел под нивните градови.<ref name=":4"/> Компанијата негирала дека сторила нешто лошо и ја довела во прашање автентичноста на документите. Владата рекла дека лабораториските тестови го припишуваат настанот на загадување на микроалгите, но овие студии не ги објавиле во јавноста.<ref name=":4"/> === Протести во 2021 година === Во октомври 2021 година, демонстрантите кои се спротивставиле на наводните наместени консултации го блокирале рудникот и фабриката за преработка. По три недели блокади, на 24 октомври,<ref name=":3"/> конфронтација каде што биле ранети четворица полицајци резултирала со тоа што владата донела вонредна изјава која ги ограничила личните слободи, вовела полициски час и распоредила 1000 војници во Ел Естор (заедница од 10.000). Војниците уапсиле повеќе од 60 демонстранти и упаднале во над 40 домови.<ref name=":6"/> Некои локални жители изјавиле дека го поддржуваат прогласувањето за вонредна состојба и дека рудникот донел развој во областа.<ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.mongabay.com/2021/11/indigenous-mine-opponents-targeted-in-raids-during-state-of-siege-in-guatemala/|title=Indigenous mine opponents targeted in raids during state of siege in Guatemala|date=2021-11-15|work=Mongabay Environmental News|language=en-US|accessdate=2023-03-02}}</ref> == Поврзано == * [[Минерална индустрија во Гватемала]] == Наводи == <references responsive="1"></references> == Надворешни врски и дополнителна литература == * [http://www.chocversushudbay.com „Чок с.] [http://www.chocversushudbay.com Худбај Минералс Inc.] [http://www.chocversushudbay.com & Caal v.] [http://www.chocversushudbay.com Худбај Минералс Inc.] [http://www.chocversushudbay.com Тужби против канадската компанија Худбај Минералс Inc. поради злоупотреба на човековите права во Гватемала“] * [https://solwaygroup.com/our-business/fenix-project-guatemala/ https://Солвејgroup.com/our-business/Феникс-project-guatemala/] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Рудници за никел]] [[Категорија:Рудници во Гватемала]] ljwae0wj9x087sh2l9w78yph31bwqt7 0 1322937 5586797 5275385 2026-07-03T20:13:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586797 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филозоф|image=|region=|era=[[филозофија во 20-ти век]]|name=Рада Ивековиќ|birth_date=1945|birth_place=[[Загреб]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]|death_date=|school_tradition=[[Будистичка филозофија]], [[феминистичка филозофија]]|main_interests=[[Политичка филозофија]], феминистичка филозофија|influences=|influenced=|notable_ideas=„Le partage de la raison“}} '''Рада Ивековиќ''' (родена 1945 година во [[Загреб]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]) — хрватска професорка, [[Филозофија|филозофка]], [[Индологија|индолог]] и писателка. == Истражување == Истражувачките интереси на Ивековиќ вклучуваат [[компаративна филозофија]] ([[Источна филозофија|азиска филозофија]], особено [[Индиска филозофија|индиска]] и [[Западна филозофија|западна]]), [[феминистичка теорија]] и [[феминистичка филозофија]], како и [[политичка филозофија]]. Конкретно, следните аспекти од овие интереси биле интелектуална инспирација за делата на [[Насилство|Ивековиќ]]: [[Современа филозофија|современа европска филозофија]], [[постмодерна филозофија]], [[ориентализам]] во (западната) филозофија, женско во филозофијата, прашања за [[нација]]та, [[Суверена држава|државата]] и [[Државјанство|граѓанството]], проблемите на [[национализмот]], [[Национализам|насилството]] и [[војна]]та, европските [[Културен идентитет|идентитетски]] прашања и [[демократија]]та. [[Теорија на книжевноста|Книжевната теорија]] и [[Книжевна критика|книжевната критика]], [[религија]]та и [[мит]]ологијата се исто така дел од нејзините интереси, како и [[родови студии]] и [[Жените писателки|жени писателки]], [[антропологија]], а особено [[современа француска филозофија]]. == Политички ставови == Ивековиќ смета дека нееднаквоста на половите (Inégalité des sexes) и другите [[Алтерност|инаквости]], [[Општествена еднаквост|нееднаквости]], [[Отфрлен (лице)|исклучувања]], подредени [[Општествено исклучување|инклузии]] (на пр. преку дискриминација по [[Род (социологија)|пол]], [[Нација|национално државјанство]], [[етничка припадност]], [[колонизација]]) доведува до голема поделба на разумот ("Le partage de la raison"). За воените настани на територијата на Југославија таа зазема експлицитно антипатријархален, антирасистички и ненационалистички став. Во 1997 година, Ивековиќ објавила истражување за родот/полот во филозофијата, спорејќи се со [[Жан-Франсоа Лиотар]]. Во 2017 година, Ивековиќ ја потпишала [[Декларација за заеднички јазик|Декларацијата за заеднички јазик]] на [[Хрвати]]те, [[Срби]]те, [[Бошњаци]]те и [[Црногорци]]те.<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XVGV5Z306SeDFzpdpUHhfeK-voAFdaakS48LqXfGozA/pubhtml Signatories of the Declaration on the Common Language], official website, retrieved on 2018-08-16.</ref> == Кариера == Ивековиќ претежно израснала во [[Загреб]] и [[Белград]]. Живеела во Загреб од 1963 година до заминувањето надвор од Хрватска во егзил во 1991-1992 година, заради самонаречениот „протест против национализмот“. На [[Загрепски универзитет|Универзитетот во Загреб]] студирала индологија, филозофија и англиски студии (1969 год.). Од 1970 до 1973 година студирала [[будистичка филозофија]] на Универзитетот во Делхи каде се стекнала со докторат во 1972 година. Од 1975 до 1991-1992 година, Ивековиќ била предавачка по историја на азиската филозофија и компаративна филозофија на Универзитетот во Загреб. Од 1998 до 2003 година била професорка на Париз VIII. Од 2003 година, станала професорка на Катедрата за социологија на [[Универзитетот Жан Моне - Сент Етјен]] и по 2004 година, програмска директорка на Меѓународниот колеџ за филозофија (Париз). == Избрани дела на англиски јазик == * 1984: Таа и Славенка Дракулиќ-Илиќ дадоа придонес со делото „Неофеминизмот и неговите шест смртни гревови“ во антологијата од 1984 година ''[[Сестринството е глобално: Антологија на меѓународното женско движење|Сестринството е глобално: Антологијата на меѓународното женско движење]]'', уредена од [[Робин Морган]].<ref name="global">{{Наведена мрежна страница|url=https://catalog.vsc.edu/lscfind/Record/154795/TOC#tabnav|title=Table of Contents: Sisterhood is global|publisher=Catalog.vsc.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208065459/https://catalog.vsc.edu/lscfind/Record/154795/TOC#tabnav|archive-date=2015-12-08|accessdate=2015-10-15}}</ref> * 2004: „КОМЕНТАР - Превезот во Франција: секуларизам, нација, жени“. ''Економски и политички неделник''. Vol. 39, 11, 1117-1119. * 2005: „Граници и поделби: исклучок како простор и време“ (Апстракт за конференцијата ''Polemos, Stasis ... Војна, Граѓанска војна'', 24–27 јуни 2005 година, [[Националниот универзитет Чиао Тунг|Национален универзитет Чиао Тунг]], Тајван: Центар за хуманистички науки и социјална теорија).[https://web.archive.org/web/20130322125203/http://chst.nctu.edu.tw/war/abstract_Rada.htm] * 2005: „Фикцијата за родот што ја конструира фикцијата на нацијата: за тоа како фикциите се нормативни, а нормите создаваат исклучоци“. ''Антрополошки годишник на европските култури 2005'' (Родот и нацијата во Југоисточна Европа), 19-38. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120205211317/http://chst.nctu.edu.tw/war/Rada_CV.htm Најсеопфатно CV, до 2004 година, на англиски јазик] * [https://web.archive.org/web/20070930140157/http://www-gewi.uni-graz.at/nabl/intercity/ivekovic.htm Краток портрет на германски јазик со фотографија, 1997 година] == Дополнителна литература == * Гребович, Маргрет. ''Пол по Лиотар''. Албани: Прес на Државниот универзитет во Њујорк, 2007 година. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ивековиќ, Рада}} [[Категорија:Политички филозофи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] 7pcdbubp2bwlqoo8jvhj8kw0dnh5udg 0 1324735 5586773 5009750 2026-07-03T19:01:09Z Andrew012p 85224 5586773 wikitext text/x-wiki '''Опал''' — хидратен аморфен облик на [[силициум диоксид]]. Учеството на вода во опалот се движи од 3 % до 21 %, но најчесто изнесува меѓу 6 % и 10 %. Поради неговиот аморфен облик, тој се класифицира како [[минералоид]], за разлика од кристалните облици на силициумот кои се сметаат за [[минерал]]и. Во природата, опалот може да се најде во кој и да било вид карпи, а најчесто се среќава заедно со [[лимонит]]от, песочникот и [[базалт]]от. Името „опал“ најверојатно е изведено од санскритскиот збор „упала“ ({{wikt-lang|sa|उपल}}) кој значи „накит“, а подоцна било изведено од грчкиот збор „опалиос“ ({{wikt-lang|grc|ὀπάλλιος}}) кој значи „да се види промена на бојата“. ==Хемиски и физички својства== [[Податотека:Opal-53714.jpg|мини|Сино-зелен опал во светлокафеава карпа]] [[Хемиска формула|Хемиската формула]] на опалот е: SiO₂·''n''H₂O. Постојат два вида опал: скапоцен и обичен. Скапоцениот опал се одликува со прелевање на боите, додека оваа одлика не е присутна во обичниот опал.<ref>{{cite web |title=Opal Description |url=https://www.gia.edu/opal-description |website=Gemological Institute of America |access-date=4 June 2018}}</ref> Прелевањето на боите се дефинира како „псевдохроматски оптички ефект кој произлегува од обоената светлина од одредени минерали при што таа се претвора во бела светлина“.<ref>{{cite web |title=Glossary: Play of Color |url=https://www.mindat.org/glossary/play_of_color |website=Mindat |access-date=4 June 2018}}</ref> Внатрешната структура на скапоцениот опал е причината за дефракцијата на светлината, што создава разиграни бои. Во зависност од условите во кои бил создаден, опалот може да биде проѕирен, непроѕирен и заматен, а позадинската боја може да биде бела, црна или речиси која и да било боја од видливиот спектар. Најретка форма е црниот опал, додека најчести се белиот, сивиот и зелениот опал. ==Историја== [[File:SLOVAKIAN OPAL 12.jpg|thumb|Црн и бел опал од Словачка]] Низ историјата опалот бил многу ценет поради тоа што бил многу редок. До откривањето на големите наоѓалишта на опал во Австралија во 19 век, единственото познато наоѓалиште на опал било местото Червеница во Словачка.<ref>Finlay, Victoria. Jewels: A Secret History (Kindle Location 1871). Random House Publishing Group. Kindle Edition.</ref> Денес, опалот е национален симбол наАвстралија.<ref>{{cite web|url=https://www.pmc.gov.au/government/australian-national-symbols/australian-national-gemstone|title=Australian National Gemstone|publisher=Australian Government, Department of the Prime Minister and Cabinet|access-date=10 June 2018}}</ref> ==Опалот како мотив во популарната култура== * [[Опал (рок-група)|Опал]] — американска [[Рок-музика|рок-група]], основана во 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/artist/158032-Opal-2 Discogs, Opal (2) (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * Опал рекордс (англиски: ''Opal records'') — музичка издавачка куќа, основана во 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/label/5525-Opal-Records Opal Records (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * „Опал“ — музички албум на германската [[џез-рок]] група Ембрио (''Embryo'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/114916-Embryo-Opal Embryo (3) – Opal (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * „Опал“ — музички албум на американската фолк-група Риверхорс (''Riverhorse'') од 2015 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/907288-Riverhorse-Opal Riverhorse (3) – Opal (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * „Опал“ — музички албум на Винил Вилијамс (''Vinyl Williams'') од 2018 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/1397620-Vinyl-Williams-Opal Vinyl Williams – Opal (пристапено на 8.7.2023)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Опал]] [[Категорија:Минералоиди]] [[Категорија:Благородни камења]] jshpguehumjz0onhmyl7kw08opus8sc 0 1330264 5587001 5403157 2026-07-04T10:40:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587001 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Република Виетнам | native_name = {{nowrap|{{native name|vi|Việt Nam Dân chủ Cộng hòa}}}} | common_name = Северен Виетнам | status = Непризната држава (1945–1954)<br />[[Суверена држава]] (1954–1975) | p1 = Царство Виетнам{{!}}'''1945:'''<br>Царство Виетнам | flag_p1 = Flag of the Empire of Vietnam (1945).svg | p2 = Јапонско Царство | flag_p2 = Flag of Japan (1870–1999).svg | p3 = Француска Индокина{{!}}'''1954:'''<br>Француска Индокина | flag_p3 = Flag of France.svg | s1 = Виетнам{{!}}'''1975:'''<br>Виетнам | flag_s1 = Flag of Vietnam.svg | image_flag = Flag of North Vietnam (1945–1955).svg | flag_type = [[Знаме на Виетнам|Државно знаме]]<br>'''горе''': 1945–1955<br>'''долу''': 1955–1975 | image_flag2 = Flag of North Vietnam (1955–1976).svg | image_coat = Emblem of North Vietnam.svg | symbol = Грб на Виетнам | symbol_type = Грб<br>(1955–1976) | image_map = North Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = | image_map_size = 150px | national_motto = "{{lang|vi|Độc lập – Tự do – Hạnh phúc|italics=no}}"<br />"Независност – Слобода – Радост" | national_anthem = "{{lang|vi|Tiến Quân Ca|italics=no}}"<br />"Воен марш"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Vietnam.ogg]]}} | capital = [[Ханој]] | largest_city = capital | coordinates = {{coord|21|01|42|N|105|51|15|E|type:city_region:VN-HN|display=inline,title}} | official_languages = [[Vietnamese language|Vietnamese]] | languages_type = [[Официјално писмо]] | languages = [[Виетнамска азбука]] | religion = [[Државен атеизам]] | demonym = {{hlist|North Vietnamese|[[Vietnamese people|Vietnamese]]}} | government_type = [[Унитарна држава|Унитарна]] [[Марксизам-ленинизам|марксистичко-ленинистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[Социјалистичка држава|социјалистичка република]] | title_leader = Претседател на Работничката партија | leader1 = Чионг Тјин (Генерален секретар) | year_leader1 = 1945–1956 | leader2 = [[Хо Ши Мин]] (Генерален секретар)<br>како ''Претседавач'' (1951–1969) | year_leader2 = 1956–1960 | leader3 = Ле Зуан (Прв Секретар) | year_leader3 = 1960–1975 | title_representative = Претседател | representative1 = [[Хо Ши Мин]] | representative2 = Тон Дик Тан | year_representative1 = 1945–1969 | year_representative2 = 1969–1975 | title_deputy = Премиер | deputy1 = [[Хо Ши Мин]] | deputy2 = Фам Ван Донг | year_deputy1 = 1945–1955 | year_deputy2 = 1955–1975 | legislature = Државно собрание | area_km2 = | life_span = 1945–1975 | stat_year1 = 1945 | stat_area1 = 331 212 | ref_area1 = | stat_pop1 = {{circa}} 20 милиони | ref_pop1 = | stat_year2 = 1955 | stat_year3 = 1968 | stat_pop3 = 18 700 000 | ref_pop3 = | stat_year4 = 1974 | stat_area3 = 331 212 | stat_pop4 = 23 800 000 <ref name="Barbieri|M|1995">{{Cite journal|url= https://www.persee.fr/doc/pop_0032-4663_1995_num_50_3_5987|access-date=10 November 2021|journal=Magali Barbieri|title=La situation démographique du Viêt Nam|date=1995|volume=50|issue=3|page=625|doi=10.2307/1534398|jstor=1534398|language=en|last1=Barbieri|first1=Magali}}</ref> | GDP_PPP_year = 1960 | GDP_PPP = | currency = | today = }} '''Северен Виетнам''', официјално наречена '''Демократска Република Виетнам''' ({{langx|vi|Việt Nam Dân chủ Cộng hòa}}), била [[социјалистичка држава]] во [[Југоисточна Азија]] која постоела од 1945 до 1975 година, а формален суверенитет целосно ѝ бил признат во 1954 година. Како членка на [[Источен блок|Источниот блок]], таа била спротивставена на [[Држава Виетнам|државата Виетнам]] која имала француска поддршка, а подоцна и на [[Јужен Виетнам|Република Виетнам]] (Јужен Виетнам) која била сојузник на Западот. По победата на Северен Виетнам над Јужен Виетнам во 1975 година, двете држави биле обединети и се оформила денешната [[Виетнам|Социјалистичка Република Виетнам]]. По Втората светска војна, за време на [[Августовска револуција|Августовската револуција]], виетнамскиот [[Комунизам|комунистички]] револуционер [[Хо Ши Мин]] прогласил независност на 2 септември 1945 година и го прогласил создавањето на Демократска Република Виетнам. Виет Мин (официјално „Лига за независност на Виетнам“), предводена од комунисти, била основана во 1941 година за да ги привлече пошироките народни маси. Уште од почетокот, Виет Мин се обидел да ја консолидира моќта преку пресметки со другите националистички групи.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/|title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945|last=Guillemot|first=François|date=2004|publisher=Les Indes savantes|isbn=9782846540643|editor-last=Goscha|editor-first=Christopher E.|location=Paris|pages=175–216|chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946)|editor-last2=de Tréglodé|editor-first2=Benoît|access-date=2023-09-01|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=|title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945|last=McHale|first=Shawn|date=2004|publisher=Les Indes savantes|isbn=9782846540643|editor-last=Goscha|editor-first=Christopher E.|location=Paris|pages=81–99|chapter=Freedom, Violence, and the Struggle over the Public Arena in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1958|editor-last2=de Tréglodé|editor-first2=Benoît}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=|title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture|last=Hoang|first=Tuan|publisher=Palgrave Macmillan|year=2009|isbn=9780230101999|editor-last=Vu|editor-first=Tuong|pages=17–32|chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism|doi=10.1057/9780230101999_2|editor-last2=Wongsurawat|editor-first2=Wasana|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/9780230101999_2}}</ref> {{Sfnp|Marr|2013}} <ref>{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/vietnam-war-reexamined/038E514896A0745CBF02F4A1CE848939|title=The Vietnam War Reexamined|last=Kort|first=Michael G.|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107110199|pages=62–63, 81–85}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://uhpress.hawaii.edu/title/disunion-anticommunist-nationalism-and-the-making-of-the-republic-of-vietnam/|title=Disunion: Anticommunist Nationalism and the Making of the Republic of Vietnam|last=Tran|first=Nu-Anh|date=2022|publisher=University of Hawaiʻi Press|isbn=9780824887865|pages=24–30}}</ref> Во меѓувреме, Франција се обидела да ја потврди својата колонијална доминација над Виетнам по Втората светска војна, што во декември 1946 година ја поттикнало Првата индокинеска војна. За време на оваа [[Герилско војување|герилска војна]], Виет Мин ги зазела и ги држела под контрола руралните области во Виетнам, што довело до [[Битка кај Диен Биен Фу|пораз на Франција во 1954 година]]. Со [[Женевска конференција (1954)|Женевската конференција]] истата година бил ставен крај на војната и била призната независноста на Виетнам. Со Женевскиот договор земјата била привремено поделена на северна и јужна зона долж [[17-та паралела север|17-та северна паралела]], и за јули 1956 година биле закажани општи избори кои требало да „донесат обединување на Виетнам“.<ref>[https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/genevacc.htm "Agreement on the Cessation of Hostilities in Vietnam, 20 July 1954] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151022203303/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/genevacc.htm|date=22 October 2015}}, accessed 15 October 2015</ref> Северната зона била под контрола на Демократска Република Виетнам и обично била нарекувана Северен Виетнам, а јужната зона, под контрола на ''де јуре'' некомунистичката Држава Виетнам, обично била нарекувана [[Јужен Виетнам]]. За имплементација на Женевскиот договор надзор вршела меѓународна комисија составена од [[Индија]], [[Канада]] и [[Народна Република Полска|Полска]], кои ги претставувале [[Движење на неврзаните|неврзаните]], [[Западен блок|капиталистичките]] и [[Источен блок|комунистичките]] блокови, соодветно. [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], кои не го потпишале Женевскиот договор, изјавиле дека „ќе продолжат да се залагаат за обединување преку слободни избори надгледувани од [[Обединети нации|Обединетите нации]] кои треба да се гарант за спроведување на фер избори“. Во меѓувреме, [[Држава Виетнам|Државата Виетнам]] силно се спротивставила на поделбата на земјата.<ref name="cđcn">"Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước".</ref> Нејзиниот премиер [[Нго Дин Дием|Нго Џин Дим]] во јули 1955 година изјавил дека Државата Виетнам нема да учествува на изборите. Тој тврдел дека неговата држава не го потпишала Женевскиот договор и затоа нема никакви обврски кон него,<ref name="Cheng1997p11">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC|title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62)|last=Ang Cheng Guan|publisher=McFarland|year=1997|isbn=978-0-7864-0404-9|location=Jefferson, North Carolina|page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11]|access-date=5 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713153945/https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC|archive-date=13 July 2017}}</ref> и дека е загрижен дека под режимот на Виет Мин во Северен Виетнам би се одржале неслободни избори.<ref name="cđcn" /> Во октомври 1955 година, владата на Дим одржала [[1955 Референдум за државата Виетнам|сопствен референдум]], кој бил спроведен со [[изборна измама]], со цел соборување на шефот на државата [[Бао Дај]] и основање на [[Јужен Виетнам|Република Виетнам]] со Дим како нејзин прв претседател.<ref name="karnow">Karnow, p. 223-224.</ref><ref name="encyc">Tucker, p.366.</ref> Неуспехот за обединување на земјата преку референдум, во 1955 година, ја предизвикало [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]]. Поддржани од комунистичките сојузници, најмногу од [[Народна Република Кина|Кина]] и од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], [[Народна армија на Виетнам]] (војската на Северен Виетнам) и герилските војски на [[Виет Конг|Виетконг]] со седиште во Јужен Виетнам се бореле против војската на Јужен Виетнам.<ref>Julia Lovell, ''Maoism: A Global History'' (2019) pp 223–265.</ref> За да спречат [[Домино теорија|создавање на нови комунистички земји]] во Југоисточна Азија, [[Улогата на Соединетите Држави во Виетнамската војна|САД интервенирале во конфликтот]], потпомогнати од војските [[Западен блок|на Западниот блок]], [[Јужна Кореја]], [[Австралија]] и [[Тајланд]], кои воено го поддржувале Јужен Виетнам. Конфликтот се проширил и во соседните земји. Северен Виетнам ги поддржал [[Патет Лао]] во [[Граѓанска војна во Лаос|Лаос]] и [[Црвени Кмери|Црвените Кмери]] во [[Граѓанска војна во Камбоџа|Камбоџа]] против нивните влади поддржани од САД. До 1973 година, Соединетите Држави и нивните сојузници биле [[Виетнамска војна|принудени да се повлечат од војната]], а [[Јужен Виетнам]] кој останал без поддршка бил [[Виетнамска пролетна офанзива (1975)|брзо совладан]] од супериорните сили од Северен Виетнам. Виетнамската војна завршила на 30 април 1975 година. Контролата врз Јужен Виетнам ѝ бил доделен на [[Привремена револуционерна влада на Република Јужен Виетнам|Привремената револуционерна влада]] на Виетконг, што на 2 јули 1976 година довело до повторно обединување на Виетнам и создавањето на денешната [[Виетнам|Социјалистичка Република Виетнам]]. [[Виетнамска војна|По војната во Виетнам]], обединетата виетнамска држава се соочила со [[Економија на Виетнам|економски пад]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://countrystudies.us/vietnam/45.htm|title=Vietnam - The Economy|work=countrystudies.us|accessdate=2023-06-06}}</ref> бегалски кризи и конфликти со [[Камбоџанско-виетнамска војна|Црвените Кмери]] во 1977 година и [[Кинеско-виетнамска војна|Кина]] во 1979 година. Обединетата социјалистичка република ја задржала политичката култура и економскиот систем по советски терк и членувала во [[Источен блок|организации од Источниот блок]] како [[Совет за меѓусебна економска помош|СЕВ]]. == Историја == === Под водство на Хо Ши Мин (1945–1969) === ==== Прогласување на републиката ==== [[Податотека:Chinh_phu_lam_thoi.jpg|мини|Владата на Северен Виетнам во 1946 г.]] [[Податотека:Ba_Dinh_Square_September_2nd,_1945.jpg|мини|Хо Ши Мин прогласува независност на 2 септември 1945 година]] По околу 300 годишна расцепканост меѓу феудални династии, во 1802 година била основана [[Династија Нгујан|династијата Нгујан]] и територијата на Виетнам била ставена под единствена власт. Во 1883 година земјата станала француски [[протекторат]], а по 1940 година за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] била окупирана од Јапонија. По [[Капитулација на Јапонија|капитулацијата на Јапонија на 2 септември 1945 година]], за време на [[Августовска револуција|Августовската револуција]] Виет Мин влегол во [[Ханој]], и на 2 септември 1945 година била прогласена Демократска Република Виетнам. За целата земја била воспоставена нова влада која ја заменила династијата Нгујан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhandan.com.vn/english/news/60nam/august.htm|title=Báo Nhân Dân – Phiên bản tiếng Việt – Trang chủ|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226025336/http://www.nhandan.com.vn/english/news/60nam/august.htm|archive-date=26 February 2009|accessdate=17 May 2009}}</ref> [[Хо Ши Мин]] застанал на чело на Демократска Република Виетнам. Американскиот претседател [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Рузвелт]] бил противник на повторно француско влијание во Индокина, и САД во тоа време го поддржувале Виет Мин.<ref>{{Наведено списание|last=Hess|first=Gary R.|date=1 September 1972|title=Franklin Roosevelt and Indochina|url=https://doi.org/10.2307/1890195|journal=[[Journal of American History]]|volume=59|issue=2|pages=353–368|doi=10.2307/1890195|issn=0021-8723|jstor=1890195|via=[[JSTOR]]}}</ref> Демократска Република Виетнам на чело со Хо Ши Мин владеела со цел Виетнам, но јужниот дел на Виетнам бил во длабока политичка криза. По протерувањето на француската, а потоа и на јапонската власт, меѓу политичките фракции во Сајгон се јавило несогласување, проследено со насилство во руралните делови на земјата.<ref>Pentagon Papers [ Vietnam Relations, 1945–1967: A Study Prepared by the Department of Defense 1969] Retrieved 28/09/12</ref> На 16 август 1945 г., Хо Ши Мин го свикал Националниот конгрес во Тан Трао. На конгресот биле усвоени 10 основни политики на Виет Мин, било избрано [[Знаме на Виетнам|националното знаме на Виетнам]], националната химна и биле избирани членовите на Националниот комитет за ослободување на Виетнам, кој подоцна станал Привремена револуционерна влада на чело со Хо Ши Мин. На 12 септември 1945 година, во Сајгон пристигнале првите британски трупи, а на 23 септември (28 дена откако народот во Сајгон ја презел политичката власт), француските трупи ги окупирале полициските станици, поштата и другите јавни згради. Северниот дел од Виетнам бил окупиран од [[Национална револуционерна армија|Кинеската националистичка армија]]. Во јуни 1946 година, кинеските националистички трупи си заминале од Ханој. По заминувањето на Британците во 1946 година, Французите контролирале дел од [[Кочинчина]], Јужен Централен Брег и Централните Висорамнини. Во јануари 1946 година, во Виетнам се одржале избори за да се формира Национално собрание. Виет Мин бил популарен меѓу населението и освоил најмногу мандати во Собранието. И покрај тоа што не учествувале на изборите, на Виет Кач и Виет Ќок им биле доделени 70 претенички места во Националното собрание по што била формирана обединета влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tienphong.vn/xa-hoi/quoc-hoi-khoa-1-va-nhung-giay-phut-khong-the-nao-quen-955531.tpo|title=Quốc hội khóa 1 và những giây phút không thể nào quên|date=5 January 2016}}</ref> Откако во јуни 1946 година, Франција ја прогласила Кочинчина, јужната третина од Виетнам, за одделна држава под името „Автономна Република Кочинчина“, виетнамските националисти бесно реагирале. Во ноември Националното собрание го усвоило првиот Устав на Републиката.<ref>"[http://www.vietnamembassy.us/learn_about_vietnam/politics/overview/ Political Overview] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090511120333/http://www.vietnamembassy.us/learn_about_vietnam/politics/overview/|date=2009-05-11}}"</ref> ==== За време на Првата индокинеска војна ==== [[Податотека:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|мини|180x180пкс|Знамето на ДРВ за време на војната во Индокина]] По хајфоншкиот инцидент Французите повторно го окупирале Ханој, по што избувнала [[Првата војна во Индокина|Првата индокинеска војна]] (1946–54). За време на војната многу урбани области потпаднале под француска контрола. По [[Кинеската комунистичка револуција]] (1946–50), кинеските комунистички војски во 1949 година пристигнале на границата со Виетнам. Кинеската помош го трансформирала Виет Мин од герилска милиција во постојана војска. По избувнувањето на [[Корејска војна|Корејската војна]] во јуни 1950 година антиколонијалната борба во Источна Азија прераснала во бојно поле на [[Студена војна|Студената војна]], и затоа САД им дале финансиска поддршка на Французите. ==== Привремена воена демаркација на Виетнам ==== По поделбата на Виетнам во 1954 година на крајот од [[Првата војна во Индокина]], повеќе од еден милион Виетнамци мигрирале од Северен во Јужен Виетнам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bad0.pdf|title=The State of The World's Refugees 2000 – Chapter 4: Flight from Indochina|last=United Nations High Commissioner for Refugees|authorlink=United Nations High Commissioner for Refugees|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614010717/http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bad0.pdf|archive-date=14 June 2007|accessdate=6 April 2007}}</ref> Ова било дел од кампањата за евакуација на чело со САД наречена [[Операција Премин кон слободата|Операција премин кон слободата]],<ref>Lindholm, Richard (1959).</ref> при што се проценува дека околу 60% од вкупно еден милион католици кои живееле во северниот дел пребегнале на југ.<ref name="Tran, Thi Lien 2005">Tran, Thi Lien (November 2005).</ref><ref>Jacobs, Seth (2006).</ref> Католичката миграција се смета дека е резултат на очекувањата за прогон на [[Римокатоличка црква|католиците]] од страна на владата на Северен Виетнам, како и на пропагандата на владата во Сајгон на чело со претседателот [[Нго Дин Дием]].<ref name="Tang">Truong Nhu Tang. 1986.</ref> Исто така, и ЦИА водела пропагандна кампања за да ги натера католиците да дојдат на југ. Партијата Виет Мин се обидела да ги приведе или на друг начин да ги спречи потенцијалните бегалци. Тие користеле методи на заплашување со воено присуство, затворање на фериботите и водниот сообраќај и забрана за масовни собири.<ref name="Frankum, Ronald 2007">Frankum, Ronald (2007).</ref> Истовремено, од 14.000 до 45.000 цивили и околу 100.000 борци од Виет Мин се движеле во спротивна насока.<ref name="Tran, Thi Lien 2005" /><ref name="Frankum, Ronald 2007"/><ref name="Ruane">{{Наведена книга|title=War and Revolution in Vietnam|last=Ruane|first=Kevin|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-1-85728-323-5|location=London}}</ref> === За време на Тон Дук Тан (1969–1976) === ==== За време на Виетнамската војна ==== ==== Обединување ==== По [[падот на Сајгон]] на 30 април 1975 година, со Јужен Виетнам заедно управувале [[Привремена револуционерна влада на Република Јужен Виетнам|Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам]] (Виетконг) и [[Народна армија на Виетнам|Армијата на Северен Виетнам]]. Таа се сметала за вазална влада на Северен Виетнам.<ref>Senauth, Frank {{Наведена мрежна страница |url=https://books.google.com/books?id=iBgvxVFZVnQC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=Provisional+Revolutionary+Government+Vietnam+puppet&source=bl&ots=QoH_m_aVJG&sig=AoKrci17ZyY-I0boeezxx1yL1r8&hl=en&sa=X&ei=ELB1UrKSDonL2gX8qYDwBA&redir_esc=y |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-01 |archive-date=2016-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624051648/https://books.google.com/books?id=iBgvxVFZVnQC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=Provisional+Revolutionary+Government+Vietnam+puppet&source=bl&ots=QoH_m_aVJG&sig=AoKrci17ZyY-I0boeezxx1yL1r8&hl=en&sa=X&ei=ELB1UrKSDonL2gX8qYDwBA&redir_esc=y |url-status=bot: unknown }}, ''The Making of Vietnam'', 2012, p. 54.</ref><ref>Nguyễn, Sài Đình {{Наведена мрежна страница |url=http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-01 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106023816/http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf |url-status=dead }}, ''The National Flag of Viet Nam: Its Origin and Legitimacy'', p. 4.</ref><ref>Emering, Edward J. {{Наведена мрежна страница |url=https://www.amazon.ca/Weapons-Field-Gear-North-Vietnamese/dp/0764305832 |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-01 |archive-date=2017-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216034633/https://www.amazon.ca/Weapons-Field-Gear-North-Vietnamese/dp/0764305832 |url-status=bot: unknown }}, ''Weapons and Field Gear of the North Vietnamese Army and Viet Cong'', 1998.</ref> Северен и Јужен Виетнам официјално се обединиле на 2 јули 1976 година по што била создадена [[Виетнам|Социјалистичка Република Виетнам]]. Во владата на обединетата земја доминирале претставници од Северен Виетнам и бил прифатен уставот, знамето и химната на Северен Виетнам. == Аграрна реформа == Аграрната реформа била составен дел на Виет Мин и комунистички ориентираната Демократска Република Виетнам. Со Законот за аграрна реформа од 4 декември 1953 година се предвидувало (1) конфискација на земјиштето од земјопоседниците кои се непријатели на режимот; (2) користење на земјиштето од земјопоседници кои не се оценети како непријатели; и (3) купување со обврзници. Аграрната реформа била спроведена од 1953 до 1956 година. Некои земјоделски области не биле опфатени со аграрни реформи, туку само била намалена закупнината. Планинските области во кои живееле малцински народи не биле особено погодени. Некои земјишта биле задржани од владата, но повеќето биле доделени без надомест. Приоритет имале борците од Виет Мин и нивните семејства.<ref>Moise, Edward E. (1983), ''Land Reform in China and North Vietnam'', Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 178–181</ref> Со аграрните реформи биле погодени повеќе од 4&nbsp;милиони од селското население. Програмата за намалување на рентата засегнала речиси 8&nbsp;милиони луѓе.<ref>Szalontai, Balazs (2005), "Political and Economic Crisis in Democratic Republic of Vietnam, 1955–1956", ''Cold War History,'' Vol. 5, No. 4, p. 401.</ref> == Меѓународни односи == === Јужен Виетнам === Од 1960 година, Северен Виетнам војувал со [[Јужен Виетнам|Република Виетнам]] за да го анектира Јужен Виетнам и повторно да го обедини Виетнам на чие чело ќе застане комунистичката партија.<ref name="HistPlace">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|title=The History Place&nbsp;— Vietnam War 1945–1960|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|archive-date=17 December 2008|accessdate=11 June 2008}}</ref> Во 1964 година, за да ја поддржат владата на Јужен Виетнам САД испратиле своја војска. Други држави, како Австралија, [[Јужна Кореја|Република Кореја]], [[Тајланд]] и Нов Зеланд, исто така, пратиле свои војници и воена помош на Јужен Виетнам. Кина, [[Северна Кореја|КНДР]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] праќале помош и војници за Северен Виетнам. Овој конфликт е познат како [[Виетнамска војна]], или во самиот Виетнам како ''Американска војна'' (1955–75). === Комунистички и капиталистички држави === [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-48550-0036,_Besuch_Ho_Chi_Minhs_bei_Pionieren,_bei_Berlin.jpg|мини|250x250пкс| Хо Ши Мин со млади пионери одИсточна Германија во близина на [[Источен Берлин]], 1957 година]] Демократска Република Виетнам била дипломатски изолирана од многу капиталистички држави и другите антикомунистички држави за време на речиси целото свое постоење. Меѓутоа, Северен Виетнам бил признат од речиси сите комунистички земји, како [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и другите социјалистички земји од [[Источен блок|Источна Европа]] и [[Советска Средна Азија|Средна Азија]], Кина, [[Северна Кореја]] и [[Куба]], и добвал помош од овие држави. Северен Виетнам одбил да воспостави дипломатски односи со [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] од 1950 до 1957 година, како одраз на приврзаноста на Ханој кон советската линија во нивното несогласување со југословенската власт на чело со [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], а властите во Северен Виетнам и по воспоставувањето на односите продолжиле да бидат критички настроени кон Тито.<ref>{{Наведена книга|title=Why Vietnam Invaded Cambodia: Political Culture and the Causes of War|last=Morris|first=Stephen J.|publisher=Stanford University Press|year=1999|isbn=9780804730495|page=128}}</ref> Неколку неврзани земји го признавале Северен Виетнам. Каков што бил случајот со [[Индија]], тие најчесто Северен Виетнам го признавале ''де факто'', а не ''де јуре'' (формално).<ref>SarDesai, D. R. (1968), ''Indian Foreign Policy in Cambodia, Laos and Vietnam, 1947–1964,'' Berkeley: University of California Press, p. 194</ref> Но, односите меѓу Северен Виетнам и [[Алжир]] биле многу поблиски како резултат на тајните трансфери на оружје (од Северен Виетнам кон Алжир) за време на [[Алжирска војна за независност|Алжирската војна]], при што Алжир на самитот на [[Движење на неврзаните|Движењето на неврзаните]] во 1973 година поставил нацрт-резолуција со кои се повикуваат сите членови да го поддржат Северен Виетнам и Виетконг.<ref>Huynh, Ngoc H., "The Time-Honored Friendship: A History of Vietnamese-Algerian Relations (1946–2015)" 1 May 2016.</ref> Во 1969 година, Шведска била првата западна земја која целосно дипломатско го признала Северен Виетнам.<ref>Gardner, Lloyd C. and Gittinger, Ted, Eds. (2004), "The Search for Peace in Vietnam, 1964–1968," Bryan, TX: Texas A&M University Press, p. 194</ref> Нејзиниот пример го следеле многу други западни земји, како на пример владата на Австралија под водство на Гоф Витлам. До декември 1972 година, 49 земји имале воспоставено дипломатски односи со Северен Виетнам,<ref name="Bühler, Konrad G. 2001. pp. 68-92">Bühler, Konrad G. ''State succession and membership in international organizations''.</ref> а во 1973 година повеќе земји како Франција ги воспоставиле или ги обновиле своите односи со Демократска Република Виетнам.<ref name="Bühler, Konrad G. 2001. pp. 68-92" /> {| class="wikitable" style="float:right; margin:1em; margin-top:0;" ! colspan="2" |'''Меѓународни односи на<br />Демократска Република Виетнам''' |- style="background:lightgrey;" ! Регион ! Национална држава |- | Азија (5) | Народна Република Кина, [[Индија]], Ирак, Демократска Народна Република Кореја, [[Монголска Народна Република|Монголија]], [[Сирија]], [[Јужен Јемен]] |- | Америка (1) | Куба |- | Европа (13) | [[Народна Социјалистичка Република Албанија|Албанија]], [[Народна Република Бугарија|Бугарија]], [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]], Чехословачка, [[Франција]], [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], [[Унгарска Народна Република|Унгарија]], [[Народна Република Полска|Полска]], Романија, [[Советски Сојуз]], [[Шведска]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] |- | Африка (3) | [[Алжир]], [[Народна Република Конго|Конго]], Либија |- | Океанија (1) | [[Австралија]] |} {{среди}} == Наводи == {{Наводи}}  == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/vietdec.htm Declaration of Independence of the Democratic Republic of Vietnam] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060211114454/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/vietdec.htm |date=2006-02-11 }} Archived 11 February 2006 at the Wayback Machine {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Поранешни држави во Југоисточна Азија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1976 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1945 година]] [[Категорија:Поранешни комунистички републики]] [[Категорија:Виетнамска војна]] [[Категорија:Историја на Виетнам]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Северен Виетнам]] 8j576dxxbnh6ib0kkt4p4re76p5b66d 0 1330978 5586704 5491258 2026-07-03T15:26:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586704 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''''Претендент''''' (изворен [[Норвежани|норвешки]] наслов: ''Kongs-Emnerne''; во превод: Кралски поданици) ― драматична [[Театарска претстава|драма]] на норвешкиот [[драматург]] [[Хенрик Ибзен]]. == Преглед на делото == ''Претендент'' била напишана во наеднаш во 1863 година, но [[Ибзен]] тврдел дека имал извори и идеја во 1858 година. Станува збор за драма од пет чина во [[проза]] со дејство во тринаесеттиот век. Претставата била отворена во стариот Театар „Кристијанија“ на 19 јануари 1864 година. Заплетот се врти околу историскиот [[судир]] помеѓу норвешкиот крал Хокон Хоконсон и неговиот свекор, ерлот Скуле Бордсон. Најчесто е припишувана на ривалството помеѓу Ибзен и [[Бјернстјерне Бјернсон]], кој го наследил Ибзен како директор на Норвешкиот театар во 1857 година.<ref>[http://digital.library.upenn.edu/women/eagle/congress/meyer.html ''Henrik Ibsen And Bjornstjerne Bjornson'' (Nicoline Bech-Meyer)]</ref> == Список на ликови == * Хокон Хоконсон, новоизбран крал на Норвешка * Инга од Вартеиг, мајката на Хокон * Ерл Скуле Бордсон, норвешки благородник и иден свекор на Хакон * Лејди Рагнхилд, сопругата на Скуле * Сигрид, сестрата на Скуле * Маргарет, ќерката на Скул и идна сопруга на Хокон * Гуторм Ингесон * Сигурд Рибунг * Николас Арнесон, епискон на Осло * Дагфин селанецот, маршалот на Хокон * Ивар Боде, капелан на Хокон * Вегард Верадал, еден од неговите телохранители * Грегориј Јонсон, благородник * Паул Флида, благородник * Ингебјорг, сопруга на Андерс Скијалдарбанд * Петар, нејзиниот син, млад свештеник * Сира Вилјам, куќен капелан на епископот Николас * Господар Сигард од Брабант, лекар * Јатгеир, исландски поет * Баад Брате, поглавар од близина на Трондхајм == Историска позадина == Хокон Хоконсон владеел како крал на Норвешка од 1217 до 1263 година. Во претходниот дел од владеењето на кралот Хокон, голем дел од кралската моќ била во рацете на Скуле Бардсон. Во 1225 година, Хокон се оженил со ќерката на Скуле, Маргарет Скулесдатер. Односот меѓу двајцата стана затегнат додека Хокон ја потврдил својата моќ. Во 1239 година, судирот меѓу двајцата избувнал во отворена војна кога Скуле самиот се прогласи за крал. Бунтот завршил во 1240 година кога Скуле бил убиен. Овој бунт и смртта на Скуле претежно се земени за да го означат крајот на времето на Граѓанската војна во Норвешка, која датира од 1130 година.<ref>[[Кнут Хеле|Helle, Knut]] (2003) ''The Cambridge History of Scandinavia, Volume 1: Prehistory to 1520''</ref> == Преводи == Оваа драма била преведена на [[англиски]] од [[Шкотска|шкотскиот]] писател и критичар Вилијам Арчер како дел од неговата публикација, ''Прозни драми на Хенрик Ибзен, том III''. Овој том се состоел од ''Госпоѓа Ингер од Естерад'' (''Fru Inger til Østeraad''), ''[[Воини на Хелгеланд]]'' (''Hærmændene paa Helgeland'') и ''Претендент'' (''Kongs-Emnerne''). Била објавена од The Walter Scott Company, [[Лондон]] во 1890 година.<ref>[https://books.google.com/books?id=bKcVAAAAYAAJ&q=the+vikings+at+helgeland+henrik+ibsen ''Henrik Ibsen's Prose Dramas Vol III'' (The Walter Scott Company, London. 1890)]</ref> Оваа драма била преведена на [[велшки]] (како ''Yr Ymhonwyr'') од Т. Гвин Џонс, и изведена пред публика од 10.000 во 1927 година Holyhead National Eisteddfod.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://nt.global.ssl.fastly.net/documents/chirk-castle---my-grandfather-a-modern-medievalist-the-life-of-the-8th-lord-howard-de-walden.pdf |title='My Grandfather, a modern medievalist' (Thomas Seymour, National Trust) |accessdate=2023-09-14 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009154202/https://nt.global.ssl.fastly.net/documents/chirk-castle---my-grandfather-a-modern-medievalist-the-life-of-the-8th-lord-howard-de-walden.pdf |url-status=dead }}</ref> Продукцијата била дел од националното драмско движење во Велс, финансирано од баронот Хауард де Валден.<ref>'Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones' by Alun Llwyd (Barddas, 2020), стр.449-451</ref> == Наводи == {{Наводи}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://exeuntmagazine.com/features/the-art-of-playwrighting-ibsen’s-the-pretenders/|title=The Art of Playwritng: Ibsen's The Pretenders|last=Thomas|first=Simon|date=11 јули 2011|publisher=Exeunt|accessdate=14 септември 2023}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дополнителна литература == * Фергусон, Роберт (1996) ''Henrik Ibsen: A New Biography'' (Richard Cohen Books) {{ISBN|978-1-86066-078-8}} * Postlewait, Thomas (1984) ''William Archer on Ibsen, The Major Essays, 1889-1919'' (London: Greenwood Press) {{ISBN|978-0-313-24499-5}}] * Мекфарлејн, Џејмс (1994) ''The Cambridge Companion to Ibsen'' (Cambridge University Press) {{ISBN|978-0-521-42321-2}} {{Хенрик Ибзен}} [[Категорија:Дела на Хенрик Ибзен]] 0e9d0b2xlg9h8i4zapwtwkiot6glx0i 0 1336375 5586957 5379817 2026-07-04T09:13:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586957 wikitext text/x-wiki '''Свадбените обичаи во Република Македонија''' се дел од традициската култура и некои од нивните елементи можеме да ги сретнеме и денес во современиот живот. Стапувањето во брак спаѓа во редот на трите клучни моменти во човековиот живот: раѓање – [[брак]] – [[смрт]], а како овие три моменти се значајни за сите човечки култури, затоа и овие моменти сите култури ги обележуваат. Со свадбата доаѓа до промена на социјалниот статус неженет/женет или момче/маж, немажена/мажена или девојка/жена, а како секоја промена што е неизвесна, потребно е во неа обредно да се дејствува, па во таа смисла и свадбата е полна со обредни активности. Со изобилството на свадбени обичаи и обреди, се настојувало по магиски пат да и се обезбеди среќен брак на новата брачна двојка, да им се обезбеди благосостојба и плодност на младите во идниот брачен живот; зацврстување на врските на младите еден со друг, но и на нивните семејства, бидејќи меѓу нив доаѓа до сродување; да им го направат преминот во нивната нова состојба (оженет-омажена) што побезболен. Ова особено се однесувало на невестата, за која и обредните активности се значително помногубројни, бидејќи кај неа преминот се врши на две нивоа. Од една страна е социјалниот аспект, каде невестата го менува нејзиното живеалиште, а од друга страна нејзиниот полов премин, каде со девојчинскиот знак покажува дека веќе влегла во светот на жените. == Опис на свадбените обичаи во Република Македонија == Во свадбените обичаи влегуваат комплекс од обреди, верувања, магиски постапки, табуи. Свадбените обичаи можат да се поделат на: • ''Предсвадбени'' (тука би влегле обичаите што се поврзани со изборот на брачниот партнер, т.е. со стројникувањето, бидејќи во традициската македонска култура, изборот на брачен партнер се вршел преку стројник, свршувачката, посетувањата на семејствата или само дарувањата за време на определени празници, последното бањање и чешлање на невестата); • Обичаи што се изведуваат на самата свадба (тука би биле на пример облекувањето на невестата во невестинското руво, бричење на зетот, одењето по невеста, пристигнување на сватовите кај невестата, деверисувањето, изведувањето на невестата, одењето на сватовите од кај невестата, пристигнувањето и пречекувањето на невестата во новата куќа, до сведувањето на младите). Поради бројната обредност што била присутна на самиот ден кога се прави свадбата, во рамките на предложениот елаборат, валоризацијата ќе се однесува на свадбените обичаи што се извршуваат на самиот ден на свадбата. • ''Обичаи'' што се изведуваат после свадбата (тука би влегле обредите после првата брачна ноќ, носењето невестата на вода, блага ракија, првичето). Овие три групи грубо можат да бидат разгледани во Генеповата теорија на обредите на премин, со нејзината тричлена структура: сепарација, лиминалност, агрегација. Како сепарационен период може да се определи обредниот комплекс пред самата свадба, лиминалниот период – на самиот ден на свадбата и агрегацискиот период – обредите после свадбата. Инаку и во сите овие периоди може да се изврши нивна внатрешна класификација. Карактеристиките на лиминалната фаза се: - општествено безвремен период, затоа што го опфаќа интервалот меѓу два периода - личноста е изложена на специјални правила и забрани во врска со храната, облеката и движењето воопшто. Во оваа фаза личноста е „загадена со светоста“, а бидејќи е во состојба на светост, таа е исто така опасна, а со тоа и „нечиста“. - реверзибилност на статусот. Обично оние луѓе кои во социјалната структура заземаат ниски социјални статуси имаат обредна супериорност над оние со повисок статус. Во македонската традиционална култура жената имала прокламирана подредена положба, па во таа смисла и во самата свадба улогата на зетот е маргинализирана, а централно место има невестата. Сите овие карактеристики се присутни во свадбените обреди. Општествено безвремениот период е изразен во фактот што невестата и зетот веќе не се припадници на нивните врсници, не се момче и девојка, но тие сè уште не се влезени во редот на одомените. Затоа во овој период тие се и во друга облека што ги нив ѓи издвојува.. Подложни се на разни забрани, на пример при бричењето на зетот влакната од брадата се собираат во крпа, кои потоа се истураат по вода или на некои други места, или пак се чуваат. Водата со која се бричел зетот или пак онаа со која се миела невестата да се фрла на специјални места (по вода, или на места каде што не може некој да „нагази“), или пак се чува за меѓусебно од неа да се напијат. Обредни однесувања при самото облекување: оставање на некој дел од момиската облека со цел невестата „да биде млада“. Движење на свадбената поворка по утврден пат, гледање на зетот од страна на невестата низ прстен; забраната невестата да се врти по напуштање на татковата куќа, при пристигнување на невестата во новата куќа, во дворот забрана да дојде во директен контакт со земјата, специјални правила на однесување кај прагот и огништето, итн. Во структурата на свадбените обичаи можат да се издвојат следните елементи: -Обреди (на пример, бричење на зетот, канење на мртвите, одење по невеста, пречекување на сватовите, деверисување на невестата, кршење на сваќата, простување на невестата од својот род и дарување, венчавање, пристигнување на невестата во новата куќа, носење на невестата на огниште, гувеење, сведување на младите). -Табуа – забрана на невестата да се врти кон татковата куќа при излегување од домот; при пристигнување во дворот во новата куќа забрана да стапне во директен контакт со земјата, забрана да се стапне на праг, забрана да се видат две невести на венчавање, итн. - Верувања – верувања поврзани со доминацијата на брачните сопружници, верувања поврзани со бројот на децата, верувања во врска со натприродни суштества, верувања во врска со благосостојбата во бракот. -Обреден простор – патеката по која се движи свадбената поворка, праг, [[огниште]], [[вода]]. -Обредно време – свадбата се изведува во текот на еден ден, времето кога се оди по невеста е пред пладне, а невестата го напушта домот во попладневните часови. Обредното време е изразено и во свадбените песни, каде најчесто сонцето секогаш грее во зетовиот двор, додека во невестиниот надвиснале облаци или пак се задала магла; времето кога ја земаат невестата се споредува со заоѓањето на [[сонце]]<nowiki/>то или огрејувањето на [[месечина]]<nowiki/>та; времето кога се оди по невестата се споредува со пролетно-летниот циклус (цутење на вишни и цреши, оформување класови на пченица), додека нејзиното земање со есенско-зимниот период (вишни и цреши обрани, пченицата ожнеана, темен превез пред нејзиното лице, надојдување на есенски поројни дождови, итн.). Обредното време можеме да го видиме и во фактот што во многу места во Македонија свадбите се правеле на определен ден од годината, на пр. [[Галичник]] – [[Петровден]], с. Мешеишта (Охридско) – на [[Петковден]] – 9 Ноември, с. Рамне (Охридско) – [[Илинден|2 Август]] – [[Илинден]]; с. Пештани (Охридско) – [[Голема Богородица]] – 28 Август; или пак во есенско-зимскиот период. Строго бил забранет периодот за правење свадби за време на [[Божиќ]]ните и [[Велигден]]ските пости. - Обредни предмети – [[леб]] или [[свеќа]], [[вино]] и [[ракија]], [[јаболко]], [[бајрак]]от, свадбеното дрвце во некои предели на Македонија ([[Тиквеш]], [[Штипско]], [[Кумановско]], [[Скопско]], [[Малешево]] и [[Делчевска Котлина|Пијанец]], [[Кривопаланечко]]). - Обредни лица – невеста, зет, свекрва, свекор, девер, кум, кума, старосват, старосватица, побрати, побратимица, побратими, сватови, сваќи, наконче. == Посебни карактеристики на свадбените обичаи во Република Македонија== Посебните карактеристики за свадбените обичаи се: - Спаѓа во редот на трите клучни моменти во човековиот живот, заедно со раѓањето и смртта. - Со свадбените обичаи се настојувало по магиски пат да им се обезбеди успешен брак на младите, обезбедување бројно потомство што било една од основните функции на опстанокот на семејната и селската заедница. Во овој ред можеме да ги споменеме на пример обредите со фрлање житарици, бонбони и пари врз младите со цел да бидат плодни, давањето „наконче“ – мало дете на невестата со цел и таа да може да роди, истркалување мало дете, најчесто машко во постелата каде ќе спијат младите, итн. -Успешноста во бракот се гледала и во односите на брачните сопружници кон осватените семејства. Ова во прв ред се однесувало на невестата, бидејќи живеењето во македонската традициска култура било патрилокално, односно младите по бракот живеат во семејството на мажот, т.е. свекорот. Затоа, многу обреди се посветени на меѓусебно прифаќање меѓу невестата и новото семејство, во прв ред со свекрвата, бидејќи со неа ќе ги имала и најголемите контакти. Во овој ред можат да се споменат обредите на меѓусебо бакнување меѓу невестата и свекрвата, при што со уста свекрвата ù давала на невестата пара или бонбона, пречекувањето на невестата од страна на свекрвата со леб или нешто благо, за да биле благи меѓусебно, водење на невестата на огниште од страна на свеквата, меѓусебното дарување, меѓусебно одврзување на скутините меѓу невестата и свекрвата, при што свекрвата настојувала побрзо да го одврзе нејзиниот скутник, и да ù го заврзе на невестата, бидејќи „свекрвата одродила, невестата требала да роди“. -Обреди усмерени кон зацврстување на врските на младите еден со друг – соединувачки обреди. Треба да се споменат: гледањето низ прстен, обредно јадење и пиење на младите, впрегнување на воловскиот јарем, итн. Во овој ред треба исто така да се земат и оние обреди, како и некои песни што ги пратат нив, во кои на некој начин се исмејуваат најчесто зетот, поретко невестата (на пр. кога се дојдени во невестината куќа, пред зетот поставувале голема лажица, а при секое зетово земање од јадењето му се приговарало дека тој бил гладен, или дека кај него дома не било приготвувано така вкусно како кај невестата, или пак невестата се исмејувала дека не била вредна итн. Во овој обреден комплекс можат да се насетат и елементи на агрегација меѓу две личности (маж-жена) и меѓу две семејства. Ова е еден вид учење, дека успешен брак е можен само со целосно прифаќање на двете личности и двете семејства, односно и во случај кога ќе се случуваат лоши работи, и тие да се прифаќаат како нормални, дури и добри. Се смета дека обредниот комплекс каде е присутно исмејувањето, има за цел да создаде цврсто семејство. -Настојувањето невестата да биде добра домаќинка можеме да го видиме преку обредите на поставување трпеза од страна на невестата, собирањето на дрвата расфрлани пред невестата, потпалувањето на огништето и удирањето од неговите вериги, носењето кај [[ноќви]]те и симболичното замесуање од страна на невестата. Во свадбените обичаи како покарактеристични можат да се издвојат: -целата Мариовска свадба; -канење непознат на свадба, за кој обред сметам дека го изразува силното народно верување во епифанија на предците; -кршење погача (пупче, буле) на прагот од куќата од машко и женско дете; -бајрактарот во с. Јабланица – [[Струшко]] (ментално заостанат, сакат или некој сиромав човек), во кого може да се видат траги од териоморфно божество што поседува посебна моќ; -одложување консумацијата на бракот во првата брачна ноќ (с. Љубаништа, [[Пештани (Охридско)|Пештани]] – Охридско, [[Дримкол|Струшки Дримкол]], [[Лерин|Леринско]]); -канење на мртвите – се сретнува во Брсјачката етнографска целина, кај [[Мијаци|Мијаците]] и во [[Тиквеш]] (со нивни специфики). За силното верување во важноста на мртвите да учествуваат во најзначајните моменти од животот на заедницата, сведоштво е присуството на овој обред во најново време; -обредите младите да се напијат вода од онаа со која што се капеле; -обредот „поминување под јарем“ се извршувал при воведување на невестата и зетот во куќата; -„кушање“ – протнување на невестата и зетот под расчекорените нозе на свекрвата или најстарата жена во селото (Мариово, [[Кумановско]]).Овој обред се толкува во светлото на повторно раѓање на младите во нова состојба, но, истовремено на нив им се пренесува и моќта и тие да можат да раѓаат и да создаваат. -свадбено дрвце – се сретнува во Источна и Североисточна Македонија ([[Тиквеш]], [[Штипско]], [[Кумановско]], [[Скопско]], [[Малешевска Котлина|Малешево]] и [[Делчевска Котлина|Пијанец]], [[Кривопаланечко]]), познато како „градец“, кое исто така се сретнува и кај некои јужнословенски народи ([[Срби]], [[Бугари]]). == Нематеријално културно наследство == Со одлука на Владата на Република Македонија, свадбените обичаи во Република Македонија, како нематеријално културно наследство од особено значење е со режим на заштита од прв степен. == Литература == *Задрожињска, Ана 1994: Семејни обреди. Споредбена монографија на полските села Пјентки и Твароги и македонското село Јабланица. Музеј на Македонија, Археолошки, Етнолошки и Историски, Скопје; Катедра по етнологија и културолошка антропологија, Варшава, Скопје. *Иванова, Радост 1984: Българската фолклорна сварба. БАН, Институт за фолклор, София. *Jovanović, Bojan 1993: Magija srpskih obreda. Svetovi, Novi Sad. *Карановић, Зоја 1993: „Свадбени ритуал као поступак санкционисања и потчињавања моћи жене“, во: Гласник Етнографског института, САНУ, књ. XLII, Београд, стр. 15*26. *Китевски, Марко 1986: „Промените и континуитетот во свадбените обичаи од Дебарца (Охридско), во: Зборник од XXXI Конгрес на Сојузот на здружение на фолклористи на Југославија, Радовиш, 1984, СЗФЈ, ЗФМ, стр. 379*383. *Кличкова, Вера & Георгиева, Милица 1965: „Свадбените обичаи од с. Галичник – Дебарско“, во: Гласник на Етнолошкиот музеј, кн. 2, Скопје, стр. 95*187. *Колевски, Петар 1981: „Свадбените обичаи во Мала Преспа“, во: Фолклорот и етнологијата на Битола и Битолско“. МАНУ, ДНУ – Битола, УНК „Илинденски денови“ – Битола, Битола, стр. 387*405. *Левинтон, А.Г. 1982: „Нека општа питања изучавања свадбеног обреда“, во: Расковник, часопис за књижевност и културу, Београд, год. IX, бр. 31, мај, 95*102. *Павловић, М. Јеремија 1928: Малешево и Малешевци. Етнолошка испитивања. Београд. *Петреска, Весна 1998: „Некои посмртни елементи во свадбениот обред“, во: Balcanoslavica, 22*24, Скопје, стр. 115*134. * Петреска, Весна 2000: „Семејниот обреден комплекс во Куманово и Кумановско“, во: Фолклорот во Куманово и Кумановско. Институт за фолклор „Марко Цепенков“ – Скопје, Центар за култура „Трајко Прокопиев“ – Куманово, Куманово, 315*398. * Петреска, Весна 2000: „Просторот во свадбените обреди“, во: Македонски фолклор, год. XXVIII, бр. 55, Скопје, стр. 103*116. * Петреска, Весна 2002: Свадбата како обред на премин кај Македонците од брсјачката етнографска целина. Институт за фолклор „Марко Цепенков“ – Скопје, Посебни изданија, кн. 43, Скопје. *Петреска, Весна 2006: „Медијаторите во обредите од животниот циклус“, во: Спектар, Списание на Институто за македонска литература, год. 24, бр. 47, Скопје, стр. 153*173. * Петреска, Весна 2008: Етнографија на современиот семеен живот во македонското семејство. Традициски и нови културни модели во обредноста и семејниот живот. Институт за фолклор „Марко Цепенков“, Посебни изданија, кн. 70, Скопје. * „Промените и континуитетот во свадбените обичаи“, Зборник од XXXI Конгрес на Сојузот на здружение на фолклористи на Југославија, Радовиш, 1984, СЗФЈ, ЗФМ, стр. 305*459. * Ристески, Милан 1961, 1962: Селска свадба I*V, Стремеж, Списание за литературни, културни и општествени прашања, год. VII, VIII, Скопје. * „Свадба некад и данас“, во: XXVIII Конгрес Савеза удружења фолклориста Југославије, Зборник радова, Сутоморе, 1981, стр. 105*184. * „Свадбените обреди, игри и песни кај народите на Балканот“. Материјали од II Меѓународен Симпозиум за балкански фолклор, Охрид, 7 и 8 јули 1971, Македонски фолклор, год.V, бр. 9*10, Ско пје, 1972, стр. 9*210. * „Семејните обреди (обичаи), игри и песни на балканските народи“. Материјали од VII Меѓународен Симпозиум за балкански фолклор, Охрид 7 и 8 јули 1981, Македонски фолклор, год. XV, бр. 29*30, Скопје, 1982, стр. 13*130. * Тановић, Стефан 1927: Српски народни обичаји у Ђевђелиској Кази. СКА, СЕЗ, књ. 40, Друго одељење Живот и обичаји народни, књ. 16, Београд*Земун. * Turner, Victor 1969: Ritual Process. London. * Тэрнер, Виктор 1983: Символ и ритуал. Издателство „Наука“, Москва. * Филиповић, Миленко 1939: Обичаји и веровања у Скопској Котлини. СКА; СЕЗ, књ. LIV, Друго одељење Живот и обичаји народни, књ. 24, Београд. * Хаџи*Пецева, Марика 1981: „Обичаи околу склопување брак во Прилепско*Битолско Поле“, во: Фолклорот и етнологијата во Битола и Битолско. МАНУ, ДНУ – Битола, УНК „Илинденски денови“ – Битола, Битола, стр. 581*596. * Van*Gennep, Arnold 1981: Rites de passage. Picard, Paris. == Надворешни врски == *[https://www.vladokrstevski.com/post/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%B8 македонски-свадбени-обичаи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231117202359/https://www.vladokrstevski.com/post/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B0%D0%B8 |date=2023-11-17 }} *[https://mail.mn.mk/kultura/8806-Svadbeni-obicai Свадбени обичаи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231117202400/https://mail.mn.mk/kultura/8806-Svadbeni-obicai |date=2023-11-17 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=Y5JJQ0H8VAs Галичка свадба] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] otkiwfzei93hna6oovzv1mc8vw8pmo7 0 1337835 5586695 5441025 2026-07-03T14:59:41Z Andrew012p 85224 /* */ 5586695 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Вештерката од Блер|image=Вештерката од Блер плакат.png|alt=|caption=Плакатот на македонски|director={{Plain list| * [[Даниел Мирик]] * [[Едуардо Санчес]] }}|writer={{Plain list| * Даниел Мирик * Едуардо Санчес }}|producers={{Plain list| * [[Gregg Hale (filmmaker)|Gregg Hale]] * Robin Cowie }}|starring={{Plain list| * Хедер Донаху * Мајкл Вилијамс * [[Џошуа Леонард]] }}|cinematography=[[Нил Фредерикс]]|editing={{Plain list| * Даниел Мирик * Едуардо Санчес }}|music=Тони Кора|studio=[[Haxan Films]]|distributor={{Plain list| * [[Artisan Entertainment]] (САД) * [[Summit Entertainment]] (меѓународно)<ref>{{cite web|title=Summit rises for 'Escapade'|website=Variety|first=Dana|last=Harris|date=14 March 2000|access-date=15 October 2022|url=https://variety.com/2000/film/news/summit-rises-for-escapade-1117779500/}}</ref> }}|released=[[23 јануари]] [[1999]] г. (Sundance)<br>[[14 јули]] [[1999]] г. (САД)|runtime=81 минута<!--Theatrical runtime: 80:57--><ref>{{cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/blair-witch-project-film |title=''The Blair Witch Project'' |publisher=[[British Board of Film Classification]] |date=August 4, 1999 |access-date=July 28, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080305/http://www.bbfc.co.uk/releases/blair-witch-project-film |archive-date=February 11, 2017}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=200.000 — 750.000 илјади долари<ref name="THRprofit">{{cite web |access-date=April 26, 2020 |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/what-is-profitable-movie-ever-1269879 |title=What Is the Most Profitable Movie Ever? |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=January 18, 2020 |author=Stephen Galloway}}</ref>|gross=248,6 милиони долари<ref name="BOM">{{cite web |access-date=April 4, 2013 |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=blairwitchproject.htm |title=The Blair Witch Project |publisher=[[Box Office Mojo]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424120116/https://boxofficemojo.com/movies/?id=blairwitchproject.htm |archive-date=April 24, 2013}}</ref>}}'''''Вештерката од Блер''''' ({{langx|en|The Blair Witch Project}}, буквално: ''Проект „Вештерката од Блер“'') — американски нискобуџетен [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од [[1999]] г. во режија на Даниел Мирик и Едуардо Санчес по сценарио напишано од нив. [[Приказна]]та ги следи тројцата студенти по филм што се губат и исчезнуваат без трага во шумите во Мериленд додека го снимаат нивниот курсен проект за месната легенда, вештерката од Блер. Филмот е снимен со љубителски камери во вид [[документарец]], наводно составен од материјали снимени од исчезнати студенти.<ref name="onion">{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/the-blair-witch-project-13607|title=Interview – The Blair Witch Project|last=Klein|first=Joshua|date=July 22, 1999|work=[[The A.V. Club]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121163922/http://www.avclub.com/article/the-blair-witch-project-13607|archive-date=January 21, 2015|access-date=January 26, 2015|url-status=live}}</ref><ref name="houseofhorrors">{{cite news|url=http://www.houseofhorrors.com/bwinterview.htm|title=An Exclusive Interview with Dan Myrick, Director of The Blair Witch Project|work=House of Horrors|access-date=March 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183648/http://www.houseofhorrors.com/bwinterview.htm|archive-date=March 3, 2016|url-status=live}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Во [[октомври]] [[1994]] г., студентите Хедер Донаху, Мајкл Вилијамс и Џошуа Леонард решаваат да направат [[документарец]] за легендарната вештерка од Блер. Тие патуваат во Буркитсвил, Мериленд (поранешен Блер) и разговараат со мештаните за легендата. Мештаните им кажуваат за Растин Пар, [[Пустиник|отшелник]] што живеел во шумата и грабнал осум деца во 1940-тите. Ги носел децата во својот подрум во парови и додека едното дете стоело во аголот, го убивал другото. Откако бил донесен во [[полиција]], Пар почнал да тврди дека духот на Ели Кедвард, жена погубена поради вештерство во XVIII век, го натерала да ги изврши убиствата. Студентите потоа ја интервјуираат Мери Браун, за која сите мислат дека е луда. Таа тврди дека лично ја запознала вештерката од Блер, опишувајќи ја како влакнеста получовечка и полуживотна ѕверка. На вториот ден, студентите ги истражуваат шумите во Северен Буркитсвил за сѐ друго поврзано со легендата. По пат тие среќаваат двајца рибари, кои ги предупредуваат дека шумата е проколната и дека во 1888 г. исчезнала младата девојка по име Робин Вивер, а кога се вратила три дена подоцна, таа рекла дека видела „старица, чии стапала не ја допирале земјата“. Студентите потоа пешачат до Кофин Рок, каде што пет мажи биле ритуално убиени во XIX век, но нивните тела подоцна исчезнале. Не можејќи да го пронајдат патот на шумската карта, Мајк ја фрла во реката без знаење на неговите пријатели, предизвикувајќи Хедер и Џошуа насилно да го нападнат подоцна кога ќе сфатат дека се изгубени. Залудно се обидуваат да ја најдат колата што ја оставиле некаде во шумата, како и излезот. Навечер слушаат разни морничави и вознемирувачки звуци што не знаат од каде доаѓаат. Иако се гладни и уморни, Хедер не мисли да ја напушти опремата. Неколку дена подоцна, Џош таинствено исчезнува, по што Хедер и Мајк сфаќаат дека има нешто натприродно и дека нема живи да излезат од шумата. Следниот ден, Хедер наоѓа крвав сноп од гранки врзан со парче од кошулата на Џош. Мајк и Хедер тргнуваат во потрага по Џош. Во текот на ноќта, тие откриваат морничава куќа сред шума. Влегуваат да го бараат Џош внатре со вклучена камера, каде што се таинствено убиени. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.blairwitch.com/project/main.html}} {{IMDb title|0185937|The Blair Witch Project}} [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови од 1999 година]] [[Категорија:Хорор филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] lucprfsyl47egweh936qhbo4akxkdsx 0 1339658 5586978 5255043 2026-07-04T09:56:33Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски претприемачи]]; додадена [[Категорија:Македонски стопанственици]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586978 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Габриел Стибел|date_of_birth={{роден на и возраст|df=yes|1972|11|26}}|place_of_birth=[[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|националност=[[Македонија|Македонец]]|народност=[[Македонци|Македонец]], [[Словенци|Словенец]]|занимање=тв водител, кинолошки судија}} '''Габриел Стибел''' ― [[Македонија|македонски]] кинолошки судија и одгледувач на [[Куче|кучиња]], тв водител, и урбан пејсажист. == Ран живот и образование == Габриел Стибел е роден 26 ноември 1972 година во [[Скопје]] тој има [[Словенци|словенечко]] потекло по неговиот татко Алојзиј Стибел и [[Македонци|македонско]] потекло по неговата мајка Софијанка Стибел. Неговиот дедо Јосип Стибел од Словенија се доселил во [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]] во 1935 година. Основно училиште завршил во [[ОУ „Димо Хаџи Димов“ - Влае|ОУ „Јосип Броз Тито“]] во населбата [[Влае]]. Стибел средно образование го започнал во [[СУ „Јосип Броз Тито“ - Скопје|Средното училиште „Јосип Броз Тито“]], но продолжнил и завршил во Средното машинско училиште „Гоце Делчев“ во Скопје.                  == Кариера == === Изработка на фонтани                === Уште од најраната младост почнал да работи со својот татко во [[претпријатие]]то за изработка на фонтани „Алојз Фонтани“ која ја основале во 1991 година. На саемската изложба во [[Германија]] во градот [[Минхен]] во 1999 година, татко му и Габриел добиле престижна Награда за најеколошко дело. Со текот на годините уредиле многу саемски штандови кои ги добиле највисоките награди за најубаво уредени штандови. Во 2000 година во чест на Алојз и Габриел Стибел, бил снимен документарниот филм „''Камен''“ во продукција на [[Македонска радио-телевизија|МРТ]] каде е и емитуван повеќе пати. Во 2006 година, во Културно информативен центар за прв пат е организирана изложба на „Алојз Фонтани“ каде биле прикажани повеќе од 30 дела на Алојз и Габриел Стибел. Оваа изложба била проследена од повеќе медиуми и важи за една од најпосетените изложби во 2006 година. Габриел изработил минијатурна фонтана, која [[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Скопје|Католичката црква]] од [[Скопје]] во 2014 година ја подарила на [[папа]]та [[Папа Франциск|Франциск]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|title=Интервју со Габриел Стибел, меѓународен судија за кучиња и за бавно пушење пури: Хедонизмот е филозофија, не е порок|last=Пакашки|first=Јасмина|date=2022|work=slobodenpecat.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208062325/https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|archive-date=8 декември 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref>                                            === Телевизија                       === Вдахнат од работата во градините каде што изработил многу фонтани Габриел Стибел во 2009 година создал телевизиска емисија „Гарден Клуб Градини“ каде тој е автор и водител. Гарден Клуб Градини е емитувана 15 сезони (согласно 2023 година) на [[Телма|ТВ Телма]] и е единствена емисија намента за уредување на градини во овој дел од [[Европа]].<ref name=":0" />                                    === Кинологија                 === Љубовта кон [[животни]]те посебно кон [[Куче|кучињата]] го следела Габриел Стибел уште од најраното детство па така тој на 19 години започнал да одгледува кучиња од [[Кучешка раса|расата]] [[германски овчар]] и регистрирал своја одгледувачница под името „Piccolo Party“ и успешно одгледува кучиња од расата германски овчар кои победувале на многу национални меѓународни и специјализирани изложби. Во 2004 година положил испит за кинолошки судија во Кинолошкиот Сојуз на Република Македонија за расата германски овчар и со тоа се стекнал со титулата „Судија специјалист за раса германски овчар“. Во 2007 година го основал Македонскиот клуб за германски овчари (МКГО) кој во 2011 година успеал да го зачлени во Светскиот сојуз на клубови за германски овчари (ССКГО/WUSV). Габриел Стибел го судел првото државно првенство на Македонија  за расата германски овчар и еден од најзаслужните за унапредување на оваа раса во Македонија. Во 2012 година бил избран за генерален секретар на Кинолошкиот сојуз на Р Македонија (КСМ ). Во 2018 година го судел Светското Првенство за расата [[шарпланинец]] кое важи за најпосетено првенство за оваа раса. Габриел Стибел во временскиот период од 2004 до 2023 година ги положил испитите за сите признаени раси на кучиња од страна на Меѓународната кинолошка федерација кои се распоредени во 10 групи или 375 раси се стекнал со титулата „Сестран судија на МКФ“ односно станал меѓународен кинолошки судија. Габриел Стибел судел национални меѓународни и специјализирани изложби на кучиња во повеќе држави на неколку континенти меѓу кои [[Европа]], [[Азија]], [[Јужна Америка]] и [[Африка]]. Учествувал во промоцијата и унапредувањето на расата т.н. македонско овчарско куче [[Караман (куче)|караман]] и важи за еден од најголемите подржувачи за создавање на оваа раса. Судел три државни првенства за Карамани. Габриел Стибел бил во организација на повеќе од 150 кинолошки манифестации како национални меѓународни и специјализирани изложби. Габриел Стибел има одржано повеќе предавања на теми од кинологијата предавања за судење на изложби и организација на изложби. Од 2020 година Габриел е водител на родовната книга на педигрирани кучиња при Кинолошкиот Сојуз на Р Македонија. Повеќе пати е наградуван од страна на КСМ и кинолошките друштва и клубови при КСМ.<ref name=":0" /> Во 2023 година, Стибел помагал во развивањето на кинологија во [[Уганда]]. Истата година, тој судел престижни изложби во [[Индија]] и во Алора, [[Австралија]]. === Пура култура === Како страствен уживател на [[Пура|пури]], тој започнал со собирање пури. Учествувал односно се натпреварувал во квалификациите за Светското првенство на пушење пури (ЦСВЦ) неколку години. Потоа се стекнал со звањето „Судија на натпревари за споро пушење пури“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|title=THE CSWC IN NORTH MACEDONIA|last=Лунд|first=Сајмон|date=27 мај 2022|work=cigarjournal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529014432/https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|archive-date=29 мај 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|title=GREAT RESULTS FROM THE FIRST CSWC QUALIFIER FOR BALKAN REGION|work=cswcnews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142507/https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|title=CSWC Judge Association|date=мај 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142912/https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> Стибел е првиот човек после првиот судија Марко Билиќ кој е основач насамото Светско првенство на пушење пури. Со тоа, Стибел е првиот независен судија кој воопшто судел на едно државно првенство. Организирал настани на темата поврзана со пура културата, односно правилно и џентлменско конзумирање пури. == Признанија == * Хедонист на годината 2019 - награда за прв пат доделена, на настанот организиран од страна на Friday Communications и gentlmenanmagazine.mk.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|title=Победници 2019 година|work=menoftheyear.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018045505/https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|archive-date=18 октомври 2021|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|title=Хедонист на годината во Македонија е Габриел Стибел|date=18 ноември 2019|work=faktor.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228135132/https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://heraldika.org.mk/news/gabriel-stibel/ Грб на Габриел Стибел] - [[Македонско грбословно друштво]] * [https://fontani.mk/ Fontani.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231222144917/http://fontani.mk/ |date=2023-12-22 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стибел, Габриел}} [[Категорија:Македонски кинолози]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Македонски Словенци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски телевизиски уредници]] 6ic5xrwqcv8azrxywtz5huiizj3cm8g 5586979 5586978 2026-07-04T09:56:45Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски телевизиски уредници]]; додадена [[Категорија:Македонски уредници]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586979 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Габриел Стибел|date_of_birth={{роден на и возраст|df=yes|1972|11|26}}|place_of_birth=[[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|националност=[[Македонија|Македонец]]|народност=[[Македонци|Македонец]], [[Словенци|Словенец]]|занимање=тв водител, кинолошки судија}} '''Габриел Стибел''' ― [[Македонија|македонски]] кинолошки судија и одгледувач на [[Куче|кучиња]], тв водител, и урбан пејсажист. == Ран живот и образование == Габриел Стибел е роден 26 ноември 1972 година во [[Скопје]] тој има [[Словенци|словенечко]] потекло по неговиот татко Алојзиј Стибел и [[Македонци|македонско]] потекло по неговата мајка Софијанка Стибел. Неговиот дедо Јосип Стибел од Словенија се доселил во [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]] во 1935 година. Основно училиште завршил во [[ОУ „Димо Хаџи Димов“ - Влае|ОУ „Јосип Броз Тито“]] во населбата [[Влае]]. Стибел средно образование го започнал во [[СУ „Јосип Броз Тито“ - Скопје|Средното училиште „Јосип Броз Тито“]], но продолжнил и завршил во Средното машинско училиште „Гоце Делчев“ во Скопје.                  == Кариера == === Изработка на фонтани                === Уште од најраната младост почнал да работи со својот татко во [[претпријатие]]то за изработка на фонтани „Алојз Фонтани“ која ја основале во 1991 година. На саемската изложба во [[Германија]] во градот [[Минхен]] во 1999 година, татко му и Габриел добиле престижна Награда за најеколошко дело. Со текот на годините уредиле многу саемски штандови кои ги добиле највисоките награди за најубаво уредени штандови. Во 2000 година во чест на Алојз и Габриел Стибел, бил снимен документарниот филм „''Камен''“ во продукција на [[Македонска радио-телевизија|МРТ]] каде е и емитуван повеќе пати. Во 2006 година, во Културно информативен центар за прв пат е организирана изложба на „Алојз Фонтани“ каде биле прикажани повеќе од 30 дела на Алојз и Габриел Стибел. Оваа изложба била проследена од повеќе медиуми и важи за една од најпосетените изложби во 2006 година. Габриел изработил минијатурна фонтана, која [[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Скопје|Католичката црква]] од [[Скопје]] во 2014 година ја подарила на [[папа]]та [[Папа Франциск|Франциск]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|title=Интервју со Габриел Стибел, меѓународен судија за кучиња и за бавно пушење пури: Хедонизмот е филозофија, не е порок|last=Пакашки|first=Јасмина|date=2022|work=slobodenpecat.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208062325/https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|archive-date=8 декември 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref>                                            === Телевизија                       === Вдахнат од работата во градините каде што изработил многу фонтани Габриел Стибел во 2009 година создал телевизиска емисија „Гарден Клуб Градини“ каде тој е автор и водител. Гарден Клуб Градини е емитувана 15 сезони (согласно 2023 година) на [[Телма|ТВ Телма]] и е единствена емисија намента за уредување на градини во овој дел од [[Европа]].<ref name=":0" />                                    === Кинологија                 === Љубовта кон [[животни]]те посебно кон [[Куче|кучињата]] го следела Габриел Стибел уште од најраното детство па така тој на 19 години започнал да одгледува кучиња од [[Кучешка раса|расата]] [[германски овчар]] и регистрирал своја одгледувачница под името „Piccolo Party“ и успешно одгледува кучиња од расата германски овчар кои победувале на многу национални меѓународни и специјализирани изложби. Во 2004 година положил испит за кинолошки судија во Кинолошкиот Сојуз на Република Македонија за расата германски овчар и со тоа се стекнал со титулата „Судија специјалист за раса германски овчар“. Во 2007 година го основал Македонскиот клуб за германски овчари (МКГО) кој во 2011 година успеал да го зачлени во Светскиот сојуз на клубови за германски овчари (ССКГО/WUSV). Габриел Стибел го судел првото државно првенство на Македонија  за расата германски овчар и еден од најзаслужните за унапредување на оваа раса во Македонија. Во 2012 година бил избран за генерален секретар на Кинолошкиот сојуз на Р Македонија (КСМ ). Во 2018 година го судел Светското Првенство за расата [[шарпланинец]] кое важи за најпосетено првенство за оваа раса. Габриел Стибел во временскиот период од 2004 до 2023 година ги положил испитите за сите признаени раси на кучиња од страна на Меѓународната кинолошка федерација кои се распоредени во 10 групи или 375 раси се стекнал со титулата „Сестран судија на МКФ“ односно станал меѓународен кинолошки судија. Габриел Стибел судел национални меѓународни и специјализирани изложби на кучиња во повеќе држави на неколку континенти меѓу кои [[Европа]], [[Азија]], [[Јужна Америка]] и [[Африка]]. Учествувал во промоцијата и унапредувањето на расата т.н. македонско овчарско куче [[Караман (куче)|караман]] и важи за еден од најголемите подржувачи за создавање на оваа раса. Судел три државни првенства за Карамани. Габриел Стибел бил во организација на повеќе од 150 кинолошки манифестации како национални меѓународни и специјализирани изложби. Габриел Стибел има одржано повеќе предавања на теми од кинологијата предавања за судење на изложби и организација на изложби. Од 2020 година Габриел е водител на родовната книга на педигрирани кучиња при Кинолошкиот Сојуз на Р Македонија. Повеќе пати е наградуван од страна на КСМ и кинолошките друштва и клубови при КСМ.<ref name=":0" /> Во 2023 година, Стибел помагал во развивањето на кинологија во [[Уганда]]. Истата година, тој судел престижни изложби во [[Индија]] и во Алора, [[Австралија]]. === Пура култура === Како страствен уживател на [[Пура|пури]], тој започнал со собирање пури. Учествувал односно се натпреварувал во квалификациите за Светското првенство на пушење пури (ЦСВЦ) неколку години. Потоа се стекнал со звањето „Судија на натпревари за споро пушење пури“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|title=THE CSWC IN NORTH MACEDONIA|last=Лунд|first=Сајмон|date=27 мај 2022|work=cigarjournal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529014432/https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|archive-date=29 мај 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|title=GREAT RESULTS FROM THE FIRST CSWC QUALIFIER FOR BALKAN REGION|work=cswcnews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142507/https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|title=CSWC Judge Association|date=мај 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142912/https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> Стибел е првиот човек после првиот судија Марко Билиќ кој е основач насамото Светско првенство на пушење пури. Со тоа, Стибел е првиот независен судија кој воопшто судел на едно државно првенство. Организирал настани на темата поврзана со пура културата, односно правилно и џентлменско конзумирање пури. == Признанија == * Хедонист на годината 2019 - награда за прв пат доделена, на настанот организиран од страна на Friday Communications и gentlmenanmagazine.mk.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|title=Победници 2019 година|work=menoftheyear.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018045505/https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|archive-date=18 октомври 2021|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|title=Хедонист на годината во Македонија е Габриел Стибел|date=18 ноември 2019|work=faktor.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228135132/https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://heraldika.org.mk/news/gabriel-stibel/ Грб на Габриел Стибел] - [[Македонско грбословно друштво]] * [https://fontani.mk/ Fontani.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231222144917/http://fontani.mk/ |date=2023-12-22 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стибел, Габриел}} [[Категорија:Македонски кинолози]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Македонски Словенци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски уредници]] qii7kr803m1svwb7d2g3j6z4esyxhgy 5586980 5586979 2026-07-04T09:57:10Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски кинолози]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586980 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Габриел Стибел|date_of_birth={{роден на и возраст|df=yes|1972|11|26}}|place_of_birth=[[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|националност=[[Македонија|Македонец]]|народност=[[Македонци|Македонец]], [[Словенци|Словенец]]|занимање=тв водител, кинолошки судија}} '''Габриел Стибел''' ― [[Македонија|македонски]] кинолошки судија и одгледувач на [[Куче|кучиња]], тв водител, и урбан пејсажист. == Ран живот и образование == Габриел Стибел е роден 26 ноември 1972 година во [[Скопје]] тој има [[Словенци|словенечко]] потекло по неговиот татко Алојзиј Стибел и [[Македонци|македонско]] потекло по неговата мајка Софијанка Стибел. Неговиот дедо Јосип Стибел од Словенија се доселил во [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]] во 1935 година. Основно училиште завршил во [[ОУ „Димо Хаџи Димов“ - Влае|ОУ „Јосип Броз Тито“]] во населбата [[Влае]]. Стибел средно образование го започнал во [[СУ „Јосип Броз Тито“ - Скопје|Средното училиште „Јосип Броз Тито“]], но продолжнил и завршил во Средното машинско училиште „Гоце Делчев“ во Скопје.                  == Кариера == === Изработка на фонтани                === Уште од најраната младост почнал да работи со својот татко во [[претпријатие]]то за изработка на фонтани „Алојз Фонтани“ која ја основале во 1991 година. На саемската изложба во [[Германија]] во градот [[Минхен]] во 1999 година, татко му и Габриел добиле престижна Награда за најеколошко дело. Со текот на годините уредиле многу саемски штандови кои ги добиле највисоките награди за најубаво уредени штандови. Во 2000 година во чест на Алојз и Габриел Стибел, бил снимен документарниот филм „''Камен''“ во продукција на [[Македонска радио-телевизија|МРТ]] каде е и емитуван повеќе пати. Во 2006 година, во Културно информативен центар за прв пат е организирана изложба на „Алојз Фонтани“ каде биле прикажани повеќе од 30 дела на Алојз и Габриел Стибел. Оваа изложба била проследена од повеќе медиуми и важи за една од најпосетените изложби во 2006 година. Габриел изработил минијатурна фонтана, која [[Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Скопје|Католичката црква]] од [[Скопје]] во 2014 година ја подарила на [[папа]]та [[Папа Франциск|Франциск]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|title=Интервју со Габриел Стибел, меѓународен судија за кучиња и за бавно пушење пури: Хедонизмот е филозофија, не е порок|last=Пакашки|first=Јасмина|date=2022|work=slobodenpecat.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208062325/https://www.slobodenpecat.mk/intervju-so-gabriel-stibel-megjunaroden-sudija-za-kuchinja-i-za-bavno-pushenje-puri-hedonizmot-e-filozofija-ne-e-porok/|archive-date=8 декември 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref>                                            === Телевизија                       === Вдахнат од работата во градините каде што изработил многу фонтани Габриел Стибел во 2009 година создал телевизиска емисија „Гарден Клуб Градини“ каде тој е автор и водител. Гарден Клуб Градини е емитувана 15 сезони (согласно 2023 година) на [[Телма|ТВ Телма]] и е единствена емисија намента за уредување на градини во овој дел од [[Европа]].<ref name=":0" />                                    === Кинологија                 === Љубовта кон [[животни]]те посебно кон [[Куче|кучињата]] го следела Габриел Стибел уште од најраното детство па така тој на 19 години започнал да одгледува кучиња од [[Кучешка раса|расата]] [[германски овчар]] и регистрирал своја одгледувачница под името „Piccolo Party“ и успешно одгледува кучиња од расата германски овчар кои победувале на многу национални меѓународни и специјализирани изложби. Во 2004 година положил испит за кинолошки судија во Кинолошкиот Сојуз на Република Македонија за расата германски овчар и со тоа се стекнал со титулата „Судија специјалист за раса германски овчар“. Во 2007 година го основал Македонскиот клуб за германски овчари (МКГО) кој во 2011 година успеал да го зачлени во Светскиот сојуз на клубови за германски овчари (ССКГО/WUSV). Габриел Стибел го судел првото државно првенство на Македонија  за расата германски овчар и еден од најзаслужните за унапредување на оваа раса во Македонија. Во 2012 година бил избран за генерален секретар на Кинолошкиот сојуз на Р Македонија (КСМ ). Во 2018 година го судел Светското Првенство за расата [[шарпланинец]] кое важи за најпосетено првенство за оваа раса. Габриел Стибел во временскиот период од 2004 до 2023 година ги положил испитите за сите признаени раси на кучиња од страна на Меѓународната кинолошка федерација кои се распоредени во 10 групи или 375 раси се стекнал со титулата „Сестран судија на МКФ“ односно станал меѓународен кинолошки судија. Габриел Стибел судел национални меѓународни и специјализирани изложби на кучиња во повеќе држави на неколку континенти меѓу кои [[Европа]], [[Азија]], [[Јужна Америка]] и [[Африка]]. Учествувал во промоцијата и унапредувањето на расата т.н. македонско овчарско куче [[Караман (куче)|караман]] и важи за еден од најголемите подржувачи за создавање на оваа раса. Судел три државни првенства за Карамани. Габриел Стибел бил во организација на повеќе од 150 кинолошки манифестации како национални меѓународни и специјализирани изложби. Габриел Стибел има одржано повеќе предавања на теми од кинологијата предавања за судење на изложби и организација на изложби. Од 2020 година Габриел е водител на родовната книга на педигрирани кучиња при Кинолошкиот Сојуз на Р Македонија. Повеќе пати е наградуван од страна на КСМ и кинолошките друштва и клубови при КСМ.<ref name=":0" /> Во 2023 година, Стибел помагал во развивањето на кинологија во [[Уганда]]. Истата година, тој судел престижни изложби во [[Индија]] и во Алора, [[Австралија]]. === Пура култура === Како страствен уживател на [[Пура|пури]], тој започнал со собирање пури. Учествувал односно се натпреварувал во квалификациите за Светското првенство на пушење пури (ЦСВЦ) неколку години. Потоа се стекнал со звањето „Судија на натпревари за споро пушење пури“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|title=THE CSWC IN NORTH MACEDONIA|last=Лунд|first=Сајмон|date=27 мај 2022|work=cigarjournal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529014432/https://www.cigarjournal.com/the-cswc-in-north-macedonia/|archive-date=29 мај 2022|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|title=GREAT RESULTS FROM THE FIRST CSWC QUALIFIER FOR BALKAN REGION|work=cswcnews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142507/https://www.cswcnews.com/news124/great-results-from-the-first-cswc-qualifier-for-the-balkan-region|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|title=CSWC Judge Association|date=мај 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228142912/https://www.cigarinspector.com/news/cswc-judge-association/|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> Стибел е првиот човек после првиот судија Марко Билиќ кој е основач насамото Светско првенство на пушење пури. Со тоа, Стибел е првиот независен судија кој воопшто судел на едно државно првенство. Организирал настани на темата поврзана со пура културата, односно правилно и џентлменско конзумирање пури. == Признанија == * Хедонист на годината 2019 - награда за прв пат доделена, на настанот организиран од страна на Friday Communications и gentlmenanmagazine.mk.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|title=Победници 2019 година|work=menoftheyear.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018045505/https://menoftheyear.mk/pobednici-2019-godina-2/|archive-date=18 октомври 2021|accessdate=28 декември 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|title=Хедонист на годината во Македонија е Габриел Стибел|date=18 ноември 2019|work=faktor.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228135132/https://faktor.mk/hedonist-na-godinata-vo-makedonija-e-gabriel-stibel|archive-date=28 декември 2023|accessdate=28 декември 2023}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://heraldika.org.mk/news/gabriel-stibel/ Грб на Габриел Стибел] - [[Македонско грбословно друштво]] * [https://fontani.mk/ Fontani.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231222144917/http://fontani.mk/ |date=2023-12-22 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стибел, Габриел}} [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Македонски Словенци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски уредници]] cajg1r9j42mbrzo0k5d6ebt8ola6xpb 0 1339779 5586902 5575559 2026-07-04T04:27:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586902 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher |region = [[Западна филозофија]] |era = [[Филозофија на XIX век]] |image = Rudolf Hermann Lotze1.jpg |caption = |name = Херман Лоце<br/>Hermann Lotze |birth_date = {{Birth date|1817|5|21|df=y}} |birth_place = [[Бауцен]], [[Кралство Саксонија|Сакосинија]] |death_date = {{death date and age|1881|7|1|1817|5|21|df=y}} |death_place = [[Берлин]], [[Кралство Прусија|Прусија]] |alma_mater = [[Универзитет во Лајпциг]] |institutions = [[Лајпцишки универзитет]]<br>[[Гетингеншки универзитет]] |school_tradition = [[Германски идеализам]]<ref>Frederick Beiser, ''Late German Idealism: Trendelenburg and Lotze'', Oxford University Press, 2013, p. 127.</ref><br>[[неокантијанизам]]<ref>{{cite SEP |url-id=hermann-lotze |title=Hermann Lotze |last=Sullivan |first=David}}</ref> |main_interests = [[Филозофска логика]], [[метафизика]] |notable_ideas = [[Телеолошки идеализам]] (начело на телеомеханизам)<ref name=IEP>{{нмс|last1=Milkov|first1=Nikolay|title=Rudolf Hermann Lotze (1817 -1881)|url=http://www.iep.utm.edu/lotze/#SH2c|website=Internet Encyclopaedia of Philosophy|access-date=28 February 2017}}</ref><br>Регресивна анализа<br>Метафизиката ги има своите делови [[онтологија]], [[Космологија (метафизика)|космологија]] и [[Феноменологија на духот|феноменологија]] |influences = [[Јохан Готлиб Фихте]], [[Фридрих Вилхелм Јозеф Шелинг|Шелинг]], [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]], [[Јохан Фридрих Херберт]], [[Јакоб Фридрих Фриз]],<ref>Woodward 2015, p. 83.</ref> [[Густав Теодор Фехнер]], [[Кристијан Херман Вајсе]],<ref name="Woodward74">Woodward 2015, p. 74–5.</ref> [[Ернст Хајнрих Вебер|Вебер]], [[Алфред Вилхелм Фолкман]] |influenced = [[Бертранд Расел]], [[Франсис Бредли]], [[Бернард Бозанкет]], [[Томас Хил Грин]], [[Џосаја Ројс]], [[Вилијам Џејмс]], [[Џорџ Трамбал Лед]], [[Бордан Паркер Бовне]], [[Георг Елијас Милер]], [[Карл Штумпф]], [[Вилхелм Винделбанд]], [[Херман Хелмхолц]],<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/hermann-helmholtz/ Hermann von Helmholtz] entry at the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] by Lydia Patton</ref> [[Џејмс Вард]],<ref>{{Наведена книга|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2017/entries/james-ward/|title=James Ward|first=Pierfrancesco|last=Basile|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=25 July 2017|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> [[Готлоб Фреге]],<ref name="Brandom">Robert Boyce Brandom, "Frege's Technical Concepts", in [https://books.google.com/books?id=DwxUZZF21mQC ''Frege Synthesized: Essays on the Philosophical and Foundational Work of G. Frege''], Leila Haaparanta and J. Hintikka, Synthese Library, D. Reidel, 1986, pp. 253–295</ref> [[Едмунд Хусерл]] |thesis1_title = De futurae biologiae princibus philosophicis (За филозофските начела на идната биологија) |thesis1_url = https://books.google.com/books?id=R04qAQAAMAAJ&dq=<!--Kleine Schriften, Volume 1--> |thesis1_year = 1838 |thesis2_title = De summis continuorum (За збировите на континуираното) |thesis2_url = https://books.google.com/books?id=R04qAQAAMAAJ&dq=<!--Kleine Schriften, Volume 1--> |thesis2_year = 1840<!--date sourced from Allgemeine Deutsche Biographie--> |doctoral_advisor = <!--unknown--> |academic_advisors = [[Ернст Хајнрих Вебер]]<br>[[Алфред Вилхелм Фолкман]]<br>[[Густав Фехнер]]<br>[[Кристија Херман Вајсе]] |doctoral_students = [[Карл Штумпф]]<br>[[Anton Marty]] |notable_students = [[Џејмс Вард]]<br>[[Џосаја Ројс]] }} '''Рудолф Херман Лоце''' ({{langx|de|Rudolf Hermann Lotze}}; {{роден во|Бауцен}}, {{роден на|21|мај|1817}} — {{починат во|Берлин}}, {{починат на|1|јули|1881}}) — германски [[филозоф]] и [[Логика|логичар]]. Тврдел дека ако физичкиот свет се заснова на механички закони, односите и развојот во вселената можат да се објаснат како работење на светскиот ум. Неговите медицински проучувања ги поставиле темелите на научната [[психологија]]. == Животопис == Во 1834 година се запишал на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]] и четири години подоцна докторирал на [[медицина]] и [[филозофија]]. Исто така бил стручњак за [[физика]], [[математика]], [[психологија]], [[уметност]] и [[книжевност]]. Од 1841 до 1844 година предавал медицина и филозофија во Лајпциг. Прво се прославил со своите медицински дела Општа патологија (''Allgemeine Pathologi''e) и Терапија како механичка наука (''Therapie als mechanische Naturwissenschaften'') (1842 - 1848), во кое ги објаснува психолошките процеси вс механички изрази. Ова механистичко објаснување на живите и неживите нешта било дополнително развиено во Општа физиологија на телесниот живот (''Allgemeine Physiologie des körperlichen Lebens'', 1851) и во Медицинска психологија или физиологија на душата (''Medizinische Psychologie oder Physiologie der Seele'', 1852). Во меѓувреме, за време на неговиот престој во Лајпциг, објавилдве кратки дела, Метафизика (''Metaphysik'' 1841) и Логика (''Logik'', 1843), во кои е опишан неговиот филозофски проект за усогласување на науката со верата, разумот со чувството и однесувањето со вреднувањето. Во 1844 година бил назначен за професор на Универзитетот во [[Гетинген]]. Таму живеел мирен и плоден академски живот, следејќи ги своите различни интереси, кои вклучуваат превод на [[Антигона (драма од Софокле)|Антигона]] на латински и книга за историјата на германската естетика, Geschichte der Aesthetik im Deutschland (1868). Исто така го завршил своето најпознато дело во три дела Микрокосмос (1856-1864, Mikrokosmos ). Ова добро познато изложување на целата негова филозофија имало поднаслов „Есеј за човекот и неговиот однос со светот“. Поточно, Лоце опишува како односот меѓу човекот и умот микрокосмички ги отсликува механичките закони што постојат во универзумот. Лоце бил почитуван како мудрец во [[Германија]], [[Франција]], [[Англија]] и особено [[САД|Америка]]. Во земјата живеел осамен и несоцијален живот. Имал извонредна способност да учи јазици. Многу од неговите трудови биле напишани на [[Француски јазик|француски]], [[Латински јазик|латински]] и [[англиски јазик]]. Во 1839 година се свршил со Фердинанде Хофман од Цитау (родена во 1819 година), а се венчале во 1844 година. Имале четири сина. Лоце бил длабоко врзан за својата сопруга, па нејзината смрт во 1875 година за него била загуба која никогаш не можел да ја преболи. Починал на 1 јули 1881 година во [[Берлин]] од [[пневмонија]] и срцева мана, од која страдал цел живот. Бил погребан до неговата сопруга во Гетинген. == Филозофија == Лоце работел во постреволуционерно време на премин помеѓу идеалистичкото и рационалистичкото наследство на [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Лајбниц]], [[Имануел Кант|Кант]] и [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]] и новиот [[материјализам]] и толкување на [[стварност]]а. Верувал дека насекаде во широкиот опсег на набљудување наоѓаме три различни полиња: поле на факти, поле на закони и поле на стандардни вредности. Овие три области се одвоени само во нашите умови, а не во стварноста. Вистинското разбирање доаѓа со верувањето дека светот на фактите е царството во кое овие повисоки стандарди на морал и естетски вредности се остваруваат преку законот. За него, таквата заедница е разбирлива само преку идејата за лично Божество, кое при создавањето и зачувувањето на светот, според својата волја, ги определил видовите облици и закони кои стигнуваат до крајната цел преку природно дејство. . Лоце предложил ново гледиште наречено теолошки идеализам, чие средишно начело е начелото на телемеханизмот, идејата дека во логиката, метафизиката и науката механизмот е компатибилен со телеологијата. Објаснувањето на Лоце за метафизиката било многу револуционерно. Го отфрлил догматскиот, дедуктивен систем на [[метафизика]]та во корист на веројатност и отворено прашање. Ова би се засновало на рационален здрав разум заснован на законите на природата. Во согласност со неговиот проект за кохерентност на науката и верата, Лоце заклучил дека природните закони се алатки за божествена цел. Овој заклучок не можел научно да се докаже, но Лоце тврдел дека чувството на единство на механизмот и вредноста е убедливо. Така, Лоце сакал да го здружи разумот со чувството и однесување со вредност. == Дела == * лат. De futurae biologiae principiis philosophicis (Иднината на биолошките начела на филозофијата), 1838 г. * лат. De summis continuorum (Од врвот на непрекинатотот), 1845, германски. Den Begriff der Schönheit (Концептот на убавината), 1840 година * германски, Allgemeine Physiologie des körperlichen Lebens (Општа физиологија на физичкиот живот), 1851 г. * германски, Medicinische Psychologie oder Physiologie der Seele (Медицинска психологија или физиологија на душата), 1852 година * германски, Mikrokosmus: Ideen zur Naturgeschichte und Geschichte der Menschheit (Микрокосмос: Идеи за историјата и историјата на човештвото) во три дела, 1856–64 * германски, Streitschriften (Брошури), 1857 година * германски, Geschichte der Aesthetik in Deutschland (Историја на естетиката во Германија), 1868 г. * германски, System der Philosophie (Систем на филозофија): ** 1. дел: германски. Logik: Drei Bücher (Логика: Три книги), 1874 година ** 2. дел: германски. Metaphysik: Drei Bücher (Метафизика: Три книги), 1879 година * германски, Geschichte der deutschen Philosophie seit Kant (Историја на германската филозофија на Кант), 1882 г. * германски, Grundzüge der Psychologie (Одлики на психологијата), 1881 година * германски, Grundzüge der Naturphilosophie (Одлики на природната филозофија), 1882 г. * германски, Grundzüge der praktische Philosophie (Одлики на практичната филозофија), 1882 г. * германски, Grundzüge der Religionsphilosophie (Одлики на религиозната филозофија), 1883 г. * германски, Grundzüge der Logik und Encyclopädie der Philosophie (Одлики на логиката и енциклопедија на филозофијата), 1883 г. * германски, Grundzüge der Metaphysik (Одлики на метафизиката), 1883 г. * германски, Grundzüge der Aesthetik (Одлики на естетиката), 1884 г. * германски, Kleine Schriften (Мали написи) во три тома, 1885–91 == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Autorenportrait: Rudolf Hermann Lotze. '''Meiner'''. [30. 11. 2018]. Достапно на: https://meiner.de/autoren/rudolph-hermann-lotze-a01. * Rudolf Lotze – German philosopher, psychologist and physiolog.'''Genvive'''. 10. 6. 2017. [30. 11. 2018]. Достапно на: https://geniusrevive.com/en/rudolf-lotze-german-philosopher-psychologist-and-physiolog/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231230185906/https://geniusrevive.com/en/rudolf-lotze-german-philosopher-psychologist-and-physiolog/ |date=2023-12-30 }}. * Rudolf Hermann Lotze Facts. '''Yourdictionary'''. [30. 11. 2018]. Достапно на: http://biography.yourdictionary.com/rudolf-hermann-lotze {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230202090640/https://biography.yourdictionary.com/rudolf-hermann-lotze |date=2023-02-02 }}. * Rudolf Hermann Lotze (1817–1881). '''Internet of Encyclopedia of Philosophy'''. [30. 11. 2018]. Достапно на: https://www.iep.utm.edu/lotze/. * Rudolf Hermann Lotze. '''Encyclopedia Britannica'''. [30. 11. 2018]. Достапно на: https://www.britannica.com/biography/Rudolf-Hermann-Lotze. * Rudolf Hermann Lotze. '''Encyclopedia.com'''. [30. 11. 2018]. Достапно на: https://www.encyclopedia.com/people/philosophy-and-religion/philosophy-biographies/rudolf-hermann-lotze. == Надворешни врски == * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118574574 Дела во Deutschen Digitalen Bibliothek] * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/rudolf-hermann-lotze-389 Дела во Project Gutebnerg] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лоце, Рудолф Херман}} [[Категорија:Германски логичари]] [[Категорија:Германски идеалисти]] gtg4tvnvu8cuqo799epasqs7ezgogls 0 1340088 5586845 5299175 2026-07-03T21:46:33Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5586845 wikitext text/x-wiki [[Слика:Poste restante New Zealand.jpg|мини|десно|Поштата на улицата Велсли, Окленд, Нов Зеланд, сè уште ја нуди услугата пост-рестант.]] '''Пост-рестант''' — [[писмо (поштенско)|писмо]] или друга [[поштенска пратка]] што не се доставува до примачот и стои во [[пошта]] сѐ дури примачот лично не ја подигне.<ref>{{ДРМЈ|пост-рестант}}</ref> Услугата се користи во ситуации кога корисникот сака пратката да ја подигне во поштата, заобиколувајќи ја испораката до домашната адреса на примачот. == Македонија == Во [[Македонија]], при адресирање на пратката наместо адресата се пишува „Пост-рестант“, под целосното име на примачот прикажано на документот за идентификација. Неопходно е да се користи точниот број на поштата каде што се сака лично да се подигне пратката. <blockquote>''Име и презиме''<br /> ''ПОСТ-РЕСТАНТ''<br /> ''12345 Град''</blockquote> Услугата не е достапна во сите пошти во Македонија, туку само во поголемите. Доколку поштата ја има оваа опција, пратката ќе биде задржана за примачот до 30 дена. Како пост-рестант не може да се предаде итна пратка<ref>{{наведена книга |title= Технологија на поштенскиот сообраќај (учебник за II година)|last= Живаљевиќ|first=Весна |authorlink= |year= |publisher= |location= |isbn=978-608-226-163-8 |page=28 |pages=138 |url=https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/32_Tehnologija%20na%20postenskiot%20transport_II_MAK_PRINT.pdf |accessdate=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Пошта]] [[Категорија:Галицизми]] dw93hqad31gxopgdje728hhd5h5n3wr 0 1342181 5586844 5573363 2026-07-03T21:44:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586844 wikitext text/x-wiki Научниците ја истражувале врската помеѓу '''расата и генетиката''' како дел од напорите да се разбере како биологијата може или не може да придонесе за [[Раса|категоризацијата на човековите раси]]. Денес, консензусот меѓу научниците е дека расата е општествен конструкт и дека нејзиното користење за генетските разлики меѓу популациите е погрешно.<ref name=":8">{{Наведена книга|url=https://nap.nationalacademies.org/read/26902/chapter/1|title=Using Population Descriptors in Genetics and Genomics Research: A New Framework for an Evolving Field (Consensus Study Report)|date=2023|publisher=[[National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine]]|quote=In humans, race is a socially constructed designation, a misleading and harmful surrogate for population genetic differences, and has a long history of being incorrectly identified as the major genetic reason for phenotypic differences between groups.}}</ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalacademies.org/news/2023/03/researchers-need-to-rethink-and-justify-how-and-why-race-ethnicity-and-ancestry-labels-are-used-in-genetics-and-genomics-research-says-new-report|title=Researchers Need to Rethink and Justify How and Why Race, Ethnicity, and Ancestry Labels Are Used in Genetics and Genomics Research, Says New Report|date=14 March 2023|work=National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine|quote=Researchers and scientists who utilize genetic and genomic data should rethink and justify how and why they use race, ethnicity, and ancestry labels in their work, says a new National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine report. The report says researchers should not use race as a proxy for describing human genetic variation. Race is a social concept, but it is often used in genomics and genetics research as a surrogate for describing human genetic differences, which is misleading, inaccurate, and harmful.}}</ref> Голем број конструкции на раса се поврзани со [[фенотип]]ски особини и географско потекло, а научниците како [[Карл Линеј]] предложиле научни модели за организација на расата барем од 18 век. По откривањето на [[Менделови закони|менделовата генетика]] и [[Проект за човечкиот геном|мапирањето на човечкиот геном]], прашањата за биологијата на расата честопати се поставуваат во однос на [[генетика]]та.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/1121420797|title=Race : are we so different?|last=Goodman|first=Alan H.|date=2020|others=Yolanda T. Moses, Joseph L. Jones|isbn=978-1-119-47247-6|edition=Second|location=Hoboken, NJ|oclc=1121420797|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525024950/https://www.worldcat.org/title/race-are-we-so-different/oclc/1121420797|archive-date=2021-05-25}}</ref> Широк спектар на истражувачки методи биле користени за да се испитаат моделите на човечка варијација и нивните односи со потеклото и расните групи, вклучувајќи проучувања за поединечни особини,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/64592114|title=Skin : a natural history|last=Jablonski|first=Nina G.|date=2006|publisher=University of California Press|isbn=0-520-24281-5|location=Berkeley|oclc=64592114|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525033647/https://www.worldcat.org/title/skin-a-natural-history/oclc/64592114|archive-date=2021-05-25}}</ref> проучувања на големи популации и генетски кластери,<ref>{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=Noah A.|last2=Pritchard|first2=Jonathan K.|last3=Weber|first3=James L.|last4=Cann|first4=Howard M.|last5=Kidd|first5=Kenneth K.|last6=Zhivotovsky|first6=Lev A.|last7=Feldman|first7=Marcus W.|date=2002-12-20|title=Genetic structure of human populations|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12493913|journal=Science|volume=298|issue=5602|pages=2381–2385|bibcode=2002Sci...298.2381R|doi=10.1126/science.1078311|issn=1095-9203|pmid=12493913|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430225146/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12493913/|archive-date=2021-04-30|access-date=2021-04-08}}</ref> и проучувања за генетски фактори на ризик за болест.<ref>{{Наведено списание|last=Lorusso|first=Ludovica|last2=Bacchini|first2=Fabio|date=August 2015|title=A reconsideration of the role of self-identified races in epidemiology and biomedical research|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1369848615000345|journal=Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|language=en|volume=52|pages=56–64|doi=10.1016/j.shpsc.2015.02.004|pmid=25791919|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308195827/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1369848615000345|archive-date=2021-03-08|access-date=2021-04-08}}</ref> Истражувањата за расата и генетиката исто така биле критикувани бидејжи наводно произлегуваат или придонесуваат за научниот расизам. Генетските проучувања за особините и популациите се користени за да се оправдаат социјалните нееднаквости поврзани со расата,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/1091260230|title=Superior : the return of race science|last=Saini|first=Angela|date=2019|isbn=978-0-8070-7691-0|location=Boston|oclc=1091260230|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808083306/https://www.worldcat.org/title/superior-the-return-of-race-science/oclc/1091260230|archive-date=2021-08-08}}</ref> и покрај фактот што моделите на човечка варијација се покажале како главно клинички, при што човечкиот генетски код е приближно 99,6%-99,9% идентичен помеѓу поединците, и без јасни граници меѓу групите.<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Kidd|first=Kenneth|date=November 2004|title=Implications of Biogeography of Human Populations for ‘Race’ and Medicine|url=https://www.nature.com/articles/ng1438|journal=Nature Genetics Supplement|volume=36|page=22|doi=10.1038/ng1438|access-date=2023-12-28|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/961801723|title=Is science racist?|last=Marks|first=Jonathan|date=2017|isbn=978-0-7456-8921-0|location=Malden, MA|oclc=961801723|access-date=2021-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502185326/https://www.worldcat.org/title/is-science-racist/oclc/961801723|archive-date=2021-05-02}}</ref> Некои истражувачи сметаат дека расата може да дејствува како посредник за генетско потекло бидејќи поединци од иста расна категорија може да имаат заедничко потекло, но ова гледиште сè повеќе паѓа во немилост кај експертите.<ref>{{Наведено списание|last=Kaiser|first=Jocelyn|date=11 March 2023|title=Geneticists should rethink how they use race and ethnicity, panel urges|url=https://www.science.org/content/article/geneticists-should-rethink-how-they-use-race-and-ethnicity-panel-urges|journal=Science}}</ref> Главниот став е дека е неопходно да се направи разлика помеѓу биологијата и социјалните, политичките, културните и економските фактори кои придонесуваат за сфаќањата за расата.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://physanth.org/about/position-statements/aapa-statement-race-and-racism-2019/|title=AABA Statement on Race & Racism|work=physanth.org|accessdate=2024-02-08|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125163036/https://physanth.org/about/position-statements/aapa-statement-race-and-racism-2019/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bamshad|first=Michael|last2=Wooding|first2=Stephen|last3=Salisbury|first3=Benjamin A.|last4=Stephens|first4=J. Claiborne|date=August 2004|title=Deconstructing the relationship between genetics and race|url=http://www.nature.com/articles/nrg1401|journal=Nature Reviews Genetics|language=en|volume=5|issue=8|pages=598–609|doi=10.1038/nrg1401|issn=1471-0056|pmid=15266342|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610120335/https://www.nature.com/articles/nrg1401|archive-date=2021-06-10|access-date=2021-04-08}}</ref> == Преглед == === Концепт на раса === Концептот на „раса“ како систем на класификација на луѓето заснован на видливи физички карактеристики се појавил во последните пет века, под влијание на европскиот колонијализам.<ref name="AAPA statement on race and racism"/><ref>{{Наведена книга|title=Race and Ethnicity in the Classical World|last=Kennedy|first=Rebecca F.|last2=Roy|first2=C. Sydnor|last3=Goldman|first3=Max L.|date=2013|publisher=Hackett Publishing Company, Inc.|isbn=978-1603849944|location=Indianapolis, Indiana|page=xiii|author-link=Rebecca Futo Kennedy}}</ref> Сепак, постојат широко распространети докази за она што би се опишувало во современи термини како ''расна свест'' низ целата запишана историја. На пример, во [[Стар Египет]] постоеле четири широки расни поделби на човечки суштества: Египќани, Азијати, Либијци и Нубијци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt/social/race.html|title=Race in Ancient Egypt|work=www.ucl.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731060151/https://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt/social/race.html|archive-date=2021-07-31|accessdate=2021-07-31}}</ref> Поделби имало и кај [[Аристотел]] од [[Стара Грција]], кој еднаш напишал: „''На народите во Азија... им недостига дух, така што тие се во постојана потчинетост и ропство''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0086,035:7:1327b|title=Aristotle, Politics, Book 7, section 1327b|work=www.perseus.tufts.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731060150/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:tlg,0086,035:7:1327b|archive-date=2021-07-31|accessdate=2021-07-31}}</ref> Концептот се манифестирал во различни форми врз основа на социјалните услови на одредена група, често се користи за да се оправда нееднаков третман. Раните влијателни обиди да се класифицираат луѓето во дискретни раси вклучуваат 4 раси во ''Systema Naturae'' на Карл Линеј ( ''Homo europaeus'', ''asiaticus'', ''americanus'' и ''afer'') <ref>{{Наведена книга|title=Readings in Early Anthropology|last=Slotkin|first=James S.|date=1965|publisher=Routledge|isbn=9780203715215|location=London}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Systema naturae|last=Linnaeus|first=C.|date=1758|publisher=Laurentii Salvii|location=Stockholm|page=532}}</ref> и 5 раси според Јохан Фридрих Блуменбах во неговата ''On the Natural Variety of Mankin''.<ref>{{Наведена книга|title=On the natural variety of mankind|last=Blumenbach|first=J.F.|last2=Bendyshe|first2=T.T.|date=1795}}</ref> Имено, во текот на следните векови, научниците се расправале за некаде од 3 до повеќе од 60 расни категории.<ref>{{Наведена книга|title=The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex|last=Darwin|first=Charles|date=1871}}</ref> Концептите за раса се промениле во општеството со текот на времето; на пример, во Соединетите Американски Држави, социјалните и правните ознаки на „Бели“ се неконзистентно применети на Индијанците, Арапските Американци и Азиските Американци, меѓу другите групи. Категориите исто така се разликуваат низ целиот свет; на пример, истото лице може да се смета дека припаѓа на друга категорија во САД наспроти Бразил.<ref>{{Наведена книга|title=Race and multiraciality in Brazil and the United States: converging paths?|last=Daniel|first=G.R.|date=2006|publisher=Penn State Press}}</ref> Поради самоволието својствено за концептот на раса, тешко е да се поврзе со биологијата на директен начин. === Раса и човечка генетска варијација === Постои широк консензус низ биолошките и општествените науки дека расата е општествен конструкт, а не точна претстава за човечката генетска варијација.<ref name="AAPA statement on race and racism">{{Наведено списание|last=Fuentes|first=A|last2=Ackermann|first2=RR|last3=Athreya|first3=S|last4=Bolnik|first4=D|last5=Lasisi|first5=T|last6=Lee|first6=S|last7=McLean|first7=S|last8=Nelson|first8=Robin|date=2019|title=AAPA statement on race and racism|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=169|issue=3|pages=400–402|doi=10.1002/ajpa.23882|pmid=31199004|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Yudell|first=M|last2=Roberts|first2=D|last3=DeSalle|first3=R|last4=Tishkoff|first4=S|date=2016|title=Science and society: Taking race out of human genetics|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26912690/|journal=Science|volume=351|issue=6273|pages=564–565|bibcode=2016Sci...351..564Y|doi=10.1126/science.aac4951|pmid=26912690|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627213713/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26912690/|archive-date=2021-06-27|access-date=2021-06-21}}</ref><ref name="Implications of biogeography of hum">{{Наведено списание|last=Tishkoff|first=SA|last2=Kidd|first2=KK|date=2004|title=Implications of biogeography of human populations for 'race' and medicine|journal=Nature Genetics|volume=36|issue=11 Suppl|pages=s21–s27|doi=10.1038/ng1438|pmid=15507999|doi-access=free}}</ref> Луѓето се неверојатно генетски слични, споделувајќи приближно 99,6%-99,9% од својот генетски код еден со друг.<ref name="ReferenceA"/> Сепак, постојат широки поединечни варијации во фенотипот, што произлегува и од генетските разлики и од сложените интеракции помеѓу генот и средината. Огромното мнозинство од оваа генетска варијација се јавува ''во'' групи; многу мала генетска варијација прави разлика помеѓу групите.<ref>{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=N.A.|date=2002|title=Genetic structure of human populations|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12493913/|journal=Science|volume=298|issue=5602|pages=2381–2385|bibcode=2002Sci...298.2381R|doi=10.1126/science.1078311|pmid=12493913|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430225146/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12493913/|archive-date=2021-04-30|access-date=2021-06-21}}</ref> Од клучно значење, генетските разлики помеѓу групите што постојат не се пресликуваат на општествено признатите категории на раса. Понатаму, иако човечката популација покажува одредено генетско групирање низ географскиот простор, човечката генетска варијација е „клиничка“ или континуирана.<ref name="Implications of biogeography of hum" /> Ова, покрај фактот што различните особини варираат на различни клинови, го оневозможува исцртувањето на дискретни генетски граници околу човечките групи. Сознанијата од античката ДНК откриваат дека ниту една човечка популација не е „чиста“ - сите популации претставуваат долга историја на миграција и мешање.<ref name="reich">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rKZTDwAAQBAJ&pg=PR24|title=Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the new science of the human past|last=Reich|first=David|date=29 March 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-255438-3|page=xxiv|language=en}}</ref> == Извори на човечка генетска варијација == Генетските варијации произлегуваат од [[Мутација|мутации]], од природната селекција, миграцијата помеѓу популациите ([[проток на гени]]) и од реконструкцијата на гените преку сексуалната репродукција.<ref>{{Наведено списание|last=Livingstone|first=Frank|date=Summer 1962|title=On the Non-Existence of Human Races|url=https://moodle.lse.ac.uk/pluginfile.php/618047/mod_resource/content/0/Livingstone%201962.pdf|journal=Chicago Journals|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525023934/https://moodle.lse.ac.uk/pluginfile.php/618047/mod_resource/content/0/Livingstone%201962.pdf|archive-date=2021-05-25|access-date=2019-04-29}}</ref> Мутациите доведуваат до промена во структурата на ДНК, бидејќи редоследот на базите е преуреден. Како резултат на тоа, различни полипептидни протеини се кодирани. Некои мутации може да бидат позитивни и може да му помогнат на поединецот да преживее поефикасно во својата средина. Мутацијата се спротивставува со [[природна селекција]] и со [[генетско поместување]]; забележлив е и ефектот на основачот, кога мал број почетни основачи воспоставуваат популација која оттука започнува со соодветно мал степен на генетска варијација.<ref>{{Наведување|last=Honnay|first=O.|title=Genetic Drift|date=2013|pages=251–253|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-0-12-374984-0.00616-1|isbn=978-0-08-096156-9}}</ref> Епигенетското наследување вклучува [[Наследување|наследни]] промени во [[фенотип]]от (изгледот) или [[Генска експресија|генската експресија]] предизвикани од механизми различни од промените во секвенцата на ДНК.<ref>{{Наведено списание|last=Martin|first=Cyrus|last2=Zhang|first2=Yi|date=June 2007|title=Mechanisms of epigenetic inheritance|journal=Current Opinion in Cell Biology|language=en|volume=19|issue=3|pages=266–272|doi=10.1016/j.ceb.2007.04.002|pmid=17466502}}</ref> Човечките фенотипови се многу полигенски (зависни од интеракцијата на многу гени) и истите се под влијание на околината, како и на генетиката. Разновидноста на нуклеотидите се заснова на единечни мутации, единечни нуклеотидни полиморфизми (SNP). Разновидноста на нуклеотидите помеѓу луѓето изнесува околу 0,1% (една разлика на илјада [[нуклеотид]]и помеѓу двајца луѓе избрани по случаен избор). Ова изнесува приближно три милиони SNP (бидејќи човечкиот геном има околу три милијарди нуклеотиди). Се проценува дека постојат околу десет милиони SNP во човечката популација.<ref>{{Наведено списание|last=Jorde|first=Lynn B|last2=Wooding|first2=Stephen P|date=November 2004|title=Genetic variation, classification and 'race'|journal=Nature Genetics|language=en|volume=36|issue=S11|pages=S28–S33|doi=10.1038/ng1435|issn=1061-4036|pmid=15508000|doi-access=free}}</ref> Истражувањата покажале дека не-единечните нуклеотидни полиморфизми ( структурните) се одговорни за повеќе човечки генетски варијации отколку разновидноста на еден нуклеотид. Структурната варијација вклучува варијација на копии-број и резултати од бришења, инверзии, вметнувања и умножувања. Се проценува дека приближно 0,4 до 0,6 проценти од геномите на неповрзани луѓе се разликуваат.<ref name="Tishkoff04">{{Наведено списание|date=November 2004|title=Implications of biogeography of human populations for 'race' and medicine|journal=Nature Genetics|volume=36|issue=11 Suppl|pages=S21–7|doi=10.1038/ng1438|pmid=15507999|doi-access=free}}</ref><ref name="kGP15">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2015|title=A global reference for human genetic variation|journal=Nature|volume=526|issue=7571|pages=68–74|bibcode=2015Natur.526...68T|doi=10.1038/nature15393|pmc=4750478|pmid=26432245}}</ref> == Генетска основа за раса == Голем број научни истражувања се организирани околу прашањето дали постои или не генетска основа за расата. Во книгата на Лујџи Лука Кавали-Сфорца (1994 година) „Историја и географија на човечките гени“ <ref name="Cavalli-Sforza1994">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historygeography0000cava_g9l7|title=The History and Geography of Human Genes|last=Cavalli-Sforza|first=Luigi Luca|last2=Menozzi|first2=Paolo|last3=Piazza|first3=Alberto|date=1994|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-08750-4|location=Princeton|author-link=Luigi Luca Cavalli-Sforza|url-access=registration}} </ref> тој пишува: „''Од научна гледна точка, концептот на раса не успеа да постигне никаков консензус; ниту еден не е веројатен, со оглед на тоа. постепената варијација во постоењето. Може да се приговори дека расните стереотипи имаат конзистентност што им овозможува дури и на лаик да ги класифицира поединците. Сепак, главните стереотипи, сите засновани на бојата на кожата, бојата и формата на косата, и цртите на лицето, одразуваат површни разлики кои не се потврдени со подлабоки анализи со посигурни генетски особини и чие потекло датира од неодамнешната еволуција најмногу под влијание на климата и можеби сексуалната селекција''“. Посовремена и сеопфатна книга од страна на генетичарот Дејвид Рајх (2018) го потврдува заклучокот дека традиционалните гледишта кои се сметаат за биолошка основа за расата се погрешни: {{Цитат|Денес, многу луѓе претпоставуваат дека луѓето биолошки може да се групираат во „исконски“ групи, што одговара на нашиот поим за „раси“... Но, ова долгогодишно гледиште за „расата“ само во последните години се покажа погрешно.}} == Истражувачки методи == Научниците кои ја истражуваат човечката варијација во своите испитувања користеле низа методи за да опишат како варираат различните популации. === Рани проучувања === Раните обиди за расна класификација ги мереле карактеристиките на површината, особено бојата на кожата, бојата и текстурата на косата, бојата на очите и големината и обликот на главата. (Мерењата на второто преку краниометрија биле постојано дискредитирани во доцниот 19 и средината на 20 век поради недостаток на корелација на фенотипските особини со расната категоризација.<ref name="Orsucci">Andrea Orsucci, "[http://www.unifi.it/riviste/cromohs/3_98/orsucci.html "Ariani, indogermani, stirpi mediterranee: aspetti del dibattito sulle razze europee (1870–1914)"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020310125529/http://www.unifi.it/riviste/cromohs/3_98/orsucci.html |date=2002-03-10 }}, ''[[Cromohs]]'', 1998 {{In lang|it}}</ref>) Во реалноста, биолошката адаптација игра најголема улога во овие телесни карактеристики и тип на кожа. Релативни гени се одговорни за наследните фактори кои го обликуваат изгледот на една личност.<ref>{{Наведени вести|url=http://partners.nytimes.com/library/national/science/082200sci-genetics-race.html|title=Do Races Differ? Not Really, DNA Shows|date=22 August 2000|work=The New York Times|access-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430051310/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/national/science/082200sci-genetics-race.html|archive-date=30 April 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Owens|first=Kelly|last2=King|first2=Mary-Claire|date=1999-10-15|title=Genomic Views of Human History|journal=Science|volume=286|issue=5439|pages=451–453|doi=10.1126/science.286.5439.451|issn=0036-8075|pmid=10521333|quote=Variation in other traits popularly used to identify 'races' is likely to be due to similarly straightforward mechanisms, involving limited numbers of genes with very specific physiological effects.}}</ref> Луѓето имаат околу 19.000-20.000 гени за кодирање на човечки протеини.<ref>{{Наведено списание|date=November 2014|title=Multiple evidence strands suggest that there may be as few as 19,000 human protein-coding genes|journal=Human Molecular Genetics|volume=23|issue=22|pages=5866–5878|doi=10.1093/hmg/ddu309|pmc=4204768|pmid=24939910}}</ref> Ричард Стурм и Дејвид Дафи опишале 11 гени кои влијаат на пигментацијата на кожата и ги објаснуваат повеќето варијации во бојата на човечката кожа, од кои најзначајни се MC1R, ASIP, OCA2 и TYR.<ref>{{Наведено списание|last=Sturm|first=Richard A.|last2=Duffy|first2=David L.|date=2012|title=Human pigmentation genes under environmental selection|journal=Genome Biology|volume=13|issue=9|pages=248|doi=10.1186/gb-2012-13-9-248|issn=1474-760X|pmc=3491390|pmid=23110848|doi-access=free}}</ref> Постојат докази дека дури 16 различни гени би можеле да бидат одговорни за бојата на очите кај луѓето; сепак, главните два гени поврзани со варијацијата на бојата на очите се ''OCA2'' и ''HERC2'', и двата се локализирани во хромозомот 15.<ref name="nature.com">{{Наведено списание|last=White|first=Désirée|last2=Rabago-Smith|first2=Montserrat|date=January 2011|title=Genotype-phenotype associations and human eye color|journal=[[Journal of Human Genetics]]|volume=56|issue=1|pages=5–7|doi=10.1038/jhg.2010.126|pmid=20944644|doi-access=free}}</ref> ==== Анализа на крвни протеини и генетика помеѓу групите ==== [[Податотека:Groupa.png|алт=Multicolored world map|десно|мини| Географска распространетост на крвната група А]] [[Податотека:Groupb.png|алт=Multicolored world map|десно|мини| Географска распространетост на крвната група Б]] Пред откривањето на ДНК, научниците користеле крвни протеини (системи на човечка крвна група) за да ги проучуваат човечките генетски варијации. Проучувањето на Лудвик и Ханка Хершфелд за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] покажало дека застапеноста на крвните групи А и Б се разликува по регион; на пример, меѓу Европејците 15% биле групата Б и 40% групата А. Источноевропејците и Русите имале повисока застапеност на групата Б; луѓето од Индија имале најголема застапеност. Хершфелдс заклучил дека луѓето сочинуваат две „биохемиски раси“, кои потекнуваат одделно. Се претпоставувало дека овие две раси подоцна се измешале, што резултирало со моделите на групите А и Б. Ова било една од првите теории за расните разлики што ја вклучило идејата дека човечката варијација не е во корелација со генетската варијација. Се очекувало дека групите со слични пропорции на крвни групи ќе бидат поблиску поврзани, но наместо тоа, често било откриено дека групите разделени на големи растојанија (како оние од Мадагаскар и Русија) имаат слична застапеност.<ref name="bryansykes">{{Наведена книга|title=The seven daughters of Eve|last=Sykes, Bryan|publisher=Norton|year=2001|isbn=978-0-393-02018-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/sevendaughtersof00syke/page/32 32]–51|chapter=From Blood Groups to Genes|chapter-url=https://archive.org/details/sevendaughtersof00syke}}</ref> Подоцна било откриено дека системот на крвната група АБО не е само заеднички за луѓето, туку заеднички и со другите примати,<ref>{{Наведена книга|title=Molecular biology and evolution of blood group and MHC antigens in primates|last=Blancher|first=Antoine|last2=Klein|first2=Jan|last3=Socha|first3=Wladyslaw W.|date=2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-642-59086-3}}</ref> и најверојатно претходи на сите човечки групи.<ref>{{Наведено списание|last=Ségurel|first=Laure|last2=Thompson|first2=Emma E.|last3=Flutre|first3=Timothée|last4=Lovstad|first4=Jessica|last5=Venkat|first5=Aarti|last6=Margulis|first6=Susan W.|last7=Moyse|first7=Jill|last8=Ross|first8=Steve|last9=Gamble|first9=Kathryn|date=2012-11-06|title=The ABO blood group is a trans-species polymorphism in primates|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=109|issue=45|pages=18493–18498|arxiv=1208.4613|bibcode=2012PNAS..10918493S|doi=10.1073/pnas.1210603109|issn=0027-8424|pmc=3494955|pmid=23091028|doi-access=free}}</ref> Во 1972 година, Ричард Левонтин извршил статистичка анализа на F_ST користејќи 17 маркери (вклучувајќи протеини од крвната група). Тој открил дека поголемиот дел од генетските разлики меѓу луѓето (85,4%) биле пронајдени во популација, 8,3% биле пронајдени помеѓу популации во раса и 6,3% биле откриени дека ги разликуваат расите (кавкаски, африкански, монголоидни, јужноазиски абориџини, америндци, Океанци, Австралиски Абориџини во неговата студија). Оттогаш, други анализи откриле вредности на F_ST од 6-10 проценти помеѓу континенталните човечки групи, 5-15 проценти помеѓу различни популации на истиот континент и 75-85 проценти во рамките на популациите.<ref>{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Lewontin|first=Richard|date=1972|isbn=978-1-4684-9065-7|editor-last=Theodosius Dobzhansky|volume=6|pages=381–398|chapter=The Apportionment of Human Diversity|doi=10.1007/978-1-4684-9063-3_14|author-link=Richard Lewontin|editor-last2=Max K. Hecht|editor-last3=William C. Steere}}</ref><ref name="Risch2002">{{Наведено списание|last=Risch|first=Neil|last2=Burchard|first2=Esteban|last3=Ziv|first3=Elad|last4=Tang|first4=Hua|year=2002|title=Categorization of humans in biomedical research: genes, race and disease|journal=Genome Biology|volume=3|issue=7|pages=comment2007.1|doi=10.1186/gb-2002-3-7-comment2007|issn=1465-6906|pmc=139378|pmid=12184798|doi-access=free}}</ref><ref name="Templeton1998">{{Наведена книга|title=Genetic nature/culture: anthropology and science beyond the two-culture divide|last=Templeton|first=Alan R.|publisher=University of California Press|year=2003|isbn=978-0-520-23792-6|editor-last=Goodman|editor-first=Alan H.|location=Berkeley|pages=234–257|chapter=Human Races in the Context of Recent Human Evolution: A Molecular Genetic Perspective|access-date=23 September 2014|editor-last2=Heath|editor-first2=Deborah|editor-last3=Lindee|editor-first3=M. Susan|chapter-url=http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520237933|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109142919/http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520237933|archive-date=9 November 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=January 2005|title=Race and genetics: controversies in biomedical, behavioral, and forensic sciences|journal=The American Psychologist|volume=60|issue=1|pages=115–128|doi=10.1037/0003-066X.60.1.115|pmid=15641926}}</ref> Оттогаш, овој став бил потврден од Американското антрополошко здружение и Американското здружение на физички антрополози.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Long|first=Jeffrey C.|last2=Kittles|first2=Rick A.|date=2009|title=Human Genetic Diversity and the Nonexistence of Biological Races|url=https://muse.jhu.edu/journals/human_biology/v081/81.5-6.long.html|journal=Human Biology|volume=81|issue=5|pages=777–798|doi=10.3378/027.081.0621|issn=1534-6617|pmid=20504196|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313181641/https://muse.jhu.edu/article/381883|archive-date=2020-03-13|access-date=2016-01-13}}</ref> ==== Критики на анализа на крвни протеини ==== И покрај тоа што го признал набљудувањето на Левонтин дека луѓето се генетски хомогени, А.В.Ф. Едвардс во неговиот труд од 2003 година „Човечка генетска разновидност: заблуда на Левонтин“ тврдел дека информациите што ги разликуваат популациите едни од други се скриени во корелациската структура на алелните фреквенции, што го прави возможно да се класифицираат поединечните техники. Едвардс тврдел дека дури и доколку веројатноста за погрешна класификација на поединец врз основа на еден генетски маркер е висока до 30 % (како што објавил Левонтин во 1972 година), веројатноста за погрешна класификација се приближува до нула доколку доволно генетски маркери се проучуваат истовремено. Едвардс сметал дека аргументот на Левонтин се заснова на политички став, негирајќи ги биолошките разлики за да се расправа за социјална еднаквост.<ref name="Edwards2003">{{Наведено списание|last=Edwards AW|date=August 2003|title=Human genetic diversity: Lewontin's fallacy|journal=BioEssays|volume=25|issue=8|pages=798–801|doi=10.1002/bies.10315|pmid=12879450}}</ref> Трудот на Едвардс е препечатен, коментиран од експерти како Ноа Розенберг, и даден е дополнителен контекст во интервјуто со филозофот на науката Расмус Гренфелд Винтер во една неодамнешна антологија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/de/academic/subjects/life-sciences/genetics/phylogenetic-inference-selection-theory-and-history-science-selected-papers-w-f-edwards-commentaries|title=Phylogenetic Inference, Selection Theory, and History of Science: Selected Papers of A. W. F. Edwards with Commentaries|last=Winther|first=Rasmus Grønfeldt|date=2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107111721|location=Cambridge, U.K.|access-date=2018-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815031238/https://www.cambridge.org/de/academic/subjects/life-sciences/genetics/phylogenetic-inference-selection-theory-and-history-science-selected-papers-w-f-edwards-commentaries|archive-date=2019-08-15}}</ref> Како што било споменато претходно, Едвардс го критикувал трудот на Левонтин бидејќи земал 17 различни особини и ги анализирал независно, без да ги гледа заедно со кој било друг протеин. Така, би било прилично погодно за Левонтин да дојде до заклучок дека расниот натурализам не е одржлив, според неговиот аргумент.<ref>{{Наведена книга|title=Human genetic diversity: Lewontin's fallacy, BioEssays|last=Edwards|first=AWF|date=2003|pages=798–801}}</ref> Сесардиќ, исто така, го зацврстил гледиштето на Едвардс, бидејќи користел илустрација што се однесува на квадрати и триаголници, и покажал дека доколку се погледне една особина изолирано, тогаш тоа најверојатно ќе биде лош предиктор на која група припаѓа поединецот.<ref>{{Наведена книга|title=Race: a social destruction of a biological concept. Biology and Philosophy|last=Sesardic|first=N.|date=2010|pages=143–162}}</ref> Спротивно на тоа, во трудот од 2014 година, препечатен во томот на Универзитетот Едвардс Кембриџ во 2018 година, Расмус Гренфелд Винтер напишал дека „Заблудата на Левонтин“ е ефективно погрешен назив, бидејќи навистина постојат две различни групни методи и прашања во игра при проучувањето на геномската популација. структура на нашиот вид: „''разделување на варијансата''“ и „''анализа на кластер''“. Според Винтер, тие се „''две страни на иста математичка страна''“ и ниту една „''не мора да имплицира ништо за реалноста на човечките групи''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/de/academic/subjects/life-sciences/genetics/phylogenetic-inference-selection-theory-and-history-science-selected-papers-w-f-edwards-commentaries|title=Phylogenetic Inference, Selection Theory, and History of Science: Selected Papers of AWF Edwards with Commentaries|last=Winther|first=R.G.|publisher=Cambridge University Press|year=2018|isbn=9781107111721|editor-last=R.G. Winther|pages=489, 488–508|chapter=The Genetic Reification of "Race"? A Story of Two Mathematical Methods|access-date=2018-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815031238/https://www.cambridge.org/de/academic/subjects/life-sciences/genetics/phylogenetic-inference-selection-theory-and-history-science-selected-papers-w-f-edwards-commentaries|archive-date=2019-08-15}}</ref> === Тековни проучувања === Истражувачите во поново време користат генетско тестирање, кое може да вклучи стотици (или илјадници) генетски маркери или целиот геном. ==== Структура ==== [[Податотека:Principle_component_analysis_of_Levantine_populations.png|мини|Анализата на главна компонента на педесет популации, кодирана во боја по регион, ја илустрира диференцијацијата и преклопувањето на популациите пронајдени со овој метод на анализа.]] [[Податотека:Human_genetic_variant_counts_by_region.svg|мини|Поединците претежно имаат генетски варијанти кои се наоѓаат во повеќе региони во светот. Врз основа на податоците од „Унифицирана генеалогија на современи и антички геноми“.]] Постојат неколку методи за испитување и квантифицирање на генетските подгрупи, вклучително и анализа на кластери и главни компоненти. Генетските маркери од поединци се испитуваат за да се пронајде генетската структура на популацијата. Додека подгрупите се преклопуваат кога се испитуваат единствено варијанти на еден маркер, кога се испитуваат одреден број маркери, различни подгрупи имаат различна просечна генетска структура. Поединецот може да се опише дека припаѓа на неколку подгрупи. Овие подгрупи може да бидат повеќе или помалку различни, во зависност од тоа колку се преклопуваат со другите подгрупи.<ref name="Witherspoon">{{Наведено списание|last=Witherspoon|first=D. J.|last2=Wooding|first2=S.|last3=Rogers|first3=A. R.|last4=Marchani|first4=E. E.|last5=Watkins|first5=W. S.|last6=Batzer|first6=M. A.|last7=Jorde|first7=L. B.|date=2007|title=Genetic Similarities Within and Between Human Populations|journal=Genetics|volume=176|issue=1|pages=351–359|doi=10.1534/genetics.106.067355|issn=0016-6731|pmc=1893020|pmid=17339205}}</ref> Во кластерската анализа, однапред се одредува бројот на кластери за пребарување на ''K''; разликувањето на кластерите варира. Резултатите добиени од кластерските анализи зависат од неколку фактори: * Голем број проучени генетски маркери го олеснуваат пронаоѓањето на различни кластери.<ref name="Tang2005">{{Наведено списание|date=February 2005|title=Genetic Structure, Self-Identified Race/Ethnicity, and Confounding in Case-Control Association Studies|journal=American Journal of Human Genetics|volume=76|issue=2|pages=268–75|doi=10.1086/427888|pmc=1196372|pmid=15625622}}</ref> * Некои генетски маркери варираат повеќе од другите, па затоа се потребни помалку за да се најдат различни кластери.<ref name="Rosenberg2002">{{Наведено списание|last=Rosenberg NA|last2=Pritchard JK|author-link2=Jonathan K. Pritchard|last3=Weber JL|displayauthors=etal|date=December 2002|title=Genetic structure of human populations|journal=Science|volume=298|issue=5602|pages=2381–5|bibcode=2002Sci...298.2381R|doi=10.1126/science.1078311|pmid=12493913}}</ref> Информативните маркери за потеклото (ИМП) покажуваат значително различни фреквенции помеѓу популациите од различни географски региони. Користејќи ИМП, научниците можат да го одредат континентот на потекло на предците на една личност само врз основа на нивната ДНК. ИМП може да се користат и за да се одредат нечии пропорции на примеси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://raceandgenomics.ssrc.org/Lewontin/|title=Confusions About Human Races|last=Lewontin|first=R. C.|authorlink=Richard Lewontin|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504132215/http://raceandgenomics.ssrc.org/Lewontin/|archive-date=2013-05-04|accessdate=2007-01-09}}</ref> * Колку повеќе индивидуи се проучуваат, толку е полесно да се откријат различни кластери (се намалува статистичкиот шум). * Ниската генетска варијација го отежнува пронаоѓањето на различни кластери. Поголемото географско растојание генерално ја зголемува генетската варијација, што го олеснува идентификувањето на кластерите.<ref>{{Наведено списание|year=2003|title=Race, ancestry, and genes: implications for defining disease risk|journal=Annual Review of Genomics and Human Genetics|volume=4|pages=33–67|doi=10.1146/annurev.genom.4.070802.110356|pmid=14527296}}</ref> * Слична кластер структура се гледа со различни генетски маркери кога бројот на вклучени генетски маркери е доволно голема. Структурата на кластерирање добиена со различни статистички техники е слична. Слична структура на кластер била пронајдена во оригиналниот примерок со потпримерок од оригиналниот примерок.<ref name="Rosenberg2005">{{Наведено списание|last=Rosenberg NA|last2=Mahajan S|last3=Ramachandran S|last4=Zhao C|last5=Pritchard JK|author-link5=Jonathan K. Pritchard|last6=Feldman MW|date=December 2005|title=Clines, Clusters, and the Effect of Study Design on the Inference of Human Population Structure|journal=PLOS Genetics|volume=1|issue=6|pages=e70|doi=10.1371/journal.pgen.0010070|pmc=1310579|pmid=16355252|doi-access=free}}</ref> Неодамнешните проучувања биле објавени со користење на зголемен број генетски маркери.<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=J. Z.|last2=Absher|first2=D. M.|last3=Tang|first3=H.|last4=Southwick|first4=A. M.|last5=Casto|first5=A. M.|last6=Ramachandran|first6=S.|last7=Cann|first7=H. M.|last8=Barsh|first8=G. S.|last9=Feldman|first9=M.|year=2008|title=Worldwide Human Relationships Inferred from Genome-Wide Patterns of Variation|journal=Science|volume=319|issue=5866|pages=1100–1104|bibcode=2008Sci...319.1100L|doi=10.1126/science.1153717|pmid=18292342}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jakobsson|first=M.|last2=Scholz|first2=S. W.|last3=Scheet|first3=P.|last4=Gibbs|first4=J. R.|last5=Vanliere|first5=J. M.|last6=Fung|first6=H. C.|last7=Szpiech|first7=Z. A.|last8=Degnan|first8=J. H.|last9=Wang|first9=K.|year=2008|title=Genotype, haplotype and copy-number variation in worldwide human populations|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/62552/1/nature06742.pdf|journal=Nature|volume=451|issue=7181|pages=998–1003|bibcode=2008Natur.451..998J|doi=10.1038/nature06742|pmid=18288195|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Xing|first=J.|last2=Watkins|first2=W. S.|last3=Witherspoon|first3=D. J.|last4=Zhang|first4=Y.|last5=Guthery|first5=S. L.|last6=Thara|first6=R.|last7=Mowry|first7=B. J.|last8=Bulayeva|first8=K.|last9=Weiss|first9=R. B.|year=2009|title=Fine-scaled human genetic structure revealed by SNP microarrays|journal=Genome Research|volume=19|issue=5|pages=815–825|doi=10.1101/gr.085589.108|pmc=2675970|pmid=19411602}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=López Herráez|first=D.|last2=Bauchet|first2=M.|last3=Tang|first3=K.|last4=Theunert|first4=C.|last5=Pugach|first5=I.|last6=Li|first6=J.|last7=Nandineni|first7=M. R.|last8=Gross|first8=A.|last9=Scholz|first9=M.|year=2009|editor-last=Hawks|editor-first=John|title=Genetic Variation and Recent Positive Selection in Worldwide Human Populations: Evidence from Nearly 1 Million SNPs|journal=PLOS ONE|volume=4|issue=11|pages=e7888|bibcode=2009PLoSO...4.7888L|doi=10.1371/journal.pone.0007888|pmc=2775638|pmid=19924308|doi-access=free}}</ref> Фокусот на проучувањето на структурата бил критикуван поради тоа што на пошироката јавност и дава погрешен впечаток за човечката генетска варијација, прикривајќи го општото откритие дека генетските варијанти кои се ограничени на еден регион имаат тенденција да бидат ретки во тој регион, варијантите кои се вообичаени во регионот имаат тенденција да се споделува низ целиот свет, а повеќето разлики меѓу поединците, без разлика дали доаѓаат од ист регион или различни региони, се должат на глобалните варијанти.<ref name="pmid33350384">{{Наведено списание|year=2020|title=A variant-centric perspective on geographic patterns of human allele frequency variation.|journal=eLife|volume=9|issue=|pages=|doi=10.7554/eLife.60107|pmc=7755386|pmid=33350384|doi-access=free}}</ref> ==== Растојание ==== Генетското растојание претставува генетска раздвоеност помеѓу видовите или популациите на еден вид. Може да ја спореди генетската сличност на сродните видови, како што се луѓето и шимпанзата. Во рамките на еден вид, генетското растојание ја мери раздвоеноста помеѓу подгрупите. Генетското растојание значително корелира со географското растојание помеѓу популациите, феномен понекогаш познат како „изолација според растојание“.<ref>{{Наведено списание|last=Ramachandran|first=S|last2=Deshpande|first2=O|last3=Roseman|first3=CC|last4=Rosenberg|first4=NA|last5=Feldman|first5=MW|last6=Cavalli-Sforza|first6=LL|date=November 2005|title=Support from the relationship of genetic and geographic distance in human populations for a serial founder effect originating in Africa|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=44|pages=15942–7|bibcode=2005PNAS..10215942R|doi=10.1073/pnas.0507611102|pmc=1276087|pmid=16243969|doi-access=free}}</ref> Генетското растојание може да биде резултат на физичките граници кои го ограничуваат протокот на гените, како што се острови, пустини, планини или шуми. Генетското растојание се мери со индексот на фиксација (F<nowiki><sub id="mwATc">ST</sub></nowiki>). F _ST е корелација на случајно избрани [[алел]]и во подгрупа со поголема популација. Често се изразува како дел од генетската разновидност. Оваа споредба на генетската варијабилност во (и помеѓу) популации се користи во [[Популациона генетика|популационата генетика]]. Вредностите се движат од 0 до 1; нула означува дека двете популации слободно се вкрстуваат, а една би означувала дека две популации се одвоени. Многу проучувања го поставуваат просечното растојание F_ST помеѓу човечките раси на околу 0,125. Хенри Харпендинг сметал дека оваа вредност на светско ниво подразбира „''сродство помеѓу две индивидуи од иста човечка популација е еквивалентно на сродство помеѓу баба и дедо и внуче или помеѓу полубраќа и сестри''“. Всушност, формулите изведени во трудот на Харпендинг во делот „''Сродство во поделена популација''“ имплицираат дека две неповрзани индивидуи од иста раса имаат повисок коефициент на сродство (0,125) од поединецот и нивниот полубрат од мешана раса (0,109).<ref>{{Наведено списание|last=Harpending|first=Henry|date=2002-11-01|title=Kinship and Population Subdivision|url=http://www.humanbiologicaldiversity.com/articles/Harpending,%20Henry.%20%22Kinship%20and%20Population%20Subdivision.%22%20Population%20and%20Environment%2024,%20no.%202%20(2002).pdf|journal=[[Population & Environment]]|volume=24|issue=2|pages=141–147|doi=10.1023/A:1020815420693|jstor=27503827|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628140206/http://www.humanbiologicaldiversity.com/articles/Harpending%2c%20Henry.%20%22Kinship%20and%20Population%20Subdivision.%22%20Population%20and%20Environment%2024%2c%20no.%202%20%282002%29.pdf|archive-date=2017-06-28|access-date=2017-08-22}}</ref> ==== Критики на F_ST ==== Иако голем број научници признаваат дека F_ST останува корисен, тие сметаат за други пристапи за карактеризирање на човечката генетска варијација.<ref name="long">{{Наведено списание|last=Long, J. C.|last2=Kittles, R. A.|year=2009|title=Human genetic diversity and the nonexistence of biological races|journal=Human Biology|volume=81|issue=5/6|pages=777–798|doi=10.3378/027.081.0621|pmid=20504196}}</ref><ref name="mountain">{{Наведено списание|last=Mountain, J. L.|last2=Risch, N.|year=2004|title=Assessing genetic contributions to phenotypic differences among 'racial' and 'ethnic' groups|journal=Nature Genetics|volume=36|issue=11 Suppl|pages=S48–S53|doi=10.1038/ng1456|pmid=15508003|doi-access=free}}</ref><ref name="pearse">{{Наведено списание|last=Pearse, D. E.|last2=Crandall, K. A.|author-link2=Keith A. Crandall|year=2004|title=Beyond FST: analysis of population genetic data for conservation|journal=Conservation Genetics|volume=5|issue=5|pages=585–602|doi=10.1007/s10592-003-1863-4}}</ref> Лонг и Китлс (2009) изјавиле дека F_ST не успеал да идентификува важна варијација и дека кога анализата вклучува само луѓе, F_ST = 0,119, но додавањето на шимпанзата го зголемува F_ST = 0,183.<ref name="long" /> Некои научници тврдат дека проценката на F_ST од 0,10-0,15 не ја исклучува генетската основа за фенотипските разлики помеѓу групите и дека ниската проценка на F_ST имплицира малку за степенот до кој гените придонесуваат за разликите помеѓу групите.<ref name="mountain" /> Пирс & Крандал во 2004 напишале дека бројките на F_ST не можат да направат разлика помеѓу ситуација на висока миграција помеѓу популации со долго време на раздвоеност и една од релативно поновата заедничка историја, но без тековен генски тек.<ref name="pearse" /> Во нивната статија од 2015 година, Кит Ханли, Грасиела Кабана и Џефри Лонг (кој претходно ја критикувал статистичката методологија на Левонтин со Рик Китлс) повторно ја пресметале распределбата на човековата различност користејќи покомплексен модел од Левонтин и неговите наследници. Тие заклучиле: „''Сè накратко, ние се согласуваме со заклучокот на Левонтин дека расните класификации базирани на Запад немаат таксономско значење и се надеваме дека ова истражување, кое го зема предвид нашето сегашно разбирање за структурата на човековата различност, го става неговиот суштински наод на поцврста еволутивна основа''“.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Hunley|first=Keith L.|last2=Cabana|first2=Graciela S.|last3=Long|first3=Jeffrey C.|date=2015-12-01|title=The apportionment of human diversity revisited|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=160|issue=4|pages=561–569|doi=10.1002/ajpa.22899|issn=1096-8644|pmid=26619959|doi-access=free}}</ref> Антрополозите (како што е К. Лоринг Брејс),<ref>{{Наведена книга|title="Race" is a Four-letter Word: The Genesis of the Concept|last=Brace|first=C. Loring|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517351-2|location=Oxford}}</ref> филозофот Џонатан Каплан и генетичарот Џозеф Грејвс <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/emperorsnewcloth00grav|title=The Emperor's New Clothes: Biological Theories of Race at the Millennium|last=Graves|first=Joseph L|publisher=Rutgers University Press|year=2001|isbn=9780813528472|url-access=registration}}</ref> тврдат дека иако е можно да се пронајдат биолошки и генетски варијации кои приближно одговараат на расата, ова е точно за речиси сите географски различни луѓе: структурата на кластерот на генетските податоци зависи од првичните хипотези на истражувачот и од популациите земени во примерокот. Кога се земаат примероци од континентални групи, кластерите стануваат континентални; со други модели на земање примероци, кластерите би биле различни. Вајс и Фулертон забележуваат дека доколку некој земе примерок единствено од Исланѓаните, Маите и Маорите, ќе се формираат три различни кластери; сите други популации би биле составени од генетски примеси на маорски, исландски и мајански материјал.<ref>{{Наведено списание|last=Weiss|first=Kenneth M.|last2=Fullerton|first2=Stephanie M.|year=2005|title=Racing around, getting nowhere|journal=Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews|volume=14|issue=5|pages=165–169|doi=10.1002/evan.20079|issn=1060-1538|doi-access=}}</ref> Затоа, Каплан заклучува дека, иако разликите во одредени фреквенции на алели може да се користат за да се идентификуваат популациите кои лабаво кореспондираат со расните категории вообичаени во западниот социјален дискурс, разликите не се од повеќе биолошко значење од разликите пронајдени помеѓу која било човечка популација (на пр. шпански и португалски).<ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 September 2014}}</ref> === Историски и географски анализи === Генетската структура на денешната популација не имплицира дека различните кластери или компоненти укажуваат на единствено еден дом на предците по група; на пример, генетски кластер во САД опфаќа Шпанци со европско, домородно американско и африканско потекло. Географските анализи се обидуваат да ги шронајдат местата на потекло, нивната релативна важност и можните причини за генетска варијација во одредена област. Резултатите може да се претстават како карти кои покажуваат генетска варијација. Кавали-Сфорца и неговите соработници тврдат дека доколку се истражат генетските варијации, тие често одговараат на миграциите на населението поради новите извори на храна, подобриот транспорт или промените во политичката моќ. На пример, во Европа најзначајниот правец на генетска варијација одговара на ширењето на земјоделството од Блискиот Исток во Европа помеѓу 10.000 и 6.000 години. Таквата географска анализа најдобро функционира во отсуство на неодамнешни големи, брзи миграции. Историските анализи ги користат разликите во генетските варијации (мерени со генетско растојание) како молекуларен часовник што укажува на еволутивната врска на видовите или групите и може да се користи за создавање [[Филогенетско дрво|еволутивни дрвја]] кои ги реконструираат разделбите на населението.<ref name="Cavalli-Sforza1997">Luigi Luca Cavalli-Sforza, [http://www.pnas.org/cgi/content/full/94/15/7719 "Genes, peoples, and languages"] {{Семарх}}, ''Proceedings of the National Academy of Sciences'', 1997, vol.94, pp.7719–7724, {{doi|10.1073/pnas.94.15.7719}}</ref> Резултатите од истражувањето на генетското потекло се поддржани доколку се согласуваат со резултатите од истражувањата од други области, како што се [[лингвистика]]та или [[археологија]]та. Кавали-Сфорца и неговите соработници сметале дека постои кореспонденција помеѓу [[Јазично семејство|јазичните семејства]] пронајдени во лингвистичкото истражување и популациското стебло што го нашле во нивното истражување од 1994 година. Генерално, постојат пократки генетски растојанија помеѓу популациите кои користат јазици од истото јазично семејство. Исклучоци од ова правило се исто така пронајдени, на пример [[Лапонци]], кои се генетски поврзани со популации кои зборуваат јазици од други јазични семејства. Тие зборуваат [[Уралски јазици|уралски јазик]], но генетски се првенствено европски. Се смета дека ова е резултат на миграција (и вкрстување) со Европејците додека го задржале нивниот оригинален јазик. Исто така, постои согласност помеѓу датумите на истражување во археологијата и оние пресметани со користење на генетско растојание. === Проучување за самоидентификација === Џорде и Вудинг откриле дека додека кластерите од генетските маркери се во заедничка поврзаност со некои традиционални концепти за раса, корелациите биле несовршени и непрецизни поради континуираната и преклопувачка природа на генетските варијации, истакнувајќи дека потеклото, кое може точно да се одреди, не е еквивалентно на концептот на раса.<ref name="JW2004">{{Наведено списание|last=Jordge|first=Lynn B.|last2=Wooding|first2=Stephen P.|year=2004|title=Genetic Variation, classification and 'race'|journal=Nature Genetics|volume=36|issue=11 Suppl|pages=S28–33|doi=10.1038/ng1435|pmid=15508000|doi-access=free}}</ref> Проучувањето од 2005 година на Танг и неговите соработници користело 326 генетски маркери за одредување на генетските кластери. 3.636 субјекти, од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и [[Тајван (држава)|Тајван]], се самоидентификувале дека припаѓаат на бела, афроамериканска, источноазиска или шпанска етничка група. Проучувањето открило „''речиси совршена кореспонденција помеѓу генетскиот кластер и SIRE за големите етнички групи кои живеат во САД, со стапка на несовпаѓање од само 0,14 проценти''“. Пашу и неговите соработници откриле „''суштински совршен''“ договор помеѓу 51 самоидентификувана популација на потекло и генетската структура на популацијата, користејќи 650.000 генетски маркери. Изборот за информативни генетски маркери овозможило намалување на помалку од 650, додека ја задржало речиси вкупната точност.<ref>{{Наведено списание|last=Paschou|first=Peristera|last2=Lewis|first2=Jamey|last3=Javed|first3=Asif|last4=Drineas|first4=Petros|year=2010|title=Ancestry informative markers for fine-scale individual assignment to worldwide populations|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00573484/document|journal=J Med Genet|type=<!-- Submitted manuscript -->|volume=47|issue=12|pages=835–847|doi=10.1136/jmg.2010.078212|pmid=20921023|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105064859/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00573484/document|archive-date=2018-11-05|access-date=2018-11-04}}</ref> Врската помеѓу генетските кластери во популацијата (како што е денешното население во САД) и самоидентификуваните раси или етнички групи не значи дека таков кластер (или група) одговара единствено на една етничка група. Афроамериканците имаат околу 20-25% европски генетски примеси; Хиспанците имаат европско, староамериканско и африканско потекло. Во Бразил постоело големо мешање меѓу Европејците, Американците и Африканците. Како резултат на тоа, разликите во бојата на кожата во популацијата не се постепени, и има релативно слаби асоцијации помеѓу самопријавената раса и африканското потекло.<ref>{{Наведено списание|last=Pena|first=Sérgio D. J.|last2=Di Pietro|first2=Giuliano|last3=Fuchshuber-Moraes|first3=Mateus|last4=Genro|first4=Julia Pasqualini|last5=Hutz|first5=Mara H.|last6=Kehdy|first6=Fernanda de Souza Gomes|last7=Kohlrausch|first7=Fabiana|last8=Magno|first8=Luiz Alexandre Viana|last9=Montenegro|first9=Raquel Carvalho|year=2011|editor-last=Harpending|editor-first=Henry|title=The Genomic Ancestry of Individuals from Different Geographical Regions of Brazil is More Uniform Than Expected|journal=[[PLoS ONE]]|volume=6|issue=2|pages=e17063|bibcode=2011PLoSO...617063P|doi=10.1371/journal.pone.0017063|pmc=3040205|pmid=21359226|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Parra|first=F. C.|year=2002|title=Color and genomic ancestry in Brazilians|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=100|issue=1|pages=177–182|bibcode=2003PNAS..100..177P|doi=10.1073/pnas.0126614100|pmc=140919|pmid=12509516|doi-access=free}}</ref> Етнорасната самокласификација кај Бразилците секако не е случајна во однос на поединечното потекло на геномот, но силата на поврзаноста помеѓу фенотипот и просечната пропорција на африканското потекло варира во голема мера кај населението.<ref>{{Наведено списание|last=Lima-Costa|first=M. Fernanda|last2=Rodrigues|first2=Laura C.|last3=Barreto|first3=Maurício L.|last4=Gouveia|first4=Mateus|last5=Horta|first5=Bernardo L.|last6=Mambrini|first6=Juliana|last7=Kehdy|first7=Fernanda S. G.|last8=Pereira|first8=Alexandre|last9=Rodrigues-Soares|first9=Fernanda|year=2015|title=Genomic ancestry and ethnoracial self-classification based on 5,871 community-dwelling Brazilians (The Epigen Initiative)|journal=Scientific Reports|volume=5|pages=9812|bibcode=2015NatSR...5E9812.|doi=10.1038/srep09812|pmc=5386196|pmid=25913126}}</ref> === Критика === [[Податотека:IBD_SIM.png|алт=Colored circles, illustrating gene-pool changes|мини| Промената во [[Генетски фонд|генскиот фонд]] може да биде ненадејна или клиничка.]] Генетските растојанија генерално постојано се зголемуваат со географската оддалеченост, што ја прави линијата на поделба произволна. Било кои две соседни населби при испитување ќе покажат одредена генетска разлика една од друга, што може да се дефинира како раса. Затоа, обидите да се класифицираат расите, наметнува вештачки дисконтинуитет на природно настанатиот феномен. Ова објаснува зошто проучувањата за генетската структура на популацијата даваат различни резултати, во зависност од методологијата.<ref>Reanne Frank, [http://paa2006.princeton.edu/download.aspx?submissionId=61713 "Back with a Vengeance: the Reemergence of a Biological Conceptualization of Race in Research on Race/Ethnic Disparities in Health"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081201101017/http://paa2006.princeton.edu/download.aspx?submissionId=61713|date=2008-12-01}}</ref> Розенберг и неговите соработници (2005) тврделе, врз основа на кластер анализа на 52 популации во панелот за човекова генетска разновидност, дека популациите не секогаш се разликуваат постојано и генетската структура на популацијата е конзистентна доколку се вклучени доволно генетски маркери (и субјекти). {{Цитат|Испитувањето на врската помеѓу генетското и географското растојание поддржува став во кој кластерите не се појавуваат како артефакт на моделот за земање примероци, туку од мали дисконтинуирани скокови во генетското растојание за повеќето популациони парови на спротивните страни на географските бариери, во споредба со генетското растојание за парови на иста страна. Така, анализата на базата на податоци со 993 локуси ги потврдува нашите претходни резултати: ако се користат доволно маркери со доволно голем примерок ширум светот, поединците може да се поделат во генетски кластери што одговараат на главните географски поделби на земјината топка, при што некои поединци од средните географски места имаат мешано членство во кластерите кои одговараат на соседните региони.}} Тие, исто така, напишале, во врска со моделот со пет кластери што одговараат на Африка, Евроазија (Европа, Блискиот Исток и Централна/Јужна Азија), Источна Азија, Океанија и Америка: {{Цитат|За популационите парови од истиот кластер, како што се зголемува географското растојание, генетското растојание се зголемува на линеарен начин, во согласност со структурата на клиничката популација. Меѓутоа, за парови од различни кластери, генетското растојание е генерално поголемо од она помеѓу внатрешно-кластерските парови кои имаат исто географско растојание. На пример, генетските растојанија за популациони парови со една популација во Евроазија и другата во Источна Азија се поголеми од оние за парови на еквивалентно географско растојание во Евроазија или во Источна Азија. Лабаво кажано, токму овие мали дисконтинуирани скокови на генетско растојание - преку [[океан]], [[Хималаи]]те и [[Сахара]]— ја обезбедуваат основата за способноста да се идентификува кластери кои одговараат на географските региони .<ref name="Rosenberg2005" />}} Ова се однесува на популациите во нивните домови на предците кога миграциите и протокот на гените биле бавни; големите, брзи миграции покажуваат различни карактеристики. Танг и неговите соработници (2004) напишале: „''Ние откривме единствено скромна генетска диференцијација помеѓу различните моментални географски локалитети во рамките на секоја група раса/етничка припадност. Така, античкото географско потекло, кое е многу поврзано со самоидентификуваната раса/етничка припадност – за разлика од сегашното живеење - е главната детерминанта на генетската структура кај населението во САД''“.<ref name="Tang2005"/> [[Податотека:Rosenberg2007.png|десно|мини|1113x1113пкс| Генски кластери од Розенберг (2006) за К=7 кластери. ( Анализата на кластерот ја дели базата на податоци на кој било претходно одреден број кластери.) Поединците имаат гени од повеќе кластери. Кластерот распространет само кај [[Калаши]]те (жолто) се разделува само на К=7 и повеќе.]] Анализата на кластерите била критикувана бидејќи бројот на кластери за пребарување е однапред одлучен, со можни различни вредности (иако со различен степен на веројатност).<ref>{{Наведена книга|title=Revisiting race in a genomic age|last=Bolnick|first=Deborah A.|publisher=Rutgers University Press|year=2008|isbn=978-0-8135-4324-6|editor-last=Koenig|editor-first=Barbara A.|chapter=Individual Ancestry Inference and the Reification of Race as a Biological Phenomenon|editor-last2=Richardson|editor-first2=Sarah S.|editor-link2=Sarah S. Richardson|editor-last3=Lee|editor-first3=Sandra Soo-Jin}}</ref> Анализата на главна компонента не одлучува однапред за колку компоненти ќе се пребаруваат.<ref name="Patterson2006">{{Наведено списание|last=Patterson|first=Nick|last2=Price|first2=Alkes L.|last3=Reich|first3=David|year=2006|title=Population Structure and Eigenanalysis|journal=PLOS Genetics|volume=2|issue=12|pages=e190|doi=10.1371/journal.pgen.0020190|pmc=1713260|pmid=17194218|doi-access=free}}</ref> Проучувањето од 2002 година на Розенберг и соработниците дава пример зошто значењата на овие кластери се спорни. Проучувањето покажува дека при анализата на кластерот K=5, генетските кластери грубо се мапираат на секој од петте главни географски региони. Слични резултати биле собрани во понатамошни истражувања во 2005 година <ref name="rosenberg2005">{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=N. A.|last2=Mahajan|first2=S.|last3=Ramachandran|first3=S.|last4=Zhao|first4=C.|last5=Pritchard|first5=J. K.|author-link5=Jonathan K. Pritchard|displayauthors=etal|year=2005|title=Clines, Clusters, and the Effect of Study Design on the Inference of Human Population Structure|journal=PLOS Genet|volume=1|issue=6|page=e70|doi=10.1371/journal.pgen.0010070|pmc=1310579|pmid=16355252|doi-access=free}}</ref> === Критика на потекло-информативни маркери === Информативните маркери за потеклото (ИМП) се технологија за генеалошко следење кои се ставени под големи критики поради нивното потпирање на референтни популации. Во едно проучување од 2015 година, Трој Дастер наведува како современата технологија дозволува следење на лозата на предците, но само по линијата на една мајчинска и една татковска линија. Односно, од вкупно 64 пра-пра-пра-пра-баби и прадедовци, единствено по еден од секој родител е идентификуван, што значи дека другите 62 предци се игнорирани во напорите за следење.<ref name="Duster 1–27">{{Наведено списание|last=Duster|first=Troy|date=March 2015|title=A post-genomic surprise. The molecular reinscription of race in science, law and medicine|journal=The British Journal of Sociology|volume=66|issue=1|pages=1–27|doi=10.1111/1468-4446.12118|issn=0007-1315|pmid=25789799}}</ref> Понатаму, „референтните популации“ што се користат како маркери за членство во одредена група се означени произволно и современо. Со други зборови, користењето популации кои моментално живеат во дадени места како наводи за одредени раси и етнички групи е несигурно поради демографските промени кои се случиле во текот на многу векови на тие места. Понатаму, информативните маркери за потеклото се широко споделени помеѓу целата човечка популација, нивната фреквенција е таа што се тестира, а не нивното едноставно отсуство/присуство. Затоа, треба да се постави праг на релативна фреквенција. Според Дастер, критериумите за поставување на ваквите прагови се деловна тајна на компаниите кои ги пласираат тестовите. Така, не може да се каже ништо конкретно дали се соодветни. Резултатите од ИМП се исклучително чувствителни на тоа каде е поставена оваа лента.<ref>Fullwiley, D. (2008). "The Biologistical Construction of Race: 'Admixture' Technology and the New Genetic Medicine". ''Social Studies of Science'', 38(5), 695–735. {{doi|10.1177/0306312708090796}} </ref> Имајќи предвид дека голем број генетски особини се многу слични кај многу различни популации, назначените прагови фреквенции се многу важни. Ова исто така може да доведе до грешки, имајќи предвид дека многу популации може да ги делат истите модели, ако не и сосема исти гени. „''Ова значи дека некој од Бугарија чии предци потекнуваат од петнаесеттиот век би можел (а понекогаш и го прави) да се означи како делумно „домороден Американец''{{Полунаводник+наводник}}.<ref name="Duster 1–27" /> Ова се случува затоа што ИМП се потпира на претпоставката за „100% чистота“ на референтните популации. Односно, тие претпоставуваат дека моделот на особини идеално би бил неопходен и доволен услов за доделување на поединецот на референтните популации на предците. == Раса, генетика и медицина == Постојат одредени статистички разлики помеѓу расните групи во чувствителноста на одредени болести.<ref name="Gitschier2005">{{Наведено списание|last=Risch N|date=July 2005|title=The whole side of it--an interview with Neil Risch by Jane Gitschier|journal=PLOS Genetics|volume=1|issue=1|pages=e14|doi=10.1371/journal.pgen.0010014|pmc=1183530|pmid=17411332|doi-access=free}}</ref> Гените се менуваат како одговор на локални болести; на пример, луѓето кои се негативни според системот на Дафи имаат тенденција да имаат поголема отпорност на маларија. Негативниот фенотип Дафи е многу чест во централна Африка и честотата се намалува со оддалеченоста од Централна Африка, со повисоки честоти кај глобалните популации со високи степени на неодамнешна африканска имиграција. Ова сугерира дека негативниот генотип Дафи еволуирал во Потсахарска Африка и последователно бил позитивно избран за во ендемската зона на маларија. Голем број ендемски генетски состојби распространети во областите со маларија може да обезбедат генетска отпорност на маларија, вклучувајќи [[српеста анемија]], таласемии и гликоза-6-фосфат дехидрогеназа. [[Цистична фиброза|Цистичната фиброза]] е најчеста автосомно рецесивна болест која го ограничува животот кај луѓето од европско потекло; хипотезираната предност на хетерозиготот, која обезбедува отпорност на болести порано вообичаена во Европа, е предизвикана.<ref>{{Наведено списание|date=December 2000|title=Active intestinal chloride secretion in human carriers of cystic fibrosis mutations: an evaluation of the hypothesis that heterozygotes have subnormal active intestinal chloride secretion|journal=Am. J. Hum. Genet.|volume=67|issue=6|pages=1422–1427|doi=10.1086/316911|pmc=1287919|pmid=11055897}}</ref> Научниците Мајкл Јудел, Дороти Робертс, Роб ДеСал и Сара Тишкоф сметаат дека користењето на овие асоцијации во практиката на медицината ги навело лекарите да ја занемарат или погрешно идентификуваат болеста: „''На пример, хемоглобинопатиите може погрешно да се дијагностицираат поради идентификацијата на српестата клетка како „Црна“ болест и таласемија како „медитеранска“ болест. Цистичната фиброза е недоволно дијагностицирана кај популациите од африканско потекло, бидејќи се смета за „бела“ болест''“.<ref>{{Наведено списание|last=Yudell|first=Michael|last2=Roberts|first2=Dorothy|last3=DeSalle|first3=Rob|last4=Tishkoff|first4=Sarah|year=2016|title=Taking Race out of Human Genetics|journal=Science|volume=351|issue=6273|pages=564–65|bibcode=2016Sci...351..564Y|doi=10.1126/science.aac4951|pmid=26912690}}</ref> Информациите за потеклото на популацијата на лицето може да помогнат во дијагнозата, а негативните реакции на лекот може да варираат во зависност од групата. Поради заемниот однос помеѓу самоидентификуваната раса и генетските кластери, медицинските третмани под влијание на генетиката имаат различни стапки на успех помеѓу самодефинираните расни групи.<ref>{{Наведено списание|last=Schwartz|first=Robert S.|year=2001|title=Racial Differences in the Response to Drugs — Pointers to Genetic Differences|url=http://content.nejm.org/cgi/content/extract/344/18/1393|journal=New England Journal of Medicine|volume=344|issue=18|pages=1393–1396|doi=10.1056/NEJM200105033441810|pmid=11333999|archive-url=https://web.archive.org/web/20030901034140/http://content.nejm.org/cgi/content/extract/344/18/1393|archive-date=2003-09-01|access-date=2009-10-28}}</ref> Поради оваа причина, некои лекари ја имаат предвид трката на пациентот при изборот на најефективниот третман,<ref>{{Наведено списание|last=Bloche|first=Gregg M.|year=2004|title=Race-Based Therapeutics|journal=New England Journal of Medicine|volume=351|issue=20|pages=2035–2037|doi=10.1056/nejmp048271|pmid=15533852}}</ref> а некои лекови се продаваат со инструкции специфични за расата.<ref>[http://www.emedicinehealth.com/drug-rosuvastatin/article_em.htm Drug information for the drug Crestor] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090926084534/http://www.emedicinehealth.com/drug-rosuvastatin/article_em.htm}}. Warnings for this drug state, "People of Asian descent may absorb rosuvastatin at a higher rate than other people. Make sure your doctor knows if you are Asian. You may need a lower than normal starting dose."</ref> Џорде и Вудинг (2004) тврдат дека поради генетските варијации во расните групи, кога „''конечно ќе стане изводливо и достапно, поединечната генетска проценка на релевантните гени веројатно ќе се покаже покорисна од трката во донесувањето медицински одлуки''“. Сепак, расата продолжува да биде фактор кога се испитуваат групите (како што се епидемиолошките истражувања). Некои лекари и научници, како што е генетичарот Нил Риш, тврдат дека користењето на самоидентификуваната раса како посредник за потеклото е неопходно за да може да се добие доволно широк примерок од различни популации на предци, а за возврат да може да се обезбеди здравствена заштита што е прилагодена на потребите на малцинските групи.<ref>{{Наведено списание|last=Risch|first=N.|last2=Burchard|first2=E.|last3=Ziv|first3=E.|last4=Tang|first4=H.|year=2002|title=Categorization of humans in biomedical research: genes, race and disease|journal=Genome Biol|volume=3|issue=7|pages=1–12|doi=10.1186/gb-2002-3-7-comment2007|pmc=139378|pmid=12184798|doi-access=free}}</ref> === Употреба во научни списанија === Некои научни и стручни списанија се занимаваат со претходни методолошки грешки барајќи поригорозно истражување на променливите на популацијата. Од 2000 година, ''Nature Genetics'' бара од своите автори „''да објаснат зошто користат одредени етнички групи или популации и како е постигната класификација''“. Уредниците на ''Nature Genetics'' велат дека „''[тие] се надеваат дека ова ќе ја подигне свеста и ќе инспирира поригорозни дизајни на генетски и епидемиолошки проучувања''“.<ref>{{Наведено списание|year=2000|title=Census, Race and Science|journal=Nature Genetics|volume=24|issue=2|pages=97–98|doi=10.1038/72884|pmid=10655044|doi-access=free}}</ref> Проучувањето од 2021 година, кое испитувало над 11.000 трудови од 1949 до 2018 година во The American Journal of Human Genetics, покажало дека „расата“ се користела само во 5% од трудовите објавени во последната деценија, што е намалување од 22% во првата. Заедно со зголемувањето на употребата на термините „етничка припадност“, „предок“ и термини засновани на локација, сугерира дека човечките генетичари главно го напуштиле терминот „раса“.<ref>{{Наведено списание|date=3 December 2021|title=Geneticists curb use of 'race'|journal=Science|language=en|volume=374|issue=6572|pages=1177}}</ref> === Интеракции помеѓу ген и средина === Лорусо и Бакини <ref name=":2">{{Наведено списание|last=Lorusso|first=Ludovica|last2=Bacchini|first2=Fabio|date=2015|title=A reconsideration of the role of self-identified races in epidemiology and biomedical research|journal=Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=52|pages=56–64|doi=10.1016/j.shpsc.2015.02.004|pmid=25791919}}</ref> тврдат дека самоидентификуваната раса има поголема употреба во медицината бидејќи е во силна заемна зависност со експозоми поврзани со ризик кои се потенцијално наследни кога ќе се отелотворат во епигеномот. Тие ги сумираат доказите за врската помеѓу расната дискриминација и здравствените резултати поради послабиот квалитет на храната, пристапот до здравствена заштита, условите за домување, образованието, пристапот до информации, изложеноста на заразни агенси и токсични материи и недостигот на материјал. Тие, исто така, наведуваат докази дека овој процес може да функционира позитивно - на пример, психолошката предност да се перципира себеси на врвот на социјалната хиерархија е поврзана со подобрување на здравјето. Сепак, тие предупредуваат дека ефектите од дискриминацијата не нудат целосно објаснување за диференцијалните стапки на болести и факторите на ризик меѓу расните групи, а вработувањето на самоидентификуваната раса има потенцијал да ги зацврсти расните нееднаквости. == Приговори на расниот натурализам == Расниот натурализам претставува гледиште според кое расните класификации се засновани на објективни модели на генетски сличности и разлики. Застапниците на овој став го оправдале користејќи ги научните докази опишани погоре. Сепак, ова гледиште е контроверзно и филозофите <ref>{{Наведување|title=Revelations|url=http://dx.doi.org/10.1057/9780230362987.0004|journal=Shut Up and Listen|year=2011|publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1057/9780230362987.0004|isbn=978-0-230-36298-7|access-date=2021-01-28}}.</ref> на расата изнеле четири главни приговори за него. Семантичките приговори, како што е приговорот за дискретност, тврдат дека човечките популации избрани во популациско-генетското истражување не се раси и не одговараат на она што значи „раса“ во Соединетите Американски Држави. „''Приговорот за дискретност не бара да нема генетски мешавини во човечкиот вид за да постојат американски „расни групи“... туку... она што го тврди приговорот е дека членството во расните групи во САД е различно од членството во континенталните популации... Така, строго кажано, Црнците не се идентични со Африканците, Белците не се идентични со Евроазијците, Азијците не се идентични со источните Азијци и така натаму''“.<ref name="spencer">{{Наведено списание|last=Spencer|first=Quayshawn|date=2015|title=Philosophy of race meets population genetics|journal=Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=52|pages=49|doi=10.1016/j.shpsc.2015.04.003|pmid=25963045}}</ref> Затоа, би можело да се тврди дека научното истражување всушност не е за раса. Следните два приговори се метафизички приговори кои тврдат дека дури и доколку семантичките приговори не успеат, резултатите од човечкото генетско групирање не ја поддржуваат биолошката реалност на расата. „Многу важниот приговор“ предвидува дека расите во американската дефиниција не се важни за биологијата, во смисла дека континенталните популации не формираат биолошки подвидови. „''Објективно реалниот приговор''“ вели дека „''американските расни групи не се биолошки реални бидејќи не се објективно реални во смисла на постоење независно од човечкиот интерес, верувањето или некоја друга ментална состојба на луѓето''“.<ref>{{Наведено списание|last=Spencer|first=Quayshawn|date=2015|title=Philosophy of race meets population genetics|journal=Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=52|pages=51|doi=10.1016/j.shpsc.2015.04.003|pmid=25963045}}</ref> Расните натуралисти, како што е Квејшаун Спенсер, одговориле на секој од овие приговори со контрааргументи. Исто така, постојат методолошки критичари кои го отфрлаат расниот натурализам поради загриженоста поврзана со експерименталниот дизајн, извршувањето или интерпретацијата на релевантното популационо-генетско истражување.<ref>{{Наведено списание|last=Spencer|first=Quayshawn|date=2015|title=Philosophy of race meets population genetics|journal=Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=52|pages=46–47|doi=10.1016/j.shpsc.2015.04.003|pmid=25963045}}</ref> Друг семантички приговор е оној за видливост кој го побива тврдењето дека постојат американски расни групи во структурите на човечкото население. Филозофите како Џошуа Глазгов и Наоми Зак веруваат дека расните групи во САД не можат да се дефинираат со видливи особини, како што се бојата на кожата и физичките атрибути: „''Генетскиот материјал за следење на предците нема ефект врз фенотиповите или биолошките особини на организмите, кои би ги вклучиле особини кои се сметаат за расни, бидејќи генетскиот материјал за следење на предците не игра никаква улога во производството на протеини, тој не е вид на материјал што „кодира“ за производство на протеини''“.<ref name="zach">{{Наведена книга|title=Philosophy of Science and Race|last=Zach|first=Naomi|date=2003|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781134728022}}</ref>  Спенсер смета дека одредени расни дискурси бараат видливи групи, но не се согласува дека тоа е услов во целиот расен дискурс во САД. Различен приговор вели дека расните групи во САД не се биолошки реални бидејќи не се објективно реални во смисла на постоење независно од некоја ментална состојба на луѓето. Поддржувачите на овој втор метафизички приговор се Наоми Зак и Рон Сандстром.<ref>{{Наведено списание|last=Sundstrom|first=R|date=2002|title=Race as a human kind|journal=Philosophy & Social Criticism|volume=28|pages=91–115|doi=10.1177/0191453702028001592}}</ref> Спенсер смета дека еден ентитет може да биде и биолошки реален и општествено конструиран. Спенсер наведува дека за точно да се доловат вистинските биолошки ентитети, мора да се земат предвид и социјалните фактори. Се тврди дека знаењето за расата на една личност е ограничено во вредност, бидејќи луѓето од иста раса се разликуваат еден од друг. [[Дејвид Џ. Витерспун]] и неговите соработници сметаат дека кога поединците се доделуваат во групи на население, две случајно избрани поединци од различни популации можат да личат едни на други повеќе отколку случајно избран член на нивната група. Тие откриле дека голем број генетски маркери треба да се користат за одговорот на „''Колку често пар индивидуи од една популација е генетски поразлична од две единки избрани од две различни популации? да биде „Никогаш“.'' Ова претпоставувало три групи на население, разделени со големи географски растојанија (европски, африкански и источноазиски). Глобалната човечка популација е посложена и проучувањето на голем број групи би барало зголемен број маркери за истиот одговор. Тие заклучиле дека „''треба да се користи претпазливост кога се користи географско или генетско потекло за да се направат заклучоци за поединечни фенотипови''“,<ref>{{Наведено списание|date=May 2007|title=Genetic Similarities Within and Between Human Populations|journal=Genetics|volume=176|issue=1|pages=351–9|doi=10.1534/genetics.106.067355|pmc=1893020|pmid=17339205}}</ref> и „''Фактот дека, со оглед на доволно генетски податоци, индивидуите можат правилно да се доделат на нивната популација на потекло е компатибилен со опсервација дека повеќето човечки генетски варијации се наоѓаат во популациите, а не меѓу нив. Исто така е компатибилно со нашето откритие дека, дури и кога се разгледуваат најразлични популации и се користат стотици локуси, поединците често се послични на членовите на другите популации отколку на членовите на сопственото население''“.<ref>{{Наведено списание|date=May 2007|title=Genetic Similarities Within and Between Human Populations|journal=Genetics|volume=176|issue=1|page=358|doi=10.1534/genetics.106.067355|pmc=1893020|pmid=17339205}}</ref> Ова е слично на заклучокот што го донел антропологот Норман Зауер во написот од 1992 година за способноста на форензичарите антрополозите да назначат „раса“ на скелет, врз основа на краниофацијалните карактеристики и морфологијата на екстремитетите. Зауер изјавил: „''успешното доделување на раса на скелетниот примерок не е оправдување на концептот на раса, туку претскажување дека поединецот, додека бил жив бил доделен на одредена општествено конструирана „расна“ категорија. Примерокот може да прикажува карактеристики кои укажуваат на африканско потекло. Во оваа земја таа личност веројатно е означена како црна без разлика дали таква раса навистина постои или не во природата''“.<ref name="Sauer 1992">{{Наведено списание|last=Sauer|first=N. J.|date=January 1992|title=Forensic anthropology and the concept of race: if races don't exist, why are forensic anthropologists so good at identifying them?|journal=Social Science & Medicine|volume=34|issue=2|pages=107–111|doi=10.1016/0277-9536(92)90086-6|pmid=1738862}}</ref> === Критика на лековите базирани на раса === Трој Дастер истакнува дека генетиката често не е доминантна детерминанта на чувствителноста на болеста, иако тие можат да бидат во корелација со специфични општествено дефинирани категории. Ова е затоа што ова истражување честопати нема контрола за мноштво социо-економски фактори. Тој наведува податоци собрани од Кинг и Реверс кои укажуваат на тоа како разликите во исхраната играат значајна улога во објаснувањето на варијациите на преваленцата на дијабетес меѓу популациите. Дастер елаборира со изнесување на примерот на Пима од [[Аризона]], популација која страда од несразмерно високи стапки на [[Шеќерна болест|дијабетес]]. Причината за тоа, според него, не е нужно резултат на распространетоста на генот FABP2, кој е поврзан со отпорноста на инсулин. Наместо тоа, тој тврди дека научниците често ги отфрлаат импликациите од начинот на живот под специфични социо-историски контексти. На пример, кон крајот на 19 век, економијата на народот Пима била претежно базирана на земјоделството. Меѓутоа, како што европското американско население започнало да се населува на традиционално територијата на народот Пима, нивниот начин на живот станал силно западен. Во рок од три децении, инциденцата на дијабетес се зголемила повеќекратно. Како објаснување за оваа појава се забележува владиното обезбедување на бесплатна храна со релативно висока содржина на масти за да се ублажи распространетоста на сиромаштијата кај населението.<ref>{{Наведено списание|last=Duster|first=Troy|date=2015|title=A post-genomic surprise. The molecular reinscription of race in science, law and medicine|journal=The British Journal of Sociology|volume=66|issue=1|pages=1–27|doi=10.1111/1468-4446.12118|pmid=25789799}}</ref> Лорусо и Бакини дискутирале против претпоставката дека „''само-идентификуваната раса е добар показател за специфично генетско потекло''“ врз основа на тоа што самоидентификуваната раса е сложена: таа зависи од низа психолошки, културни и социјални фактори, и затоа „''не е робустен прокси за генетско потекло''“.<ref name="ambiguous">{{Наведено списание|last=Hunt|first=L. M.|last2=Megyesi|first2=M.S.|date=Fall 2007|title=The ambiguous meanings of the racial/ethnic categories routinely used in human genetics research|journal=Social Science and Medicine|volume=66|issue=2|pages=349–361|doi=10.1016/j.socscimed.2007.08.034|pmc=2213883|pmid=17959289|via=Science Direct Assets}}</ref> Понатаму, тие објаснуваат дека самоидентификуваната раса на поединецот се состои од дополнителни, колективно произволни фактори: лични мислења за тоа што е раса и степенот до кој треба да се земе предвид во секојдневниот живот. Понатаму, поединците кои споделуваат генетско потекло може да се разликуваат во нивната расна самоидентификација низ историски или социо-економски контексти. Од ова, Лорусо и Бакини заклучуваат дека точноста во предвидувањето на генетското потекло врз основа на самоидентификацијата е мала, особено кај расно мешаните популации родени од сложени истории на предците. == Наводи == {{наводи}} == Извори == *{{cite journal |vauthors=Helms JE, Jernigan M, Mascher J |title=The meaning of race in psychology and how to change it: a methodological perspective |journal=The American Psychologist |volume=60 |issue=1 |pages=27–36 |date=January 2005 |pmid=15641919 |doi=10.1037/0003-066X.60.1.27|s2cid=1676488 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/76f4/b90cf2eab3829c86b489bfdc372c1e735616.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226012954/http://pdfs.semanticscholar.org/76f4/b90cf2eab3829c86b489bfdc372c1e735616.pdf |url-status=dead |archive-date=2019-02-26 }} *{{cite journal |vauthors=Keita SO, Kittles RA, Royal CD, etal |title=Conceptualizing human variation |journal=Nature Genetics |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S17–20 |date=November 2004 |pmid=15507998 |doi=10.1038/ng1455|doi-access=free }} *{{cite book |title=Revisiting Race in a Genomic Age |url=https://archive.org/details/revisitingracein0000unse |editor1-last=Koenig |editor1-first=Barbara A. |editor2-last=Lee |editor2-first=Sandra Soo-jin |editor3-last=Richardson |editor3-first=Sarah S. |date=2008 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick (NJ) |isbn=978-0-8135-4324-6}} This review of current research includes chapters by Jonathan Marks, John Dupré, Sally Haslanger, Deborah A. Bolnick, Marcus W. Feldman, Richard C. Lewontin, Sarah K. Tate, David B. Goldstein, Jonathan Kahn, Duana Fullwiley, Molly J. Dingel, Barbara A. Koenig, Mark D. Shriver, Rick A. Kittles, Henry T. Greely, Kimberly Tallbear, [[Alondra Nelson]], Pamela Sankar, Sally Lehrman, Jenny Reardon, Jacqueline Stevens, and Sandra Soo-Jin Lee. *{{Cite journal |last1=Lieberman |first1=Leonard |last2=Kirk |first2=Rodney C. |last3=Corcoran |first3=Michael |year=2003 |title=The Decline of Race in American Physical Anthropology |journal=Przegląd Antropologiczny – Anthropological Review |issn=0033-2003 |volume=66 |pages=3&ndash;21 |url=http://www.staff.amu.edu.pl/~anthro/pdf/paar/vol066/01lieb.pdf |access-date=2010-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608131024/http://www.staff.amu.edu.pl/~anthro/pdf/paar/vol066/01lieb.pdf |archive-date=2011-06-08 |url-status=dead }} *{{cite journal |vauthors=Long JC, Kittles RA |title=Human genetic diversity and the nonexistence of biological races |url=https://archive.org/details/sim_human-biology_2003-08_75_4/page/449 |journal=Human Biology |volume=75 |issue=4 |pages=449–71 |date=August 2003 |pmid=14655871 |doi=10.1353/hub.2003.0058|s2cid=26108602 }} *{{cite journal |doi=10.1046/j.1523-1739.1996.10041115.x |title=Phylogeographic Subspecies Recognition in Leopards (Panthera pardus): Molecular Genetic Variation |url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1996-08_10_4/page/1115 |year=1996 |last1=Miththapala |first1=Sriyanie |last2=Seidensticker |first2=John |last3=O'Brien |first3=Stephen J. |journal=Conservation Biology |volume=10 |pages=1115–1132 |issue=4}} *{{cite journal |vauthors=Ossorio P, Duster T |title=Race and genetics: controversies in biomedical, behavioral, and forensic sciences |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_2005-01_60_1/page/115 |journal=The American Psychologist |volume=60 |issue=1 |pages=115–28 |date=January 2005 |pmid=15641926 |doi=10.1037/0003-066X.60.1.115}} *{{cite journal |vauthors=Parra EJ, Kittles RA, Shriver MD |title=Implications of correlations between skin color and genetic ancestry for biomedical research |journal=Nature Genetics |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S54–60 |date=November 2004 |pmid=15508005 |doi=10.1038/ng1440|doi-access=free }} *{{cite journal |vauthors=Sawyer SL, Mukherjee N, Pakstis AJ, etal |title=Linkage disequilibrium patterns vary substantially among populations |journal=European Journal of Human Genetics |volume=13 |issue=5 |pages=677–86 |date=May 2005 |pmid=15657612 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201368|doi-access=free }} *{{cite journal |vauthors=Rohde DL, Olson S, Chang JT |title=Modelling the recent common ancestry of all living humans |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-09-30_431_7008/page/562 |journal=Nature |volume=431 |issue=7008 |pages=562–6 |date=September 2004 |pmid=15457259 |doi=10.1038/nature02842|bibcode = 2004Natur.431..562R |citeseerx=10.1.1.78.8467 |s2cid=3563900 }} *{{cite journal |vauthors=Serre D, Pääbo S |title=Evidence for Gradients of Human Genetic Diversity Within and Among Continents |journal=Genome Research |volume=14 |issue=9 |pages=1679–85 |date=September 2004 |pmid=15342553 |pmc=515312 |doi=10.1101/gr.2529604}} *{{cite journal |vauthors=Smedley A, Smedley BD |title=Race as biology is fiction, racism as a social problem is real: Anthropological and historical perspectives on the social construction of race |journal=The American Psychologist |volume=60 |issue=1 |pages=16–26 |date=January 2005 |pmid=15641918 |doi=10.1037/0003-066X.60.1.16|citeseerx=10.1.1.568.4548 }} {{Човечка генетика}} [[Категорија:Физичка антропологија]] [[Категорија:Човечка популациона генетика]] [[Категорија:Човечки раси]] [[Категорија:Генетско родословие]] 6axougxw5af9b0sacf7hypjam5qkazo 0 1342203 5586835 5316012 2026-07-03T21:24:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586835 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Flat Eric pose 2.jpg|мини|Рамен Ерик]] '''Рамeн Ерик''' е марионетски куклен лик, создаден од Квентин Дупие (попознат под неговото уметничко име г. Оизо), од рекламите на Левис за Деним облека со еден набор, изградена од продавницата за суштества на Џим Хенсон.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/299803.stm|title=Entertainment &#124; Flat Eric's cruise to the top|date=1999-03-20|access-date=2011-10-14|publisher=BBC News}}</ref> Неговото име потекнува од идејата за реклама која вклучувала автомобил да му ја прегази главата и да му ја израмни. Идејата не била искористена, но името останало. Во рекламите, Рамниот Ерик се вози со својот пријател Ангел (го игра Филип Петит) низ Калифорнија, избегнувајќи ја полицијата како баран криминалец.<ref name="guardian1608">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/1999/aug/16/mondaymediasection1|title=Eric exposed &#124; Media|last=Carolyne Ellis|date=2000-08-29|work=The Guardian|access-date=2011-10-14|location=London}}</ref> Од 2023 година, г-дин Оизо сè уште го користи Рамен Ерик како маскота. == Заднина == Рамен Ерик бил заснован на кукла налик на куче наречена Стефан која била слична, но со уши и фиксирани дланки.<ref name="utalkmarketing">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utalkmarketing.com/pages/Article.aspx?ArticleID=15018|title=Advertising icon Flat Eric to be resurrected - Marketing News|date=2009-08-20|publisher=UTalkMarketing|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401135339/http://www.utalkmarketing.com/pages/Article.aspx?ArticleID=15018|archive-date=2012-04-01|accessdate=2011-10-14}}</ref> Стефан се појавил во некои кратки филмови на г-дин Оизо (вклучувајќи видео за песната M-Seq ), и имал мал култен следбеник во Обединетото Кралство и Франција.<ref name="utalkmarketing" /> Во март 1999 година, Левис одлучиле да изградат телевизиска комерцијална кампања околу куклата, која ќе ја режира Оизо. [[Податотека:FlatEricWiki01.jpg|мини|Рамен Ерик читање статија на Википедија на таблет]] Ликот бил преименуван во Ерик, добил повеќе „меѓународно име“, за разлика од оригиналното француско име Стефан. Името Ерик е избрано по [[Eric Morand|Ерик Моранд]], еден од основачите на [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] F Communications.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/media/1999/aug/16/mondaymediasection1|title=Eric exposed|last=Ellis|first=Carolyne|date=1999-08-16|work=the Guardian|language=en|accessdate=2021-10-01}}</ref> Тој бил направен од Џенет Кнехтел за продавницата за суштества на Џим Хенсон,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/1999/mar/07/flateric.advertising|title=No strings attached &#124; Media &#124; guardian.co.uk|last=Phillips|first=Dom|date=2001-03-31|access-date=2011-10-14|publisher=Guardian|location=London}}</ref> во Обединетото Кралство, а бил изведен од Дру Меси за сите реклами на Левис. Снимањето на рекламите на Левис траело три дена.<ref name="Heat">{{Наведено списание|date=1999-04-03|title=Flat Eric: King of the World|url=http://reocities.com/Hollywood/heights/5617/articles.html|journal=[[Heat (magazine)|Heat]]|publisher=[[Bauer Media Group]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327053312/http://reocities.com/Hollywood/heights/5617/articles.html|archive-date=2012-03-27|access-date=2011-10-14}}</ref> Оригиналните кратки филмови направени со Стефан чинат околу 15.000 [[Франк|франци]] за производство и снимање .<ref name="Heat" /> Двете реклами на Левис чинеле околу два или три милиони франци секоја од нив.<ref name="Heat" /> Правата на ликот ги задржале Оизо и продукциската куќа Партизан.<ref name="utalkmarketing"/> == Карактеристики == Ерик обично не зборува, комуницира само преку говорот на телото. Тој зборувал само во музичкото видео за " Flat Beat ", правејќи го тоа преку електронски шукови кои потсетуваат на Мис Отмар во анимираните специјали за кикиритки. Овие шукови се слични на оние што Стефан ги направи во M-Seq.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=qmsbP13xu6k|title=Mr Oizo - Flat beat (Official Video with Flat Eric - 1999 - F Communications)|date=September 2, 2012|work=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131054529/https://www.youtube.com/watch?v=qmsbP13xu6k|archive-date=2024-01-31|accessdate=July 31, 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> == Изгледи == Тој бил прикажан во [[Музичко видео|музичките спотови]] за „ Ft Beat “ и „ ''Viandes'' Légumes Véhicules“ од [[Би-би-си]] . Во август 2004 година, тој глумел заедно со Дејвид Соул, во телевизиска реклама од пет милиони фунти за ''Auto Trader''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brandrepublic.com/news/220250/David-Soul-partners-Flat-Eric-5m-Auto-Trader-ad|title=David Soul partners Flat Eric in £5m Auto Trader ad - Brand Republic News|date=2004-08-25|publisher=Brandrepublic.com|accessdate=2011-10-14}}</ref> Тој се појавил и на ''Големиот појадок''.<ref name="guardian2203">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/1999/mar/22/flateric.advertising|title=Is Flat Eric an earner? &#124; Media &#124; guardian.co.uk|date=1999-03-30|access-date=2011-10-14|publisher=Guardian|location=London}}</ref> Куклата, исто така, во голема мера се прикажувала како реквизит повеќе од десет години во интерактивното шоу за разговор ''Curto Circuito'' на SIC Radical, кога обично ја нарекувале „ ''Жолта кукла“.'' Рамен Ерик, исто така, бил прикажан во многу списанија, вклучувајќи ги ''Arena'', ''[[Космополитан|Cosmopolitan]]'', ''Heat'', ''Melody Maker'', ''Ministry'', ''Mixmag'', ''Muzik'', ''NME'' и ''The Face''.<ref name="Heat"/><ref name="guardian2203"/> Рамен Ерик бил претставен како лик што може да се отклучува во мобилната игра ''Crossy Road'' во ажурирањето од 2016 година, и бил бесплатен на ограничено време.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.player.one/crossy-road-dinosaur-update-unlock-new-secret-characters-latest-game-update-555934|title='Crossy Road' Dinosaur Update: Unlock New Secret Characters In The Latest Game Update|last=Cammy Harbison|date=2016-09-13|publisher=Player.One}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.flateric.de Стан Ерик Фансајт, Германија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240208191335/http://www.flateric.de/ |date=2024-02-08 }} * [https://www.facebook.com/groups/130861513658896/?ref=share Авантурите на Рамниот Ерик] [[Категорија:Марионети]] [[Категорија:Маскоти]] [[Категорија:Марионети воведени во 1998 година]] [[Категорија:Комуникациски дизајн]] 31o4bngt0z2xa2adkj9rswirjqfudpb 0 1343509 5586955 5175254 2026-07-04T08:52:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586955 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател |name=Саша Богдан |language=Македонски }} '''Саша Богдан''' — [[Македонија|македонска]] [[писател]]ка. Таа е автор на три книги на македонски јазик. == Библиографија == === Новели === * Здравица<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sakamknigi.mk/product/zdravica/|title=Здравица – Издавачка куќа Сакам Книги|language=en-US|accessdate=2023-01-15}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ubavo.mk/?p=26188|title=Три книги за убав ден {{!}} Убаво|last=ubavo.mk|language=en-US|accessdate=2023-01-15}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Коронтин<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/novosti/knigi/94491-korontin-i-uste-2-knigi-koi-ne-smeete-da-gi-propustite-ova-leto|title=„Коронтин“ и уште 2 книги кои не смеете да ги пропуштите ова лето|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|accessdate=2023-01-15}}</ref> * Излез<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/vo-izdanie-na-sakam-knigi-kje-bide-objaven-triler-romanot-izlez-od-sasha-bogdan/|title=Во издание на „Сакам книги“ ќе биде објавен трилер-романот „Излез“ од Саша Богдан|last=Димков|first=Тони|date=2023-04-30|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-03-02}}</ref> == Наводи == {{наводи}} dhff37j4jx8mm7hkyi1jy7dhnm86wv3 0 1345586 5586913 5575572 2026-07-04T05:25:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586913 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = {{native name|pl|Województwo ruskie}}<br />{{native name|la|Palatinatus Russiae}}<br />{{native name|uk|Руське воєводство}} | conventional_long_name = Рутенско Војводство | common_name = Рутенија (или Рус(ија)) | subdivision = Војводство | nation = [[Круна на Кралството Полска|Круната на Кралството Полска]]¹ | image_flag = Banner of the Ruthenian Voivodeship.svg | image_coat = COA of Ruthenian Voivodship XVII.svg | image_map = RON województwo ruskie map.svg | image_map_caption = Рутенското Војводство во 1635 година во рамките на<br />[[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] | capital = [[Податотека:Banner of the Ruthenian Voivodeship.svg|22п]] [[Лавов]] | stat_area1 = 55200 | stat_year1 = 1770 | stat_pop1 = 1495000 | p1 = Галицко-Волинско кнежевство{{!}}Кралство Рутенија | image_p1 = [[Податотека:Alex K Halych-Volynia.svg|20п]] | s1 = Кралство Галиција и Лодомерија | flag_s1 = Flag of the Habsburg Monarchy.svg | year_start = 1434 | year_end = 1772 | event_end = [[Прва поделба на Полска]] | political_subdiv = Пет земји (административни едници) поделени на 13 [[Повјат|окрузи]] | footnotes = ¹ Војводство на Кралството Полска. Кралството било дел од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] од 1569 година. }} '''Рутенско Војводство''' или '''Руско Војводство''' ([[Латински јазик|латински]]: Palatinatus russiae; [[Полски јазик|полски]]: ''Województwo ruskie''; [[Украински јазик|украински]]: ''Руське воєводство'') ― војводство на Круната на Кралството Полска до 1434 година се до Првата поделба на Полска во 1772 година.<ref>[http://univ.gda.pl/~literat/glogre/0037.htm Geografia historyczna ziem dawnej Polski.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080523175129/http://univ.gda.pl/~literat/glogre/0037.htm|date=23 мај 2008}} by [[Зигмунт Глогер|Zygmunt Gloger]] 1903. [in] Biblioteka Literatury Polskiej. [[Uniwersytet Gdański]]. Instytut Filologii Polskiej. 2003</ref> Главен град на војводството бил градот [[Лавов]] (украински: ''Львів;'' {{langx|pl|Lwów}}). Заедно со голем број други војвода од јужниот и источниот дел на Кралството Полска, ја створиле покраината Мала Полска, со главен град [[Краков]]. По поделбата на Полска, поголемиот дел од Рутенското Војводство, освен неговиот североисточен агол, бил припоен од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]], како дел од провинцијата односно [[Кралство Галиција и Лодомерија|Кралството Галиција]]. Денес, територијата на поранешното Рутенско Војводство е поделено меѓу [[Полска]] и [[Украина]]. == Историја == По Галицисковолинските војни, [[Галицко-Волинско кнежевство|Кралството Рутенија]] било поделено помеѓу Полска и Литванија. Во 1349 година полскиот дел бил преобразен во рутенски домен на Круната, додека Војводството Волинија го држел кнезот Лубарт. Со смртта на Казимир III Велики, Кралството Полска било предадено на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]], а рутенскиот домен бил управуван од рутенските старешини (т.н. старост), од кои, еден од нив бил Владислав Ополски. Војводството било создадено во 1434 година врз основа на једлненско-краковската привилегија од 1430 година ({{langx|pl|Przywilej jedlneńsko-krakowski}}) на територијата што му припаѓала на Кралството Галиција-Волинија. Помеѓу 1349 и 1434 година, територијата заедно со Западното Подолие била позната како рутенски домен на Круната и на таков начин кралот на Полска бил наречен Господар на рутенските земји.<ref name="eohou">Mykhailovskyi, V.M. ''[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=ruskyj_domen_korolja (РУСЬКИЙ ДОМЕН КОРОЛЯ)]''. Encyclopedia of History of Ukraine.</ref> Западно Подолие било додаден на доменот во 1394 година.<ref name="eohou" /> Во 1434 година на територијата на доменот биле создадени Рутенското и [[Подолско Војводство|Подолското Војводство]]. Во полски извори, западните области на регионот биле нарекувани Червјенска земја (Ziemia czerwieńska), од името на Червен, град што постоел таму. Денес има неколку градови со ова име, ниту еден од нив не е поврзан со Црвена Рутенија.<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/561 Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland and other Slavic Lands] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. tom. XV, pages 561–562. Warszawa. 1876. (''digital edition'')</ref> Оваа област за прв пат била спомната во 981 година, кога [[Владимир Велики]] од [[Киевски Рус|Киевска Русија]] ја презел на патот кон Полска. Во 1018 година, таа територијал била приклучена кон Полска и 1031 година назад кон Киевска Русија. Приближно 150 години постоело како независно Галициско Кнежевство и [[Галицко-Волинско кнежевство|Галициско-волинско Кнежевство]] (познато и како Кралство Русија), пред да биде освоено од Казимир III Полски во 1349 година. Оттогаш, името Рус Червона (Ruś Czerwona) е забележано, преведено како „Црвена Рутенија“ (или „Czerwień“ значи црвен, или од полското село Чермно), се применува на територијата проширена до реката [[Днестар]], со приоритет постепено префрлен на [[Пшемишл]]. Уште од времето на [[Владислав II Јагело]], Пшемишлското [[Војводства во Полска|војводство]] било наречено Рутенско/Руско Војводство ( ''{{Јаз|pl|województwo ruskie}}''), со неговото средиште на крајот префрлен во [[Лавов|Лвов]]. Се состоело од пет земји: Лавов, Санок, Галич, Пшемишл и Хелм. Територијата била контролирана од [[Австриско Царство|Австриската Империја]] од 1772 до 1918 година, кога била позната како [[Кралство Галиција и Лодомерија]]. Зигмунт Глогер, во својата монументална книга ''Историска географија на земјите на Стара Полска'', го дава овој опис на Рутенското Војводство:<blockquote>Во 10-тиот и 11-тиот век, Пшемисл и Червин биле најголемите гордови [оградени населби, градови] во овој регион. Подоцна, Халич се појавил како главен град на покраината, додека градот Лавов е основан дури во 1250 година. Во околу. 1349 година, полскиот крал Казимир III ја презел контролата над Халичкото [Галициското] Кнежество. Покраината била управувана од кралски старости (старешини), од кои првиот бил човек по име Јасјек Тарновски. Најверојатно во последните години од владеењето на кралот [[Владислав II Јагело]], било наречено Рутенско Војводство, бидејќи во тоа време [[Војвода|војводите]] на Пшемисл почнале да се нарекуваат себеси војводи на Русија. Прв таков војвода бил Јан Мезик од Даброва.</blockquote><blockquote>Рутенското Војводство се состоело од пет земји [стари полски административни единици]: оние на Лавов, Пшемисл, Санок, Халич и Хелм. Двете последни имаа свои месни власти; Понатаму, Хелмска Земја била целосно одделена од другите рутенски земји од страна на Белското Војводство. Затоа, треба да зборуваме одделно за четири рутенски земји и за Хелмската Земја, чија историја била многу поинаква по Поделбите на Полска (...) Земјите на Лавов, Пшемишл и Санок имале свои сејмици (собранија), кои биле одржувани во нивните соодветни престолнини. Општите сејмици за овие три земји биле во Садова Вишнија, каде што биле избирани седум пратеници во полскиот Сејм [врховното Собрание]: по двајца од секоја земја и по еден од Зидачовскиот Округ. Старостите престојувале во Лавов, Жидачив, Пшемисл и Санок. Војводството имало шест сенатори: архиепископот на Лавов, епископот од Пшемисл, војводата на Рутенија, кастеланот на Лавов и кастеланите од Пшемисл и Санок (...) Градот Лавов бил седиште на посебниот малополски трибунал за војводствата на Рутенија, Кијов, Волхинија, Подолија, Белз, Брацлав и Чернихов (...) Зидачовскиот Округ (powiat, повјат), иако службено дел од Лавовската Земја, често бил сметан за посебна земја, со свој [[грб]], стекната во 1676 година. Во тие години, Лавовската Земја имала 618 села и 42 града, додека Зидачовскиот Округ имал 170 села и 9 градови.</blockquote><blockquote>Пшемишлската Земја била поделена на два окрузи: Пшемишл и Пшеворск. Во 1676 година, Пшемишлскиот Округ имала 657 села и 18 градови, додека Пржеворскиот Округ имал 221 село и 18 градови (...) Саночката Земја, која се наоѓала во [[Карпатите]], не била поделена на окрузи. Во 1676 година имало 371 село и 12 градови (...)</blockquote><blockquote>Халичката Земја, со своја посебна месна власт, била поделена на окрузите Трембовла, Халич и Коломија. Имала свој сејмик во Халич, каде што биле избирани шест пратеници во полскиот Сејм (по двајца од секој округ), исто така, по еден заменик на Кралскиот трибунал и еден во Трибуналот за финансии во [[Радом]]. Халичката Земја имала еден сенатор и староста (старешина), кој живеел во Халич, Трембовла, Коломија, Тлумач, Рохатин, Јаблонов, Сњатин, Краснопол и други места. Во 1676 година имало 565 села и 38 градови.</blockquote><blockquote>Хелмската Земја била енклава, одвоена од Рутенското Војводство со Белското Војводство. Реката [[Буг]] ја поделила оваа земја на два дела, а од 10 век, Хелм бил оспоруван од Полска и Русија. Со текот на времето во судирот биле вклучени и Литванците. Тоа било завршено во 1377 година, кога кралот [[Лајош I Анжујски|Лајош]] ја припоил Хелмската Земја. Хелмската Земја имала свои месни канцеларии и сејмици, каде биле избирани двајца заменици на Сејмот и еден заменик на малополскиот Трибунал. Била поделена на Хелмскиот и Красништавскиот Округ, а староста живеела во Хелм, Красништав, Ратно, Лубомл, Хрубјешов и други места. Хелмската Земја имала двајца сенатори: епископот на Хелм и кастеланот на Хелм. Во 1676 година, имало 427 села и 23 градови во двата окрузи (...) Јужниот дел од Хелмската Земја припаѓал на огромната ординација [обвластувачи за продавање имот] на семејството Замојски, која се протегала надвор од регионот, во Урзедовскиот Округ во Лублинското Војводство.</blockquote> == Општинска власт == [[Податотека:Widok_miasta_Lublina_Hogenberga_i_Brauna.jpg|мини| [[Лавов]], главен град на војводството, во 17 век]] Седиште на [[војвода]]та (управникот) на Војводството: * [[Лавов]] Регионален општ Сејмик (собрание) за сите рутенски земји * Седова Визнија Седишта на месните сејмици: * [[Лавов]] * Халич * Седова Визнија * [[Пшемишл]] * Санок * Хелм == Административни единици ==  {{multiple image|align=right|caption_align=center|total_width=340|image1=1597 Bielski Rus Voivodship.svg|image2=POL powiat przemyski COA.svg|image3=POL powiat sanocki COA.svg|image4=POL Chełm COA 1.svg|footer=Грбови на [[Лавовска Земја|Лавовската]], [[Пшемишлска Земја|Пшемишлската]], [[Саночка Земја|Саночката]], [[Хелмска Земја|Хелмската Земја]]}} * Хелмска Земја (Ziemia Chełmska), Хелм ** Хелмски Округ, (Powiat Chełmski), Хелм ** Хрубјешовски Округ, (Powiat Hrubieszowski), Хрубјешов ** Красниставски Округ, (Powiat Krasnystawski), Краснистав ** Лубомелски Округ, (Powiat Lubomelski), [[:pl:Luboml|Лубомл]] ** Ратнонски Округ, (Powiat Ratneński), [[:pl:Ratno (Ukraina)|Ратно]] * Халичка Земја (Ziemia Halicka), Халич ** Халички Округ, (Powiat Halicki), Халич ** Коломиски Округ, (Powiat Kołomyjski), Коломија ** Трембовелски Округ, (Powiat Trembowelski), Трембовла (подоцна префрлен во Подолското Војводство) * Лавовска Земја (Ziemia Lwowska), [[Лавов]] ** Лавовски Округ, (Powiat Lwowski), Лавов ** Жидачивски Округ, (Powiat Żydaczowski), Жидачов * Пшемишлска Земја (Ziemia Przemyska), [[Пшемишл]] ** Пшемишлски Округ (Powiat Przemyski), Пшемишл ** Самборски Округ, (Powiat Samborski), Самбор ** Дрохобички Округ, (Powiat Drohobycki), Дрохобиц ** Стриски Округ, (Powiat Stryjski), Стриј * Саночка Земја (Ziemia Sanocka),<ref>[[Адам Фастнахт|Adam Fastnacht]]. Slownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej w Średniowieczu (Historic-Geographic Dictionary of the Sanok District in the Middle Ages), Kraków, 2002, {{ISBN|83-88385-14-3}}.</ref> Санок ** Саночки Округ (Powiat Sanocki), Санок == Војводи == * Станислав Ходецки де Хотча, (од 1466-1474) * Јакуб Бучацки – од 1501 г * Станислав Кмита де Висњич, (од 1500 -) * Јан Одроваж, (од 1510 -) * Јан Тарновски (од 2 април 1527 година) * Станислав Одроваж (од 1542 година) * Пјотр Фирлеј (1545–1553) * Хиероним Јарош Сјенјавски (од 1576 година) * Јан Данилович де Олеско, (од 1605 година) * Станислав Лубомирски, (1628-1638) * Јакуб Собјески (од јуни 1641 г.) * Јереми Михал Виснјовјецки (од април 1646 до 1651 година) * Стефан Чарнјецки (од 1651 година) * Станислав Јан Јаблоновски (од 1664 година) * Јан Станислав Јаблоновски, (1697-1731) * Август Александер Чарториски (од 1731 година) * Станислав Шчесни Потоцки (од 1782 година) == Соседни војводства и региони == * [[Краковско војводство (14 век – 1795)|Краковско Војводство]] * [[Сандомјешко Војводство]] * [[Брестлитовско Војводство]] * [[Војнско војводство (1569–1795)|Волхинско Војводство]] * [[Белсовско Војводство]] * [[Подолско Војводство]] * [[Молдавија (регион)|Молдавија]] * [[Земплински Округ]] * [[Уншки Округ]] * [[Марамуреш]] == Поврзано == * [[Малополска|Мала Полска]] * [[Војводства во Полска|Војводства на Полска]] * [[Леџанци]] == Наводи == {{Наводи}} == Општи извори == * [http://kpbc.umk.pl/dlibra/publication?id=9073 „Monumenta Poloniae Historica“] (дигитална копија) * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Akta_grodzkie_i_ziemskie/Tom_24/info Akta grodzkie i ziemskie z archiwum ziemskiego. Lauda sejmikowe] [http://dir.icm.edu.pl/pl/Akta_grodzkie_i_ziemskie/Tom_24/info Том XXIII, XXIV, XXV.] (дигитално издание) * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160411053642/http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ |date=2016-04-11 }} (дигитално издание) * [https://www.msz.gov.pl/resource/49da65c5-9917-40de-b542-5c89751cacf6:JCR ''Средноевропска велесила''], Хенрик Литвин, ''BUM Magazine'', октомври 2016 година. * Lustracja województwa ruskiego, podolskiego i bełskiego, 1564–1565 Варшава, (I) издание 2001 година, стр. 289. {{ISBN|83-7181-193-4}} * Lustracje dóbr królewskich XVI-XVIII wieku. Lustracja województwa ruskiego 1661–1665. Część III ziemie halicka i chełmska. Polska Akademia Nauk – Instytut Historii. 1976 година * Lustracje województw ruskiego, podolskiego i bełskiego 1564–1565, wyd. K. Chłapowski, H. Żytkowicz, cz. 1, Варшава – Лоѓ 1992 година * Lustracje województwa ruskiego 1661–1665, wyd. E. i K. Artanowscy, cz. 3, Ziemia halicka i chełmska, Варшава 1976 година * Lustracja województwa ruskiego 1661–1665, cz. 1: Ziemia przemyska i sanocka, wyd. К. Арламовски и в. Капут, Вроцлав-Варшава-Краков. 1970 година == Надворешни врски == * [http://literat.ug.edu.pl/glogre/0037.htm Рутенско Војводство, опис на Зигмунт Глогер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180515232827/http://literat.ug.edu.pl/glogre/0037.htm |date=2018-05-15 }} {{Нормативна контрола}}{{Coord|49.850000|24.016667|type:landmark}} [[Категорија:Украина во раниот нов век]] [[Категорија:Географска историја на Украина]] [[Категорија:Историја на Црвена Рутенија]] [[Категорија:Престаноци во Полско-литванската Државна Заедница во 1772 година]] [[Категорија:Појавено во Полска во 14 век]] [[Категорија:Појавено во 1336 година во Европа]] [[Категорија:Историја на Галиција (Источна Европа)]] [[Категорија:Војводства на Полско-литванската Државна Заедница]] [[Категорија:Рутенско Војводство]] [[Категорија:Статии со текст на украински јазик]] [[Категорија:Статии со текст на латински]] [[Категорија:Статии со текст на полски јазик]] cel32mprmn53q3qwtwf5vb0456fqk5s 0 1345777 5586714 5469569 2026-07-03T15:40:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586714 wikitext text/x-wiki {{Infobox election|country=Казахстан|type=претседателски|previous_election=Претседателски избори во Казахстан (2015)|previous_year=2015|next_election=Претседателски избори во Казахстан (2022)|next_year=2022|election_date=9 јуни 2019|turnout=77.54% ({{decrease}}17.67[[Процентни поени|пп]])|image_size=130x130px|image1=Kassym-Jomart Tokayev (2019-05-29) (cropped).jpg|nominee1='''[[Касим Жомарт Токајев]]'''|party1=Нер Отан|popular_vote1='''6,539,715'''|percentage1='''70.96%'''|image2=Amirzhan Kosanov (cropped 2).jpg|nominee2=[[Амиржан Косанов]]|party2=Улт Тагдири|colour2=44436d|popular_vote2=1,495,401|percentage2=16.23%|image3=Dania Espaeva, June 2019 (cropped 2).jpg|nominee3=[[Данија Еспаева]]|party3=Ак-џол|colour3=0A408A|popular_vote3=465,714|percentage3=5.05%|title=[[Претседател на Казахстан|Претседател]]|before_election=[[Касим Жомарт Токајев]] (''во служба'')|before_party=Нур Отан|after_election=[[Касим Жомарт Токајев]]|after_party=Нур Отан|map_image=2019 Kazakh Presidential Election Results Map - Vote Share.svg|map_caption=Резултати по региони}} '''Претседателски избори во Казахстан во 2019 година''' — претседателски избори кои се одржале на [[9 јуни]] [[2019]] година за да се избере [[претседател на Казахстан]] по оставката на долгорочниот претседател [[Нурсултан Назарбаев]] во март [[2019]] година <ref name="AJ">[https://www.aljazeera.com/news/2019/04/kazakhstan-hold-early-presidential-election-june-9-190409071500360.html Kazakhstan to hold early presidential election on June 9] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190409072457/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/kazakhstan-hold-early-presidential-election-june-9-190409071500360.html}} Al Jazeera, 9 April 2019</ref> Ова биле шести претседателски избори одржани од независноста на [[Казахстан]]. Изборите не биле слободни и фер и нашироко биле осудени како [[Избори|измама]]. Вршителот на должноста претседател [[Касим-Жомарт Токајев]] од [[Нур Отан]] победил на изборите. Првично изборите биле закажани за декември 2020 година, кога требало да истече петтиот мандат на претседателот Нурсултан Назарбаев, предвремените избори биле објавени на 9 април 2019 година, набргу откако вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев ја презел функцијата по оставката на Назарбаев среде антивладините протести. Номинациите се случиле по распишувањето на изборите. Својот интерес го изразиле девет кандидати, од кои седум се пријавиле, со што станале избори со најголем број претседателски кандидати во историјата на Казахстан. Номинираните од политичките партии и јавните здруженија биле вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев, кој станал кандидат за владејачката Нур Отан по поддршката од неговиот претходник Назарбаев, [[Амирјан Косанов]] од движењето Улт Тагдири, [[Џамбил Ахметбеков]] од Комунистичката народна партија, [[Рамбејк Толеутај]] од Народната демократска патриотска партија Ауил, [[Амангелди Таспихов]] од Сојузот на синдикати, [[Садибек Тугел]] од Ули Дала Кирандари и [[Данија Еспаева]] од Ак жол, првата Казахстанка која официјално учествувала на изборите. Кампањата била фокусирана на прашањата за земјоделството, животната средина, работничките права, социјалните бенефиции, пазарната економија, наследството од политиките на Назарбаев и актуелниот политички систем, во кој претседателските кандидати предлагале решенија од понатамошна демократизација и декомунизација до развој на вредностите на нацијата и земјоделската индустрија. Победата на Токаев била означена како прва мирна транзиција на власта во историјата на Казахстан,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2020/06/focus-on-kazakhstan-tokayevs-progressive-new-administration-draws-heap-of-praise-from-european-leaders/|title=Focus on Kazakhstan: Tokayev's Progressive New Administration Draws Heap of Praise From European Leaders|date=2020-06-17|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622122207/https://astanatimes.com/2020/06/focus-on-kazakhstan-tokayevs-progressive-new-administration-draws-heap-of-praise-from-european-leaders/|archive-date=2020-06-22|accessdate=2021-06-20}}</ref> и покрај предизвиците кои биле резултат на политичките немири што се случиле на улиците на [[Алмати]] и [[Астана|Нур-Султан]]. Според [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), „''на денот на изборите беа забележани значителни нерегуларности, вклучително и случаи на полнење на гласачки кутии, а непочитувањето на процедурите за броење значеше дека не може да се гарантира чесно пребројување“.Имаше широко распространето приведување на мирни демонстранти на денот на изборите во поголемите градови''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/422510?download=true|title=Statement of Preliminary Findings and conclusions|work=Organization for Security and Co-operation in Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617095511/https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/422510?download=true|archive-date=17 June 2019|accessdate=16 June 2019}}</ref> На 12 јуни 2019 година, Токајев положил заклетва како претседател за време на церемонијата во Палатата на независноста во главниот град [[Астана|Нур-Султан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/toqaev-inaugurated-as-kazakhstan-s-new-president-following-election-protests/29994824.html|title=Toqaev Inaugurated As Kazakhstan's President Amid New Arrests|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2020-09-16}}</ref> Оттаму, тој ветил дека ќе ги штити интересите на секој граѓанин и ќе ги разгледа сите предлози и иницијативи кои ќе ги изнесат политичките лидери и лидерите на заедниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.akorda.kz/en/speeches/internal_political_affairs/in_speeches_and_addresses/statement-from-kassym-jomart-tokayev-official-inauguration-ceremony-of-the-elected-president-of-kazakhstan|title=Statement from Kassym-Jomart Tokayev Official Inauguration Ceremony of the Elected President of Kazakhstan|date=2019-06-12|work=Akorda.kz|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617153437/http://www.akorda.kz:80/en/speeches/internal_political_affairs/in_speeches_and_addresses/statement-from-kassym-jomart-tokayev-official-inauguration-ceremony-of-the-elected-president-of-kazakhstan|archive-date=2019-06-17|accessdate=2021-06-20}}</ref> == Заднина == === Реизбор на Назарбаев и закрепнување по економската криза === Претседателот Нурсултан Назарбаев бил избран за петти мандат на претседателските избори во Казахстан во 2015 година, среде економска криза. Оттаму, тој ветил економски реформи, политичка стабилност, меѓуетнички договор и социјална кохезија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/cnews-us-kazakhstan-election-idCAKBN0NC1JU20150421|title=Kazakh leader to extend long rule, promises stability|last=Dmitry Solovyov|date=2015-04-21|work=Reuters|access-date=2021-06-16|last2=Raushan Nurshayeva|language=en}}</ref> Како и да е, казахстанската економија продолжила по надолната спирала предизвикана од презаситеноста на нафтата во 2010-тите и девалвацијата на [[Казахстанско тенге|тенгето]] до точка на тоа што Назарбаев повикал на предвремени парламентарни избори во јануари 2016 година, поради стравувањата од нов пад на цената на нафтата што сериозно би се одразило на економијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/east-asia/kazakhstan-president-calls-snap-election|title=Kazakhstan President Calls Snap Election|date=2016-01-20|work=www.voanews.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021052801/https://www.voanews.com/east-asia/kazakhstan-president-calls-snap-election|archive-date=2020-10-21|accessdate=2021-06-16}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-election-preliminary-idUSKCN0WN0DV|title=Kazakh leader's party wins vote criticized by Western monitors|date=2016-03-21|work=Reuters|access-date=2021-06-16|language=en}}</ref> До крајот на таа година, БДП на Казахстан достигнал најниска точка од 137,3 милијарди долари со стапка на раст од 1,1%, што го прави најлошото остварување од 1998 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=KZ|title=GDP growth (annual %) - Kazakhstan {{!}} Data|work=data.worldbank.org|accessdate=2021-06-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=KZ|title=GDP (current US$) - Kazakhstan {{!}} Data|work=data.worldbank.org|accessdate=2021-06-16}}</ref> Сепак, работите добиле драстичен пресврт следната година, главно поради зголемувањето на цената на нафтата и пуштењето во употреба на полето Кашаган што го зголемило производството на нафта.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldbank.org/en/country/kazakhstan/publication/economic-update-fall-2017|title=Kazakhstan's Economy is Rising – It is Still All About Oil|date=2017-12-14|work=World Bank|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214151733/http://www.worldbank.org/en/country/kazakhstan/publication/economic-update-fall-2017|archive-date=2017-12-14|accessdate=2021-06-16}}</ref> Останатите економски активности, како што се преработувачката индустрија, земјоделството, транспортот и трговијата, исто така забележале повторен раст. До крајот на 2017 година, стапката на раст на БДП во Казахстан изнесувала 4,1% и оттогаш останала стабилна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://countryeconomy.com/gdp/kazakhstan?year=2017|title=Kazakhstan GDP - Gross Domestic Product 2017|work=countryeconomy.com|language=en|accessdate=2021-06-16}}</ref> === Шпекулации за наследување по Назарбаев === Во септември 2016 година, Назарбаев реконструирал неколку позиции во кабинетот и ја назначил својата ќерка [[Дарига Назарбаева]] на функцијата вицепремиер, за која се верува дека се должи на неочекуваната смрт на узбекистанскиот претседател Ислам Каримов, кој немал јасен наследник, што довело до шпекулации за потенцијалните потези на Назарбаев да го наследи неговата ќерка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-daughter-idUSKCN11J1JR|title=Kazakh leader promotes daughter, confidant in reshuffle|date=2016-09-13|work=Reuters|access-date=2020-10-31|language=en}}</ref> Во ноември 2016 година во интервју за Bloomberg News, Назарбаев изјавил дека нема планови да им го предаде своето наследство на своите деца и споменал дека секој пренос на власт во земјата се врши со Уставот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-11-23/kazakh-president-nazarbayev-says-power-won-t-be-family-business|title=Kazakh President Nazarbayev Says Power Won't Be Family Business|last=Gizitdinov|first=Nariman|date=2016-11-23|work=Bloomberg.com|access-date=2020-10-31|last2=Clark|first2=Torrey|language=en}}</ref> Во мај 2018 година, Парламентот го одобрил нацрт-законот со кој на Назарбаев се доделува доживотен мандат како претседател на Советот за безбедност на Казахстан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.asiaplustj.info/en/news/centralasia/20180531/nursultan-nazarbayev-to-head-kazakhstans-security-council-for-life|title=Nursultan Nazarbayev to head Kazakhstan's Security Council for life {{!}} Tajikistan News ASIA-Plus|date=2018-05-31|work=www.asiaplustj.info|publisher=Asia-Plus|accessdate=2020-10-31}}</ref> Ова му овозможило контрола на политиките на земјата без да ја извршува претседателската функција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2018/07/kazakh-president-given-right-to-head-national-security-council-for-life/|title=Kazakh President given right to head National Security Council for life|last=Seisembayeva|first=Aigerim|date=2018-07-13|work=The Astana Times|language=en|accessdate=2020-10-31}}</ref> Претседателот на Сенатот Касим-Жомарт Токајев, во интервју за [[Би-би-си|Би-Би-Си]] во јуни 2018 година, изразил сомневање дека Назарбаев ќе бара уште еден мандат на изборите што би се одржале во 2020 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-44546885|title='I doubt Kazakh president will run again'|date=2018-06-20|access-date=2020-10-31|language=en-GB}}</ref> Ова создало шпекулации дека Назарбаев се подготвува да ја напушти претседателската функција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thediplomat.com/2018/10/who-will-run-post-nazarbayev-kazakhstan/|title=Who Will Run Post-Nazarbayev Kazakhstan?|last=Hall|first=Natalie|date=2018-10-30|work=thediplomat.com|language=en-US|accessdate=2020-10-31}}</ref> Шпекулациите за предвремената оставка на Назарбаев повторно се појавиле на 4 февруари 2019 година, кога тој поднел жалба до Уставниот совет во врска со одредбата за предвремено престанок на овластувањата на претседателот. Назарбаев појаснил дека жалбата е „''апсолутно рутинско прашање''“, тврдејќи дека тој постојано бил прашуван за одредбите и дека неговата жалба до Советот е само објаснувачко прашање. Како резултат на тоа, Назарбаев побарал јавната смиреност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-obratilsya-v-konstitutsionnyiy-sovet-362612/|title=Назарбаев обратился в Конституционный Совет|date=4 February 2019}}</ref> На 19 март 2019 година, Назарбаев ја објавил својата оставка, наведувајќи дека претседателот на Сенатот Касим-Жомарт Токајев ќе ја преземе функцијата вршител на должноста претседател до крајот на неговиот мандат.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-47628854 Kazakh leader Nazarbayev resigns after three decades] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190319170645/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-47628854|date=2019-03-19}} BBC News, 19 March 2019</ref> Сепак, на 9 април 2019 година, Токајев објавил дека на 9 јуни ќе се одржат предвремени избори за да се избегне „''политичка неизвесност''“. == Изборен систем == Според Уставот, претседателот на Казахстан се избира со двокружен систем; доколку на гласачкото ливче има повеќе од двајца претседателски кандидати и никој не добие мнозинство од гласовите во првиот круг, се одржува втор круг меѓу двајцата водечки кандидати најдоцна два месеца по одржувањето на првиот круг.<ref>[http://www.electionguide.org/elections/id/2612/ Republic of Kazakhstan: Election for President] IFES</ref><ref name=":110">{{Наведена мрежна страница|url=https://adilet.zan.kz/eng/docs/Z950002464_|title=On Elections in the Republic of Kazakhstan – "Adilet" LIS|work=adilet.zan.kz|accessdate=2 September 2022}} {{Source-attribution}}</ref> Доколку претседателските избори се прогласат за ништовни или не се утврди победникот, тогаш Централната изборна комисија (ЦИК) може да закаже прегласување најдоцна два месеца по одржувањето на првичното гласање. Според член 41 од Уставот, лице кое сака да биде избран за претседател треба да биде државјанин на Казахстан по раѓање мора да има најмалку 40 години, да има минимум пет години работно искуство во јавна служба или на избрани позиции, да го владее државниот јазик и да бил жител на Казахстан во последните 15 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.akorda.kz/en/official_documents/constitution|title=The Constitution|work=Akorda.kz|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=7 September 2021}}</ref> Правото на предлагање претседателски кандидати според член 55 од Уставниот закон „за избори“ е задржано само за регистрираните републички јавни здруженија. Во членот 51 од Уставниот закон „за избори“ е утврдена првата недела од декември како општ датум за претседателските избори. Затоа, редовните избори требало да се одржат на 6 декември 2020 година, бидејќи петгодишниот мандат на Назарбаејв од 2015 година требало да заврши дотогаш. == Кандидати == Девет кандидати се пријавиле до Централната изборна комисија за учество на изборите. Рекордни седум биле пријавени за да се кандидираат, додека еден кандидат се повлекол и еден бил дисквалификуван поради недоволно познавање на [[Казашки јазик|казахстанскиот јазик]] <ref name="EN">[https://eurasianet.org/kazakhstan-election-candidate-dropped-for-poor-kazakh-skills Kazakhstan: Election candidate dropped for poor Kazakh skills] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503114753/https://eurasianet.org/kazakhstan-election-candidate-dropped-for-poor-kazakh-skills|date=2019-05-03}} Eurasia Net, 2 May 2019</ref> Новоусвоениот закон во 2017 година наложил секој кандидат да има високо образование и петгодишно искуство во јавна служба или на избрана јавна функција, како и активно учество во управувањето со работите на државата директно и преку нивните претставници, лични аплицирања и поединечни испраќања и колективни апели до државните и местинте власти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://echo.kz/en/104-it-is-now-impossible-to-become-president-without-the-experience-in-the-civil-service.html|title=It is now impossible to become president without the experience in the civil service|date=2017-07-15|work=echo.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417104422/http://www.echo.kz:80/en/104-it-is-now-impossible-to-become-president-without-the-experience-in-the-civil-service.html|archive-date=2019-04-17|accessdate=2021-06-16}}</ref> === Регистрирани кандидати === Од кандидатите се барало да соберат потписи од најмалку 1% од гласачите, што подеднакво претставувале најмалку 2/3 од регионите, градовите од републиканско значење и главниот град [[Астана|Нур-Султан]]. Од 1 јануари 2019 година, Централната изборна комисија (ЦИК) вклучила 11.814.019 граѓани во избирачкиот список, со што биле потребни 118.140 потписи за поддршка на секој кандидат. Регистрацијата на полномошниците, како и постапката за проверка на автентичноста на потписите со учество на пасошки органи, ја вршат Територијалните изборни комисии.<ref name=":16">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=4695|title=On April 10, 2019, the Central Election Commission of the Republic of Kazakhstan approved the Calendar Plan of main activities for the preparation and conduct of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, scheduled for June 9, 2019|date=2019-04-10|work=www.election.gov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530153046/https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=4695|archive-date=2019-05-30|accessdate=2021-06-16}}</ref> '''За да се пријават како претседателски кандидати''', номинираните треба да достават до Централната изборна комисија потврда од органот за државни приходи за поднесување на изјавата за приходите и имотот од него и брачниот другар заклучно со првиот ден од месецот на номинирање, т.е. на 01.04.2019 година, како и лекарски извештај за состојбата на неговата здравствена состојба. Пријавувањето на кандидатите траело до 11 мај годинава до 18:00 часот. Регистрацијата на кандидатите Централната изборна комисија можела да ја откаже доколку органите за приходи на државата ќе утврдат неверодостојност на информациите за приходите и имотот во поднесените декларации. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Кандидат, политичка партија ! colspan="2" |Политичка партија !Лого на кампањата !Занимање !Дата на регистрација |- | style="background:lavender;" |'''[[Џамбил Ахметбеков]]''' [[Кампања на Џамбил Ахметбеков за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Ahmetbekov_(2017-02-01).jpg|189x189пкс]] |[[Комунистичката народна партија на Казахстан|КНПК]] | style="background-color:#DC241f;" | |[[Податотека:Jambyl_Ahmetbekov_2019_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''Член на [[Миџлис]]''' <small>(2012–денес)</small> '''Секретар на [[Комунистичката народна партија на Казахстан|КНПК]]''' <small>(2007–2020)</small> |6 мај 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/acts/index.php?ID=48898 О регистрации Ахметбекова Жамбыла Аужановича кандидатом в Президенты Республики Казахстан на внеочередных выборах Президента Республики Казахстан, назначенных на 9 июня 2019 года]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Данија Еспаева]]''' [[Кампања на Данија Еспаева за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Dania_Espaeva,_June_2019_(cropped).jpg|174x174пкс]] |[[Ак Жол]] | style="background-color:#0A408A;" | |[[Податотека:Dania_Espaeva_2019_presidential_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''Член на [[Миџлис]]''' <small>(2016–денес)</small> |4 мај 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4868 О регистрации Еспаевой Дании Мадиевны кандидатом в Президенты Республики Казахстан]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Амирјан Косанов]]''' [[Кампања на Амирјан Косанов за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Amirzhan_Kosanov_(cropped).jpg|174x174пкс]] |[[Улт Тагдири]] | style="background-color:#44436D;" | |[[Податотека:Qosanov_2019_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''новинар''' |6 мај 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4890 О регистрации Косанова Амиржана Сагидрахмановича кандидатом в Президенты Республики Казахстан]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Толевтај Рахимбеков]]''' [[Кампања на Толевтај Рахимбеков за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Toleutai_Rakhimbekov_(cropped).jpg|184x184пкс]] |[[Казахстанската социјалдемократска партија Ауил|Ауил]] | style="background-color:#0A5B2D;" | |[[Податотека:Raqymbekov_2019_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''Претседател на одборот на''' '''Националниот аграрен научно-образовен центар''' <small>(2019–денес)</small> '''Заменик министер за земјоделство''' <small>(2017)</small> |6 мај 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4878 О регистрации Рахимбекова Толеутая Сатаевича кандидатом в Президенты Республики Казахстан и аккредитации наблюдателей международных организаций]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Амангелди Таспихов]]''' [[Кампања на Амангелди Таспихов за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Amangeldi_Taspihov_(2019-06-08)_(cropped).jpg|алт=|170x170пкс]] |[[Сојузот на синдикатина Казахстан|Сојуз на синдикати]] | style="background-color:#51B3FC;" | |[[Податотека:Amangeldi_Taspihov_2019_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''Претседател на Територијалната асоцијација''' '''на синдикатите на Регионот Западен Казахстан''' '''Член на Маџилис''' <small>(2004–2007)</small> |4 мај 2019<ref name="election.gov.kz2">[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4855 О регистрации Сәді-Бек Түгел кандидатом в Президенты Республики Казахстан]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Касим-Жомарт Токајев]]''' [[Кампања на Касим-Жомарт Токајев за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Kassym-Jomart_Tokayev_(2019-05-29).jpg|169x169пкс]] |[[Nur Otan]] | style="background-color:#1CA9C9;" | |[[Податотека:Tokayev_campaign_logo.png|160x160пкс]] |'''[[Претседател на Казахстан]]''' <small>(2019–денес)</small> '''Претседател на [[Сенат на Казахстан]]''' <small>(2007–2011 и 2013–2019)</small> '''[[Канцеларија на Обединетите нации во Женева|Генерален директор на Канцеларијата на Обединетите нации во Женева]]''' <small>(2011–2013)</small> '''[[Министер за надворешни работи на Казахстан|Министер за надворешни работи]]'''' <small>(2002–2007)</small> '''[[Премиер на Казахстан]]''' <small>(1999–2002)</small> |3 мај 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4845 О регистрации Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаева кандидатом в Президенты Республики Казахстан]</ref> |- | style="background:lavender;" |'''[[Садибек Тугел]]''' [[Кампања на Садибек Тугел за претседателските избори 2019|<small>Кампања</small>]] |[[Податотека:Sadybek_Tugel_(2019-06-08)_(cropped).jpg|алт=|170x170пкс]] |[[Ули Дала Кирандари]] | style="background-color:#A828D7;" | |[[Податотека:Tugel_2019_campaign_logo.svg|160x160пкс]] |'''Прв потпретседател на''' '''Асоцијацијата на национални спортови на Казахстан''' '''Претседател на''' '''Коњичка федерација на Казахстан''' '''Шеф на [[Ули Дала Кирандари]]''' <small>(2011–денес)</small> |3 мај 2019<ref name="election.gov.kz2" /> |} === Неуспешни номинирани === * [[Talgat Yergaliyev|Талгат Јергалијев]] ([[Сојуз на градежници на Казахстан]]), поранешен член на Маџилис <ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4761 ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ. Ергалиев Т.Ф.]</ref><ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4816 ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ о снятии кандидата Т. Ергалиева]</ref> ја повлекол својата кандидатура. * [[Џуматај Алиев]] ([[Halyq Demografiasy]]), ректор на [[Централноазискиот универзитет]] <ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4765 ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ. Алиев Ж.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4838|title=Об отказе Алиеву Жуматаю в регистрации кандидатом в Президенты Республики Казахстан|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503114759/https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4838|archive-date=2019-05-03|accessdate=2019-05-03}}</ref> му била одбиена кандидатурата поради неуспешен тест за казахстански јазик. === Номинации === Номинацијата на претседателските кандидати се одржала од 10 до 28 април 2019 година. Според член 55 од Уставниот акт „за избори“, само регистрираните јавни здруженија и [[Политичка партија|политички партии]] имаат дадено право да предлагаат свои кандидати.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.legislationline.org/download/id/3736/file/Kazakh_law_elections_1995_am2011_en.pdf|title=CONSTITUTIONAL ACT OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN "ON ELECTIONS IN THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN"|pages=41}}</ref> Според правилата, одлуката за предлагање се носи со мнозинство гласови од вкупниот број членови на највисокиот орган на републичкото јавно здружение. Усогласеноста на кандидатот со условите од Уставот и Уставниот акт „за избори“ ЦИК ја врши во рок од пет дена од денот на доставувањето на извод од протоколот на седницата на највисокиот орган на републичко јавно здружение по предлагање на кандидатот, заедно со согласност на кандидатот да се кандидира за претседател и документ со кој се потврдува дека кандидатот го платил изборниот придонес. ==== Ули Дала Кирандари (УДК) ==== На 17 април 2019 година, јавното здружение Ули Дала Кирандари го номинирал својот потпретседател и писател Садибек Тугел за претседател.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.azattyq.org/a/29909579.html|title="Ак жол": выдвинутый от Союза строителей Талгат Ергалиев отзывает кандидатуру|date=2019-04-29|work=Радио Азаттык|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506112642/https://rus.azattyq.org/a/29909579.html|archive-date=2019-05-06|accessdate=2021-06-16}}</ref> Номинацијата не добила покритие од медиумите и наместо тоа претставувала серија објави на социјалните мрежи.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1789837-vybory-v-kazahstane-zacem-nuzny-odnoprocentnye-kandidaty/?|title=Выборы в Казахстане: зачем нужны "однопроцентные кандидаты"|date=2019-04-19|work=www.nur.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422144103/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1789837-vybory-v-kazahstane-zacem-nuzny-odnoprocentnye-kandidaty/|archive-date=2021-04-22|accessdate=2021-06-16}}</ref> Тугел ветил дека ќе промовира идеи за духовно заживување и подигање на казахстанската култура и ќе се фокусира на важноста на подобрувањата во социо-културната сфера што биле овозможени под претседателството на Назарбаев.<ref name=":4" /> Според политичките аналитичари Оразгали Селтеев, тој го опишал Тугел како „''кандидат од 1%“ (осврнувајќи се на тоа колку гласови ќе добие), чиј „безопасен учесник, без претензии''“. ==== Нур Отан (НО) ==== Набргу по оставката на претседателот Нурсултан Назарбаев, се појавиле разговори дека ќерката на Назарбаев, [[Дарига Назарбаева|Дарига]], која го наследила Токајев како претседател на Сенатот, се очекува да се кандидира на изборите како начин да се обезбеди наследството на нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.currenttime.tv/a/kazakhstan-elections-nazarbaev-dariga-tokaev/29871032.html|title="Под контролем елбасы, пока он дееспособен". Эксперты – о том, кому нужны досрочные выборы президента Казахстана|work=Настоящее Время|language=ru|accessdate=2020-05-05}}</ref> Сепак, Дарига изјавила дека не планира да се приклучи на трката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/09/04/2019/5cac60ba9a79473a68df2cb3|title=Дочь Назарбаева отказалась участвовать в президентских выборах|date=2019-04-09|work=РБК|language=ru|accessdate=2020-05-05}}</ref> Друг можен кандидат бил и Имангали Тасмагамбетов.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/polit/2609295.html|title="Выборы президента Казахстана: гонка не началась — победитель уже известен"|date=2019-04-10|work=ИА REGNUM|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410175542/https://regnum.ru/news/polit/2609295.html|archive-date=2019-04-10|accessdate=2021-06-19}}</ref> На 23 април 2019 година, во [[Астана|Нур-Султан]] се одржал 19-тиот вонреден конгрес на Нур Отан на кој присуствувале 1.500 лица, вклучувајќи ги и 600-те делегати. Оттаму, претседателот на партијата Нурсултан Назарбаев предложил да го номинира вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев за кандидатура, нарекувајќи го „''заслужен кандидат''“ кој ќе ја следи „''политиката на пријателство''“ и „''еднакви права на казахстанските граѓани''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/04/kazakh-ruling-party-nominates-incumbent-president-tokayev-as-candidate-for-june-9-presidential-election/|title=Kazakh ruling party nominates incumbent President Tokayev as candidate for June 9 presidential election|last=Satubaldina|first=Assel|date=2019-04-23|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423141806/https://astanatimes.com/2019/04/kazakh-ruling-party-nominates-incumbent-president-tokayev-as-candidate-for-june-9-presidential-election/|archive-date=2019-04-23|accessdate=2021-06-16}}</ref> Токајев бил едногласно избран да биде номиниран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inform.kz/en/article/3519757|title=Nur Otan Congress approves candidacy of Tokayev as presidential candidate|date=2019-04-23|work=INFORM.KZ|language=en|accessdate=2021-06-16}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/kazakh-ruling-party-nominates-tokayev-presidency-190423071300116.html|title=Kazakh ruling party nominates Tokayev for presidency|date=2019-04-23|work=www.aljazeera.com|accessdate=2020-05-05}}</ref> Оттаму, Токајев зборувал на конгресот за номинација, каде што го пофалил Назарбаев и ветил дека ќе работи напорно за просперитетот на нацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://informburo.kz/novosti/nur-otan-vydvigaet-kandidata-v-prezidenty-na-sezde-s-uchastiem-nazarbaeva-tekstovaya-translyaciya.html|title=Съезд партии Nur Otan перед выборами президента Казахстана. Полный текст|last=Муканов|first=Бауржан|last2=Масанов|first2=Юрий|date=2019-04-23|work=informburo.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813121623/https://informburo.kz/novosti/nur-otan-vydvigaet-kandidata-v-prezidenty-na-sezde-s-uchastiem-nazarbaeva-tekstovaya-translyaciya.html|archive-date=2020-08-13|accessdate=2021-06-16}}</ref> Истиот ден, Токајев апелирал до Уставниот совет за појаснување за мандатот на престој во Казахстан по изборни барања за време на неговото работно време како дипломат во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kazpravda.kz/en/news/president/tokayev-appealed-to-rk-constitutional-council-about-requirements-for-candidate-for-presidency|title=Tokayev appealed to RK Constitutional Council about requirements for candidate for presidency - Новости Казахстана - свежие, актуальные, последние новости об о всем|date=2019-04-23|work=kazpravda.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423092526/https://www.kazpravda.kz/en/news/president/tokayev-appealed-to-rk-constitutional-council-about-requirements-for-candidate-for-presidency|archive-date=2019-04-23|accessdate=2021-06-16}}</ref> На 25 април, Советот донел одлука дека 15-годишниот период на престој ги брои и периодите на престој надвор за казахстанските граѓани кои припаѓаат на персоналот на владината дипломатска служба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/20604/|title=Tokayev qualifies to run for president - Kazakh Constitutional Council|date=2019-04-25|work=interfax.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925042215/https://interfax.com/newsroom/top-stories/20604/|archive-date=2020-09-25|accessdate=2021-06-16}}</ref> ===== Потенцијални номинирани ===== * '''Касим-Жомарт Токајев''' - вршител на должноста претседател на Казахстан од март 2019 година, претседател на сенатот на Казахстан од 2007 до 2011 година, 2013 до 2019 година, министер за надворешни работи од 1994 до 1999 година, 2002 до 2007 година, премиер на Казахстан до 2092 година. * '''[[Дарига Назарбаева]]''' – претседател на казахстанскиот сенат (2019–2019), вицепремиер на Казахстан (2015–2016), заменик претседател на Мажилис (2014–2015), пратеник на Маџилис (2004–2007, 2012–2015), лидер на партијата Асар (2003–2006). * '''Имангали Тасмагамбетов''' – казахстански амбасадор во Русија (2017–2019), вицепремиер на Казахстан (2016–2017, 2000–2002, 1995–1999), министер за одбрана (2014–2016), Аким од Нур-Султан (2010)), Аким од Нур-Султан (2004–2008), државен секретар на Казахстан (2004), шеф на претседателската администрација на Казахстан (2003–2004), 5-ти премиер на Казахстан (2002–2003), Аким од регионот Атирау (1999-2000). <gallery perrow="5" mode="packed" heights="145" align="center"> Податотека:Kassym-Jomart_Tokayev_(2019-04-03)_04.jpg|Вршителот на должноста претседател на Казахстан Касим-Жомарт Токајев Податотека:Vladimir_Putin_and_Imangali_Tasmagambetov,_2017_(cropped).jpg|Казахстански амбасадор во Русија Имангали Тасмагамбетв </gallery> ==== Сојуз на синдикати (ССК) ==== На состанокот на извршниот комитет на Сојузот на синдикати на Казахстан (ССК) се разговарало за прашањето за номинирање кандидати за учество на изборите од организацијата. Членовите на извршниот комитет одобриле и доставиле на разгледување до Генералниот совет на 23 април 2019 година двајца кандидати: поранешниот пратеник на Маџилисот, [[Muqtar Tinikeev|Муктар Тиникеев]] и заменик-претседателот на партијата, Амангелди Таспихов.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fprk.kz/2019/04/23/%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BC-%D1%84%D0%BF%D1%80%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0/?fbclid=IwAR3B8qelYsYVed17HW187G_JPXxVm35HrcBIgRkFjCYGScUQLbnLEy8rY90|title=Исполкомом ФПРК рассмотрены кандидатуры на выдвижение в кандидаты в Президенты РК|date=2019-04-23|work=fprk.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716110740/http://fprk.kz/2019/04/23/%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BC-%D1%84%D0%BF%D1%80%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BC%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0/?fbclid=IwAR3B8qelYsYVed17HW187G_JPXxVm35HrcBIgRkFjCYGScUQLbnLEy8rY90|archive-date=2019-07-16|accessdate=2021-06-17}}</ref> Следниот ден, на 24 април 2019 година, Генералниот совет на ССК го номинирал Таспихов за претседателски кандидат, откако Тиникеев отфрлил, поради неговото непознавање на казахстанскиот јазик по услов за регистрација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/04/kazakh-trade-union-federation-nominates-amangeldy-taspikhov-to-run-for-president/|title=Kazakh trade union federation nominates Amangeldy Taspikhov to run for president|last=Zhussupova|first=Dilshat|date=2019-04-26|work=The Astana Times|language=en|accessdate=2020-11-19}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://rus.azattyq.org/a/29900240.html|title=Федерация профсоюзов Казахстана выдвинула своего кандидата в президенты|date=2019-04-24|work=Радио Азаттык|access-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424090305/https://rus.azattyq.org/a/29900240.html|archive-date=2019-04-24|language=ru}}</ref> ==== Демократска партија Ак Жол (АЖ) ==== Во однос на предвремените претседателски избори, претседателот на Демократската партија Ак Жол (АЖ) Азат Перуашев ја изразил намерата на Назарбаев да му дозволи на Токајев да го одработи незавршениот мандат како „''нормална меѓународна практика''“ што „''соодветствува на најдобрите модели на демократски држави''“.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://liter.kz/parties-support-election/|title=Партии поддерживают выборы|last=Хван|first=Всеволод|date=2019-04-10|language=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201259/https://liter.kz/parties-support-election/|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-16}}</ref> Оттаму, тој го користел примерот на американскиот претседател [[Линдон Џонсон|Линдон Б. Џонсон]] кој служел како претседател по [[Убиство на Џон Кенеди|атентатот на Џон Ф. Кенеди]] пред да биде избран. Сепак, Перуашев му се заблагодарил на Токајев за неговата одлука да одржи предвремени избори, истакнувајќи ја неговата посветеност тие да бидат „''транспарентни и фер''“. Меѓу претендентите од партијата, [[Talgat Erğaliev|Талгат Ергалиев]] и Данија Еспаева се сметале за можни фаворити.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4966908-shest-kandidatov-ot-partii-ak-zhol.html|title=Шесть представителей партии "Ак Жол" просят поддержать их кандидатуры в президенты|date=2019-04-22|work=Zakon.kz|language=ru|accessdate=2021-06-17}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Перуашев одбил да се приклучи на трката, наведувајќи дека потребата Ак Жол да има нови лица и конкуренција што ќе го поттикне развојот на партијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1790354-vybory-v-kazahstane-kto-pretenduet-na-rol-kandidata-ot-ak-zola/?|title=Выборы в Казахстане: кто претендует на роль кандидата от "Ак жола"|date=2019-04-22|work=www.nur.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507102534/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1790354-vybory-v-kazahstane-kto-pretenduet-na-rol-kandidata-ot-ak-zola/|archive-date=2021-05-07|accessdate=2021-06-17}}</ref> На 15-тиот вонреден конгрес на 24 април 2019 година, Еспаева добила 49,5 отсто од гласовите на делегатите.<ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://exk.kz/news/8948/daniia-iespaieva-stala-kandidatom-v-priezidienty-ot-partii-ak-zhol|title=Дания Еспаева стала кандидатом в президенты от партии "Ак жол"|last=ВИКТОРОВА|first=Ксения|date=2019-04-24|work=exk.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511072904/https://exk.kz/news/8948/daniia-iespaieva-stala-kandidatom-v-priezidienty-ot-partii-ak-zhol|archive-date=2021-05-11|accessdate=2021-06-17}}</ref> Президиумот донел одлука гласањето да се одржи без втор круг, што резултирало со 170 гласови за Еспаева наспроти 15 против, со што станала првата жена во историјата на Казахстан што која била номинирана за претседател.<ref name=":6" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/ak-zhol-democratic-party-candidate-daniya-yespayevas-platform-addresses-business-environment-public-trust/|title=Ak Zhol Democratic Party candidate Daniya Yespayeva's platform addresses business environment, public trust|last=Zhussupova|first=Dilshat|date=2019-05-20|work=The Astana Times|language=en|accessdate=2020-09-16}}</ref> ===== Потенцијални номинирани ===== * '''Азат Перуашев''' – пратеник на Маџилис од 2012 година, претседател на Демократската партија Ак Жол од 2011 година, прв секретар на Граѓанската партија на Казахстан од 1998 до 2006 година. * '''[[Talgat Erğaliev|Талгат Ергалиев]]''' – пратеник на Маџилис од 2012 година, претседател на Сојузот на градежници од 2010 година. * '''Данија Еспаева''' – пратеник на Маџилис од 2016 година. <gallery perrow="5" mode="packed" heights="145" align="center"> Податотека:Peruashev,_October_2016.jpg|Член на Маџилис Азат Перушаев Податотека:Talgat_Yergaliyev.jpg|Член на Маџилис Талгат Ергалиев Податотека:Espaeva.jpg|Член на Маџилис Данија Еспаева </gallery> ==== Национална социјалдемократска партија (НСП) ==== Националната социјалдемократска партија (НСП) последователно по оставката на Назарбаев издала соопштение во кое повика на фер и отворени претседателски и парламентарни избори, национален дијалог помеѓу властите и општеството за уставна демократизација на политичкиот систем и за обезбедување безбедност и стабилност за време на мирна транзиција на власта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.osdp.info/ne-dopustit-prodlenija-avtoritarizma-pod-drugim-oblichem-zajavlenie-osdp/|title=Не допустить продления авторитаризма под другим обличьем!|date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325172208/http://www.osdp.info/ne-dopustit-prodlenija-avtoritarizma-pod-drugim-oblichem-zajavlenie-osdp/|archive-date=2019-03-25|accessdate=2021-06-17}}</ref> На 22 април 2019 година, Политичкиот совет на НСП објавил дека ќе се состане на партиски конгрес и го предложи Ермурат Бапи за можен претседателски кандидат за НСП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1790335-vybory-v-kazahstane-politsovet-osdp-opredelilsa-s-kandidatom/?|title=Выборы в Казахстане: политсовет ОСДП определился с кандидатом|last=Ахмет|first=Олжас|date=2019-04-22|work=www.nur.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422142943/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1790335-vybory-v-kazahstane-politsovet-osdp-opredelilsa-s-kandidatom/|archive-date=2021-04-22|accessdate=2021-06-17}}</ref> На 26 април 2019 година, партијата на 14-тиот конгрес во [[Алмати]] објавила дека ќе се повлече и нема да учествува во претседателската трка во која според заменик-претседателот на НСП Ашат Ракимјанов, се должи на интегритетот на нивното одржување и на краткото време дадено за подготовка и спроведе кампања наведувајќи големи финансиски оптоварувања. Тој истакнал дека партијата ќе го насочи своето внимание на следните парламентарни избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1791224-vybory-v-kazahstane-kandidaty-osdp-otkazalas-ot-ucastia/?|title=Выборы в Казахстане - кандидаты: ОСДП отказалась от участия|last=Ахмет|first=Олжас|date=2019-04-26|work=www.nur.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422150020/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1791224-vybory-v-kazahstane-kandidaty-osdp-otkazalas-ot-ucastia/|archive-date=2021-04-22|accessdate=2021-06-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://forbes.kz//process/osdp_boykotiruet_vyiboryi_kto_predstavit_oppozitsiyu_na_vyiborah/|title=ОСДП бойкотирует выборы. Кто представит оппозицию?|last=Байтелова|first=Жанна|date=2019-04-26|work=www.forbes.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426184218/https://forbes.kz/process/osdp_boykotiruet_vyiboryi_kto_predstavit_oppozitsiyu_na_vyiborah/|archive-date=2019-04-26|accessdate=2021-06-17}}</ref> ==== Комунистичка народна партија (КНП) ==== Комунистичката народна партија на Казахстан (КНП) го објавила својот интерес за учество на изборите на состанокот на Политбирото на партијата. Парламентарниот водач на КНПАјкин Чонгиров го нарекол потегот на Токајев како „''логична одлука''“, наведувајќи дека „''на луѓето им треба стабилност, така што ќе има човек кој ќе ја води земјата во следните пет години''“. Чонгиров бил многу виден како можен фаворит од КНП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zonakz.net/2019/04/09/sereznoj-konkurencii-na-predstoyashhix-vyborax-prezidenta-rk-ne-budet/|title=Серьезной конкуренции на предстоящих выборах президента РК не будет|date=9 April 2019|work=zonakz.net|language=ru-RU|accessdate=2021-06-16}}</ref> Во интервју за Tengrinews.kz, Чонгиров го изразил својот интерес да се кандидира за претседател, истакнувајќи дека ќе го отфрли неговиот избор врз основа на одлуката на партијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kommunist-konurov-gotov-uchastvovat-v-vyiborah-prezidenta-366805/|title=Коммунист Конуров готов участвовать в выборах президента|last=Сарачакова|first=Юлия|date=2019-04-09|work=Tengrinews.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409095915/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kommunist-konurov-gotov-uchastvovat-v-vyiborah-prezidenta-366805/|archive-date=2019-04-09|accessdate=2021-06-16}}</ref> На 14-тиот вонреден конгрес на КНП, секретарот Џамбил Ахметбеков, кој претходно учествувал на претседателските избори во 2011 година, бил повторно номиниран од партијата во претседателската трка на 26 април 2019 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/04/kazakh-communist-party-nominates-zhambyl-akhmetbekov-to-run-for-president/|title=Kazakh communist party nominates Zhambyl Akhmetbekov to run for president|last=Zhussupova|first=Dilshat|date=2019-04-28|work=The Astana Times|language=en|accessdate=2020-11-19}}</ref> Чонгиров на конгресот изјавил дека секој претседателски кандидат од КНП добива се поголема поддршка во која користел примери од минатите трки почнувајќи од 2005 година каде партијата полека се искачувала на рангирањето во однос на гласачкото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-knpk-zhambyl-akhmetbekov/29904685.html|title=Во второй раз. КНПК выдвинула кандидатом Жамбыла Ахметбекова|date=2019-04-26|work=Радио Азаттык|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426073439/https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-knpk-zhambyl-akhmetbekov/29904685.html|archive-date=2019-04-26|accessdate=2021-06-16}}</ref> ===== Потенцијални номинирани ===== * '''Џамбил Ахметбеков''' – пратеник на Маџилис од 2012 година, секретар на КНП од 2007 година. * '''Ајин Чонгиров''' – парламентарен лидер на КНП од 2018 година, секретар на КНП од 2013 година, пратеник на Маџилис од 2012 година. <gallery perrow="5" mode="packed" heights="145" align="center"> Податотека:Qongyrov,_May_2019_(cropped).jpg|член на Маџилис Ајкин Чонгиров Податотека:Ahmetbekov_(2017-02-01).jpg|член на Маџилис Џамбил Ахметбеков </gallery> ==== Улт Тагдири (УТ) ==== На прес-конференцијата одржана во [[Алмати]], јавното здружение Улт Тагдири (УТ) го номинирал Амирјан Косанов за претседател на 26 април 2019 година <ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/novosti/32914-amirzan-kosanov-budet-ballotirovatsa-v-prezidenty.html|title=Амиржан Косанов будет баллотироваться в президенты|last=МОЛДАБЕКОВ|first=ДАНИЯР|date=2019-04-26|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200321/https://vlast.kz/novosti/32914-amirzan-kosanov-budet-ballotirovatsa-v-prezidenty.html|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-17}}</ref> И покрај тоа што не е дел од организацијата, тој ова го нарекол „чест“ и, доколку биде избран, предложил да се одржи уставен состанок. Неговата номинација од страна на сите членови на УТ, освен претседавачот [[Dos Koshim|Дос Кошим,]] кој се воздржал од гласањето, но оценил дека вреди да се номинира кандидат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1791221-amirzan-kosanov-vydvinulsa-v-kandidaty-v-prezidenty/?|title=Выборы в Казахстане - кандидаты: Амиржан Косанов выдвинут от "Движения 'Ұлт тағдыры'"|last=Альтемиров|first=Асанали|date=2019-04-26|work=www.nur.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201520/https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1791221-amirzan-kosanov-vydvinulsa-v-kandidaty-v-prezidenty/|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-17}}</ref> ==== Сојуз на градежници (СГ) ==== Неуспешниот кандидат на Демократската партија Ак Жол (AJ) и шеф на [[Union of Builders of Kazakhstan|Сојузот на градежници на Казахстан]] (СГ) [[Talgat Erğaliev|Талгат Ергалиев]] се номинирал за претседателски кандидат за здружението Сојуз на градежници (СГ) и ги доставил своите документи до Централната изборна комисија (ЦИК) за регистрација на 27 април 2019 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/novosti/32935-eks-deputat-mazilisa-talgat-ergaliev-ballotiruetsa-v-prezidenty.html|title=Экс-депутат мажилиса Талгат Ергалиев баллотируется в президенты|date=2019-04-27|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428200239/https://vlast.kz/novosti/32935-eks-deputat-mazilisa-talgat-ergaliev-ballotiruetsa-v-prezidenty.html|archive-date=2019-04-28|accessdate=2021-06-17}}</ref> Меѓутоа, по притисокот од Ак Жол и неговиот претседател Азат Перуашев со кој се сретнал Ергалиев, на 28 април било објавено дека Ергалиев ќе се повлече од трката и наместо тоа ќе ја поддржи кампањата на Данија Еспаева која добила позитивни забелешки од самиот Перуашев, нарекувајќи го чинот на Ергалиев како „цврст“ и „машки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/novosti/32943-talgat-ergaliev-otzyvaet-svou-zaavku-na-ucastie-v-prezidentskih-vyborah.html|title=Талгат Ергалиев отзывает свою заявку на участие в президентских выборах|date=2019-04-28|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200936/https://vlast.kz/novosti/32943-talgat-ergaliev-otzyvaet-svou-zaavku-na-ucastie-v-prezidentskih-vyborah.html|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-17}}</ref> ==== Халик Демографиси (ХД) ==== На 26 април 2019 година, јавното здружение Халик Демографиси го номинирал својот шеф [[Jumatai Aliev|Џуматај Алиев]] за кандидат за претседател.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inform.kz/ru/article/3522725|title=Претендент от ОО "Халық демографиясы" Жуматай Алиев не сдал экзамены на знание госязыка|date=2019-05-02|work=INFORM.KZ|language=ru|accessdate=2021-06-17}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алиев своите документи ги доставил до Централната изборна комисија (ЦИК) на 28 април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inbusiness.kz/ru/last/zhumataj-aliev-podal-dokumenty-v-cik-dlya-registracii-kandidatom-v-prezidenty-kazahstana|title=Жуматай Алиев подал документы в ЦИК для регистрации кандидатом в президенты Казахстана|date=2019-04-28|work=inbusiness.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200057/https://inbusiness.kz/ru/last/zhumataj-aliev-podal-dokumenty-v-cik-dlya-registracii-kandidatom-v-prezidenty-kazahstana|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-17}}</ref> == Кампања == === Касим-Жомарт Токајев === [[Податотека:Tokayev_campaign_logo.png|десно|254x254пкс]] На почетокот на кампањата била објавена официјална изборна програма на интернет-страницата на Токајев под наслов: ''„Босостојба за сите! Континуитет. Правда. Напредок“.'' која се состоела од три делови од платформите со вкупно 170 наведени задачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inform.kz/ru/article/3525369|title=Представлена предвыборная платформа кандидата в Президенты РК Касым-Жомарта Токаева|date=2019-05-12|work=INFORM.KZ|language=ru|accessdate=2021-06-17}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/politika/33142-preemstvennost-kursa-170-zadac-i-neskolko-personalnyh-obesanij.html|title=Преемственность курса, 170 задач и несколько персональных обещаний - Аналитический интернет-журнал Vласть|date=2019-05-13|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603053129/https://vlast.kz/politika/33142-preemstvennost-kursa-170-zadac-i-neskolko-personalnyh-obesanij.html|archive-date=2021-06-03|accessdate=2021-06-17}}</ref> Во ''„Наследство“'' го истакнал зајакнувањето на независноста, суверенитетот и националната безбедност – тоа е стабилност, граѓански мир и хармонија. Токајев повикал на зголемување на приходите и подобрување на квалитетот на животот на граѓаните на земјата. Во ''„Јустиција“'' Токајев ја истакнал потребата од создавање можности за секој граѓанин за да постигне личен успех и да ја подобри својата благосостојба. Во ''„Напредокот“'' се повикал на креативна промена во општеството со кој прогласува напредок како „''наша идеја''“. Тој ветил дека ќе ја продолжи политиката на неговиот претходник Нурсултан Назарбаев во спроведувањето на социјалните програми, поставувајќи го патот за влез на Казахстан во првите 30 најразвиени земји во светот, за понатамошна имплементација на програмата „Пет институционални реформи“ претставува план на нацијата што треба да ја однесе нацијата до ново ниво на одржлив развој, зајакнување на домашната политичка стабилност и социјална кохезија и стимулирање на деловната активност на населението, како и елиминирање на нетолеранцијата и екстремизмот, зајакнување на домашната политичка стабилност и социјална хармонија, развој на граѓанското општество, заштита на правата, слободите и легитимните интереси на граѓаните, загарантирана безбедност на секој човек, заштита на приватната сопственост, поддршка на домашниот бизнис, обезбедување сигурност на инвестициите, стимулирање на деловната активност на населението, заштита на националните интереси во политичка, трговска, економска, културна, хуманитарна сфера и спроведе урамнотежена, конструктивна надворешна политика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/incumbent-president-tokayev-campaigns-on-platform-of-continuity-justice-and-progress/|title=Incumbent President Tokayev campaigns on platform of continuity, justice and progress|last=Shayakhmetova|first=Zhanna|date=2019-05-24|work=The Astana Times|language=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> Токајев бил исмејуван на социјалните мрежи за прекумерна употреба на модификација на неговите официјални фотографии, кои наводно му ги избришале брчките и двојната брада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/fr/article/neazv7/le-president-du-kazakhstan-devrait-sans-doute-se-calmer-sur-le-photoshop|title=Le président du Kazakhstan devrait sans doute se calmer sur le Photoshop|date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512203829/https://www.vice.com/fr/article/neazv7/le-president-du-kazakhstan-devrait-sans-doute-se-calmer-sur-le-photoshop|archive-date=2019-05-12|accessdate=2019-06-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/data/50042/reader/reader.html#!preferred/1/package/50042/pub/72555/page/9|title=Le président kazakh abuse de la retouche photo, et c'est ridicule|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508015013/https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/data/50042/reader/reader.html#!preferred/1/package/50042/pub/72555/page/9|archive-date=2019-05-08|accessdate=2019-06-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://petapixel.com/2019/05/01/kazakhstan-caught-beauty-retouching-photos-of-new-leader/|title=Kazakhstan Caught Beauty Retouching Photos of New Leader|date=May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609010823/https://petapixel.com/2019/05/01/kazakhstan-caught-beauty-retouching-photos-of-new-leader/|archive-date=2019-06-09|accessdate=2019-06-09}}</ref> === Амирјан Косанов === [[Податотека:Qosanov_2019_campaign_logo.svg|десно|266x266пкс]] Амирјан Косанов станал првиот опозициски кандидат од 2005 година што се натпреварувал во претседателската трка. Тој повикал на повеќе политички слободи, национален идентитет, посилен суверенитет, попријателска економија кон луѓето и развој на различни региони низ целата земја. Тој покренал неколку еколошки прашања, вклучувајќи го сушењето на [[Аралско Езеро|Аралското Море]] и градот [[Семеј]] кој претрпел влијание на јадреното испробување во Семипалатинск за време на Советскиот Сојуз.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/kossanovs-election-platform-promises-increased-reforms/|title=Kossanov's election platform promises increased reforms|last=Satubaldina|first=Assel|date=2019-05-27|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527092941/https://astanatimes.com/2019/05/kossanovs-election-platform-promises-increased-reforms/|archive-date=2019-05-27|accessdate=2021-06-17}}</ref> Косанов ветил дека ќе ја продолжи мултивекторската надворешна политика на нацијата, иако ја изразил својата поддршка за посилни односи со [[Европска Унија|Европската Унија]]. Тој, исто така, се кандидирал на платформа за борба против корупцијата, намалување на овластувањата на претседателот, дозволување директни избори на äkıms ''(локални шефови)'', правејќи ја казахстанската економија помалку зависна од сурови ресурси и забрана за изградба на јадрени централи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://qosanov2019.kz/platform|title=Сайлауалды тұғырнамасы – Әміржан Қосанов|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516083311/http://qosanov2019.kz/platform|archive-date=2019-05-16|accessdate=2019-11-04}}</ref> Косанов бил единствениот кандидат кој ја критикувал власта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-allows-opposition-candidate-to-run-in-election-while-nabbing-democracy-activists|title=Kazakhstan allows opposition candidate to run in election, while nabbing democracy activists|last=Lillis|first=Joanna|date=2019-05-06|work=eurasianet.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506182254/https://eurasianet.org/kazakhstan-allows-opposition-candidate-to-run-in-election-while-nabbing-democracy-activists|archive-date=2019-05-06|accessdate=2020-11-19}}</ref> Наспроти тоа, тој добил бурни реакции и обвинувања меѓу другите опозициски групи за наводна соработка со властите, како што е изборниот персонал со досие за провладини ставови и до одреден степен поддржувачи на тоа; Косанов ги отфрлил овие тврдења како „''гласини''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/politika/33369-pri-cestnom-rasklade-vtoroj-tur-neizbezen.html|title=При честном раскладе второй тур неизбежен|date=2019-05-27|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831145810/https://vlast.kz/politika/33369-pri-cestnom-rasklade-vtoroj-tur-neizbezen.html|archive-date=2019-08-31|accessdate=2021-06-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4948156-dauren-babamuratov-mir-stal-govorit-o.html|title=Даурен Бабамуратов: Мир стал говорить о феномене "казахстанской модели развития"|date=2018-11-30|work=Zakon.kz|language=ru|accessdate=2021-06-17|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200510/https://www.zakon.kz/4948156-dauren-babamuratov-mir-stal-govorit-o.html|url-status=dead}}</ref> Се сметало дека тој нема да победи на изборите и наместо тоа се користел за нивно легитимирање, додека опозицијата повикала на бојкот наместо да го поддржи на изборите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/asia/2019/05/16/police-in-kazakhstan-inadvertently-become-conceptual-artists|title=Police in Kazakhstan inadvertently become conceptual artists|date=2019-05-16|work=The Economist|access-date=2020-11-19|issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/20190506-kazakhstan-registers-opposition-politician-run-president|title=Kazakhstan registers opposition politician to run for president|date=2019-05-06|work=France 24|language=en|accessdate=2020-11-19}}</ref> === Данија Еспаева === [[Податотека:Dania_Espaeva_2019_presidential_campaign_logo.svg|десно|272x272пкс]] Претседателскиот кандидат на Ак Жол, Данија Еспаева, истакнала три предизвици за нејзината кампања: пазарна економија, демократија и социјална правда. Еспаева водела [[Пазарна економија|про-бизнис]] платформа. Прокламирајќи се себеси како „''цврст поддржувач на малите и средни бизниси''“, таа промовирала конкуренција и претприемништво и повикала на намалување на банкарските каматни стапки, крај со деофшоризација и даночни стапки за важни индустрии како што се машинството, како и создавање на нови индустрии во руралните средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://akzhol.kz/ru/migrated_7103/|title=Предвыборная программа Дании Еспаевой, кандидата в Президенты Республики Казахстан от Демократической партии "Ак жол"|date=2019-05-12|work=akzhol.kz|language=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kursiv.kz/news/vybory/2019-05/s-chem-idut-na-vybory-kandidaty-v-prezidenty-kazakhstana|title=С чем идут на выборы кандидаты в президенты Казахстана|date=2019-05-16|work=Курсив - деловые новости Казахстана|language=ru|accessdate=2020-11-18}}</ref> Во однос на корупцијата и ниската доверба на јавноста во судскиот систем, Еспаева се обврзала да ги заштити граѓаните од изнуда на бизниси од страна на властите кои ги повикала да одговараат за нивните постапки.<ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/ak-zhol-democratic-party-candidate-daniya-yespayevas-platform-addresses-business-environment-public-trust/|title=Ak Zhol Democratic Party candidate Daniya Yespayeva's platform addresses business environment, public trust|last=Zhussupova|first=Dilshat|date=2019-05-20|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520055831/https://astanatimes.com/2019/05/ak-zhol-democratic-party-candidate-daniya-yespayevas-platform-addresses-business-environment-public-trust/|archive-date=2019-05-20|accessdate=2021-06-18}}</ref> Еспаева ја истакнала независноста на Казахстан како клучна вредност, изјавувајќи дека „''нашиот народ, нашата земја и неговото богатство што ги наследивме од нашите предци, нашиот државен јазик и единството на нашето мултинационално општество''“. Таа ја поддржала деколонизацијата на јавноста преку преименување на објекти, улици и населби, потребни испити за познавање на Уставот на Казахстан, историја и државен јазик за давање казахстанско државјанство, поддршка на традиционалните религии на Казахстан и заштита на духовната сфера на општеството од странско влијание.<ref name=":10"/> Во текот на кампањата, Еспаева била споредувана со [[Маргарет Тачер]] на социјалните мрежи поради нејзините говори и предложените политики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.caravan.kz/gazeta/khod-korolevojj-poyavitsya-li-kazakhskaya-margaret-tehtcher-540857/|title=Ход королевой: появится ли казахская Маргарет Тэтчер?|date=2019-05-17|work=www.caravan.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200408/https://www.caravan.kz/gazeta/khod-korolevojj-poyavitsya-li-kazakhskaya-margaret-tehtcher-540857/|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-18}}</ref> === Толеутај Ракимбеков === [[Податотека:Raqymbekov_2019_campaign_logo.svg|десно|238x238пкс]] Толеутај Ракимбеков, претседателски кандидат за аграрната Народна демократска патриотска партија Ауил, водел кампања за две прашања: земјоделството и традицијата.<ref name=":11">{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/agricultural-development-is-central-to-ayul-candidate-for-kazakh-president/|title=Agricultural development is central to Auyl candidate for Kazakh president|last=Kozhanova|first=Nazira|date=2019-05-23|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523094424/https://astanatimes.com/2019/05/agricultural-development-is-central-to-ayul-candidate-for-kazakh-president/|archive-date=2019-05-23|accessdate=2021-06-18}}</ref> Тој го нагласил прашањето во казачкото општество каде младите се принудени да ги напуштат селата и да се преселат во градовите, создавајќи нееднаков состав на населението во земјата помеѓу руралните и урбаните области.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatv.kz/ru/news/48968/|title=Молодежь не должна покидать села, - Т.Рахимбеков|date=2019-06-05|work=astanatv.kz|language=ru|accessdate=2020-11-20}}</ref> Со цел да се реши ова, тој предложил да се минимизира нееднаквоста помеѓу урбаното и руралното население преку развивање на рурална инфраструктура и спроведување мерки за подобрување на животниот стандард кај жителите на селата преку учење на практични вештини за организирање сопствени бизниси со обезбеден пристап до „евтини пари“, оптимизирање на социјалната помош, подобрување на медицинските услуги и утврдување на главните трендови и потреби за рурален развој. Ракимбеков најмногу водел кампања за рурални прашања и предлагал решение за подобрување на земјоделската економија со што ќе му помогне на Казахстан да се натпреварува во светот со својот важен извоз и истакнал дека ќе создаде повеќе работни места во селата со привлекување млади специјалисти и ќе го спречи бегството во урбаните градови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rakhimbekov.kz/%d1%82%d0%be%d0%bb%d0%b5%d1%83%d1%82%d0%b0%d0%b9-%d1%80%d0%b0%d1%85%d0%b8%d0%bc%d0%b1%d0%b5%d0%ba%d0%be%d0%b2-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%bb%d0%be%d0%b6%d0%b8%d0%bb-%d0%be%d0%b1%d0%b5%d1%81%d0%bf/|title=Толеутай Рахимбеков предложил обеспечить работой сельскую молодежь — Рахимбеков Толеутай|language=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125020417/https://rakhimbekov.kz/%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BB-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF/|archive-date=2020-11-25|accessdate=2020-11-20}}</ref> Тој исто така изјавил дека современ Казахстан нема да биде возможен земајќи ги предвид историјата и културата на луѓето, разбирањето на потеклото на етничкиот развој и неговите примарни духовни и морални вредности на културата. === Амангелди Таспихов === [[Податотека:Amangeldi_Taspihov_2019_campaign_logo.svg|десно|221x221пкс]] Изборната платформа на Амангелди Таспихов вклучувал пет главни директиви од кои биле: создавање деловни реформи, обезбедување безбедни работни места, зголемување на работничките права, воспоставување повисоки плати и преиспитување на регулативите за мигрантската работа.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/trade-unions-federation-presidential-candidate-focuses-on-protecting-workers-rights/|title=Trade Unions Federation presidential candidate focuses on protecting workers rights|last=Yergaliyeva|first=Aidana|date=2019-05-23|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190523080253/https://astanatimes.com/2019/05/trade-unions-federation-presidential-candidate-focuses-on-protecting-workers-rights/|archive-date=2019-05-23|accessdate=2021-06-19}}</ref> Таспихов се обидел да заработи поддршка од средната класа преку кампања за безбедни работни услови, заштита на работничките права и пристојна плата за луѓето со просечна заработка. Тој, исто така, повикал на регулирање на пазарот на труд со тоа што работата на кој било странски работник чиј престој е истечена ќе биде заменета со државјанин на Казахстан, како и подобрување на образовниот систем за обука на нови специјалисти за работа без потреба од работници мигранти.<ref name=":13" /> Таспихов го зазел сличниот став на кандидатот за Ауил, Толеутај Ракимбеков во создавањето на повеќе работни места во руралните области за да се спречи одливот на населението.<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=http://fprk.kz/2019/05/13/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BF-2/|title=ПРЕДВЫБОРНАЯ ПЛАТФОРМА КАНДИДАТА В ПРЕЗИДЕНТЫ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН АМАНГЕЛЬДИ ТАСПИХОВА|date=2019-05-13|work=fprk.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128032746/http://fprk.kz/2019/05/13/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BF-2/|archive-date=2020-11-28|accessdate=2020-11-19}}</ref> Тој предложил да се развие државна програма за безбедна работа која требало да ги принуди работодавците да создадат безбедни работни места, а за возврат да добиваат даночни бенефиции и субвенции за инфраструктурата и дека секој работодавач што ќе биде фатен дека го прекршува кодот ќе биде соочен со кривична пријава.<ref name=":12"/> === Џамбил Ахметбеков === [[Податотека:Jambyl_Ahmetbekov_2019_campaign_logo.svg|десно|292x292пкс]] Главните платформи на кандидатот на Комунистичката народна партија на Казахстан (КНП), Џамбил Ахметбеков, биле работните и политичките права.<ref name=":14">{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/kazakh-communist-party-candidate-seeks-to-fight-poverty-promote-economic-integration-with-neighbouring-countries/|title=Kazakh communist party candidate seeks to fight poverty, promote economic integration with neighbouring countries|last=Uatkhanov|first=Yerbolat|date=2019-05-28|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528093427/https://astanatimes.com/2019/05/kazakh-communist-party-candidate-seeks-to-fight-poverty-promote-economic-integration-with-neighbouring-countries/|archive-date=2019-05-28|accessdate=2021-06-19}}</ref> Ахметбеков водел кампања преку [[Популизам|популистички]] пристап со тоа што повикал на гонење на олигарсите кои живеат во странство, главно мислејќи на прогонетиот казашки бизнисмен Мухтар Аблјазов, кого го обвинил за кражба на буџетот на владата што го користил за финансирање на социјалните услуги.<ref name=":15">{{Наведена мрежна страница|url=https://kursiv.kz/news/vybory/2019-05/chto-obeschayut-izbiratelyam-kandidaty-v-prezidenty-kazakhstana|title=Что обещают избирателям кандидаты в президенты Казахстана?|last=Мамырханова|first=Мадина|date=2019-05-29|work=Курсив|language=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref> Тој ја изразил својата поддршка за бесплатно образование, здравство, исплата на пензии и загарантирано право на работа, одмор и домување и истакнал дека ќе се посвети внимание на духовната сфера, науката, културата и моралот. Ахметбеков повикал и на повисоки даноци за богатите и ставање крај на сиромаштијата. Ахметбеков ја критикувал вестернизацијата на земјата, тврдејќи дека тоа му нанело штета на општеството во Казахстан, како што се порнографијата и зависноста од коцкање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dni.ru/polit/2019/5/29/424767.html|title=Чему казахские реформы могут научить СНГ|date=2019-05-29|work=Дни ру|language=ru|accessdate=2020-11-20}}</ref> Во борбата против ситуацијата, Ахметбеков предложил сопствена верзија на [[Фејсбук]] во Казахстан во која ќе се регулира одредена „''штетна содржина''“ и покрај неговата претходна обврска да ја поддржи слободата на говорот, демократските организации и движења и опозициските медиуми во неговата изборна програма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/politika/33258-dolzen-byt-kazahstanskij-facebook-ctoby-izvne-na-nasi-mozgi-nikto-ne-dejstvoval.html|title="Должен быть казахстанский Facebook, чтобы извне на наши мозги никто не действовал"|date=2019-05-21|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815052021/https://vlast.kz/politika/33258-dolzen-byt-kazahstanskij-facebook-ctoby-izvne-na-nasi-mozgi-nikto-ne-dejstvoval.html|archive-date=2019-08-15|accessdate=2020-11-19}}</ref> === Садибек Тугел === [[Податотека:Tugel_2019_campaign_logo.svg|десно|231x231пкс]] Садибек Тугел својата кампања ја засновал на [[Конзервативизам|конзервативизмот]] и [[Национализам|национализмот]] каде зборувал за зачувување на вредностите и традициите на нацијата преку отфрлање на западната култура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/politika/33471-na-volne-konservatizma-portret-kandidata-v-prezidenty-sadybeka-tugela.html|title=На волне консерватизма. Портрет кандидата в президенты Садыбека Тугела - Аналитический интернет-журнал Vласть|date=2019-05-31|work=vlast.kz|language=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref> Тој предложил да биде спроведена забрана за ноќни клубови и брак со странци. Тугел разговарал за прашањата на демографијата на Казахстан што ги обврзал младите на возраст под 25 години да основаат семејства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ktk.kz/ru/news/video/2019/06/07/121299/|title=Зятья-иностранцы – угроза казахскому генофонду, заявляет Садыбек Тугел|date=2019-06-07|work=KTK|language=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://almaty.tv/news/politika/1831-zakryt-nochnye-uveselitelnye-zavedeniya-prizval-sadybek-tugel|title=Закрыть ночные увеселительные заведения призвал Садыбек Тугел|date=2019-05-13|work=almaty.tv|language=ru|accessdate=2020-11-19}}</ref> Во политички прашања, платформата на Тугел се состоела од девет главни точки: заштита на честа и достоинството на луѓето, подобрување на демографијата на земјата, поддршка на казашката дијаспора која била подготвена да се врати, зајакнување на улогата на [[Казашки јазик|казашкиот јазик]], осовременување и развој на идеологиите на автономијата на Алаш, завршувајќи во корупција, фиксација на невработеност, [[смртна казна]] за корумпирани функционери, национализација на ресурсите, како и [[референдум]] за нов Устав.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kursiv.kz/news/vybory/2019-05/s-chem-idut-na-vybory-kandidaty-v-prezidenty-kazakhstana|title=С чем идут на выборы кандидаты в президенты Казахстана|date=2019-05-16|work=Курсив - деловые новости Казахстана|language=ru|accessdate=2020-11-20}}</ref> Тугел се позиционирал себеси како реформатор и повикал на демократизација во политичкиот систем, како што се директните избори на äkıms ''(локални шефови)'' на сите нивоа, национален [[Еднодомен парламент|еднодомен]] парламент во кој кандидатите за пратеници би можеле да се самономинираат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astanatimes.com/2019/05/one-kazakh-presidential-candidate-focuses-on-national-values-property-social-issues/|title=One Kazakh presidential candidate focuses on national values, property, social issues|last=Boteu|first=Saltanat|date=2019-05-27|work=The Astana Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527105441/https://astanatimes.com/2019/05/one-kazakh-presidential-candidate-focuses-on-national-values-property-social-issues/|archive-date=2019-05-27|accessdate=2021-06-19}}</ref> === Останати === И покрај тоа што не го номинирал својот кандидат, Националната социјалдемократска партија (НСДП) повикала на бојкот на гласањето како протест, во кој членовите на партијата тврделе дека тоа е учество на „''марионетски''“ кандидати предложени од провладините партии за да се обезбеди Изборна победа на вршителот на должноста претседател Касим-Жомарт Токајев од владејачката партија Нур Отан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-s-only-registered-opposition-party-boycotts-snap-presidential-election/29905073.html|title=Kazakhstan's Only Registered Opposition Party Boycotts Snap Presidential Election|date=2019-04-26|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426100726/https://www.rferl.org/a/kazakhstan-s-only-registered-opposition-party-boycotts-snap-presidential-election/29905073.html|archive-date=2019-04-26|accessdate=2021-06-21}}</ref> Мухтар Аблјазов, водач на забранетото движење Демократски избор на Казахстан, ја поддржал иницијативата за бојкот на изборите, нарекувајќи ги „''нелегални''“ и како одговор, тој ги повикал сите да присуствуваат на масовни протести низ целата земја за време на изборниот ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://charter97.org/ru/news/2019/5/17/334419/|title=Мухтар Аблязов: Все диктаторские режимы будут стремительно падать 21|date=2019-05-17|work=charter97.org|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517182430/https://charter97.org/ru/news/2019/5/17/334419/|archive-date=2019-05-17|accessdate=2021-06-21}}</ref> На 1 мај 2019 година, на [[Меѓународен ден на трудот|Меѓународниот ден на работниците]], десетици граѓани на Казахстан излегле на улиците повикувајќи на ослободување на политичките затвореници и бојкот на претстојните претседателски избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/kazakh-protesters-call-for-presidential-election-boycott/29914078.html|title=Kazakh Protesters Call For Presidential Election Boycott|date=2019-05-01|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501090949/https://www.rferl.org/a/kazakh-protesters-call-for-presidential-election-boycott/29914078.html|archive-date=2019-05-01|accessdate=2021-06-20}}</ref> Се смета дека тој ден биле приведени околу 80 лица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.currenttime.tv/a/kazakhstan-protest-elections/29914070.html|title=В Казахстане прошли акции за бойкот выборов президента Казахстана, 80 человек задержаны|date=2019-05-01|work=Настоящее Время|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513060609/https://www.currenttime.tv/a/kazakhstan-protest-elections/29914070.html|archive-date=2019-05-13|accessdate=2021-06-21}}</ref> Во градот [[Киев]] во [[Украина]] бил формиран организационен комитет на Народниот Курултај, составен од казашката опозиција. Оттаму учесниците повикале на бојкот на гласачките места, наведувајќи дека изборите биле „нелегитимни“ и дека според политичкиот активист Ајдос Садиков, целта на властите за избори е да создадат „''илузија на демократија''“ во земјата и да се покаже на Западот дека постојат такви форми на алтернативни избори спротивни на подиктаторските земји како што се [[Северна Кореја]] и соседниот [[Туркменистан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://belsat.eu/ru/programs/oppozitsiya-kazahstana-obyavila-bojkot-vyboram/|title=Оппозиция Казахстана объявила бойкот выборам|date=2019-05-08|work=belsat.eu|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514052924/https://belsat.eu/ru/programs/oppozitsiya-kazahstana-obyavila-bojkot-vyboram/|archive-date=2019-05-14|accessdate=2021-06-20}}</ref> Ермек Наримбај, лидер на движењето Шиндик-Чесност зазел поинаков став во однос на изборите. Тој ги повикал луѓето да гласаат за кандидатот на опозицијата Амирјан Косанов, наведувајќи ја причината како начин да гласаат против владејачкиот кандидат Касим-Жомарт Токајев, иако признал дека не е поддржувач на Косанов. Што се однесува до луѓето што бојкотираат, Наримбај ги повикал да ги набљудуваат гласачките места што ќе им помогнат да го забележат бројот на учесници во бојкотот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://belsat.eu/ru/programs/vybory-v-kazahstane-oppozitsiya-pridumala-kak-pobedit-vbrosy/|title=Выборы в Казахстане: оппозиция придумала как победить "вбросы"|date=2019-05-14|work=belsat.eu|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130232921/https://belsat.eu/ru/programs/vybory-v-kazahstane-oppozitsiya-pridumala-kak-pobedit-vbrosy/|archive-date=2020-11-30|accessdate=2021-06-21}}</ref> == Дебати == На 14 мај 2019 година била најавена телевизиска дебата меѓу кандидатите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4969453-v-kazahstane-proydut-teledebaty.html|title=В Казахстане пройдут теледебаты кандидатов в президенты в прямом эфире|date=2019-05-14|work=Zakon.kz|language=ru|accessdate=2020-05-05|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525170540/https://www.zakon.kz/4969453-v-kazahstane-proydut-teledebaty.html|url-status=dead}}</ref> Се одржала на 29 мај и се емитувала во живо на ТВ каналот Хабар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://politics.nur.kz/1795814-debaty-kandidatov-v-prezidenty-sostoatsa-29-maa-v-nur-sultane.html?|title=Дебаты кандидатов в президенты состоятся 29 мая в Нур-Султане|date=2019-05-24|work=NUR.KZ|language=ru|accessdate=2020-05-06}}</ref> Цената на настанот изнесувала 41 милиони тенги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/1795829-41-mln-tenge-vydelat-na-provedenie-teledebatov-kandidatov-v-prezidenty.html?|title=41 млн тенге выделят на проведение теледебатов кандидатов в президенты|date=2019-05-24|work=NUR.KZ|language=ru|accessdate=2020-05-06}}</ref> Во дебатите учествувале четворица претседателски кандидати: Џамбил Ахметбеков, Амирјан Косанов, Амангелди Таспихов и Садибек Тугел, а останатите тројца кандидати биле претставени од Азат Перуашев за Данија Еспаева, Али Бектаев за Толеутаи Ракимбеков, и Мулен Ашимбаев за Касим-Жомарт Токајев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://politics.nur.kz/1796708-cik-utverdil-spisok-ucastnikov-teledebatov.html?|title=ЦИК утвердил список участников теледебатов|date=2019-05-29|work=NUR.KZ|language=ru|accessdate=2020-05-06}}</ref> Дебатата била поделена во три круга. Во првиот круг, сите учесници биле прашани за развојот на образовниот систем во Казахстан, во вториот круг за социјалната модернизација на Казахстан, а во третиот круг на кандидатите им било дозволено да поставуваат прашања на уште двајца учесници во дебатата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4971508-teledebaty-kandidatov-v-prezidenty.html|title=Теледебаты кандидатов в президенты Казахстана. Текстовая трансляция|date=2019-05-29|work=Zakon.kz|accessdate=2020-05-05|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605100933/https://www.zakon.kz/4971508-teledebaty-kandidatov-v-prezidenty.html|url-status=dead}}</ref> == Контроверзи == [[Податотека:KZ_2019_ballot_bulletin.jpg|мини|281x281пкс| Гласачко ливче за кандидатите]] === Подготовки и тврдења за притисок врз гласачите === Во рамки на собирањето потписи од кандидатите, биле забележани прекршувања. Во една од високообразовните институции било предложено да се потпишуваат листовите на кои не биле наведени податоците на кандидатот.<ref>{{Наведени вести|url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-election-2019-violations/29923240.html|title=Нарушения, вскрывшиеся благодаря активности студентов|last=Азаттык|first=Радио|date=2019-05-06|work=Радио Азаттык|access-date=2020-11-15|language=ru}}</ref> Во мај 2019 година, агенцијата ''„Вилиџ“'' објавила напис за примање анонимни поплаки од студенти на универзитет дека биле под притисок да гласаат. Според изјавите, голем дел од кампусите ги одложиле образовните семестри за јуни на сметка на студентите да се појават на гласање, во спротивно ќе се соочат со можно исклучување или системски академски проблеми.<ref name=":17">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/situation/5589-students-must-make-their-choice|title=В обязательном порядке: Кто заставляет студентов идти на выборы?|date=2019-05-02|work=The Village Казахстан|accessdate=2021-06-20}}</ref> Дописниците на ''Village'' се обиделе да стапат во контакт со универзитетите за одговор на прашањата во кои само Универзитетот за енергетско инженерство и телекомуникации во Алмати признал дека одложувањето на семестарот – всушност – било поради претстојните избори.<ref name=":17" /> === Политички притисок и репресии === Според казашкиот закон, забрането е да се спроведуваат анкети кои не ги исполнуваат условите. Ваквите прекршоци вклучуваат нивно спроведување на социјалните мрежи, поради што двајца граѓани биле казнети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4970673-dvuh-kazahstantsev-oshtrafovali-za.html|title=Двух казахстанцев оштрафовали за опросы по выборам в соцсетях|date=2019-05-23|work=zakon.kz|language=ru|accessdate=2020-11-14|archive-date=2019-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526084354/https://www.zakon.kz/4970673-dvuh-kazahstantsev-oshtrafovali-za.html|url-status=dead}}</ref> === Интернет блокади === На 9 мај 2019 година, на [[Ден на победата (9 мај)|Денот на победата]], се појавиле извештаи за блокирање на интернет, при што многу мрежни места за вести, како што се [[Радио Слободна Европа|''Radio Azattyq'']] и ''информативната агенција Фергана,'' биле недостапни за јавноста, како и страниците на социјалните медиуми како што се [[Фејсбук|Facebook]], Telegram, [[YouTube]] и [[Инстаграм|Instagram]]. Овој потег се случил, наводно, откако прогонетиот казахстански банкар и лидер на Демократскиот избор на Казахстан ги повикал луѓето да протестираат тој ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D0%B2%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5/a-48808536|title=Кому выгодны аресты накануне президентских выборов в Казахстане|last=Волков|first=Виталий|date=2019-05-21|work=DW.COM|language=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522071323/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D0%B2%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5/a-48808536|archive-date=2019-05-22|accessdate=2021-06-20}}</ref><ref name=":18">{{Наведена мрежна страница|url=https://rsf.org/en/news/heavy-internet-censorship-kazakhstan|title=Heavy Internet censorship in Kazakhstan|date=2019-05-09|work=RSF|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513080842/https://rsf.org/en/news/heavy-internet-censorship-kazakhstan|archive-date=2019-05-13|accessdate=2021-06-20}}</ref> Јохан Бихр, шеф на бирото на ''Репортери без граници'' за Источна Европа и Средна Азија, го критикувал инцидентот, велејќи дека „''Нема оправдување за ова масовно попречување на правото на информирање на казахстанската јавност''“. Тој ги повикал казашките власти да ги напуштат „''репресивните практики од претходниот период''“ за нивниот реформски дискурс да се гледа веродостојно, истакнувајќи дека [[Цензура на семрежјето|цензурата на интернет]] е една од причините зошто Казахстан е рангиран на 158-то место во [[Индекс на слободата на печатот|Индексот на слободата на печатот]], позиција што дава нацијата „''лош меѓународен имиџ''“. === Покани === Неколку дена пред изборите, сите жители на Република Казахстан, според правилата, требало да добијат од градските и регионалните изборни комисии лична хартиена покана за „''Претседателските избори-2019''“ со име на гласачот, адреса и број на избирачко место. Сепак, од непознати причини, голем број на граѓани на најголемиот град во земјата [[Алмати]] не ги добиле своите покани за избори за прв пат во целата историја на изборите. == Анкети на јавното мислење == Централната изборна комисија (ЦИК) на 6 мај 2019 година објавила известување во врска со извештаите за политичките анкети кои се спроведуваат на интернет. Централната изборна комисија (ЦИК) истакнала дека во согласност со законот, забрането е да се објавуваат извештаи за изборните избори пет дена пред денот на изборите и дека правото на нивно спроведување е задржано само за две организации: Институтот Коџамдик Пикир и Jastar Research and Development Center LLP.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=4909|title=INFORMATIONAL MESSAGE|date=2019-05-06|work=election.gov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530153201/https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=4909|archive-date=2019-05-30|accessdate=2021-06-20}}</ref> Според политикологот Досим Сатпаев, гласањето во земјата лесно можело да се наруши во сите нивоа на власт. Причината за „задушувањето на анкетите“ е поради спречување на средствата за борба меѓу политичките елити и создавање илузија во јавноста дека на власта се гледа позитивно со помала недоверба во изборните резултати поради недостаток на независно гласање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlast.kz/politika/33607-kontrol-obsestvennogo-mnenia.html|title=Контроль общественного мнения|date=2019-06-07|work=vlast.kz|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815075307/https://vlast.kz/politika/33607-kontrol-obsestvennogo-mnenia.html|archive-date=2020-08-15|accessdate=2021-06-20}}</ref> == Набљудување == [[Податотека:2019 Kazakh presidential election, protocol, Aktau, №32.jpg|мини|241x241пкс|Протоколот кој бил фотографиран од меѓународен набљудувач од Русија на 32. гласачко место во Актау на кој се гледаат Амирјан Косанов со 60% (414 гласови), а претседателот на Казахстан Касим-Жомарт Токајев со 35% (245 гласови)]] Од 6 мај 2019 година, неколку мисии за набљудување на изборите се изјасниле за свој интерес. Меѓу нив биле [[Заедница на независни држави|ЗНД]], Интерпарламентарното собрание на земјите-членки на ЗНД, Канцеларијата за демократски институции и човекови права на Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ), Шангајската организација за соработка и Организацијата за исламска соработка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://politics.nur.kz/1792754-vybory-v-kazahstane-kto-budet-za-nimi-nabludat.html?|title=Выборы в Казахстане: кто будет за ними наблюдать|date=2019-05-06|work=politics.nur.kz|language=ru|accessdate=2020-11-15}}</ref> На 15 мај, за набљудувачи од невладините организации на Алмати и 12 етнокултурни центри на Собранието на народот на Казахстан, студенти од градските универзитети, била спроведена обука врз основа на граѓанската платформа „Аманат“. Севкупно, било планирано да се обучат најмалку 10.000 независни набљудувачи во рамките на оваа програма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nur.kz/1794148-grazdanskaa-platforma-amanat-provodit-treningi-dla-nabludatelej-na-vyborah.html?|title=Гражданская платформа "Аманат" проводит тренинги для наблюдателей на выборах|date=2019-05-15|work=www.nur.kz|language=ru|accessdate=2020-11-15}}</ref> Заклучно со 31 мај, бројот на набљудувачи од меѓународни организации и странски држави изнесувал 967 лица, а Министерството за надворешни работи акредитирало 227 странски дописници од повеќе од 40 земји во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4971793-pochti-tysyachu-nablyudateley.html|title=Почти тысячу наблюдателей зарегистрировал ЦИК на президентские выборы|date=2019-05-31|work=zakon.kz|language=ru|accessdate=2020-11-14|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605102517/https://www.zakon.kz/4971793-pochti-tysyachu-nablyudateley.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://politics.nur.kz/1797840-rekordnoe-kolicestvo-inostrannyh-zurnalistov-budut-osvesat-vybory.html?|title=Рекордное количество иностранных журналистов будут освещать выборы|date=2019-06-05|work=politics.nur.kz|language=ru|accessdate=2020-11-15}}</ref> За време на претседателските избори биле откриени 19 прекршоци.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://inbusiness.kz/ru/last/v-hode-prezidentskih-vyborov-v-kazahstane-vyyavleno-19-narushenij|title=В ходе президентских выборов в Казахстане выявлено 19 нарушений|date=2019-09-09|work=inbusiness.kz|language=ru|accessdate=2020-11-15}}</ref> === ОБСЕ === На 8 мај 2019 година била отворена мисијата на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) за набљудување на претседателските избори во Казахстан. Во тимот набљудувачи, според шефот на мисијата, Урзула Гацек, имало експерти од Велика Британија, Шпанија, Германија, Белорусија, Полска, кои би работеле не само пред изборите, туку и потоа. Во мисијата биле регистрирани вкупно 22 долгорочни набљудувачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osce.org/odihr/elections/418985|title=ODIHR opens election observation mission in Kazakhstan|date=2019-05-08|work=Organization for Security and Co-operation in Europe|language=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> Според привремениот извештај на мисијата од 24 мај, изборната кампања била суптилна и ограничена на кампањски плакати и билборди. Кампањата била строго регулирана и кандидатите можеле да одржуваат јавни состаноци или настани единствено со дозвола од местните власти, а пријавата за која треба да се поднесе 10 дена пред планираниот настан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osce.org/files/f/documents/7/6/420857_0.pdf|title=INTERIM REPORT 8-21 May 2019|date=2019-05-24|work=Organization for Security and Co-operation in Europe|accessdate=2020-11-14}}</ref> === ЗНД === На 20 мај 2019 година била отворена мисијата на [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]] (ЗНД). Според извршниот секретар на ЗНД, Виктор Гумински, се претпоставувало дека мисијата од ЗНД ќе вклучува околу 300 набљудувачи. Тие ќе ги претставуваат сите земји од заедницата. До денес, околу 90 претставници на земјите од заедницата веќе аплицирале за акредитација. Биле официјално пристигнати апликации од четири земји: Русија, Белорусија, Таџикистан и Туркменистан, како и од ИПА ЗНД. Долгорочните набљудувачи работеле со околу 20 луѓе од дипломатскиот кор акредитиран во [[Астана|Нур-Султан]], како и од извршниот комитет на ЗНД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zakon.kz/4970210-missiya-nablyudateley-ot-sng-nachala.html|title=Миссия наблюдателей от СНГ начала работу в РК|date=2019-05-20|work=zakon.kz|language=ru|accessdate=2020-11-14|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605102517/https://www.zakon.kz/4970210-missiya-nablyudateley-ot-sng-nachala.html|url-status=dead}}</ref> == Поведение == === Прекршувања === За време на изборниот ден, Јавното обвинителство утврдило 19 откриени прекршоци и повело случаи за административен прекршок. Од нив, 12 прекршоци се однесувале на издавање ливчиња од член на избирачка комисија на граѓани за гласање за други лица, 6 прекршоци се однесувале на тоа што некои гласачи сакале да гласаат наместо друг гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inform.kz/ru/article/3536393|title=Какие нарушения выявила прокуратура в день выборов Президента РК|date=2019-06-10|work=INFORM.KZ|language=ru|accessdate=2020-11-15}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Независните набљудувачи и новинари забележале бројни изборни прекршувања како што се полнење, употреба на мастило што исчезнува и гласање за други луѓе со видео.<ref>{{Наведени вести|url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-detentions-presidential-election-9-june/29989331.html|title=Массовые задержания и сообщения о нарушениях в день голосования|last=Азаттык|first=Радио|date=2019-06-09|work=Радио Азаттык|access-date=2020-11-15|language=ru}}</ref> == Резултати == {{Election results|cand1=[[Касим-Жомарт Токаjев]]|party1=[[Нур Отан]]|votes1=6539715|cand2=[[Амирјан Косанов]]|party2=[[Улт Тагдири]]|votes2=1495401|color2=#44436D|cand3=[[Данија Еспаева Espaeva]]|party3=[[Ак Жол]]|votes3=465714|cand4=[[Толеутај Ракимбеков]]|party4=[[Народна демократска патриотска партија Ауил]]|votes4=280451|cand5=[[Амангелди Таспихов]]|party5=[[Сојуз на синдикати на Република Казахстан|Федерација на синдикати]]|votes5=182898|color5=#51B3FC|cand6=[[Џамбил Ахметбеков]]|party6=[[Народна партија на Казахстан|Комунистичка народна партија]]|votes6=167649|cand7=[[Садибек Тугел]]|party7=[[Ули Дала Кирандари]]|votes7=84582|color7=#A828D7|invalid=57700|electorate=11960364|source=[https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294 CEC]}} == Последици == === Протести === [[Податотека:Almaty_protest_(2019-06-09)_1.jpg|лево|мини|243x243пкс| Казахстанската полиција приведува демонстрант во [[Алмати]], 9 јуни 2019 година]] Откако биле објавени прелиминарните резултати, биле пријавени протести и во Нур-Султан и во Алмати, најголемиот град во Казахстан. Заменик-министерот за внатрешни работи Марат Кожајев објавил дека 500 лица биле приведени, додека Мухтар Аблјазов, водачот на опозициската група Демократски избор на Казахстан, тврдел дека имало „илјадници демонстранти“ на плоштадот Астана во Алмати.<ref name="BBC_kazakh_election_protests">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48574540|title=Kazakhstan election: Hundreds arrested in poll protests|date=9 June 2019|access-date=2 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724101511/https://www.bbc.com/news/world-asia-48574540|archive-date=24 July 2019|publisher=BBC}}</ref> ==== Одговор од властите ==== Според казашката влада, протестите биле предизвикани од обиди за дестабилизација на социјалната состојба од страна на радикални елементи преку организирање и спроведување неовластени акции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://informburo.kz/novosti/okolo-500-chelovek-zaderzhali-v-nur-sultane-i-almaty-v-den-vyborov-mvd-rk.html|title=Около 500 человек задержали в Нур-Султане и Алматы в день выборов – МВД РК|last=Жулмухаметова|first=Жадра|date=2019-06-09|work=informburo.kz|language=ru|accessdate=2020-11-15}}</ref> Властите ги разгледале протестните дејствија агитирани од странски „''лидери на екстремистички организации''“, мислејќи главно на поранешниот казашки политичар и опозициски лидер Мухтар Аблјазов и неговото движење Демократски избор на Казахстан, кое било прогласено за екстремистичка организација во март 2018 година.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-court-dubs-opposition-movement-extremist|title=Kazakhstan: Court Dubs Opposition Movement Extremist {{!}} Eurasianet|date=2018-03-13|work=eurasianet.org|language=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> Аблјазов бил првиот што повикал на бојкот на изборите и наместо тоа одржал протест.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48574540|title=Kazakhstan election: Hundreds arrested in poll protests|date=2019-06-09|work=BBC News|access-date=2020-11-15|language=en-GB}}</ref> Во 2009 година, казахстанските власти го обвиниле Аблјазов за злоупотреба и измама и го отстраниле од функцијата шеф на банката БТА, поради што избегал од земјата и на крајот бил осуден во отсутност во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.efe.com/efe/english/world/kazakh-court-upholds-20-year-sentence-for-banker-mukhtar-ablyazov/50000262-3360778|title=Kazakh court upholds 20-year sentence for banker Mukhtar Ablyazov|date=2017-08-24|work=www.efe.com|language=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> ==== Одговор на демонстрантите ==== Демонстрантите сметале дека изборите се нефер и недемократски, а нивните резултати се однапред одредени. Тие протестирале и против промената на името на главниот град и актуелната влада, која, според нив, сè уште била во рацете на поранешниот претседател Нурсултан Назарбаев, и дека неговиот наследник Касим-Жомарт Токајев е само негова „политичка марионета“.<ref name=":1"/> Поддржувачите на Аблјазов верувале дека лажно го обвиниле за измама за да го уапсат поради политички причини и бидејќи неговото движење било прогласено за нелегално во земјата.<ref name=":3"/> ==== Меѓународни набљудувачи ==== Меѓународните набљудувачи од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] оцениле дека изборите не покажале демократска автентичност со пријавени случаи на [[Изборна измама|полнење гласачки ливчиња]] и дека на Казахстан сè уште му требаат значајни политички, социјални и правни реформи за зајакнување на демократијата, човековите права и слободи, тие изјавиле дека секогаш се подготвени да да соработува со Казахстан за спроведување на вакви акции.<ref name=":19">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/422510?download=true|title=INTERNATIONAL ELECTION OBSERVATION MISSION|date=2019-09-10|work=Organization for Security and Co-operation in Europe|accessdate=2020-09-16}}</ref> Набљудувачите од ЗНД изјавиле дека не забележале никакви протестни акции и притворања, додека ОБСЕ, напротив, ги следел протестите и сметал дека постапките на казашките власти се јасно кршење на основите на слободата и демократијата и непочитување на сопствениот народ. Набљудувачите на ОБСЕ останале во Казахстан уште една недела поради загриженост за судбината на демонстрантите.<ref name=":19" /> === Меѓународни реакции === ==== Земји ==== * {{Знаме|Armenia}} – Премиерот Никол Пашинјан му честитал на Токајев, посакувајќи му успех во спроведувањето на сите цели заради „''мирот, напредокот и просперитетот на добриот народ на Казахстан''."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://armenpress.am/eng/news/977874.html|title=Armenian PM congratulates Kassym-Jomart Tokayev on victory in Kazakhstan presidential election|date=2019-06-10|work=armenpress.am|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610122725/https://armenpress.am/eng/news/977874.html|archive-date=2019-06-10|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Azerbaijan}} – Претседателот Илхам Алиев во своето писмо му честитал на Токајев за победата, наведувајќи дека односите меѓу двете земји потекнуваат од „''заедничката историја, национално-духовните корени на нашите народи''“ и изразил надеж за развој на меѓудржавните односи и стратешки партнерства засновани на основа и продлабочена соработка во билатерален и мултилатерален поредок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.president.az/articles/33461|title=His Excellency Mr Kassym-Jomart Tokayev, President-elect of the Republic of Kazakhstan|date=2019-06-10|work=en.president.az|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212143/https://en.president.az/articles/33461|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Bahrain}} – Принцот Салман бин Хамад бин Иса ел-Калифа му честитал на Токајев, каде му посакал добро здравје и среќа, како и понатамошен напредок и просперитет на казашкиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bna.bh/en/HRHCrownPrincecongratulatesKazakhstansPresident.aspx?cms=q8FmFJgiscL2fwIzON1%2BDoiDKYzTsjb9COO2MykcGd4%3D|title=HRH Crown Prince congratulates Kazakhstan's President|date=2019-06-11|work=www.bna.bh|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204254/https://www.bna.bh/en/HRHCrownPrincecongratulatesKazakhstansPresident.aspx?cms=q8FmFJgiscL2fwIzON1%2BDoiDKYzTsjb9COO2MykcGd4%3D|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Belarus}} – Претседателот Александар Лукашенко испратил честитка до Токајев за неговата победа, изразувајќи уверување дека неговата политичка мудрост и богатото животно искуство ќе придонесат за понатамошниот развој на Казахстан, растот на благосостојбата на неговите граѓани и зајакнувањето на заедничкиот евроазиски дом..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tvr.by/news/prezident/pozdravlenie_kasym_zhomartu_tokaevu_s_pobedoy_na_prezidentskikh_vyborakh_v_kazakhstane/|title=Congratulations to Kassym-Jomart Tokayev on his victory in presidential elections in Kazakhstan|date=2019-06-10|work=Белтелерадиокомпания|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910182815/https://www.tvr.by/news/prezident/pozdravlenie_kasym_zhomartu_tokaevu_s_pobedoy_na_prezidentskikh_vyborakh_v_kazakhstane/|archive-date=2020-09-10|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|China}} – Претседателот Си Џинпинг му ја честитал победата на Токајев, уверувајќи ја неговата подготвеност да ја отвори иднината за стабилен и долготраен развој меѓу двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fj.china-embassy.org/eng/zgdt/t1671365.htm|title=Xi Jinping Sends a Congratulatory Message to Kassym-Jomart Tokayev on His Election as President of Kazakhstan|date=2019-06-10|work=fj.china-embassy.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202552/http://fj.china-embassy.org/eng/zgdt/t1671365.htm|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Kyrgyzstan}} – Претседателот Соронбај Јеенбеков за време на телефонскиот повик му честитал на Токајев. За време на конверзијата, двајцата лидери ја потврдиле својата цврста намера за дополнително зајакнување на односите меѓу двата народи, засновани на добрососедство и пријателство меѓу народите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/phone_calls/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-kyrgyz-respublikasynyn-prezidenti-sooronbai-zheenbekovpen-telefon-arkyly-soilesti|title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қырғыз Республикасының Президенті Сооронбай Жээнбековпен телефон арқылы сөйлесті|date=2019-06-10|work=Akorda.kz|language=kk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612004222/http://www.akorda.kz:80/kz/events/international_community/phone_calls/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-kyrgyz-respublikasynyn-prezidenti-sooronbai-zheenbekovpen-telefon-arkyly-soilesti|archive-date=2019-06-12|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Qatar}} – Тамим бин Хамад Ал Тани, емирот на Катар, испратил писмо со честитки до Токајев за неговата победа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/11/06/2019/Amir-congratulates-Kazakhstan-President-1|title=Amir congratulates Kazakhstan President|date=2019-06-11|work=thepeninsulaqatar.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212116/https://thepeninsulaqatar.com/article/11/06/2019/Amir-congratulates-Kazakhstan-President-1|archive-date=2021-06-24|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Russia}} – Рускиот амбасадор во Казахстан Алексеј Бородавкин во име на претседателот Владимир Путин му честитал на Токајев за време на средбата, истакнувајќи го огромниот одѕив на гласачите како „убедлив доказ“ дека Казахстанците го избрале Токајев за претседател. Оттаму се разговарало за прашањата за натамошно продлабочување на сојузничките односи и соработка меѓу двете земји во рамките на меѓународните организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resei-federaciyasynyn-kazakstan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-aleksei-borodavkind|title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Федерациясының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі Алексей Бородавкинді қабылдады|date=2019-06-10|work=Akorda.kz|language=kk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612004200/http://www.akorda.kz:80/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resei-federaciyasynyn-kazakstan-respublikasyndagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-aleksei-borodavkind|archive-date=2019-06-12|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Tajikistan}} – Таџикистанскиот претседател Емомали Рахмон му честитал на Токајев за победата во телефонски разговор каде што двајцата шефови на држави изразиле уверување во понатамошниот развој на партнерството меѓу двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/phone_calls/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-tazhikstan-respublikasynyn-prezidenti-emomali-rahmonmen-telefon-arkyly-soilesti|title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонмен телефон арқылы сөйлесті|date=2019-06-10|work=Akorda.kz|language=kk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612004246/http://www.akorda.kz:80/kz/events/international_community/phone_calls/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-tazhikstan-respublikasynyn-prezidenti-emomali-rahmonmen-telefon-arkyly-soilesti|archive-date=2019-06-12|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Turkey}} – Претседателот Реџеп Тајип Ердоган испратил телеграма до Токајев, во која му честитал за изборната победа во која резултатите ги опишал како „''важен показател за континуитет и политичка стабилност во земјата''“. Ердоган во писмото го пофалил и поранешниот претседател Нурсултан Назарбаев за постигнување на високо ниво односите меѓу двата народи врз основа на заслугите во историското и античкото пријателство..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kazislam.kz/erdogan-pozdravil-kasym-zhomarta-toka/|title=Эрдоган поздравил Касым-Жомарта Токаева с победой|last=Серікбол|date=2019-06-10|work=KAZISLAM.KZ|language=ru-RU|accessdate=2021-06-22|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203152/https://kazislam.kz/erdogan-pozdravil-kasym-zhomarta-toka/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://almaty.tv/news/politika/1521-erdogan-pozdravil-kasym-dgomarta-tokaeva-s-pobedoy|title=Эрдоган поздравил Касым-Жомарта Токаева с победой|date=2019-06-10|work=almaty.tv|language=ru|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Turkmenistan}} – Претседателот Гурбангули Бердимухамедов му телефонирал на Токајев, честитајќи му за победата, посакувајќи добро здравје, просперитет и голем успех на највисоката државна функција. За време на телефонскиот разговор, двете страни разговарале за приоритетните области на билатералната соработка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://business.com.tm/post/3965/president-of-turkmenistan-congratulated-tokayev-on-election-victory|title=President of Turkmenistan Congratulated Tokayev on Election Victory|date=2019-06-13|work=Business Turkmenistan Information Center|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020232943/https://business.com.tm/post/3965/president-of-turkmenistan-congratulated-tokayev-on-election-victory|archive-date=2020-10-20|accessdate=2021-06-22}}</ref> * {{Знаме|Uzbekistan}} – Шавкат Мирзијоев, претседателот на Узбекистан, за време на телефонската конверзија му честитал на Токајев. Оттаму двете страни разговарале на тема билатерална соработка меѓу двете земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://uzlidep.uz/en/news-of-uzbekistan/4582|title=Presidents of Uzbekistan and Kazakhstan speak over the phone|date=2019-06-12|work=O'zLiDeP|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614153111/http://uzlidep.uz:80/en/news-of-uzbekistan/4582|archive-date=2019-06-14|accessdate=2021-06-22}}</ref> ==== Организации ==== * {{Знаме|European Union}} – Претседателот на Европскиот совет Доналд Туск испратил писмо со честитки до Токајев, во кое се вели дека Европската Унија со нетрпение очекува да ја продлабочи билатералната соработка со Казахстан и му посакува успех на Токајев во неговиот мандат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/06/11/letter-of-congratulations-from-president-donald-tusk-to-president-of-kazakhstan-kassym-jomart-tokayev/|title=Letter of congratulations from President Donald Tusk to President of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev|date=2019-06-11|work=www.consilium.europa.eu|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611180044/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/06/11/letter-of-congratulations-from-president-donald-tusk-to-president-of-kazakhstan-kassym-jomart-tokayev/|archive-date=2019-06-11|accessdate=2021-06-22}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Претседателски избори во Казахстан]] gnmyg33eoedamqecluardangiwl5mg7 0 1345975 5586984 5576835 2026-07-04T09:59:36Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски претприемачи]]; додадена [[Категорија:Македонски стопанственици]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586984 wikitext text/x-wiki '''Симон Кисковски''' е македонски автор и академик. Роден е во село [[Долно Дивјаци]], [[Крушево]]. Основно и средно образование завршува во родниот град, по што се запишува на верски науки. Од верски науки, се одлучува да продолжи да студира Филозофија на универзитетот во Скопје. Бидејќи имал поголеми амбиции, се одлучува да се отсели во [[Франција]]. Таму, одлучува да се пренасочи на технички науки и да студира информатика на [[Париски универзитет|Парискиот универзитет]]. Покрај студиите, паралелно работи и како информатичар во автомобилската индустрија Рено. По завршувањето на информатичките студии, почнува да предава. Сепак, поради афинитетот кон социјалните науки, одлучува да продолжи со студии на психологија на Парискиот универзитет. При таа промена, ја напушта својата работа во автомобилската индустрија и се вработува во корпорација Thomson, сектор на воена индустрија, задолжен за микро информатика. Во 1980-те, ја основа сопствената фирма "Mak-system" насочена кон развој на медицински софтвери. Таа продолжува со работа на сите континентиндо денешниот ден. Во 2024, во Скопје, ја издава книгата "Каде одиш Македонијо?" во кој дава осврт на неколку теми поврзани со неговата родна држава. Покрај кус осврт на историјата на земјата од античко време, Кисковски исто така ги дискутира и темите за економијата, информатиката и дигиталните услови во државата.<ref>Кисковски, Симон. Каде одиш Македонијо? 2024</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Луѓе од Долно Дивјаци]] cc4ypdvcoio11vgc3sj60rejyb0elr7 0 1346240 5586764 5524105 2026-07-03T17:29:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586764 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Iranian_Fire_altar.jpg|десно|мини| 80% од [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] во [[Техеран]] се должи на автомобилите, останатите 20% се должат на емисиите на фабриките и индустријата.]] Проблемите на животната средина во Иран вклучуваат, особено во урбаните области, емисиите [[Возило|на возилата]], рафинериските операции и индустриските ефлуенти кои придонесуваат за лошиот [[Загадување на воздухот|квалитет на воздухот]]. Извештајот на Програмата за животна средина на Обединетите нации го рангирал Иран на 117 место меѓу 133 земји во однос на еколошките индекси.<ref>[http://iran-daily.com/1385/2798/html/ Iran Daily – Front Page – 03/06/07]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/09/oct/1280.html|title=Iran Environment in Grave Danger|work=www.payvand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115042603/http://www.payvand.com/news/09/oct/1280.html|archive-date=2020-01-15|accessdate=2009-10-28}}</ref> Недостигот на вода е сериозен проблем, а земјата е исто така загрозена од [[Глобално затоплување|глобалното затоплување]]. == Загадување на воздухот == [[Податотека:Mercedes_bus_and_Samand.jpg|десно|мини| Автомобил наспроти [[јавен превоз]] во [[Техеран]]]] [[Светска банка|Светската банка]] ги проценува загубите нанесени на економијата на Иран како резултат на смртните случаи предизвикани од загадениот воздух на 640 милиони долари, што е еднакво на 5,1 трилиони риали или 0,57 отсто од [[Бруто-домашен производ|БДП]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1385/2798/html/index.htm|title=Iran Daily - Front Page - 03/06/07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071115065256/http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1385/2798/html/index.htm|archive-date=2007-11-15|accessdate=2015-11-22}}</ref> Болестите кои произлегуваат од [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] предизвикуваат загуби проценети на 260 милиони долари годишно или 2,1 трилиони риали или 0,23 отсто од БДП на иранската економија. Повеќето автомобили користат оловен бензин и немаат опрема за контрола на емисиите.<ref>[http://iran-daily.com/1386/2880/html/economy.htm Iran Daily – Domestic Economy – 07/01/07] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080506083012/http://iran-daily.com/1386/2880/html/economy.htm|date=2008-05-06}}</ref> [[Техеран]] е оценет како еден од најзагадените градови во светот. Сепак, во иднина се планира автобуси и автомобили кои работат на природен гас да го заменат постојниот возен парк на јавен [[превоз]]. Исто така, цените на енергијата се одржуваат вештачко ниски во [[Иран]] преку големи државни субвенции, што резултира со многу неефикасни и загадувачки модели на потрошувачка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atiehbahar.com/Resources/Environment.htm|title=Atieh Bahar|date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928000332/http://www.atiehbahar.com/Resources/Environment.htm|archive-date=2007-09-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-daily.com/1387/3313/html/economy.htm|title=Iran Daily - Domestic Economy - 01/11/09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318162410/http://www.iran-daily.com/1387/3313/html/economy.htm|archive-date=2009-03-18|accessdate=2016-02-19}}</ref> Управување со сообраќајот, [[Технички преглед на возила|техничкиот преглед на возилата,]] општа употреба на електрични велосипеди и електронска влада се исто така дел од решението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=kx3j6U9Z9Ok|title=YouTube|work=www.youtube.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100607193719/http://www.youtube.com/watch?v=kx3j6U9Z9Ok|archive-date=2010-06-07}}</ref> Зголемената инциденца на респираторни [[Болест|заболувања]] ги поттикнало градските власти на [[Техеран]] и Арак, југозападно од главниот град, да воведат програми за контрола на [[Загадување|загадувањето]] на воздухот. Овие програми имаат за цел постепено да го намалат количеството на штетни [[Супстанција|супстанции]] што се ослободуваат во [[Атмосфера|атмосферата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|title=Iran Pharmaceuticals and Healthcare Report Q2|work=www.payvand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129222751/http://www.payvand.com/news/09/apr/1027.html|archive-date=2011-11-29|accessdate=2009-07-04}}</ref> == Климатска промена == Иран е членка на [[Протокол од Кјото|Протоколот од Кјото]] за [[Глобално затоплување|климатски промени]], но не и на неговиот амандман од Доха.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=XXVII-7-c&chapter=27&clang=_en|title=United Nations Treaty Collection|work=treaties.un.org|language=EN|accessdate=2020-11-10}}</ref> Тие го потпишале, но не го ратификувале [[Париски договор (2015)|Парискиот договор]] за климатски промени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en|title=United Nations Treaty Collection|work=treaties.un.org|language=EN|accessdate=2020-11-10}}</ref> == Екосистеми == Голем дел од територијата на [[Иран]] страда од прекумерно пасење, опустинување и/или уништување на шумите. Мочуриштата и слатководните реки се повеќе се уништуваат како што се шират индустријата и [[Земјоделството во Иран|земјоделството]], а излевањето на нафта и хемикалии му штети на водниот живот во [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/IRANEXTN/0,,menuPK:312966~pagePK:141132~piPK:141107~theSitePK:312943,00.html|title=Iran – Country Brief|work=web.worldbank.org}}</ref> Иран тврди дека меѓународната брзање за развој на резервите на нафта и гас во Каспиското Море претставува за тој регион нов сет на еколошки закани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/10/apr/1289.html|title=Iran environment in grave danger|work=www.payvand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115013610/http://www.payvand.com/news/10/apr/1289.html|archive-date=2020-01-15|accessdate=2010-05-05}}</ref> Иако Одделот за животна средина постои од 1971 година, Иран сè уште нема развиено политика на [[одржлив развој]] бидејќи краткорочните економски цели имаат предност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-e-sabz.org/news/iranenv.html|title=Green Party of Iran – News|work=www.iran-e-sabz.org|accessdate=2024-04-18|archive-date=2008-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009213724/http://www.iran-e-sabz.org/news/iranenv.html|url-status=dead}}</ref> Потпишано, но нератификувано: Измена на животната средина, Закон на морето, Зачувување на морскиот живот.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/|title=Archived copy|accessdate=2012-12-04|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208143639/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/|url-status=dead}}</ref> == Уништување на шумите == Иран имал средна оценка од 7,67/10 на Индексот за интегритет на шумски предел за 2018 година, што го рангирало на 34-то место на глобално ниво од 172 земји.<ref name="FLII-Supplementary">{{Наведено списание|last=Grantham|first=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507}}</ref> == Природни непогоди == Иран доживува периодични [[Суша|суши]], поплави, песочни бури и земјотреси долж западната граница и на североисток.<ref name="auto"/> == Ерозија на почвата == Иран бил најлошо рангиран во светот за ерозија на почвата во 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/12/apr/1160.html|title=Iran ranked worst in the world for soil erosion: expert|work=www.payvand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113020933/http://www.payvand.com/news/12/apr/1160.html|archive-date=2020-01-13|accessdate=2012-04-25}}</ref> == Отпад == Се проценува дека во земјата се произведуваат околу 50.000 тони ѓубре секој ден, од кои нешто помеѓу 70 и 80 отсто се отстранува хигиенски, но остатокот не.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/12/apr/1238.html|title=Every Iranian produces 700 grams of garbage per day|work=www.payvand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113015547/http://www.payvand.com/news/12/apr/1238.html|archive-date=2020-01-13|accessdate=2012-04-24}}</ref> Иран произведува над 8 милиони тони [[опасен отпад]] годишно (2016 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://financialtribune.com/articles/people/52093/hazardous-waste-production-alarming|title=Hazardous Waste Production Alarming|date=23 October 2016|accessdate=2024-04-18|archive-date=2018-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817023255/https://financialtribune.com/articles/people/52093/hazardous-waste-production-alarming|url-status=dead}}</ref> == Вода == Истекувањето на индустриските и урбаните отпадни води ги загадува реките, крајбрежните и подземните води.<ref name="auto"/> === Недостиг на вода === {{Портал|Иран|Environment}} == Поврзано == {{Портал|Iran|Environment}} * [[Закон за чист воздух на Иран]] * [[Автомобилската индустрија во Иран|Автомобилска индустрија во Иран]] * [[Одделот за животна средина (Иран)]] * [[Одделот за животна средина (Иран)|Економија на Иран]] * [[Енергија во Иран]] * [[Еколошки прашања во Техеран]] * Географија на Иран * [[Меѓународно рангирање на Иран]] * [[Ирански план за економски реформи]] * [[Организација за управување со природни ресурси и слив]] * [[Дивиот свет на Иран]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070619050935/http://www.irandoe.org/ Оддел за животна средина - Исламска Република Иран] * {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928000332/http://www.atiehbahar.com/Resources/Environment.htm}} (2003) * [https://web.archive.org/web/20101102161454/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Iran/Profile.html Одделот за енергија на САД] – Преглед на животната средина за Иран * [http://www.parstimes.com/environment/ Иран: животна средина и природа] {{Азија по тема|Environmental issues in}} [[Категорија:Статии со извадоци]] [[Категорија:Климатски промени во Иран]] 235hqrrx7bonu5lp4qb8qxbl0dfixcf 0 1356287 5586864 5370518 2026-07-03T23:52:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586864 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Весник|name=Репортери|logo=|image=|caption=|type=|format=|owners=|founder=|publisher=[[Уни верзитет во Тирана]]|president=|editor=|chiefeditor=|foundation={{start date and age|1993|10|20|df=yes}}|political=|language=|ceased publication=|relaunched=|headquarters=[[Тирана]]|circulation=|sister newspapers=|ISSN=|oclc=|website=|free=|dirinteractive=}} '''''Репортери''''', весник кој се издава на [[албански јазик]], е основан на 20 Oктомври 1993 година како месечен студентски весник од издаден од студентите на катедрата за новинарство на Универзитетот во Тирана.<ref name="osce">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.osce.org/albania/57501|title=Tirana student newspaper goes nationwide with support from OSCE Presence in Albania|last=Suela Shala|last2=Felipe Daza|date=13 June 2006|work=OSCE|accessdate=23 January 2014}}</ref><ref name="dd">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-05-10-wr-56082-story.html|title=Media: Americans Teach Albania a Lesson in Free Press|last=Denise Hamilton|date=10 May 1994|work=Los Angeles Times|access-date=23 January 2014|location=Tirana}}</ref> Нејзиното основање било поддржано од тројца [[Соединети Американски Држави|американски]] [[Постдипломски студии|дипломирани]] студенти [[Новинарство|по новинарство]] од универзитетот Колумбија, кои предавале новинарство на универзитетот во Тирана.<ref name="dd" /><ref name="nb">{{Наведено списание|last=Natacha Bodemann|date=15 September 1994|title=Students try to promote free press in Albania|url=http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&d=cs19940915-01.2.39&srpos=&e=-------en-20--1--txt-txIN------|journal=Columbia Daily Spectator|volume=CXVIII|issue=83|access-date=2024-09-27|archive-date=2025-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126061657/https://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&d=cs19940915-01.2.39&srpos=&e=-------en-20--1--txt-txIN------|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/2499ca5239638bad71063ac31bc97708|title=Governments Clamp Down on Freewheeling Media Also moved in advance|last=Alison Smale|date=20 December 1993|work=Associated Press|access-date=23 January 2014|location=Tirana}}</ref> Покрај тоа, фондација била финансиски помогната од [[Меѓународен монетарен фонд|ММФ]] и [[Фондации Отворено општество|Фондацијата Сорос]].<ref name="van">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grady.uga.edu/coxcenter/Conference_Papers/Public_TCs/Free_Press_Albania.pdf|title=On the Road to a Free Press in Albania: Evaluating outside Aid Efforts|last=Van Kornegay|year=1995|work=The University of Georgia|accessdate=23 January 2014|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017094150/https://www.grady.uga.edu/coxcenter/Conference_Papers/Public_TCs/Free_Press_Albania.pdf|url-status=dead}}</ref> Во првиот број, целта на ''„Репортери“'' била наведена „да обезбеди објективни и избалансирани информации, без политички или идеолошки дамки“.<ref name="nb" /> Првиот главен уредник на весникот била Улијана Кочиу.<ref name="nb" /> По објавувањето на првиот број, во кој имало прашања како што се корупцијата, проституцијата, шверцот, положбата на малцинствата, новиот даночен систем и загадувањето, весникот бил затворен од универзитетските власти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ijnet.org/opportunities/journalism-students-albania-get-taste-free-reporting|title=Journalism students in Albania get a taste of free reporting|date=8 March 2000|work=International Journalists' Network|accessdate=23 January 2014|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235953/http://ijnet.org/opportunities/journalism-students-albania-get-taste-free-reporting|url-status=dead}}</ref> <ref name="hrw">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KfWxs-NdDhgC&pg=PA89|title=Human Rights in Post-communist Albania|publisher=Human Rights Watch|year=1996|isbn=978-1-56432-160-2|page=110}}</ref> Подоцна весникот бил повторно лансиран од Фондацијата Сорос<ref name="van"/> и во есента 1995 година, се преселил назад на универзитетот по назначувањето на нов декан.<ref name="hrw" /> Во март 2006 година, весникот станал двонеделен додаток на саботното издание на сега веќе непостоечкиот дневен ''весник „Кориери“'' преку финансиска поддршка на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]].<ref name="osce"/> == Поврзано == * [[Список на весници во Албанија]] == Наводи == {{Наводи|33em}} [[Категорија:Весници]] 2aitu5atx9g199k8g2vx07o18klpkib 0 1356838 5586763 5575304 2026-07-03T17:20:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586763 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Physical_Drivers_of_climate_change.svg|десно|мини| Предизвикувачи на климатските промени од 1850-1900 до 2010-2019 година. Идниот потенцијал за глобално затоплување за долготрајните двигатели како што се емисиите на јаглерод диоксид не е претставен.]] Научната заедница со децении ги истражувала '''причините за климатските промени.''' По илјадници студии, дошло до [[консензус]], каде што е „недвосмислено дека човечкото влијание ја загрева атмосферата, океаните и копното уште од прединдустриското време“.<ref name="AR6WG1CH3">{{Наведена книга|title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}}|last=Eyring|first=Veronika|last2=Gillett|first2=Nathan P.|last3=Achutarao|first3=Krishna M.|last4=Barimalala|first4=Rondrotiana|last5=Barreiro Parrillo|first5=Marcelo|last6=Bellouin|first6=Nicolas|year=2021|chapter=Chapter 3: Human influence on the climate system|ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch3|2021}}|display-authors=4|chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_03.pdf}}</ref>{{Rp|3}} Овој [[консензус]] е поддржан од околу 200 научни организации ширум светот,<ref name="opr list of scientific organizations">{{Наведување|date=n.d.|last=OPR|title=Office of Planning and Research (OPR) List of Organizations|url=http://opr.ca.gov/s_listoforganizations.php|publisher=OPR, Office of the Governor, State of California|access-date=30 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140401120753/http://opr.ca.gov/s_listoforganizations.php|archivedate=1 April 2014}}. Archived page: The source appears to incorrectly list the Society of Biology (UK) twice.</ref> Доминантна улога во овие [[Глобално затоплување|климатски промени]] имаат директните емисии на [[јаглерод диоксид]] од согорувањето на [[Фосилно гориво|фосилните горива]]. Индиректните емисии {{CO2}} од [[Наука за промена на земјиште|промената на користењето на земјиштето]] и емисиите на [[метан]], [[Азот субоксид|азотен оксид]] и други [[стакленички гасови]] играат главна помошна улога.<ref name="AR6WG1CH3" /> [[Податотека:Global_Temperature_And_Forces_With_Fahrenheit.svg|десно|мини| Набљудувана температура од НАСА<ref name="nasa temperatures">{{Наведена мрежна страница|url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/|title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416074510/https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/|archive-date=16 April 2020|accessdate=23 February 2020}}.</ref> наспроти просекот од 1850-1900 година користен од IPCC како прединдустриска основна линија.<ref name="ipcc pre industrial baseline">{{Harvnb|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}}.</ref> Примарниот двигател за зголемените глобални температури во индустриската ера е човечката активност, при што природните сили додаваат варијабилност.<ref name="USGCRP Chapter 3 Figure 3-1 panel 2">{{Harvnb|USGCRP Chapter 3|2017}} [https://science2017.globalchange.gov/chapter/3#fig-3-1 Figure 3.1 panel 2] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180409042234/https://science2017.globalchange.gov/chapter/3/#fig-3-1}}, [https://science2017.globalchange.gov/chapter/3#fig-3-3 Figure 3.3 panel 5] .</ref>]] Затоплувањето од [[Ефект на стаклена градина|ефектот на стаклена градина]] има [[Логаритамски раст|логаритамска]] врска со концентрацијата на стакленички гасови. Само околу половина од емисиите {{CO2}} постојано се наоѓаат во атмосферата на прво место, бидејќи другата половина брзо се апсорбира од јаглеродните тонови во земјата и океаните.<ref name=":0">Bindoff, N.L., W.W.L. Cheung, J.G. Kairo, J. Arístegui, V.A. Guinder, R. Hallberg, N. Hilmi, N. Jiao, M.S. Karim, L. Levin, S. O’Donoghue, S.R. Purca Cuicapusa, B. Rinkevich, T. Suga, A. Tagliabue, and P. Williamson, 2019: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2022/03/07_SROCC_Ch05_FINAL.pdf Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities]. In: [https://www.ipcc.ch/srocc/ IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, V. Masson-Delmotte, P. Zhai, M. Tignor, E. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Nicolai, A. Okem, J. Petzold, B. Rama, N.M. Weyer (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 447–587. <nowiki>https://doi.org/10.1017/9781009157964.007</nowiki>.</ref> Понатаму, затоплувањето по единица стакленички гасови е исто така под влијание на повратните информации, како што се промените во концентрациите на [[водена пареа]] или [[албедо]]то на Земјата.<ref name="AR6_Glossary">IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, [[doi:10.1017/9781009157896.022]].</ref> Како што се зголемува затоплувањето од CO2, јаглеродните тонови апсорбираат помал дел од вкупните емисии, додека „брзите“ [[повратни информации за климатските промени]] го засилуваат затоплувањето на стакленички гасови. Така, двата ефекти се земаат во предвид, а затоплувањето од секоја единица CO2 емитирана од луѓето ја зголемува температурата во линеарна пропорција со вкупната количина на емисии. Сепак, ова [[Глобално затемнување|маскирање]] се повлекува во последниве години, поради мерките за борба против [[Кисел дожд|киселите дождови]] и [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] предизвикано од сулфати.<ref name="Quaas2022" /><ref>{{Наведено списание|last=Cao|first=Yang|last2=Zhu|first2=Yannian|last3=Wang|first3=Minghuai|last4=Rosenfeld|first4=Daniel|last5=Liang|first5=Yuan|last6=Liu|first6=Jihu|last7=Liu|first7=Zhoukun|last8=Bai|first8=Heming|date=7 January 2023|title=Emission Reductions Significantly Reduce the Hemispheric Contrast in Cloud Droplet Number Concentration in Recent Two Decades|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|volume=128|issue=2|page=e2022JD037417|bibcode=2023JGRD..12837417C|doi=10.1029/2022JD037417|doi-access=free}}</ref> == Фактори кои влијаат на климата на Земјата == [[Податотека:Schematic_presentation_on_the_Earth_heat_inventory_for_the_current_anthropogenically_driven_positive_Earth_energy_imbalance_(EEI)_at_the_top_of_the_atmosphere_(TOA).png|мини|Дијаграм кој покажува каде оди дополнителната топлина задржана на Земјата поради енергетскиот дисбаланс.]] Присилувањето е нешто што се наметнува надворешно на [[Климатски систем|климатскиот систем]]. Надворешните присилувања вклучуваат природни феномени како што се вулкански ерупции и варијации во излезот на сонцето.<ref>Le Treut ''et al.'', [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch1.html Chapter 1: Historical Overview of Climate Change Science] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111221183427/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch1.html |date=2011-12-21 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-1.html FAQ 1.1, What Factors Determine Earth's Climate?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102212306/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-1-1.html |date=2018-11-02 }}, in {{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}}.</ref> Човечките активности можат да наметнат и присилувања, на пример, преку менување на составот на [[Земјина атмосфера|атмосферата на Земјата]]. [[Радијативно принудување|Радијативното принудување]] е мерка за тоа како различни фактори го менуваат енергетскиот биланс на планетата Земја.<ref>Forster ''et al.'', [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch2.html Chapter 2: Changes in Atmospheric Constituents and Radiative Forcing] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102182315/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch2.html |date=2018-11-02 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-2-1.html FAQ 2.1, How do Human Activities Contribute to Climate Change and How do They Compare with Natural Influences?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181201195612/https://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/faq-2-1.html |date=2018-12-01 }} in {{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}}.</ref> Позитивното зрачење ќе доведе до затоплување на површината и, со текот на времето, на климатскиот систем. Помеѓу почетокот на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] во 1750 година и 2005 година, зголемувањето на атмосферската концентрација на [[Јаглерод диоксид во Земјината атмосфера|јаглерод диоксид]] ([[хемиска формула]]: {{CO2}}) довело до позитивно зрачење, просечно на површината на Земјата, од околу 1,66 вати на квадратен метар (скратено W m⁻²).<ref name="ipcc radiative forcing">IPCC, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spm.html Summary for Policymakers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102182309/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spm.html |date=2018-11-02 }}, [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spmsspm-human-and.html Human and Natural Drivers of Climate Change] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102212113/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/spmsspm-human-and.html |date=2018-11-02 }}, Figure SPM.2, in {{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}}.</ref> Повратните информации за климата можат или да ја засилат или да ја намалат реакцијата на климата на дадено принудување.<ref name="nrc2008">{{Наведена книга|url=http://americasclimatechoices.org/climate_change_2008_final.pdf|title=Understanding and responding to climate change: Highlights of National Academies Reports, 2008 edition|last=US National Research Council|publisher=National Academy of Sciences|year=2008|location=Washington D.C.|access-date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213210836/http://americasclimatechoices.org/climate_change_2008_final.pdf|archive-date=13 December 2011}}</ref> {{Rp|7}}Постојат многу механизми за повратни информации во климатскиот систем кои можат или да ги засилат (позитивна повратна информација) или да ги намалат (негативните повратни информации) ефектите од промената на климатските принудувања. Климатскиот систем ќе се разликува како одговор на промените во присилувањето.<ref>{{Наведена книга|title=Climate Change Science: An Analysis of Some Key Questions|last=Committee on the Science of Climate Change, US National Research Council|publisher=[[National Academies Press]]|year=2001|isbn=0-309-07574-2|location=Washington, D.C., US|page=8|chapter=2. Natural Climatic Variations|doi=10.17226/10139|access-date=20 May 2011|chapter-url=http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10139&page=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927120212/http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10139&page=8|archive-date=27 September 2011}}</ref> Климатскиот систем ќе ја покаже внатрешна варијабилност и во присуство и во отсуство на наметнати принудувања врз него. Оваа внатрешна варијабилност е резултат на сложени интеракции помеѓу компонентите на климатскиот систем, како што е спојувањето помеѓу атмосферата и океанот.<ref>Albritton ''et al.'', [http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/010.htm Technical Summary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111224074756/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/010.htm}}, [http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/011.htm#box1 Box 1: What drives changes in climate?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170119085908/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/011.htm#box1}}, in {{Harvnb|IPCC TAR WG1|2001}}.</ref> Пример за внатрешна варијабилност е [[Ел Нињо - Јужна Осцилација|Ел Нињо-Јужна осцилација.]] == Влијанија предизвикани од човекот == [[Податотека:Greenhouse_Effect_(2017_NASA_data).svg|мини|Енергијата тече помеѓу вселената, атмосферата и површината на Земјата. Зголемените нивоа на стакленички гасови придонесуваат за енергетска нерамнотежа.]] Факторите кои влијаат на климата на Земјата може да се поделат на [[Климатски систем|принудувања]], [[Глобално затоплување|повратни информации]] и [[Климатски промени|внатрешни варијации]].<ref name="nrc2008" />{{Rp|7}} Четирите главни линии на докази кои ја поддржуваат доминантната улога на човековите активности во неодамнешните климатски промени се: # [[Физика|Физичко]] разбирање на [[Климатски систем|климатскиот систем]]: концентрациите на стакленички гасови се зголемени и нивните својства за затоплување се добро воспоставени. # Постојат историски проценки за минатите климатски промени кои сугерираат дека неодамнешните промени во глобалната температура на површината се невообичаени. # Напредните климатски модели не можат да го реплицираат забележаното затоплување освен ако не се вклучени човечките емисии на стакленички гасови. # Набљудувањата на природните сили, како што се сончевата и вулканската активност, покажуваат дека тоа не може да го објасни забележаното затоплување. На пример, зголемувањето на сончевата активност би ја загреало целата атмосфера, но само долниот дел од атмосферата се загреал.{{Sfn|USGCRP|2009}} === Стакленички гасови === [[Податотека:1979-_Radiative_forcing_-_climate_change_-_global_warming_-_EPA_NOAA.svg|мини|Влијанието на затоплувањето на атмосферските стакленички гасови е речиси двојно зголемено од 1979 година, а јаглерод диоксидот и метанот се доминантни двигатели.<ref name="NOAA_AGGI_2023">{{Наведена мрежна страница|url=https://gml.noaa.gov/aggi/aggi.html|title=The NOAA Annual Greenhouse Gas Index (AGGI)|date=2024|work=NOAA.gov|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20241005195609/https://gml.noaa.gov/aggi/aggi.html|archive-date=5 October 2024}}</ref>]] [[Стакленички гасови|Гасовите на стаклена градина]] се проѕирни за [[Сончево зрачење|сончевата светлина]] и на тој начин дозволуваат да помине низ атмосферата за да се загрее површината на Земјата. Земјата ја зрачи како топлина, а стакленичките гасови апсорбираат дел од неа. Оваа апсорпција ја забавува брзината со која топлината бега во вселената, задржувајќи ја топлината во близина на површината на Земјата и загревајќи ја со текот на времето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/causes|title=The Causes of Climate Change|last=NASA|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508000022/https://climate.nasa.gov/causes/|archive-date=8 May 2019|accessdate=8 May 2019}}</ref> Додека [[Водена пареа|водената пареа]] и облаците се најголеми придонесувачи за ефектот на стаклена градина, тие првенствено се менуваат како функција на температурата. Затоа, тие се сметаат за повратни информации што ја менуваат климатската чувствителност. Од друга страна, гасовите како {{CO2}}, тропосферскиот озон,<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Bin|last2=Shugart|first2=Herman H|last3=Lerdau|first3=Manuel T|date=2017-08-01|title=Sensitivity of global greenhouse gas budgets to tropospheric ozone pollution mediated by the biosphere|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/aa7885|journal=Environmental Research Letters|volume=12|issue=8|pages=084001|bibcode=2017ERL....12h4001W|doi=10.1088/1748-9326/aa7885|issn=1748-9326|quote=Ozone acts as a greenhouse gas in the lowest layer of the atmosphere, the troposphere (as opposed to the stratospheric ozone layer)}}</ref> [[Хлорофлуоројаглерод]] и [[Азот субоксид|азотен оксид]] се додаваат или отстрануваат независно од температурата. Оттука, тие се сметаат за надворешни сили кои ги менуваат глобалните температури.<ref>{{Наведено списание|last=Schmidt|first=Gavin A.|last2=Ruedy|first2=Reto A.|last3=Miller|first3=Ron L.|last4=Lacis|first4=Andy A.|date=2010-10-27|title=Attribution of the present-day total greenhouse effect|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2010JD014287|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=115|issue=D20|bibcode=2010JGRD..11520106S|doi=10.1029/2010JD014287|issn=0148-0227}}</ref><ref>Walsh, J., D. Wuebbles, K. Hayhoe, J. Kossin, K. Kunkel, G. Stephens, P. Thorne, R. Vose, M. Wehner, J. Willis, D. Anderson, V. Kharin, T. Knutson, F. Landerer, T. Lenton, J. Kennedy, and R. Somerville, 2014: [https://www.researchgate.net/publication/292028114_Appendix_3_Climate_Science_Supplement_Climate_Change_Impacts_in_the_United_States_The_Third_National_Climate_Assessment Appendix 3: Climate Science Supplement. Climate Change Impacts in the United States: The Third National Climate Assessment], J. M. Melillo, Terese (T.C.) Richmond, and G. W. Yohe, Eds., U.S. Global Change Research Program, 735-789. doi:10.7930/J0KS6PHH</ref>{{Rp|742}} [[Податотека:Carbon_Dioxide_800kyr.svg|мини|Концентрациите на {{CO2}} во последните 800.000 години се измерени од ледените јадра<ref>{{Наведено списание|last=Lüthi|first=Dieter|last2=Le Floch|first2=Martine|last3=Bereiter|first3=Bernhard|last4=Blunier|first4=Thomas|last5=Barnola|first5=Jean-Marc|last6=Siegenthaler|first6=Urs|last7=Raynaud|first7=Dominique|last8=Jouzel|first8=Jean|last9=Fischer|first9=Hubertus|date=May 2005|title=High-resolution carbon dioxide concentration record 650,000–800,000 years before present|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|volume=453|issue=7193|pages=379–382|bibcode=2008Natur.453..379L|doi=10.1038/nature06949|issn=0028-0836|pmid=18480821|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Fischer|first=Hubertus|last2=Wahlen|first2=Martin|last3=Smith|first3=Jesse|last4=Mastroianni|first4=Derek|last5=Deck|first5=Bruce|date=12 March 1999|title=Ice Core Records of Atmospheric CO 2 Around the Last Three Glacial Terminations|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.283.5408.1712|journal=[[Science (journal)|Science]]|language=en|volume=283|issue=5408|pages=1712–1714|bibcode=1999Sci...283.1712F|doi=10.1126/science.283.5408.1712|issn=0036-8075|pmid=10073931}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Indermühle|first=Andreas|last2=Monnin|first2=Eric|last3=Stauffer|first3=Bernhard|last4=Stocker|first4=Thomas F.|last5=Wahlen|first5=Martin|date=1 March 2000|title=Atmospheric CO 2 concentration from 60 to 20 kyr BP from the Taylor Dome Ice Core, Antarctica|url=http://doi.wiley.com/10.1029/1999GL010960|journal=[[Geophysical Research Letters]]|language=en|volume=27|issue=5|pages=735–738|bibcode=2000GeoRL..27..735I|doi=10.1029/1999GL010960}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html|title=Historical CO2 Records from the Law Dome DE08, DE08-2, and DSS Ice Cores|last=Etheridge|first=D.|last2=Steele|first2=L.|date=1998|work=Carbon Dioxide Information Analysis Center, Oak Ridge National Laboratory|accessdate=20 November 2022|last3=Langenfelds|first3=R.|last4=Francey|first4=R.|last5=Barnola|first5=J.-M.|last6=Morgan|first6=V.|archive-date=2017-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113165236/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/lawdome.html|url-status=dead}}</ref> (сино/зелено) и директно<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html|title=Atmospheric CO2 Records from Sites in the SIO Air Sampling Network|last=Keeling|first=C.|authorlink=Charles David Keeling|last2=Whorf|first2=T.|date=2004|work=[[Carbon Dioxide Information Analysis Center]], [[Oak Ridge National Laboratory]]|accessdate=20 November 2022|archive-date=2017-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929234352/https://cdiac.ess-dive.lbl.gov/trends/co2/sio-keel.html|url-status=dead}}</ref>(црно)]] Човечката активност од [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] (околу 1750 година), главно со екстракција и согорување на фосилни горива ([[јаглен]], [[нафта]] и [[Земен гас|природен гас]]), го зголеми количеството на стакленички гасови во атмосферата, што резултира со радијативна нерамнотежа. Во текот на изминатите 150 години човечките активности испуштаат зголемени количини на стакленички гасови во [[Земјина атмосфера|атмосферата]]. До 2019 година, [[Јаглерод диоксид во Земјината атмосфера|концентрациите на јаглерод диоксид]] и метан се зголемиле за околу 48% и 160% од 1750 година.<ref>{{Harvnb|WMO|2021}}.</ref> Овие нивоа на {{CO2}} се повисоки отколку што биле во кое било време во последните 2 милиони години. Концентрациите на метан се многу повисоки отколку што биле во последните 800.000 години.{{Sfn|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} Ова довело до зголемување на просечната глобална температура или [[глобално затоплување]]. Веројатниот опсег на затоплување на воздухот на ниво на површината предизвикано од човекот до 2010-2019 година во споредба со нивоата во 1850-1900 година е 0,8&nbsp;°C до 1,3&nbsp;°C, со најдобра проценка од 1,07&nbsp;°C. Ова е блиску до забележаното вкупно затоплување за тоа време од 0,9&nbsp;°C до 1,2&nbsp;°C. Температурните промени во тоа време беа веројатно само ± 0,1&nbsp;°C поради природните принудувања и ±0,2&nbsp;°C поради варијабилноста на климата.<sup class="reference nowrap"><span title="Page: 3, 443">:</span></sup> Глобалните антропогени емисии на стакленички гасови во 2019 година биле еквивалентни на 59 милијарди тони {{CO2}}. Од овие емисии, 75% биле CO, 18% биле [[метан]], 4% биле азотен оксид и 2% биле флуорирани гасови.<ref name=":1">IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [P.R. Shukla, J. Skea, A. Reisinger, R. Slade, R. Fradera, M. Pathak, A. Al Khourdajie, M. Belkacemi, R. van Diemen, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, D. McCollum, S. Some, P. Vyas, (eds.)]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [P.R. Shukla, J. Skea, R. Slade, A. Al Khourdajie, R. van Diemen, D. McCollum, M. Pathak, S. Some, P. Vyas, R. Fradera, M. Belkacemi, A. Hasija, G. Lisboa, S. Luz, J. Malley, (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA. doi: 10.1017/9781009157926.001.</ref>{{Rp|7|date=November 2012}} ==== Јаглерод диоксид ==== [[Податотека:CO2 Emissions by Source.svg|мини| [[Глобален проект за јаглерод|Глобалниот проект за јаглерод]] покажува како дополнувањата на {{CO2}} од 1880 година се предизвикани од различни извори кои се зголемуваат еден по друг.]] [[Податотека:Mauna_Loa_CO2_monthly_mean_concentration.svg|мини| [[Килингова крива]] го покажува долгорочното зголемување на концентрациите на [[јаглерод диоксид]] ({{CO2}}) во атмосферата од 1958 година.]] Емисиите на {{CO2}} првенствено доаѓаат од согорувањето на фосилните горива за да се обезбеди енергија за [[транспорт]], производство, [[Топлина|греење]] и електрична енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ourworldindata.org/ghg-emissions-by-sector|title=Sector by sector: where do global greenhouse gas emissions come from?|last=Ritchie|first=Hannah|authorlink=Hannah Ritchie|date=18 September 2020|work=[[Our World in Data]]|accessdate=28 October 2020}}</ref> Дополнителните емисии на {{CO2}} доаѓаат од уништувањето на шумите и индустриските процеси, кои вклучуваат {{CO2}} ослободен од хемиските реакции за производство на [[цемент]], [[челик]], [[алуминиум]] и [[ѓубрива]].<ref>{{Harvnb|Olivier|Peters|2019}}; {{Harvnb|Our World in Data, 18 September|2020}}; {{Harvnb|EPA|2020}}; {{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zv7f3k7/revision/2|title=Redox, extraction of iron and transition metals|quote=Hot air (oxygen) reacts with the coke (carbon) to produce carbon dioxide and heat energy to heat up the furnace. Removing impurities: The calcium carbonate in the limestone thermally decomposes to form calcium oxide. calcium carbonate → calcium oxide + carbon dioxide}}; {{Harvnb|Kvande|2014}}</ref> {{CO2}} се апсорбира и емитира природно како дел од циклусот на [[јаглеродот]], преку дишењето на животните и растенијата, вулканските ерупции и размената на океанот-атмосферата.<ref name="EPAExplainer">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epa.gov/climatechange/science/causes.html#greenhouseeffect|title=Causes of Climate Change: The Greenhouse Effect causes the atmosphere to retain heat|last=US Environmental Protection Agency (EPA)|date=28 June 2012|publisher=EPA|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308003615/https://www.epa.gov/climate-change-science/causes-climate-change|archive-date=8 March 2017|accessdate=1 July 2013}}</ref> Човечките активности, како што се согорувањето на фосилните горива и промените во користењето на земјиштето, ослободуваат големи количини на јаглерод во атмосферата, предизвикувајќи зголемување на концентрациите на {{CO2}} во атмосферата.<ref name="EPAExplainer" /><ref>See also: {{Наведување|volume=2. Validity of Observed and Measured Data|url=http://www.epa.gov/climatechange/endangerment/comments/volume2.html#1|title=2.1 Greenhouse Gas Emissions and Concentrations|access-date=1 July 2013|archivedate=27 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827230525/https://www3.epa.gov/climatechange/endangerment/comments/volume2.html#1}}, in {{Harvnb|EPA|2009}}</ref> Мерењата со висока прецизност на атмосферската концентрација CO, иницирани од [[Чарлс Дејвид Килинг]] во 1958 година, ја сочинуваат главната временска серија која го документира променливиот состав на [[Земјина атмосфера|атмосферата]].<ref name="le treut 2007 CO2 fingerprint">{{Наведување|last=Le Treut, H.|chapter-url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch1s1-3.html#1-3-1|chapter=1.3.1 The Human Fingerprint on Greenhouse Gases|title=Historical Overview of Climate Change Science|display-authors=etal|access-date=18 August 2012|archivedate=29 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111229060759/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch1s1-3.html#1-3-1}}, in {{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}}.</ref> Овие податоци, познати како [[Килингова крива]], имаат иконски статус во науката за климатските промени како доказ за ефектот на човековите активности врз хемискиот состав на глобалната атмосфера.<ref name="le treut 2007 CO2 fingerprint" /> Првичните мерења на Килинг од 1958 година покажале 313 делови на милион по волумен ( ppm). Концентрациите CO во атмосферата, вообичаено напишани "ppm", се мерат во делови-на-милион по волумен (ppmv). Во мај 2019 година, концентрацијата на CO во атмосферата достигнала 415&nbsp;ppm. Последен пат кога го достигна ова ниво било 2,6–5,3&nbsp;пред милиони години. Без човечка интервенција, тоа би било 280&nbsp;ppm.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ecowatch.com/co2-levels-top-415-ppm-2637007719.html|title=CO2 Levels Top 415 PPM for First Time in Human History|last=Rosane|first=Olivia|date=13 May 2019|access-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514143012/https://www.ecowatch.com/co2-levels-top-415-ppm-2637007719.html|archive-date=14 May 2019|agency=Ecowatch}}</ref> Во период 2022-2024 година, концентрацијата на {{CO2}} во атмосферата се зголемила побрзо од кога било досега, според [[Национална океанска и атмосферска управа|Националната океанска и атмосферска администрација]], како резултат на постојаните емисии и условите на Ел Нињо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.noaa.gov/news-release/during-year-of-extremes-carbon-dioxide-levels-surge-faster-than-ever|title=During a year of extremes, carbon dioxide levels surge faster than ever|work=Home National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate=2 July 2024}}</ref> ==== Метан и азотен оксид ==== [[Податотека:The Global Methane Budget 2008–2017.png|десно|мини| Главни извори на глобалните емисии на метан (2008-2017) според [[Глобален проект за јаглерод|Глобалниот јаглероден проект]].<ref name="Saunois_2020">{{Наведено списание|last=Saunois|first=M.|last2=Stavert|first2=A.R.|last3=Poulter|first3=B.|displayauthors=etal|date=July 15, 2020|title=The Global Methane Budget 2000–2017|url=https://essd.copernicus.org/articles/12/1561/2020/|journal=Earth System Science Data (ESSD)|language=en|volume=12|issue=3|pages=1561–1623|bibcode=2020ESSD...12.1561S|doi=10.5194/essd-12-1561-2020|issn=1866-3508|access-date=28 August 2020|doi-access=free}}</ref>]] Емисиите на метан доаѓаат од добиток, ѓубриво, [[Ориз|одгледување ориз]], депонии, отпадни води и ископ на јаглен, како и од екстракција на нафта и гас.<ref>{{Harvnb|EPA|2020}}; {{Harvnb|Global Methane Initiative|2020}}</ref> Емисиите на азотен оксид во голема мера доаѓаат од микробиското распаѓање на [[Гноиво|вештачкото ѓубриво]].<ref>{{Harvnb|EPA|2019}}; {{Harvnb|Davidson|2009}}</ref> [[Метан]]от и во помала мера [[Азот субоксид|азотен оксид]] се исто така главни предизвикувачи на [[Ефект на стаклена градина|ефектот на стаклена градина]]. [[Протокол од Кјото|Протоколот од Кјото]] ги наведува овие заедно со флуоројаглеводороди (HFCs), перфлуоројаглеводороди (PFCs) и [[сулфур хексафлуорид]] (SF₆),<ref name="kyoto">{{Наведена мрежна страница|url=http://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html|title=The Kyoto Protocol|publisher=[[UNFCCC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825212122/http://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html|archive-date=25 August 2009|accessdate=9 September 2007}}</ref> кои се целосно вештачки гасови, како придонесувачи за радијативното присилување. Графиконот десно ги припишува антропогените [[Загадување на воздухот|емисии]] на стакленички гасови на осум главни економски сектори, од кои најголем придонесувач се [[Електрана|електраните]] (од кои многу согоруваат јаглен или други [[Фосилно гориво|фосилни горива]]), индустриски процеси, транспортни [[Гориво|горива]] (генерално [[Фосилно гориво|фосилни горива]]) и земјоделски под - производи (главно метан од ентерична ферментација и азотен оксид од употреба на [[Гноиво|ѓубрива]]).<ref>{{Наведување|title=7. Projecting the Growth of Greenhouse-Gas Emissions|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/Chapter_7_Projecting_the_Growth_of_Greenhouse-Gas_Emissions.pdf|pages=171–4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104032244/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/Chapter_7_Projecting_the_Growth_of_Greenhouse-Gas_Emissions.pdf|archivedate=4 November 2012}}, in [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100407172811/http://www.hm-treasury.gov.uk/stern_review_report.htm Stern Review Report on the Economics of Climate Change] (pre-publication edition) (2006)</ref> === Аеросоли === [[Податотека:Bellouin_2019_aerosol_cloud_interactions.jpg|мини| Загадувањето на воздухот значително го зголемува присуството на аеросоли во атмосферата во споредба со прединдустриските нивоа. Различни типови на честички имаат различни ефекти, но генерално, ладењето од аеросоли формирани од емисиите на [[сулфур диоксид]] има огромно влијание. Сепак, сложеноста на интеракциите на аеросолот во атмосферските слоеви ја прави точната јачина на ладењето многу тешко да се процени.<ref name="Bellouin2019">{{Наведено списание|last=Bellouin|first=N.|last2=Quaas|first2=J.|last3=Gryspeerdt|first3=E.|last4=Kinne|first4=S.|last5=Stier|first5=P.|last6=Watson-Parris|first6=D.|last7=Boucher|first7=O.|last8=Carslaw|first8=K. S.|last9=Christensen|first9=M.|date=1 November 2019|title=Bounding Global Aerosol Radiative Forcing of Climate Change|journal=Reviews of Geophysics|volume=58|issue=1|page=e2019RG000660|doi=10.1029/2019RG000660|pmc=7384191|pmid=32734279}}</ref>]] Загадувањето на воздухот, во форма на аеросоли, во голем обем влијае на климата.<ref>{{Наведено списание|last=McNeill|first=V. Faye|date=2017|title=Atmospheric Aerosols: Clouds, Chemistry, and Climate|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-chembioeng-060816-101538|journal=Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering|language=en|volume=8|issue=1|pages=427–444|doi=10.1146/annurev-chembioeng-060816-101538|issn=1947-5438|pmid=28415861}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Samset|first=B. H.|last2=Sand|first2=M.|last3=Smith|first3=C. J.|last4=Bauer|first4=S. E.|last5=Forster|first5=P. M.|last6=Fuglestvedt|first6=J. S.|last7=Osprey|first7=S.|last8=Schleussner|first8=C.-F.|date=2018|title=Climate Impacts From a Removal of Anthropogenic Aerosol Emissions|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=45|issue=2|pages=1020–1029|bibcode=2018GeoRL..45.1020S|doi=10.1002/2017GL076079|issn=0094-8276|pmc=7427631|pmid=32801404}}</ref> Аеросолите се распрснуваат и апсорбираат сончево зрачење. Од 1961 до 1990 година, било забележано постепено намалување на количината на сончева светлина што стигнува до површината на Земјата. Овој феномен е популарно познат како ''[[глобално затемнување]]'',<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG1 Ch2|2013}}.</ref> и првенствено се припишува на [[сулфат]]ните аеросоли произведени со согорување на фосилни горива со тешки концентрации на [[сулфур]] како [[јаглен]] и бункер гориво.<ref name="Quaas2022">{{Наведено списание|last=Quaas|first=Johannes|last2=Jia|first2=Hailing|last3=Smith|first3=Chris|last4=Albright|first4=Anna Lea|last5=Aas|first5=Wenche|last6=Bellouin|first6=Nicolas|last7=Boucher|first7=Olivier|last8=Doutriaux-Boucher|first8=Marie|last9=Forster|first9=Piers M.|date=21 September 2022|title=Robust evidence for reversal of the trend in aerosol effective climate forcing|url=https://acp.copernicus.org/articles/22/12221/2022/|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|language=en|volume=22|issue=18|pages=12221–12239|bibcode=2022ACP....2212221Q|doi=10.5194/acp-22-12221-2022|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> Помал придонес доаѓа од црниот јаглерод, органскиот јаглерод од согорувањето на фосилните горива и биогоривата и од антропогената прашина.<ref>{{Harvnb|He|Wang|Zhou|Wild|2018}}; {{Harvnb|Storelvmo|Phillips|Lohmann|Leirvik|2016}}</ref><ref name="NASA2007">{{Наведени вести|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|title=Global 'Sunscreen' Has Likely Thinned, Report NASA Scientists|date=15 March 2007|access-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222142212/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|archive-date=22 December 2018|publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/|title=Aerosol pollution has caused decades of global dimming|date=18 February 2021|work=[[American Geophysical Union]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327143716/https://news.agu.org/press-release/aerosol-pollution-caused-decades-of-global-dimming/|archive-date=27 March 2023|accessdate=18 December 2023}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Xia|first=Wenwen|last2=Wang|first2=Yong|last3=Chen|first3=Siyu|last4=Huang|first4=Jianping|last5=Wang|first5=Bin|last6=Zhang|first6=Guang J.|last7=Zhang|first7=Yue|last8=Liu|first8=Xiaohong|last9=Ma|first9=Jianmin|year=2022|title=Double Trouble of Air Pollution by Anthropogenic Dust|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.1c04779|journal=Environmental Science & Technology|volume=56|issue=2|pages=761–769|bibcode=2022EnST...56..761X|doi=10.1021/acs.est.1c04779|pmid=34941248}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientistswarning.org/2020/06/04/dimming-dilemma/|title=Global Dimming Dilemma|date=4 June 2020}}</ref> На глобално ниво, аеросолите се намалуваат од 1990 година поради контролата на загадувањето, што значи дека тие повеќе не го маскираат толку затоплувањето на стакленички гасови.<ref name="Quaas2022" /><ref>{{Harvnb|Wild|Gilgen|Roesch|Ohmura|2005}}; {{Harvnb|Storelvmo|Phillips|Lohmann|Leirvik|2016}}; {{Harvnb|Samset|Sand|Smith|Bauer|2018}}.</ref> Аеросолите исто така имаат индиректни ефекти врз енергетскиот буџет на Земјата. Сулфатните аеросоли делуваат како јадра за кондензација на облакот и доведуваат до облаци кои имаат се повеќе и помали капки облаци. Овие облаци поефикасно го рефлектираат сончевото зрачење од облаците со помалку и поголеми капки. Тие, исто така, го намалуваат растот на капките дожд, што ги прави облаците повеќе рефлектирачки на влезната сончева светлина.<ref>{{Harvnb|Albrecht|1989}}.</ref> Индиректните ефекти на аеросолите се најголемата неизвесност во радијативното форсирање.<ref name="NCAR4_ch2">{{Наведена книга|title=National Climate Assessment|last=Fahey|first=D. W.|last2=Doherty|first2=S. J.|last3=Hibbard|first3=K. A.|last4=Romanou|first4=A.|last5=Taylor|first5=P. C.|year=2017|chapter=Chapter 2: Physical Drivers of Climate Change|chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf|access-date=2024-10-11|archive-date=2023-07-11|archive-url=https://archive.today/20230711092029/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf|url-status=dead}}</ref> Додека аеросолите обично го ограничуваат глобалното затоплување рефлектирајќи ја сончевата светлина, црниот јаглерод во саѓи што паѓа на снег или мраз може да придонесе за глобалното затоплување. Ова не само што ја зголемува апсорпцијата на сончевата светлина, туку и го зголемува топењето и порастот на нивото на морето.<ref>{{Harvnb|Ramanathan|Carmichael|2008}}; {{Harvnb|RIVM|2016}}.</ref> Ограничувањето на новите наоѓалишта на црн јаглерод на Арктикот може да го намали глобалното затоплување за 0,2&nbsp;°C до 2050 година.<ref>{{Наведено списание|last=Sand|first=M.|last2=Berntsen|first2=T. K.|last3=von Salzen|first3=K.|last4=Flanner|first4=M. G.|last5=Langner|first5=J.|last6=Victor|first6=D. G.|date=2016|title=Response of Arctic temperature to changes in emissions of short-lived climate forcers|url=https://www.nature.com/articles/nclimate2880|journal=Nature Climate Change|language=en|volume=6|issue=3|pages=286–289|bibcode=2016NatCC...6..286S|doi=10.1038/nclimate2880|issn=1758-678X}}</ref> === Промени на површината на земјиштето === [[Податотека:20210331_Global_tree_cover_loss_-_World_Resources_Institute.svg|мини|Стапката на глобална загуба на покривката на дрвјата е приближно двојно зголемена од 2001 година, до годишна загуба која се приближува на површина со големина на Италија.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/|title=Global forest loss increases in 2020|last=Butler|first=Rhett A.|date=31 March 2021|work=Mongabay|archive-url=https://web.archive.org/web/20210401022404/https://news.mongabay.com/2021/03/global-forest-loss-increases-in-2020-but-pandemics-impact-unclear/|archive-date=1 April 2021|ref={{harvid|World Resources Institute, 31 March|2021}}}} ● Data from {{Наведена мрежна страница|url=https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss|title=Indicators of Forest Extent / Forest Loss|date=4 April 2024|publisher=World Resources Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527180607/https://research.wri.org/gfr/forest-extent-indicators/forest-loss|archive-date=27 May 2024}} Chart in section titled "Annual rates of global tree cover loss have risen since 2000".</ref>]] Според [[Организација за храна и земјоделство на ООН|Организацијата за храна и земјоделство]], околу 30% од површината на Земјата е главно неупотреблива за луѓето ([[Ледник|ледници]], [[Пустина|пустини]], итн.), 26% се [[Шума|шуми]], 10% се грмушки и 34% се земјоделско земјиште.<ref>{{Наведено списание|last=Ritchie|first=Hannah|last2=Roser|first2=Max|date=2024-02-16|title=Land Use|url=https://ourworldindata.org/land-use|journal=Our World in Data}}</ref> Уништувањето на шумите е главниот придонес за промената на користењето на земјиштето за глобалното затоплување,<ref>{{Harvnb|The Sustainability Consortium, 13 September|2018}}; {{Harvnb|UN FAO|2016}}.</ref> Помеѓу 1750 и 2007 година, околу една третина од антропогените емисии [[Јаглерод диоксид|CO]] биле од промените во користењето на земјиштето - првенствено од падот на шумската површина и растот на земјоделското земјиште.<ref>{{Наведување|last=Solomon, S.|chapter-url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/tssts-2-1-1.html|chapter=TS.2.1.1 Changes in Atmospheric Carbon Dioxide, Methane and Nitrous Oxide|title=Technical Summary|display-authors=etal|access-date=18 August 2012|archivedate=15 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015132903/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/tssts-2-1-1.html}}, in {{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}}.</ref> Првенствено уништување на шумите, бидејќи уништените дрвја испуштаат CO, и не се заменуваат со нови дрвја, отстранувајќи го тој јаглероден мијалник.<ref name="SRCCL_SPM">{{Наведена книга|title=[[Special Report on Climate Change and Land]]|last=IPCC|year=2019|pages=3–34|chapter=Summary for Policymakers|author-link=IPCC|chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf}}</ref> Помеѓу 2001 и 2018 година, 27% од уништувањето на шумите било од трајно расчистување за да се овозможи земјоделска експанзија за земјоделските култури и добитокот. Други 24% се изгубени поради привременото расчистување со менувањето на земјоделските системи за одгледување, 26% се должат на сеча за дрво и производи од него, а шумските пожари се со останатите 23%.<ref>{{Наведено списание|last=Curtis|first=Philip G.|last2=Slay|first2=Christy M.|last3=Harris|first3=Nancy L.|last4=Tyukavina|first4=Alexandra|last5=Hansen|first5=Matthew C.|date=2018-09-14|title=Classifying drivers of global forest loss|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aau3445|journal=Science|language=en|volume=361|issue=6407|pages=1108–1111|bibcode=2018Sci...361.1108C|doi=10.1126/science.aau3445|issn=0036-8075|pmid=30213911}}</ref> Некои шуми не се целосно исчистени, но веќе биле деградирани од овие влијанија. Обновувањето на овие шуми, исто така, го обновува нивниот потенцијал како мијалник за јаглерод.<ref name="Duchelle-2022">{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.4060/cc2510en|title=The key role of forest and landscape restoration in climate action|last=Garrett, L.|last2=Lévite, H.|last3=Besacier, C.|last4=Alekseeva, N.|last5=Duchelle, M.|publisher=FAO|year=2022|isbn=978-92-5-137044-5|location=Rome|doi=10.4060/cc2510en}}</ref> [[Податотека:1850-2019_Cumulative_greenhouse_gas_emissions_by_region_-_bar_chart_-_IPCC_AR6_WG3_-_Fig_SPM.2b.svg|мини|Кумулативните придонеси за промена на користењето на земјиштето за емисиите CO, по региони.<ref name=":1"/>]] Локалната вегетациска покривка влијае на тоа колку сончева светлина се рефлектира назад во вселената ([[албедо]]) и колку топлина се губи со испарувањето. На пример, промената од темна [[шума]] во пасишта ја прави површината полесна, предизвикувајќи таа да рефлектира повеќе сончева светлина. Уништувањето на шумите исто така може да го измени ослободувањето на хемиски соединенија кои влијаат на облаците и со менување на шемите на ветерот.<ref name="Seymour 2019">{{Harvnb|World Resources Institute, 8 December|2019}}</ref> Во тропските и умерените области нето ефектот е да предизвика значително затоплување, а обновувањето на шумите може да ги направи локалните температури поладни.<ref name="Duchelle-2022"/> На географските широчини поблиску до половите, постои ефект на ладење бидејќи шумата се заменува со рамнини покриени со снег (и повеќе рефлектирачки).<ref name="Seymour 2019" /> На глобално ниво, овие зголемувања на површинското албедо се доминантно директно влијание врз температурата од промената на употребата на земјиштето. Така, промената на користењето на земјиштето до денес се проценува дека има благ ефект на ладење.<ref name="IPCC Special Report: Climate change and Land p2-54">{{Harvnb|IPCC SRCCL Ch2|2019}}</ref> ==== Емисии поврзани со добитокот ==== [[Податотека:World_Emissions_Intensity_Of_Agricultural_Commodities_(2021).svg|мини|Месото од говеда и овци имаат најголем интензитет на емисии од сите земјоделски производи.]] Повеќе од 18% од антропогените емисии на стакленички гасови се припишуваат на сточарството и активностите поврзани со добитокот, како што се уништувањето на шумите и земјоделските практики кои се поинтензивни за гориво.<ref name="livestock">{{Наведена книга|url=http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf|title=Livestock's Long Shadow|last=Steinfeld|first=Henning|last2=Gerber|first2=Pierre|last3=Wassenaar|first3=Tom|last4=Castel|first4=Vincent|last5=Rosales|first5=Mauricio|last6=de Haan|first6=Cees|publisher=Food and Agricultural Organization of the U.N.|year=2006|isbn=92-5-105571-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625012113/http://www.virtualcentre.org/en/library/key_pub/longshad/A0701E00.pdf|archive-date=25 June 2008}}</ref> Специфичните атрибути на сточарскиот сектор вклучуваат: * 9% од глобалните антропогени емисии на [[јаглерод диоксид]] * 35-40% од глобалните антропогени емисии на метан (главно поради ентерична ферментација и ѓубриво) * 64% од глобалните антропогени емисии на [[Азот субоксид|азотен оксид]], главно поради употребата на [[Гноиво|ѓубрива]].<ref name="livestock"/> == Бран ефекти == === Јаглеродот тоне === [[Податотека:Carbon_Sources_and_Sinks.svg|десно|мини|{{CO2}} извира и тоне од 1880 година. Иако има мала дебата дека вишокот на јаглерод диоксид во индустриската ера најмногу доаѓа од согорувањето на фосилните горива, идната сила на копното и океанските јаглеродни потопи е област на проучување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/news/2436/co2-is-making-earth-greenerfor-now/|title=CO2 is making Earth greener—for now|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227173022/https://climate.nasa.gov/news/2436/co2-is-making-earth-greenerfor-now/|archive-date=27 February 2020|accessdate=28 February 2020}}</ref>]] Површината на Земјата апсорбира {{CO2}} како дел од [[Јаглероден циклус|јаглеродниот циклус]]. И покрај придонесот на уништувањето на шумите во емисиите на стакленички гасови, површината на Земјата, особено нејзините шуми, остануваат значајно јаглеродно потопување за {{CO2}}. Процесите на потопување на површината на земјата, како што се фиксирањето на јаглеродот во почвата и фотосинтезата, отстрануваат околу 29% од годишните глобални емисии {{CO2}}.<ref>{{Harvnb|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}}</ref> Океанот, исто така, служи како значаен јаглерод потоне преку процес во два чекора. Прво, {{CO2}} се раствора во површинската вода. Потоа, [[Термохалинско кружење|превртувачката циркулација]] на океанот ја дистрибуира длабоко во внатрешноста на океанот, каде што се акумулира со текот на времето како дел од [[Јаглероден циклус|јаглеродниот циклус]]. Во текот на последните две децении, светските океани апсорбирале 20 до 30% од испуштениот {{CO2}}.<ref name=":0" />{{Rp|450}} Така, околу половина од емисиите {{CO2}} предизвикани од човекот се апсорбирани од копнените растенија и од океаните.<ref>{{Harvnb|Climate.gov, 23 June|2022}}</ref> === Повратни информации за климатските промени === [[Податотека:NORTH_POLE_Ice_(19626661335).jpg|мини|Морскиот мраз рефлектира 50% до 70% од влезната сончева светлина, додека океанот, бидејќи е потемен, рефлектира само 6%. Како што областа на морскиот мраз се топи и изложува повеќе океани, повеќе топлина се апсорбира од океанот, зголемувајќи ги температурите кои се топат уште повеќе мраз. Ова е позитивен процес на повратни информации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html|title=Thermodynamics: Albedo|work=NSIDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021602/https://nsidc.org/cryosphere/seaice/processes/albedo.html|archive-date=11 October 2017|accessdate=10 October 2017}}</ref>]] Одговорот на климатскиот систем на првично принудување се менува со повратни информации: зголемен со „само-зајакнувачки“ или „позитивни“ повратни информации и намален со „балансирачки“ или „негативни“ повратни информации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/|title=The study of Earth as an integrated system|year=2013|series=Vitals Signs of the Planet|publisher=Earth Science Communications Team at NASA's Jet Propulsion Laboratory / California Institute of Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226190002/https://climate.nasa.gov/nasa_science/science/|archive-date=26 February 2019}}</ref> Главните повратни информации за зајакнување се [[Стакленички гасови|повратните информации од водената пареа]], повратните информации од мраз-албедо и нето ефектот на облаците.<ref name="IPCC AR6 WG1 Technical Summary 2021">{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}}</ref>{{Sfn|USGCRP Chapter 2|2017}} Примарниот механизам за балансирање е радијативно ладење, бидејќи површината на Земјата дава повеќе [[Инфрацрвено зрачење|топлина]] во вселената како одговор на зголемувањето на температурата.{{Sfn|USGCRP Chapter 2|2017}} Покрај температурните повратни информации, има повратни информации во циклусот на јаглерод, како што е ефектот на ѓубрење на CO врз растот на растенијата.<ref>{{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}}</ref> Несигурноста околу повратните информации, особено облачноста,<ref name="IPCC AR6 WG1 Technical Summary 2021"/> е главната причина зошто различни климатски модели проектираат различни размери на затоплување за дадена количина на емисии.<ref>{{Harvnb|Wolff|Shepherd|Shuckburgh|Watson|2015}}</ref> Како што воздухот се загрева, [[Влажност|може да задржи повеќе влага]]. Водената пареа, како моќен стакленички гас, ја задржува топлината во атмосферата.{{Sfn|USGCRP Chapter 2|2017}} Ако се зголеми облачноста, повеќе сончева светлина ќе се рефлектира назад во вселената, што ќе ја лади планетата. Ако облаците станат повисоки и потенки, тие дејствуваат како изолатор, рефлектирајќи ја топлината одоздола назад надолу и загревајќи ја планетата.<ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=Richard G|last2=Ceppi|first2=Paulo|last3=Katavouta|first3=Anna|date=2020|title=Controls of the transient climate response to emissions by physical feedbacks, heat uptake and carbon cycling|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab97c9|journal=Environmental Research Letters|volume=15|issue=9|pages=0940c1|bibcode=2020ERL....15i40c1W|doi=10.1088/1748-9326/ab97c9|issn=1748-9326}}</ref> Друга голема повратна информација е намалувањето на снежната покривка и морскиот мраз на Арктикот, што ја намалува рефлексивноста на површината на Земјата.<ref>{{Harvnb|NASA, 28 May|2013}}.</ref> Повеќе од сончевата енергија сега се апсорбира во овие региони, што придонесува за засилување на температурните промени на Арктикот.<ref>{{Наведено списание|last=Cohen|first=Judah|last2=Screen|first2=James A.|last3=Furtado|first3=Jason C.|last4=Barlow|first4=Mathew|last5=Whittleston|first5=David|last6=Coumou|first6=Dim|last7=Francis|first7=Jennifer|last8=Dethloff|first8=Klaus|last9=Entekhabi|first9=Dara|date=2014|title=Recent Arctic amplification and extreme mid-latitude weather|url=https://www.nature.com/articles/ngeo2234|journal=Nature Geoscience|language=en|volume=7|issue=9|pages=627–637|bibcode=2014NatGe...7..627C|doi=10.1038/ngeo2234|issn=1752-0894}}</ref> Арктичкото засилување исто така го одмрзнува вечниот мраз, кој ослободува метан и CO во атмосферата.<ref name="Turetsky 2019">{{Harvnb|Turetsky|Abbott|Jones|Anthony|2019}}</ref> Климатските промени, исто така, можат да предизвикаат ослободување на метан од [[Моклиште|мочуриштата]], морските системи и слатководните системи.{{Sfn|Dean|Middelburg|Röckmann|Aerts|2018}} Севкупно, повратните информации за климата се очекува да станат сè попозитивни.<ref name="IPCC AR6 WG1 Technical Summary 2021"/> == Природна варијабилност == [[Податотека:2017_Global_warming_attribution_-_based_on_NCA4_Fig_3.3_-_single-panel_version.svg|десно|мини|Четвртата национална климатска проценка ("NCA4", USGCRP, 2017) вклучува графикони кои илустрираат дека ниту сончевата ниту вулканската активност не можат да го објаснат забележаното затоплување.<ref>{{Наведено списание|date=2017|title=Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I - Chapter 3: Detection and Attribution of Climate Change|url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/3/|publisher=U.S. Global Change Research Program (USGCRP)|pages=1–470|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923190450/https://science2017.globalchange.gov/chapter/3/|archive-date=23 September 2019}} Adapted directly from Fig. 3.3.</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wuebbles|first=D.J.|last2=Fahey|first2=D.W.|last3=Hibbard|first3=K.A.|last4=Deangelo|first4=B.|last5=Doherty|first5=S.|last6=Hayhoe|first6=K.|last7=Horton|first7=R.|last8=Kossin|first8=J.P.|last9=Taylor|first9=P.C.|date=23 November 2018|title=Climate Science Special Report / Fourth National Climate Assessment (NCA4), Volume I /Executive Summary / Highlights of the Findings of the U.S. Global Change Research Program Climate Science Special Report|url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/executive-summary/|publisher=U.S. Global Change Research Program|pages=1–470|doi=10.7930/J0DJ5CTG|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614150544/https://science2017.globalchange.gov/chapter/executive-summary/|archive-date=14 June 2019|doi-access=free}}</ref>]] Веќе во 2001 година, Третиот извештај за проценка на IPCC открил дека „Комбинираната промена во радијативното форсирање на двата главни природни фактори (сончевата варијација и вулканските аеросоли) се проценува дека е негативна во последните две, а можеби и во последните четири децении.<ref>IPCC (2001) [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/07/WG1_TAR_SPM.pdf Summary for Policymakers] - A Report of Working Group I of the Intergovernmental Panel on Climate Change. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar3/wg1/ TAR Climate Change 2001: The Scientific Basis]</ref> [[Сончев циклус|Сончевото зрачење]] се мери директно со [[Вештачки сателит|сателити]],<ref>{{Harvnb|National Academies|2008}}</ref> а индиректните мерења се достапни од раните 1600-ти па наваму.<ref name="NCAR4_ch2"/> Сепак, од 1880 година, нема растечки тренд на количината на сончевата енергија што стигнува до Земјата, за разлика од затоплувањето на долниот дел од атмосферата ([[тропосфера]]та).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming|title=Is the Sun causing global warming?|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505160051/https://climate.nasa.gov/faq/14/is-the-sun-causing-global-warming/|archive-date=5 May 2019|accessdate=10 May 2019}}</ref> Слично на тоа, вулканската активност го има единственото најголемо природно влијание (присилување) на температурата, но сепак е еквивалентно на помалку од 1% од сегашните емисии на CO₂ предизвикани од човекот.<ref>{{Наведено списание|last=Fischer|first=Tobias P.|last2=Aiuppa|first2=Alessandro|date=2020|title=AGU Centennial Grand Challenge: Volcanoes and Deep Carbon Global CO 2 Emissions From Subaerial Volcanism—Recent Progress and Future Challenges|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2019GC008690|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|language=en|volume=21|issue=3|doi=10.1029/2019GC008690|issn=1525-2027}}</ref> Вулканската активност како целина има незначително влијание врз глобалните температурни трендови од Индустриската револуција.<ref name="USGCRP Chapter 2 2017 79">{{Harvnb|USGCRP Chapter 2|2017}}</ref> Помеѓу 1750 и 2007 година, сончевото зрачење може да се зголеми најмногу за 0,12 W/m², во споредба со 1,6 W/m² за нето антропогено форсирање.<ref>IPCC, 2007: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-spm-1.pdf Summary for Policymakers]. In: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-spm-1.pdf Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M.Tignor and H.L. Miller (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA.</ref> {{Rp|3}}Следствено, забележаниот брз пораст на глобалните средни температури забележан по 1985 година не може да се припише на [[Сончеви појави|сончевата варијабилност]].<ref name=":02">{{Наведено списание|last=Lockwood|first=Mike|last2=Lockwood|first2=Claus|year=2007|title=Recent oppositely directed trends in solar climate forcings and the global mean surface air temperature|url=http://www.pubs.royalsoc.ac.uk/media/proceedings_a/rspa20071880.pdf|journal=Proceedings of the Royal Society A|volume=463|issue=2086|pages=2447–2460|bibcode=2007RSPSA.463.2447L|doi=10.1098/rspa.2007.1880|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926023811/http://www.pubs.royalsoc.ac.uk/media/proceedings_a/rspa20071880.pdf|archive-date=26 September 2007|access-date=21 July 2007}}</ref> Понатаму, горната атмосфера ([[стратосфера]]та) исто така би се затоплувала доколку Сонцето испраќа повеќе енергија на Земјата, но наместо тоа, се ладело.<ref name="USGCRP-2009">{{Harvnb|USGCRP|2009}}.</ref> Ова е во согласност со стакленички гасови кои спречуваат топлината да ја напушти атмосферата на Земјата.<ref>{{Harvnb|IPCC AR4 WG1 Ch9|2007}}; {{Harvnb|Randel|Shine|Austin|Barnett|2009}}.</ref> [[Вулкански избув|Експлозивните вулкански ерупции]] можат да испуштаат гасови, прашина и пепел кои делумно ја блокираат сончевата светлина и ги намалуваат температурите, или може да испратат водена пареа во атмосферата, што ги зголемува стакленичките гасови и ги зголемува температурите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/news/3204/tonga-eruption-blasted-unprecedented-amount-of-water-into-stratosphere/|title=Tonga eruption blasted unprecedented amount of water into stratosphere|last=Greicius|first=Tony|date=2022-08-02|work=NASA Global Climate Change|accessdate=2024-01-18|quote=Massive volcanic eruptions like Krakatoa and Mount Pinatubo typically cool Earth’s surface by ejecting gases, dust, and ash that reflect sunlight back into space. In contrast, the Tonga volcano didn’t inject large amounts of aerosols into the stratosphere, and the huge amounts of water vapor from the eruption may have a small, temporary warming effect, since water vapor traps heat. The effect would dissipate when the extra water vapor cycles out of the stratosphere and would not be enough to noticeably exacerbate climate change effects.}}</ref> Бидејќи и водената пареа и вулканскиот материјал имаат мала истрајност во атмосферата, дури и најголемите ерупции имаат ефект само неколку години.<ref name="USGCRP Chapter 2 2017 79" /> == Поврзано == * [[Адаптација на климатски промени|Адаптација на климатските промени]] * [[Негирање на климатските промени]] * [[Ублажување на климатските промени]] * [[Климатска отпорност]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.ipcc.ch/ Меѓувладин панел за климатски промени] * [http://www.metoffice.gov.uk/climate-guide Обединетото Кралство Met Office: Климатски водич] * [https://www.noaa.gov/climate Веб-страница на NOAA за климата] - Национална управа за океани и атмосфера во Соединетите држави [[Категорија:Климатологија]] [[Категорија:Климатски промени]] [[Категорија:CS1-одржување: бројчени имиња: список на автори]] [[Категорија:Историја на климатска варијабилност и промени]] qtj5e7y1hkplhh5kbajw69ntc7yn13i 0 1357561 5586890 5557638 2026-07-04T03:13:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586890 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|monument_name=Романски народен крст за спас|native_name=<small>Crucea Mântuirii Neamului Românesc</small>|image=|caption=|location=ридот Згихара, [[Ниспорени]]|designer=|type=|material=[[челик]]|length=|width=|height=35 метри|begin=2010|complete=2011|open=28 август 2011|dedicated_to=|map_image=|map_caption=|map_width=|coordinates={{coord|47|04|11|N|28|12|04|E|region:MD_type:landmark_source:kolossus-ruwiki|display=title}}|lat=|long=|extra=}}'''Романскиот народен крст за спас''' — монументален крст во [[Ниспорени]], [[Молдавија]]. Крстот е висок 35 метри и е најголемиот крст во Молдавија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoprut.ro/2011/crucea-mantuirii-neamului-romanesc-a-fost-inaugurata-foto.html|title=Crucea Mântuirii Neamului Românesc a fost inaugurată (FOTO)|publisher=infoprut.ro|language=Romanian|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630074157/http://www.infoprut.ro/2011/crucea-mantuirii-neamului-romanesc-a-fost-inaugurata-foto.html|archive-date=2012-06-30|accessdate=2012-02-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=UTtvlQl-RSw|title=Crucea mântuirii neamului Românesc|publisher=[[Moldova 1]]|language=Romanian|accessdate=2012-02-16}}</ref> == Конструкција == [[Податотека:Romanian_People's_Salvation_Cross.JPG|десно|мини|375x375пкс| Романскиот крст за спас на народот.]] Споменикот вил изграден во 2011 година на ридот Згихара (Деалул Згихара) на надморска височина од 316 метри. Ридот Згихара е еден од највисоките ридови во Молдавија. Монументалниот крст е осветлен со ЛЕД диоди во текот на ноќта и крстот е видлив на десетици километри.<ref>[http://www.arena.md/?go=news&n=7859&t=Crucea_M%C3%A2ntuirii_Neamului_Rom%C3%A2nesc_vizibil%C4%83_pe_o_raz%C4%83_de_c%C3%A2teva_zeci_de_km Crucea Mântuirii Neamului Românesc vizibilă pe o rază de câteva zeci de km]</ref> Споменикот бил отворен на 28 август 2011 година од [[Петру (Падурару)|Петар]], [[митрополит на Бесарабија]], Теофан Саву (архиепископ на Јаши и митрополит на [[Молдавија]] и [[Буковина]]) и Корнелиу Барладеанул Онила (викар архипрелат на епископијата Хуши). Повеќе од 800 учесници се приклучиле на церемонијата на отворањето на 28 август 2011 година, меѓу кои билеː [[Михаи Гимпу]], [[Мариус Лазурка]], [[Дорин Чиртоака]], [[Јон Унгуреану]], [[Валериу Сахарнеану]], [[Веаслав Шабулеак|Вејчеслав Шабулеак]], [[Василе Адам|Васили Адам]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://probasarabiasibucovina.ro/CruceaMantuirii_Nisporeni.html |title=EVENIMENT. RIDICAREA CRUCII "MÂNTUIREA NEAMULUI ROMÂNESC" LA NISPORENI, Rep.MOLDOVA |accessdate=2024-10-22 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234727/http://probasarabiasibucovina.ro/CruceaMantuirii_Nisporeni.html |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://www.timpul.md/articol/sculptorul-vasile-adam-noi-obisnuim-sa-vedem-lucrurile-cu-ochiul-al-treilea%E2%80%A6-25249.html Sculptorul Vasile Adam: „Noi obişnuim să vedem lucrurile cu ochiul al treilea…”]</ref> Споменикот се наоѓа во близина на манастирот [[Варзарести]]. Романскиот крст за спас на народот бил изграден со јавна донација која чинела 1.300.000 [[Молдавска леа|молдавски леи]].<ref>[[Publika TV]], [http://www.publika.md/crucea-mantuirii-neamului-romanesc-inaugurata-la-nisporeni--are-35-de-metri-inaltime_455431.html Crucea Mântuirii Neamului Românesc inaugurată la Nisporeni. Are 35 de metri înălţime]</ref> Книга, која содржи над 200 страници и околу 100 фотографии во боја, ги забележала сите оние кои придонеле за проектот за споменикот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.voceabasarabiei.net/stiri/stiri-vb/20261-crucea-mantuirii-neamului-romanesc-o-carte-eveniment.html |title=Crucea Mântuirii Neamului Românesc: O carte eveniment |accessdate=2024-10-22 |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213160811/http://voceabasarabiei.net/stiri/stiri-vb/20261-crucea-mantuirii-neamului-romanesc-o-carte-eveniment.html |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[:Категорија:Споменици и меморијали во Молдавија|Споменици и меморијали во Молдавија]] * [[Крст Тринитас|Крстот Тринитас]] == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * Марија Дохотару, ''Crucea Mântuirii Neamului Românesc de la Nisporeni, Басарабија'', Editura Magic Print, Oneşti, 2012 година. } == Надворешни врски == * Молдавија 1, [https://www.youtube.com/watch?v=UTtvlQl-RSw TRM Crucea mântuirii neamului Românesc] * Pro TV, [http://www.protv.md/stiri/social/crucea-mantuirii-neamului-romanesc-s-a-inaltat-la-nisporeni.html Crucea Mantuirii Neamului Romanesc sa inaltat la Nisporeni] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251012130922/https://protv.md/stiri/social/crucea-mantuirii-neamului-romanesc-s-a-inaltat-la-nisporeni.html |date=2025-10-12 }} * Adevărul Moldova, [http://www.adevarul.ro/moldova/actualitate/La_Nisporeni_a_fost_sfintita_-Crucii_Mantuirii_Neamului_Romanesc_0_544745787.html La Nisporeni a fost sfinţită „Crucii Mântuirii Neamului Românesc“] * Ziarul de Gardă, [http://www.zdg.md/stiri/crucea-mantuirii-neamului-a-fost-instalata-la-nisporeni Crucea Mântuirii Neamului a fost installată la Nisporeni] * Unimedia, [http://unimedia.md/?mod=news&id=38380 Crucea Mântuirii Neamului Românesc înălțată la Nisporeni] * Тимпул, [http://www.timpul.md/articol/sculptorul-vasile-adam-noi-obisnuim-sa-vedem-lucrurile-cu-ochiul-al-treilea%E2%80%A6-25249.html скулптор Василе Адам: „Ној обишнуим să vedem lucrurile cu ochiul al treilea…“] [[Категорија:Монументални крстови]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Капели во Молдавија]] e28k6dne55fki4d4l9rwhqd6nsdmxzk 0 1358122 5586673 5532019 2026-07-03T13:26:59Z ~2026-38168-43 134673 /* */ Грешка при записот на зборот саботира 5586673 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=Судир кај тунелот Богомила|partof=[[Велес и Велешко во НОБ]]|image=[[File:Поглед на Богомила.jpg|300px]]|caption=Слика од селото каде што се одвивало судирот|date=7 септември 1941|place=[[Богомила]]|casus=|territory=|result=Победа за [[НОВМ]]|combatant2=[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22x20px]] [[Царство Бугарија|Фашистичка Бугарија]]|casualties1=нема жртви|casualties2=2 загинати</br>1 ранет|casualties3=|notes=|combatant1=[[Податотека:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|22x20px]] [[НОВМ|Македонски партизани]]|commander1=[[Лазо Колевски]]|commander2=нема|units1=4 партизани|units2=3 војници}}'''Судир кај тунелот Богомила''' — еден од најпрвите борбени дејства во [[Велес]] и [[Велешко|велешкиот реон]] за време на [[НОБ|народната ослободителна борба]]. Судирот траел за многу кратко време, помалку од еден час. Во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] кратката битка се смета како постатувањето на еден од основните темели на [[Почеток на народноослободителна борба во Македонија|почетокот и развитокот на народната македонска ослободителна борба]]. Иако судирот бил во велешкиот реон, сите партизани и учесници во битката биле [[Прилеп|прилепчани]]. Главната цел на судирот била да ја саботира новосоздадената сурова [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарска фашистичка окупација на Македонија]]. Кога [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] подпаднала под окупација на [[Царство Бугарија|фашистичка Бугарија]], [[Третиот Рајх]] и [[Кралство Италија|Кралството Италија]] почнало две движења за ослободувањето на државата, првото било водено од [[Југословенска војска во татковината|српските четници]] додека другото било водено од [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]], после операција Барбароса КПЈ почнала да играла поголема улога во формирањето на нова Југославија. Во април кога Југославија распаднала, комунистичката подгрупа во [[Прилеп]] одржиле средба каде што одлучиле да ја напаѓале суровата бугарска фашистичка власт. Во август 1941 формирале ситна прилепска чета и во 7 септември ја поделиле во два дела, еден од тие дела отидоа кај богомилскиот тунел. Македонскиот народен херој [[Лазо Колевски]] бил тој којшто ја почнал битката, кога влегле во тунелот тој зборувал со бугарските фашистички војници, тие се чувстувале провоцирани и планирале да го уапсат, но тој заедно со неговата група ги убиле и повредиле еден од нив. Денес судирот е познат како еден од првите обиди на отпор кон бугарската фашистичка власт којшто се одвивале во Велес и Велешко за време на народната ослободителна борба, ефиктивно почнувајќи ја три годишната народна ослободителна борба за ослободувањето на велешкиот реон, којшто за време на борбата си го даделе животот околу [[Список на жртви во Велес и Велешко за време на НОБ|над 300 партизани]]. == Позадина == Плашејќи се од инвазија на [[Сили на Оската|Силите на Оската]], Југославија го потпишала Тројниот пакт на 25 март 1941 година, ветувајќи соработка со Оската. Следеле масовни демонстрации против Оската во [[Белград]]. На 27 март, режимот на принцот Павле бил соборен со воен удар со британска поддршка. 17-годишниот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен и ставен на власт. Негов премиер станал генералот [[Душан Симовиќ]]. Југославија ја повлекла својата поддршка за Оската без формално да се откаже од Тројниот пакт. Иако новите владетели се спротивставиле на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]], тие исто така се плашеле дека ако Германија ја нападне Југославија, [[Обединетото Кралство]] нема да биде во вистинска позиција да помогне. Без разлика на ова, на [[6 април]] [[1941]] година силите на Оската започнале [[Априлска војна|инвазија на Југославија]] и брзо ја освоиле. После краткотрајната војна Кралството Југославија била поделена помеѓу [[Царство Бугарија|фашистичка Бугарија]], [[Третиот Рајх]] и [[Кралство Италија|Кралството Италија]]. Во истиот ден кога почнала априлската војна германската војска со нивната авијација го бомбардирале градот [[Велес]], тој напад се смета помеѓу велешки историчари како почетокот на народното ослободително движење во Велес и Велешко. Откако Југославија пропаднала Македонија, којшто тогаш била позната како [[Вардарска Бановина]], била поделена помеѓу фашистичка Бугарија и Кралството Италија. Италија ги добиле деловите во [[Западна Македонија]] до [[Тетово]] и [[Охрид]] додека остатокот биле дадени кон бугарските фашистички окупатори. Со потпаѓањето на Кралството Југославија под странска окупација почнало движење за обновата на Југославија. Две различни движења почнале, првото било организирано од страна на [[Дража Михаиловиќ]] и второто го предводел [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Армијата на [[Дража Михаиловиќ]], позната исто така како [[Југословенска војска во татковината]], се борела за обновата на Југославското кралство и [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] повторно да бил крал на Југославија. Нивното движење било центрирано кон српскиот народ отколку другите народи во поранешната монархиска Југославија и заради тоа после неколку години била неуспешна. Армијата на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], позната исто така како [[Југословенски партизани|Југословенските партизани]], се бореле за формирање на нова мултиетничка држава каде што правата на [[Македонците]], [[Црногорци|Црногорците]] и [[Бошњаци]] би било еднако третирани, заради тоа движењето на Тито станал поуспешен. Југословенските партизани станале поактивни по наредба од [[Јосиф Сталин]] заради [[Операција Барбароса|операција „Барбароса“]] каде што [[Третиот Рајх]] влегле длабоко во териториите на [[СССР]]. Во 7-ми април 1941 година, по паѓањето на Југославија, месниот комитет на [[Комунистичката Партија на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] во [[Прилеп]] одржале состанок и донесе одлука за бојкотирање и борба против фашистичкиот окупаторот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1974.2.03-Uzunovski-C.-Vostanieto-vo-1941-vo-Makedonija.pdf|title=ВОСТАНИЕТО ВО 1941 ВО МАКЕДОНИЈА|last=[[Цветко Узуновски|Узуновски, Цветко]]|publisher=ЗИРМ|year=1974|pages=90-91}}</ref> == Судир == На 8 април, [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] во Прилеп ги ослободиле затворениците, меѓу кои еден од нив биле член на Покраинскиот комитет на Македонија и некој биле членови на месните комитета во [[Прилеп]], [[Велес]] и [[Гевгелија]]. По нападот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], на 22 јуни 1941 година, Како одел од воената [[Операција Барбароса|операција „Барбароса“]], Месниот комитет на Комунистичката партија на Југославија во Прилеп одржа состанок, на кој, покрај другото, донеселе одлука да се формира местен воен штаб и да се започнало со подготовки за организирање оружена борба. Оваа одлука и другите ставови на Месниот комитет биле прифатени и потврдени од советувањето на партиската организација на Прилеп, што се одржа на 23 јуни 1941 година. Во 2-ри август 1941 година биле организирани илиденски протести против бугарските фашистички окупатори во [[Скопје]].<ref name=":0" /> Во 22 август 1941 година се формирало [[Прв скопски партизански одред|Првото скопско народноослободителен партизански одред]] со вкупно 42 борци, формирањето на одредот го почнало народното ослободително движење во [[Скопје]]. Во август истата година една мала група организирале диверзантска акција кај [[Радуша|рудникот Радуша]] каде што се судриле со бугарски фашистички војници од [[Бугарска армија|бугарската армија]], судирот убил само еден војник и немало трајни последици но било еден од првите судири во [[Македонија]] за време на [[втората светска војна]].<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/featured/%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BD-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D0%BC%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D0%B4-%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%B7/|title=Рацин: Не смееме на никого од нас да дозволиме да стане жертва на лагата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=10 октомври 2020|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> Пред еден месец бил убиен првата жртва на бугарската фашистичка окупација на Македонија [[Диме Поп Атанасов]]. Во септември 7-ми истата година по наредба од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на народната ослободителна војска и партизанските одреди во Македонија]] се формирале две диверзантски групи, еден од групите патувале кај [[Дрен (Прилепско)|прилепското село Дрен]] со цел да ја нападнале бугарската полициска станица во селото додека другата група отидла кај тунелот блиску до [[Богомила]]. Богомилскиот тунел бил кратко тунел помеѓу железничкиот пат [[Велес]]-[[Прилеп]].<ref>{{Наведени вести|url=https://pretsedatel.gjorgeivanov.mk/mk/2011-06-17-09-55-07/2011-07-19-10-40-39/2389.html|title=Обраќање по повод 11 Октомври - Денот на народното востание|last=[[Ѓорге Иванов|Иванов, Ѓорге]]|date=10 октомври 2013|work=Претседател Ѓорге Иванов}}</ref> Во ноќта на 7-ми септември 1941 година група составена од четири партизани, меѓу нив биле и македонскиот народен херој [[Лазо Колевски]], неговиот близок соработник којшто исто така бил прогласен како народен херој [[Иле Игески]], [[Ѓоре Велкоски]] и партизанот [[Гиго Менкароски]] патувале кај тунелот во Богомила. Тие пред тоа имале минерска улога кај железничката пруга кај тунел блиску до [[Гостиражни|селото Гостиражни]]. При минејќи го тунелот се сретнале со три бугарски стражари, еден од нив побарале карта за идентификација за [[Лазо Колевски]]. Другите партизани си ги даделе нивните карти за идентификација но Колевски одлучил да не им ја следил наредбата.<ref>''[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BE-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2/ Лазо Филипов Колевски - Лавски]'' (2009) од [[Македонска енциклопедија|Македонска Енциклопедија]] уредувана од [[Блаже Ристовски]].</ref> Бугарските фашистички војници биле провоцирани од несоработката на Колевски и му се заканале дека ќе го уапсале и дека би бил затворен, во тој момент Колевски извадил еден [[револвер]] којшто го добил пред тоа и го убил војникот којшто му се заканувал.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.1.12.-Cvetkoski-B.-Vostanieto-vo-Makedonija-1941-godina.pdf|title=Востанието во Македонија 1941 година|last=Цветокоски|first=Благоја|publisher=ЗИРМ|year=1981|pages=238}}</ref> После неколку минути борејќи се со бугарските фашистички стражари судирот конечно завршил со смртта на двајцата стражари и едниот со големи повреди, кај партизаните немало ниту една жртва во судирот.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Skopje_during_the_People%CA%B9s_Liberation_W/sVh6AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E1941%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E1941%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Skopje vo NOV 1941: Materijali od nauchniot sobir|last=Инадески|first=Гоце|publisher=Grafski odbor na SZʺ od NOV|year=1973|pages=199}}</ref> Судирот не било планирано ниту немало вистинска цела за народното ослободително движење, откако завршила битката Лазо Колевски ги контактирал водачите на [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на народната ослободителна војска и партизанските одреди во Македонија]] за да ги извести за судирот и за загинатите војници. Не бил казнет туку бил пофален од страна на главниот штаб за неговиот отпор кон суровите окупатори, после еден месец од битката се формирал [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|прилепскиот народнотоослободителен партизански одред „Гоце Делчев“]].<ref name=":0" /> == Последици == Судирот кај тунелот блиску до селото [[Богомила]] претставува еден од најраните отпори кон суровите [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарски фашистички окупатори]] за време на [[НОД|народното ослободително движење]]. Пред тоа биле илиденските протести водени во [[Скопје]]. Неколку месеци по судирот во ноември 1941 година почнало ширењето на велешкиот нелегален комунистички весник ''„Народен Билтен“'' којшто истакнатите велешки партизани го уредувале како [[Димко Митрев]] и [[Јовче Ќучук]]. Денес судирот е познат како еден од првите обиди на отпор кон бугарската фашистичка власт којшто се одвивале во Велес и Велешко за време на народната ослободителна борба, ефиктивно почнувајќи ја три годишната народна ослободителна борба за ослободувањето на велешкиот реон, којшто за време на борбата си го даделе животот околу над 300 партизани. == Наводи == <references />{{Битки на Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Велес во НОБ]] [[Категорија:Македонија во 1941 година]] scsoz4by7z7xz1jnlofprw5iorm886g 0 1361628 5586983 5316258 2026-07-04T09:59:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586983 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Printing3_Walk_of_Ideas_Berlin.JPG|десно|мини|307x307пкс| Скулптура во Берлин, во чест на [[Јоханес Гутенберг|Јохаесн Гутенберг]] и најголемите германски писатели]] '''Светскиот ден на книгата и авторското право''' — настан што се слави на [[23 април]] секоја година. Одлуката за одбележување на Светскиот ден на книгата и авторското право била донесена на Генералната конференција на [[УНЕСКО]] одржана во [[Париз]] во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldbookday.com/about/|title=What is World Book Day?|publisher=Worldbookday.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130065315/https://www.worldbookday.com/about/|archive-date=30. 01. 2019|accessdate=16. 10. 2012}}</ref> == Потекло == Во Шпанија овој ден е празник од [[1923|1923 година]] во чест на писателот [[Мигел де Сервантес]] кој починал на тој ден. Ова е исто така дел од прославата на Ѓурѓовден во [[Каталонија]], каде што е традиција уште од средниот век е мажите да им носат рози на своите сакани, а од 1925 година жените да дадат книга во замена. Во 1995 година, на Генералната конференција на УНЕСКО, било одлучено на овој датум да се слави Светскиот ден на книгата и авторското право, бидејќи тогаш тоа е каталонски фестивал, а ова е и датумот на годишнината од раѓањето и смртта на [[Вилијам Шекспир]], смртта на Мигел де Сервантес, [[Инка Гарсиласо де ла Вега]] и [[Жозеп Пла]], раѓањето на [[Морис Друјон]], [[Владимир Набоков]], [[Мануел Валехо Мехија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/en/events/bookday/|title=World Book and Copyright Day, 23 April|date=|publisher=Un.org|accessdate=8. 12. 2014}}</ref> Иако 23 април често се наведува како датум на смрт на Шекспир и Сервантес, тоа не е сосема точно. Сервантес починал на 23 април според [[Грегоријански календар|грегоријанскиот календар]]. Шекспир умрел на 23 април според [[јулијанскиот календар]] што се користел во Англија во тоа време, и тој всушност починал околу десет дена по Сервантес, поради несовпаѓање помеѓу двата календарски системи. == Поврзано == * [[Светски ден на интелектуалната сопственост]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://wayback.archive-it.org/all/20080815165219/http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=5125&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Страницата за Светскиот ден на книгата на интернет страницата на УНЕСКО] * [https://web.archive.org/web/20130406053342/http://www.un.org/Depts/dhl/book/ Страница за Светскиот ден на книгата на интернет страницата на Обединетите нации] [[Категорија:Празници во април]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] clvsvidodsv8njmwjih974cw5h97766 0 1368553 5586760 5572853 2026-07-03T17:07:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586760 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Присилно раселување во Советскиот Сојуз | partof = [[Декулакизација]], [[Присилно населување во Советскиот Сојуз]] и [[Втора светска војна]] | image = Uskut.jpg | image_size = 250 | alt = | caption = Празното кримско татарско село Ускут, во близина на [[Алушта]], фотографија направена во 1945 година по [[Прогон на Кримските Татари|целосниот прогон на неговите жители]] | map = Karte Entkulakisierung.png | map_size = | map_alt = | map_caption = Општи патишта на прогон за време на [[декулакизација]] низ Советскиот Сојуз во 1930-1931 година | motive = [[Русификација]],{{sfn|Bekus|2010|p=42}} [[колонијализам]],<ref>{{cite web| work=Wall Street Journal| title=Russia's Crimes of Colonialism| author=Casey Michael|url=https://www.wsj.com/articles/russias-crimes-of-colonialism-putin-ukraine-war-empire-eurasia-lavrov-africa-soviet-union-11660076835| date=9 August 2022}}</ref> евтина работна сила за [[Присилно населување во Советскиот Сојуз]] | location = [[Советски Сојуз]] и [[Советска окупација на балтичките земји|окупирани територии]] | target = [[Кулак|Кулаци]] (добростоечки селани), етнички малцинства, свештенство, непожелни граѓани на советските и окупираните територии | coordinates = | date = 1930–1952 | time = | timezone = | type = [[Етничко чистење]], [[присилно раселување на населението]], [[принудна работа]], [[геноцид]],<ref name=europarl>[http://www.unpo.org/article/438 UNPO: Chechnya: European Parliament recognizes the genocide of the Chechen People in 1944]</ref><ref name="Rosefielde84">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n102 84] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref><ref name=perovic/><ref name=jeffburds>{{cite journal |last=Burds|first=Jeffrey|date=1 April 2007|title=The Soviet War against 'Fifth Columnists': The Case of Chechnya, 1942–4|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_2007-04_42_2/page/266|journal=Journal of Contemporary History|volume=42|issue=2|pages=267–314 |doi=10.1177/0022009407075545 |s2cid=159523593}}</ref> [[класицид]] | fatalities = ~800,000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}–1,500,000{{Sfn|Werth|2004|p=73}} во СССР | victims = 6,000,000 советски граѓани раселени преку [[Присилно населување во Советскиот Сојуз]] | perps = [[Обединета државна политичка управа|ОДПУ]] / [[НКВД]] | susperps = | susperp = | weapons = | numparts = | numpart = | dfens = | dfen = | footage = }} '''Присилно раселување во Советскиот Сојуз''' — период од [[1930]] до [[1952]] година кога владата на [[Советскиот Сојуз]], по наредба на советскиот водач [[Јосиф Сталин]] и под раководство на службеникот на [[НКВД]], [[Лаврентиј Берија]], насилно раселувала население од различни групи. Овие акции може да се класифицираат во следните широки категории: депортации на „''антисоветски''“ категории на население (често класифицирани како „''[[Непријател на народот|непријатели на народот]]''“), депортации на цели националности, пренос на работна сила и организирани миграции во спротивни насоки за да се пополнат етнички исчистените територии. [[Декулакизација]]та за прв пат кзапочнала кога цела класа групи била депортирана, додека депортацијата на советските Корејци во [[1937]] година била преседан на одредена етничка депортација на цела националност. {{sfn|Ellman|2002|p=1158}} Во повеќето случаи, нивните одредишта биле недоволно населени оддалечени области. Ова вклучува депортации во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] на несоветски граѓани од земји надвор од СССР. Се проценува дека, во целост, внатрешните принудни миграции погодиле најмалку 6 милиони луѓе. {{Sfn|Werth|2004|p=73}}{{Sfn|Polian|2004|p=4}}<ref name="Rosefielde83">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n101 83] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref>{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Од овој вкупен број, 1,8 милиони кулаци биле депортирани во 1930–31 година, 1 милиони селани и етнички малцинства во 1932-39 година, додека околу 3,5 милиони етнички малцинства биле дополнително населени во текот на 1940-1952 година.{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Советските архиви документирале 390.000{{sfn|Pohl|1997|p=58}} смртни случаи за време на присилното преселување на кулаците и до 400.000 смртни случаи на луѓе депортирани во принудните населби во текот на 1940-тите;{{sfn|Pohl|1997|p=148}} сепак, Николас Верт ги става вкупните смртни случаи поблиску до околу 1 до 1,5 милиони како резултат на депортациите. {{Sfn|Werth|2004|p=73}} Современите историчари ги класифицираат овие депортации како злосторство против човештвото и етнички прогон. Два од овие случаи со највисока стапка на смртност се опишани како [[геноцид]]и - [[Прогон на Кримските Татари|депортацијата на Кримските Татари]] била прогласена за геноцид од [[Украина]] и неколку други земји, додека [[Прогон на Чеченците и Ингушите|депортацијата на Чеченците и Ингушите]] била прогласена за геноцид од [[Европски парламент|Европскиот парламент]], соодветно. На [[26 април]] [[1991]] година, Врховниот совет на Руската Социјалистичка Федеративна Советска Република, под неговиот претседавач [[Борис Елцин]], донела закон за рехабилитација на репресираните народи со член 2, кој ги осудува сите масовни депортации како „''Политика на клевета и геноцид на Сталин''“.<ref name=perovic>{{cite book |title=Perovic, Jeronim (2018). From Conquest to Deportation: The North Caucasus under Russian Rule. Oxford University Press. ISBN 9780190934675. OCLC 1083957407. |pages=320 |isbn=9780190934675 |url=https://books.google.com/books?id=O19gDwAAQBAJ&pg=PA320|last1=Perovic |first1=Jeronim |date=June 2018 |publisher=Oxford University Press }}</ref> Советскиот Сојуз, исто така, практикувал прогони на окупираните територии, при што над 50.000 загинале од [[Окупација на Балтичките земји|балтичките држави]] и 300.000 до 360.000 загинале за време на [[Воени прогонства на Германците (1944–1950)|протерувањето на Германците]] од [[Источна Европа]] поради советската депортација, масакрите и интернациите и работните логори.<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40">Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1978. Bericht des Bundesarchivs vom 28 Mai 1974. Archivalien und ausgewälte Erlebenisberichte, Bonn 1989, pp. 40–41, 46–47, 51–53</ref> == Прогони на општествени групи == Многу советски земјоделци, без оглед на нивниот реален приход или имот, биле означени како „''[[Кулаци]]''“ поради отпорот на [[колективизација]]та. Овој термин историски се однесува на релативно богатите земјоделци уште од подоцнежното [[Руско Царство]]. Кулакот претставувал најчестата категорија на прогонети советски граѓани.<ref>{{cite web |url=http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |title=Gulag: Soviet Forced Labor Camps and the Struggle for Freedom |publisher=Gulaghistory.org |access-date=17 February 2015 |archive-date=5 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105114641/http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |url-status=dead }}</ref> Преселувањето на луѓето официјално означени како кулаци продолжило до почетокот на 1950 година, вклучително и неколку големи бранови: на [[5 септември]] [[1951]] година советската влада наредила депортација на кулаците од [[Литванска Советска Социјалистичка Република|Литванската ССР]] за „''непријателски дејствија против [[колхоз]]ите'' “, што било едно од последните преселби на таа општествена група.{{sfn|Bugay|1996|p=166}} Голем број „''кулаци''“, без разлика на нивната националност, биле преселени во [[Сибир]] и [[Средна Азија]]. Според податоците од советските архиви, објавени во [[1990]] година, 1.803.392 луѓе биле испратени во работните колонии и логори во 1930 и 1931 година, а 1.317.022 стигнале до дестинацијата. Депортациите во помал обем продолжиле и по 1931 година. Пријавениот број на кулаци и нивните роднини кои загинале во работните колонии од 1932 до 1940 година изнесувал 389.521.<ref>[http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114220819/http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html|date=14 January 2009}}</ref> Спорен е вкупниот број на депортирани лица. Конзервативните проценки претпоставуваат дека 1.679.528-1.803.392 луѓе биле депортирани,{{Sfn|Viola|2007|p=32}} додека највисоките проценки се дека 15 милиони кулаци и нивните семејства биле депортирани до 1937 година, и дека за време на депортацијата загинале многу луѓе, но целосниот број не е познат<ref name=":0">{{Cite book|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_b0e7|last=Sebag Montefiore|first=Simon|publisher=W&N|year=2014|isbn=978-1780228358|pages=[https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_b0e7/page/n115 84]|quote=By 1937, 18,5 million were collectivized but there were now only 19.9 million households: 5.7 million households, perhaps 15 million persons, had been deported, many of them dead}}</ref> ==Етнички операции== [[File:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 03.jpg|thumb|Воз со романски бегалци по советската анексија на Бесарабија]] Во текот на 1930-тите, категоризацијата на таканаречените ''непријатели на народот'' се префрлила од вообичаените [[Марксизам-Ленинизам|марксистичко-ленинистички]], класни поими, како што е кулак, на етнички.<ref>{{Harvnb|Martin|1998}}.</ref> Делумното отстранување на етничките групи што може да предизвикаат проблеми била техника која постојано ја користел [[Јосиф Сталин]] за време на неговата влада;<ref>{{Harvnb|Pohl|1999}}.</ref> Само помеѓу 1935 и 1938 година, најмалку десет различни националности биле депортирани.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=815}}[[Операција Барбароса|Германската инвазија на Советскиот Сојуз]] доведе до масовна ескалација на советското етничко чистење.</ref> [[Operation Barbarossa|Germany's invasion of the Soviet Union]] led to a massive escalation in Soviet ethnic cleansing.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=820}}.</ref> [[Депортација на Корејците во Советскиот Сојуз|Депортацијата на Корејците во Советскиот Сојуз]], првично замислена во 1926 година, иницирана во 1930 година и спроведена во 1937 година, бил првиот масовен прогон на цела националност во Советскиот Сојуз.<ref>{{cite book|author=J. Otto Pohl|title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949|url=https://books.google.com/books?id=SnLANpCfDn4C|year=1999|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30921-2|pages=9–20}}</ref> Речиси целото советско население од етнички Корејци (171.781 луѓе) било насилно преместено од рускиот [[Далечен Исток]] во ненаселените области на [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] и [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]] во октомври 1937 година.<ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html First deportation and the "Effective manager"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620231557/http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html |date=20 June 2009 }}, [[Novaya gazeta]], by [[Pavel Polian|Pavel Polyan]] and Nikolai Pobol</ref> Гледајќи го целиот период на владеење на Сталин, може да се наведат: [[Полјаци]] (1939–1941 и 1944–1945), [[Колски Норвежани]] (1940–1942), [[Романци]] (1941 и 1944–1953), [[Естонци]], [[Летонци]] и [[Литванци]] (1941 и 1949 год. – [[Германци]]) (1941 и 1949 год.) Ингријански Финци (1929–1931 и 1935–1939), [[финци|фински народи]] во [[Република Карелија|Карелија]] (1940–1941, 1944), [[Кримски Татари]], [[Кримски Грци]] (1944) и [[Грци]] од [[Кавказ]] (1949–50), калмици, [[балкарци|Балкари]], италијанци Балкари, [[Карапапаци]], [[Месхетски Турци]], [[Корејци|Далечноисточни Корејци]] (1937), [[Чеченци]] и [[Ингуши]] (1944). Непосредно пред, за време и непосредно по [[Втората светска војна]], Сталин извршил серија депортации во огромни размери кои длабоко влијаеле на етничката карта на Советскиот Сојуз.<ref>{{cite web |url=http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |title=The Scale and Nature of German and Soviet Repression and Mass Killings, 1930–45 |author=Stephen Wheatcroft |publisher=Sovietinfo.tripod.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717103830/http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |url-status=dead }}</ref> Се проценува дека помеѓу 1941 и 1949 година речиси 3,3 милиони биле депортирани во Сибир и централноазиските републики. [2] Според некои проценки, до 43% од раселеното население починало од болести и неухранетост.<ref>{{cite book|author=Philip Boobbyer|title=The Stalin Era|url=https://books.google.com/books?id=lYMsIE5KjmMC&pg=PA130|year=2000|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-18298-0|page=130}}</ref> By some estimates, up to 43% of the resettled population died of [[infectious diseases|diseases]] and [[malnutrition]].<ref>{{cite web|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/USSR.TAB1B.GIF |format=GIF |title=Table 1B : Soviet Transit, Camp and Deportation Death Rates|publisher=Hawaii.edu |access-date=17 February 2015}}</ref> ===Западни анексии и депортации, 1939–1941 година=== [[Лаврентиј Берија]], началникот на [[НКВД]], советската тајна полиција, бил одговорен за организирање и извршување на бројни депортации на етничките малцинства во тоа време.{{sfn|Mikaberidze|2015|p=191}} По [[Советска инвазија на Полска|советската инвазија на Полска]] по соодветната [[Инвазија на Полска (1939)|германска инвазија]] која го означила почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[1939]] година, [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] ги анектирала источните делови на [[Полска]] (познати како ''Креси'' во Полска или познати како [[Западна Белорусија]] и [[Западна Украина]] во [[Советски Сојуз|СССР]], како и во [[Белорусија]] и [[Украина]]) на [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]], која потоа станала дел од [[Белоруска ССР]] на [[Украинска ССР]]. Од 1939–1941 година, 1,45 милиони луѓе кои го населувале регионот биле депортирани од советскиот режим. Според полските историчари, 63,1% од овие луѓе биле Полјаци, а 7,4% од нив биле [[Евреи]].<ref>Poland's Holocaust, Tadeusz Piotrowski, 1998 {{ISBN|0-7864-0371-3}}, P.14</ref> Претходно се верувало дека околу 1.0 милиони полски граѓани умреле од рацете на Советите,<ref>Franciszek Proch, Poland's Way of the Cross, New York 1987 P.146</ref> но неодамна, полските историчари, главно врз основа на нивното проучување на советските архиви, проценуваат дека умреле околу 350.000 луѓе кои биле депортирани од 1939 до 1945 година.<ref>{{cite web |url=http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |title=European WWII Casualties |publisher=Project InPosterum |access-date=17 February 2015 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003072010/http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |title=Piotr Wrobel. The Devil's Playground: Poland in World War II |publisher=Warsawuprising.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=27 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427172018/http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |url-status=dead }}</ref> Истата политика била спроведена во балтичките републики Латвија, Литванија и Естонија. Се проценува дека повеќе од 200.000 луѓе биле депортирани од Балтикот во 1940-1953 година<ref>[http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709020049/http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/|date=9 July 2007}}</ref>. Покрај тоа, најмалку 75.000 биле испратени во [[Гулаг]]. 10% од целото возрасно балтичко население било депортирано или испратено во работни логори.<ref>[http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420175950/http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html|date=20 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |title=Taigi veebimüük &#124; Taig.ee |publisher=Rel.ee |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301223347/http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |archive-date=1 March 2001 }}</ref> Во 1989 година, домородните Летонци претставувале само 52% од населението на нивната земја. Во Естонија оваа бројка била 62%.<ref>Laar, M. (2009). The Power of Freedom. Central and Eastern Europe after 1945. Centre for European Studies, p. 36. {{ISBN|978-9949-18-858-1}}</ref> Во Литванија, ситуацијата била подобра бидејќи мигрантите испратени во таа земја всушност се преселиле во поранешната област на Источна Прусија (денес [[Калининград]]), која, спротивно на првичните планови, никогаш не станала дел од Литванија.<ref>Misiunas, Romuald J. and Rein Taagepera. (1983). Baltic States: The Years of Dependence, 1940–1980. University of California Press. Hurst and Berkeley.</ref> Исто така, Романците од [[Черновечка Област|Черновечката Област]] и [[Молдавија]] биле депортирани во голем број кој се движи од 200.000 до 400.000.<ref>{{cite web |url=http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |title=east-west-wg.org |publisher=east-west-wg.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913005040/http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |archive-date=13 September 2014 }}</ref> ===Втора светска војна, 1941–1945=== [[File:Iš Lietuvos į Dalstrojų.png|right|thumb|200px|Рута на луѓе депортирани од Литванија во оддалечените региони на Далечниот Исток, до 9,700 километри оддалеченост]] За време на [[Втората светска војна]], особено во 1943-1944 година, советската влада спровела серија депортации. Некои 1,9 милиони луѓе биле депортирани во [[Сибир]] и средноазиските републики. Според [[Советски Сојуз|Советите]], од приближно 183.000 [[Кримски Татари]], 20.000 или 10% од целото население служело во германски баталјони,<ref>Alexander Statiev, "The Nature of Anti-Soviet Armed Resistance, 1942–44", ''[[Kritika (journal)|Kritika]]: Explorations in Russian and Eurasian History'' (Spring 2005) 285–318</ref> иако оваа бројка е изведена од еден извештај на [[Шуцштафел|СС]] за тоа колку поединци се очекува да бидат подготвени да соработуваат и се спротивставува со официјалните статистички записи, кои всушност биле 300 волонтери.<ref>{{Cite web |title=How many Crimean Tatars actually served the Nazis |url=https://en.ua2.news/773-how-many-crimean-tatars-actually-served-the-nazis.html |access-date=2023-10-28 |website=UA2.news — independent analytical online magazine |language=ru }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следствено, и Татарите биле масовно префрлени од Советите по војната.<ref>A. Bell-Fialkoff, A Brief History of Ethnic Cleansing. Foreign Affairs, 1993, 110–122</ref> [[Вјачеслав Молотов]] ја оправдал оваа одлука велејќи: „''Факт е дека за време на војната добивме извештаи за масовно предавство. Баталјони од Кавказ ни се спротивставија на фронтовите и нè нападнаа одзади. Тоа беше прашање на живот и смрт; немаше време да се истражат деталите. Се разбира, невините страдаа. Но сметам дека со оглед на околностите, постапивме правилно''“.<ref>Chuev, Feliks. Molotov Remembers. Chicago: I. R. Dee, 1993, p. 195</ref> Историчарот Иан Греј пишува „''Кон муслиманските народи, Германците водеа бенигна, речиси патерналистичка политика. Карачајците, Балкарите, Ингушите, Чеченците, Калмуците и Татарите на Крим, сите покажаа прогермански симпатии до одреден степен. Само избрзаното повлекување на Германците од Кавказ по Битката кај Сталинград го спречи нивното организирање на муслиманскиот народ за ефективна антисоветска акција. Германците сепак гласно се пофалија дека оставиле силна „петта колона“ зад себе на Кавказ.''“.<ref>Grey, Ian. Stalin, Man of History. London: Weidenfeld and Nicolson, 1979, p. 373</ref> Волшките Германци<ref>[http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806104429/http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm|date=6 August 2009}}</ref> и седум (несловенски) националности од Крим и северен Кавказ биле депортирани: [[Кримските Татари]],<ref>[http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015035819/http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html|date=15 October 2009}}</ref> [[Калмикија|Калмиците]], [[Чеченци]]те,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3509933.stm |title=Europe &#124; Remembering Stalin's deportations |work=BBC News |date=23 February 2004 |access-date=17 February 2015}}</ref> [[Ингушетија|Ингушите]], [[Балкарци]]те, [[Карачајци]]те и [[Месхетски Турци|Турците Месхети]]. Сите Кримски Татари [[Прогон на Кримските Татари|биле депортирани]] масовно, во форма на колективна казна, на [[18 мај]] [[1944]] година како специјални доселеници во [[Узбекистан]] и други далечни делови на Советскиот Сојуз. Според податоците на НКВД, речиси 20% умреле во егзил во текот на следната година и половина. Активистите на Кримските Татари објавиле дека оваа бројка е речиси 46%.<ref>{{cite news |author=Jean-Christophe Peuch |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/05/1350f316-420a-4a90-b42e-b59fe9fcc8e5.html |title=World War II – 60 Years After: For Victims of Stalin's Deportations, War Lives On |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=8 April 2008 |publisher=Rferl.org |access-date=17 February 2015 |archive-date=2008-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615155654/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/05/1350f316-420a-4a90-b42e-b59fe9fcc8e5.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/1995670.stm |title=MEDIA REPORTS &#124; Crimean Tatars mark wartime deportations |work=BBC News |date=18 May 2002 |access-date=17 February 2015}}</ref> (Види [[Прогон на Кримските Татари]].) Други малцинства иселени од крајбрежниот регион на Црното Море бие [[Бугарите]], [[Кримски Грци|Кримските Грци]], [[Романци]]те и [[Ерменци]]те. Советскиот Сојуз, исто така, прогонил луѓе од окупираните територии како што се [[Балтикот|балтичките држави]], [[Полска]] и териториите окупирани од Германците. Студијата објавена од германската влада во 1974 година процени дека бројот на германски цивилни жртви на злосторства за време на [[Воени прогонства на Германците (1944–1950)|протерувањето на Германците]] по [[Втората светска војна]], помеѓу 1945 и 1948 година, е над 600.000, со околу 400.000 смртни случаи во областите источно од [[Одра]] и Неис (околу 120.000 случаи на насилство од страна на Советскиот Сојуз. Полјаци, 60.000 на полски и 40.000 во советски концентрациони логори или затвори главно од глад и болести, и 200.000 смртни случаи меѓу цивилните прогонети на принудна работа на Германците во Советскиот Сојуз), 130.000 во [[Чехословачка]] (од таму 100.000 во [[Југославија]], и во 100.000 во логорите во Југославија, Од 15.000 до 20.000 од насилство надвор од и во кампови и 59.000 смртни случаи од глад и болести во камповите).<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> До јануари 1953 година, имало 988.373 специјални доселеници кои живееле во [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашката Советска Социјалистичка Република]], вклучувајќи 444.005 Германци, 244.674 Чеченци, 95.241 Корејци, 80.844 Ингуши и други. Како последица на овие депортации, [[Казаци]]те сочинувале само 30% од населението на нивната родна Република.{{sfn|Pavlenko|2008|p=170}} ==Повоено протерување и депортација== По Втората светска војна, германското население на [[Калининградска Област|Калининградската Област]], поранешна [[Источна Прусија]], било протерано, а населената област била преселена од советски граѓани, главно од [[Руси]]. Помеѓу 1944 и 1953 година, различни групи од регионот на [[Црното Море]] - [[Курди]], [[Иранци]], [[Грци]], [[Бугари]], [[Ерменци]] и [[Хемшини]] биле прогонети подалеку од советските погранични региони на [[Република Крим|Крим]] и [[Закавказје]]. [1].<ref name=":1">Bugai, Nikolai FL, and Berija I. Stalinu. "Soglasno vashemu ukazaniiu." ''O deportatsii narodov SSSR'' 30 (1995).</ref> [[Полска]] и [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Советска Украина]] спровеле размена на население; Полјаците кои живееле источно од воспоставената полско-советска граница биле депортирани во Полска (околу 2.100.000 луѓе), а Украинците кои живееле западно од воспоставената граница помеѓу Полска и Советскиот Сојуз биле депортирани во Советска Украина. Пренбосот на населението во Советска Украина се случил од септември 1944 година до април 1946 година (околу 450.000 луѓе). Некои [[Украинци]] (околу 200.000 луѓе) ја напуштиле југоисточна Полска повеќе или помалку доброволно (помеѓу 1944 и 1945 година).<ref>{{cite web |url=http://www.migrationeducation.org/13.0.html |title=MIGRATION CITIZENSHIP EDUCATION – Forced migration in the 20th century |publisher=Migrationeducation.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021014423/http://www.migrationeducation.org/13.0.html |archive-date=21 October 2015 }}</ref> [[File:Rumsiskes jurta.jpg|thumb|Живеалиште типично за некои депортирани луѓе во Сибир, музеј Румшискес, Литванија]] ==Работна сила== Постоеле неколку забележителни кампањи насочени кон работната сила. * [[Дваесет и пет илјади]] * Трудови работници на НКВД * [[Кампања на Девствените Земји]] * Пренос на работници од [[Нафтена индустрија во Азербејџан|нафтената индустрија]] во [[Баку]]: за време на [[Источен фронт (Втора светска војна)|германско-советската војна]], во октомври 1942 година, околу 10.000 работници од нафтените места во Баку, заедно со нивните семејства, биле префрлени на неколку места со потенцијално производство на нафта (област „Второ Баку“ (нафтеното поле Волга - Урал), Казахстан и Сахалин, иако не успеале да ја загрозат Германија. * [[Кетагуровска кампања]] ==Репатријација по Втората светска војна== Кога војната заврши во мај 1945 година, илјадници советски граѓани биле [[Операција „Килхол“|насилно репатрирани]] (против нивна волја) во СССР.<ref>''The United States and Forced Repatriation of Soviet Citizens, 1944–47'' by Mark Elliott Political Science Quarterly, Vol. 88, No. 2 (Jun. 1973), pp. 253–275</ref> На 11 февруари 1945 година, на крајот на [[Кримска конференција|Конференцијата во Јалта]], [[Соединетите Американски Држави]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] потпишале Договор за репатријација со СССР.<ref>{{Cite web |last=Hornberger |first=Jacob G. |date=1995 |title=Repatriation -- The Dark Side of World War II, Part 6 |url=http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825141441/http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-date=2007-08-25 |access-date= |website=The Future of Freedom Foundation}}</ref> Толкувањето на овој договор резултирало со присилна репатријација на сите советски граѓани без разлика на нивните желби. Сојузничките власти им наредиле на своите воени сили во Европа да депортираат во Советскиот Сојуз милиони поранешни жители на СССР (од кои некои соработувале со Германците), вклучително и многу луѓе кои ја напуштиле Русија и воспоставиле различни државјанства до децении пред тоа. Операциите за присилна репатријација се одржале од 1945 до 1947 година.<ref>[http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207142426/http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12|date=7 February 2012}}</ref> На крајот на Втората светска војна, повеќе од 5 милиони „раселени луѓе“ од Советскиот Сојуз преживеале во германско заробеништво. Околу 3 милиони биле принудени работници во Германија<ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html |title=Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers &#124; Germany &#124; DW.DE &#124; 27.10.2005 |publisher=Dw-world.de |access-date=17 February 2015}}</ref> и окупираните територии.<ref>[http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060809030800/http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html|date=9 August 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.collectinghistory.net/ostarbeiter/index.html |title=The Nazi Ostarbeiter (Eastern Worker) Program |publisher=Collectinghistory.net |date=26 June 1922 |access-date=17 February 2015}}</ref> Преживеани заробеници, околу 1,5 милиони, репатрирани [[Остарбајтер]]и и другите раселени лица, вкупно повеќе од 4.000.000 луѓе биле испратени во специјални филтрациони кампови на НКВД. До 1946 година, 80% од цивилите и 20% од воени лица биле ослободени, 5% од цивилите и 43% од воените борци повторно биле регрутирани, 10% од цивилите и 22% од воените борци биле испратени во работнички баталјони и 2% од цивилите и 15% од воените борци (226,127 од 1,539,475).<ref>Земское В.Н. К вопросу о репатриации советских граждан. 1944–1951 годы // История СССР. 1990. No. 4 (Zemskov V.N. On repatriation of Soviet citizens). Istoriya SSSR., 1990, No.4</ref> ==Рехабилитација== ===Во СССР=== На [[17 јануари]] [[1956]] година, бил издаден Указ на [[Президиум на Врховниот Совет на СССР|Президиумот на Врховниот Совет]] за укинување на ограничувањата за [[Полјаци]]те иселени во [[1936]] година; на [[17 март]] [[1956]] година за [[Калмикија|Калмиците]]; 27 март за [[Грци]]те, [[Бугари]]те и [[Ерменци]]те; 18 април за [[Кримските Татари]], [[Балкарци]]те, [[Месхетски Турци|Месхетските Турци]], [[Курди]]те и [[Хемшини]]те; 16 јули за [[Чеченци]]те, [[Ингушетија|Ингушите]] и [[Карачајци]]те (сите без право да се вратат во својата татковина). Во февруари [[1956]] година, [[Никита Хрушчов]], во својот говор „''За култот на личноста и неговите последици''“, ги осудил депортациите како кршење на ленинистичките принципи: {{cquote|Уште помонструозни се актите чиј иницијатор бил Сталин и кои се кршење на основните ленинистички принципи на националната политика на советската држава. Се осврнуваме на масовните депортации од нивните родни места на цели народи... Оваа депортациска акција не беше диктирана од никакви воени размислувања. Така, веќе на крајот на 1943 година, кога се случи постојан пробив на фронтовите... беше донесена и извршена одлука за депортирање на сите [[Карачајци]] од земјата на која живееја. Во истиот период, на крајот на декември 1943 година, истата судбина го снашла целото население на [[Калмичка Автономна Советска Социјалистичка Република|Автономна Калмичка Република]]. Во март сите [[Чеченци]] и [[Ингуши]] беа депортирани и [[Чеченско-ингушка Автономна Советска Социјалистичка Република]] беше ликвидирана. Во април 1944 година, сите [[Балкарци]] беапрогонети на далечни места од територијата на [[Кабардинско-балкарска Автономна Советска Социјалистичка Република]], а самата Република беше преименувана во [[Кабардинско-балкарска Автономна Советска Социјалистичка Република]].{{Sfn|Gross|1998|p=37}}}} Во 1957 и 1958 година БИЛЕ обновени националните автономии на [[Калмикија|Калмиците]], Чеченците, Ингушите, Карачајците и Балкарците; на овие народи им било дозволено да се вратат на своите историски територии. Враќањето на репресираните народи не било извршено без тешкотии, што и тогаш и последователно довеле до национални судири (така, започнале судири меѓу повратените Чеченци и Русите кои се населиле за време на нивниот егзил во областа [[Грозни]]; Ингушите во областа Пригородни, населена со [[Осети]] и префрлени во автономната советска социјалистичка република). Сепак, значителен број од потиснатите народи (Волшки Германци, Кримски Татари, Турци Месхети, Грци, Корејци итн.) сè уште не добиле ниту национална автономија ниту право да се вратат во својата историска татковина. На [[29 август]] [[1964]] година, 23 години по почетокот на депортацијата, [[Президиум на Врховниот Совет на СССР|Президиумот на Врховниот Совет на СССР]], со декрет од [[29 август]] [[1964]] година бр. 2820-VI, ги укинал опсежните обвинувања против германското население кое живее во регионот на [[Волга]]. Декрет со кој целосно се укинале ограничувањата на слободата на движење и се потврдило правото на Германците да се вратат на местата каде што биле протерани во 1972 година. Во средината на 1960-тите, процесот на рехабилитација на „''казнетите народи''“ бил речиси запрен.<ref name="gusoddn">{{cite book |title=Репрессии народов СССР: последствия трагедии. Сборник материалов круглого стола |trans-title=Repression of the peoples of the USSR: consequences of the tragedy. Collection of materials from the round table |language=ru |url=http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf |editor-first=A. V. |editor-last=Yastrebov |location=Samara |publisher=ГУСО ДДН |date=2007 |archivedate=2014-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327181616/http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf}}</ref> Според таен извештај на советското Министерство за внатрешни работи од декември 1965 година, за периодот од 1940 до 1953 година, 46.000 луѓе биле депортирани од Молдавија, 61.000 од Белорусија, 571.000 од Украина, 119.000 од Литванија, 53.000 од Естонија и 330, Латвија.{{sfn|Mawdsley|1998|p=73}} ===Во годините на перестројката=== За време на советскиот период, проблемите што ги доживеале луѓето кои биле депортирани од нивните историски места на живеење откако биле обвинети за помагање на непријателите на советската држава не станале предмет на внимание на јавноста сè до годините на [[перестројка]]та. Еден од првите чекори кон обновувањето на историската правда во однос на репресираните народи било објавувањето на Декларацијата на Врховниот совет на СССР на [[14 ноември]] [[1989]] година „''За признавање на незаконски и криминални репресивни дејствија врз народите подложени на принудно преселување и обезбедување на нивните права''“. Во согласност со овој декрет, сите репресирани народи биле рехабилитирани, а на државно ниво, репресивните дејствија против нив кои биле во форма на политика на клевета, геноцид, присилна преселба, укинување на национално-државните ентитети и воспоставување режим на терор и насилство во местата на посебни населби биле признати како незаконски и криминални мерки. ===Во постсоветска Русија=== На [[26 април]] [[1991]] година бил усвоен Законот на РСФСР бр. 1107-I „''За рехабилитација на репресираните народи''“, кој ја признал депортацијата на народите како „''политика на клевета и геноцид''“ (член 2). Меѓу другото, законот им го признал правото на репресираните народи да го вратат територијалниот интегритет што постоел пред неуставната политика на насилно прекројување на границите, да ги обноват национално-државните формации кои постоеле пред нивното укинување и да ја надоместат штетата предизвикана од државата.<ref>{{cite web |url=http://base.garant.ru/10200365/ |title=Закон РСФСР от 26.04.1991 № 1107-I «О реабилитации репрессированных народов» |trans-title=Law of the RSFSR dated 26 April 1991 No. 1107-I "On the rehabilitation of repressed peoples" |language=ru |website=base.garant.ru |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327231422/http://base.garant.ru/10200365/}}</ref> [[Мухарбек Дидигов]] овој закон го нарекол триумф на историската правда. Според него, фактот што државата ја препознава репресијата како незаконски, нехумани дејствија насочени против невини луѓе е показател за развојот на демократските институции, што има посебно морално значење за депортираните народи. Според него, законот дава уверување дека тоа нема да се повтори<ref name="ingnews">{{cite web |url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=8897:--l---r---&catid=2:2009-01-27-16-50-00&Itemid=5 |title=Закон "О реабилитации репрессированных народов" — торжество исторической справедливости |trans-title=The Law "On the Rehabilitation of Repressed Peoples" is a triumph of historical justice |last=Didigov |first=Mukharbek |author-link=Mukharbek Didigov |date=2012-05-02 |publisher=ingnews.ru |language=ru |accessdate=2013-03-20 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHHLnnHf?url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content |archivedate=2013-03-21}}</ref> Во прилог на законот „''За рехабилитација на репресираните народи''“, биле усвоени неколку законски акти, вклучувајќи ја и резолуцијата на [[Врховен суд на Руската Федерација|Врховниот суд на Руската Федерација]] од [[16 јули]] [[1992]] година „''За рехабилитација на Козаците''“; Резолуцијата на Врховниот суд на Руската Федерација од [[1 април]] [[1993]] година „''За рехабилитација на руските Корејци''“; Уредбата на Владата на Руската Федерација од [[24 јануари]] [[1992]] година „''За приоритетни мерки за практично обновување на законските права на репресираните народи на Дагестанската автономна Советска Социјалистичка Република''“; Резолуцијата на Врховниот суд на Руската Федерација од [[29 јуни]] [[1993]] година „''За рехабилитација на руските Финци''“ итн. 15 години по признавањето во СССР, во февруари 2004 година, [[Европски парламент|Европскиот парламент]] исто така ја признал депортацијата на Чеченците и Ингушите во 1944 година како чин на [[геноцид]].<ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF |title=EU policy towards South Caucasus |language=en |website=eur-lex.europa.eu |date=2004-02-26 |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824234738/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF}}</ref> На [[24 септември]] [[2012]] година, пратениците од [[Единствена Русија]] поднеле предлог-закон за дополнителна помош на претставниците на репресираните народи во [[Државна дума|Државната Дума]]. Авторите на законот предложиле да се издвојат 23 милијарди рубљи од федералниот буџет за помош на политичките затвореници. Според авторите, овие пари треба да се користат за месечни исплати и компензација за изгубен имот во износ до 35 илјади рубли.<ref>{{cite web |url=http://www.vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |title=В Госдуму внесён законопроект о дополнительной помощи репрессированным народам |trans-title=A bill on additional assistance to repressed peoples has been introduced to the State Duma |date=2012-09-24 |publisher=[[Vzglyad (newspaper)|Vzglyad]] |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2012-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926234307/http://vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |url-status=live}}</ref> ==Современи погледи== Неколку историчари, меѓу кои и рускиот историчар [[Павел Полијан]] {{sfn|Polian|2004|pp=125–126}} и литванскиот вонреден истражувачки научник на Универзитетот Јеил, Виолета Даволиуте{{sfn|Davoliūtė|2014|p=29}} сметаат дека овие масовни прогони на цивили се [[злосторство против човештвото]]. Тие, исто така, често се опишуваат како советско [[етничко чистење]].{{sfn|Morris|2004|p=751–766}}{{sfn|Kotljarchuk|2014|p=53}}{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Тери Мартин од Универзитетот Харвард забележува: {{blockquote|...&nbsp;истите принципи што го информираа советското [[градење на нација]] можеа и навистина да доведат до етничко чистење и [[Етнички прогон|етнички терор]] против ограничен сет на стигматизирани националности, додека ги оставија политиките за градење нации во сила за мнозинството нестигматизирани националности.{{sfn|Martin|1998|p=816–817}}}} [[File:The Funeral.jpg|thumb|Погреб на депортираните кримски Татари во Красновишерск, крајот на 1944 година]] Други академици и земји одат понатаму и ги нарекуваат [[Прогон на Кримските Татари|прогоните на Кримските Татари]], Чеченците и Ингушите какогеноцид. Рафаел Лемкин, адвокат со полско-еврејско потекло кој ја иницирал Конвенцијата за геноцид и самиот го измислил терминот геноцид, претпоставува дека геноцидот бил извршен во контекст на масовната депортација на Чеченците, Ингушите, Германците од Волга, Кримските Татари, Калмуците и Карачајците.<ref>Courtois, Stephane (2010). "Raphael Lemkin and the Question of Genocide under Communist Regimes". In Bieńczyk-Missala, Agnieszka; Dębski, Sławomir (eds.). Rafał Lemkin. PISM. pp. 121–122. {{ISBN|9788389607850}}. LCCN 2012380710.</ref> Професорот Лајман Х. Легтерс тврдел дека советскиот казнен систем, во комбинација со неговите политики за преселување, треба да се смета за геноциден, бидејќи казните најмногу се однесуваат конкретно на одредени етнички групи, и дека преместувањето на овие етнички групи, чиј опстанок зависи од врските со нивната конкретна татковина, „''имаше геноциден ефект само за ремедија на нејзината татковина''".{{sfn|Legters|1992|p=104}} Советските дисиденти Илја Габај {{sfn|Fisher|2014|p=150}} и [[Пјотр Григоренко]]{{sfn|Allworth|1998|p=216}} ги класифицирале преносот на населението на Кримските Татари како геноцид. Историчарот Тимоти Снајдер го вклучил во списокот на советски политики кои „''го исполнуваат стандардите на геноцид''“.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=The Guardian|access-date=2018-08-06}}</ref> Францускиот историчар и експерт за комунистички студии Николас Верт,{{Sfn|Werth|2008|p=413}} германскиот историчар Филип Фер,{{Sfn|Ther|2014|p=118}} професорот Ентони Џејмс Џоус,{{Sfn|Joes|2010|p=357}} американскиот новинар Ерик Марголис,{{Sfn|Margolis|2008|p=277}} канадскиот политиколог Адам Џонс,{{Sfn|Jones|2016|p=203}} професорот по [[исламска историја]] на [[Универзитет во Масачусетс|Универзитетот во Масачусетс]],{{Sfn|Williams|2015|p=67}} Мајкл Фредхолм {{Sfn|Fredholm|2000|p=315}} и Фани Брајан {{sfn|Bryan|1984|p=99}} исто така ги сметаат прогоните на население на Чеченците и Ингушите како злосторство на геноцид. Германскиот истражувачки новинар [[Луц Клевеман]] ги споредил прогоните на Чеченците и Ингушите со „''бавен геноцид''".{{sfn|Kleveman|2002|p=87}} На [[12 декември]] [[2015]] година, украинскиот парламент издал резолуција со која го признава прогонот на кримските Татари како геноцид и го прогласил 18 мај како „''Ден на сеќавање на жртвите на геноцидот на Кримските Татари''<ref name=ukgeno>[[#Radio Free Europe|Radio Free Europe, 21 January 2016]]</ref>[[Парламент на Латвија|Парламентот на Латвија]] го признал настанот како чин на геноцид на [[9 мај]] [[2019]] година.<ref name=latgeno>{{Cite web |url=https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/27891-foreign-affairs-committee-adopts-a-statement-on-the-75th-anniversary-of-deportation-of-crimean-tatars-recognising-the-event-as-genocide |title=Foreign Affairs Committee adopts a statement on the 75th anniversary of deportation of Crimean Tatars, recognising the event as genocide |date=24 April 2019 |publisher=[[Saeima]] |access-date=11 May 2019}}</ref><ref name=latgeno2>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/latvian-lawmakers-label-1944-deportation-of-crimean-tatars-as-act-of-genocide/29933467.html|title=Latvian Lawmakers Label 1944 Deportation Of Crimean Tatars As Act Of Genocide|date=2019-05-09|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|access-date=2019-05-10}}</ref> [[Парламент на Литванија|Парламентот на Литванија]] го признал настанот како чин на геноцид на [[6 јуни]] [[2019]] година.<ref name=lithugenod>{{Cite news |url=https://www.baltictimes.com/lithuanian_parliament_recognizes_soviet_crimes_against_crimean_tatars_as_genocide/|title=Lithuanian parliament recognizes Soviet crimes against Crimean Tatars as genocide |date=6 June 2019 |newspaper=[[The Baltic Times]] |access-date=6 June 2019}}</ref> Канадскиот парламент усвоил предлог на 10 јуни 2019 година, со кој се признава депортацијата на кримските Татари од 1944 година (Sürgünlik) како геноцид извршен од советскиот диктатор [[Јосиф Сталин|Сталин]], со што 18 мај е ден на сеќавање..<ref name=canogeno>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/BorysWrz/posts/earlier-today-delivering-the-good-news-to-iconic-crimean-tatar-leader-mustafa-dz/10156820037778558/ |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/6713503557/10156820037778558 |archive-date=2022-02-26 |url-access=limited|title = Borys Wrzesnewskyj|website = [[Facebook]]}}{{cbignore}}</ref><ref name=ganoex>{{Cite web | url=http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | title=Foreign Affairs Committee passes motion by Wrzesnewskyj on Crimean Tatar genocide | access-date=28 November 2019 | archive-date=19 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200419000357/http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | url-status=dead }}</ref> Депортацијата на Чеченците и Ингушите била признаена од [[Европски парламент|Европскиот парламент]] како акт на геноцид во 2004 година:<ref name=Europarl>{{cite web|url=http://www.unpo.org/article/438|publisher=[[Unrepresented Nations and Peoples Organization]]|title=Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|date=27 February 2004|access-date=23 May 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604125012/http://www.unpo.org/article/438|archive-date=4 June 2012|df=mdy-all}}</ref> {{blockquote|...Смета дека депортацијата на целиот чеченски народ во Средна Азија на 23 февруари 1944 година по наредба на Сталин претставува акт на геноцид во смисла на Четвртата Хашка конвенција од 1907 година и Конвенцијата за спречување и репресија на злосторството усвоена од Генералното собрание на ООН на декември 1949.<ref>{{cite web|date=26 February 2004|location=Brussels|title=Texts adopted: Final edition EU-Russia relations|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P5-TA-2004-0121|publisher=European Parliament|access-date=22 September 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923003031/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P5-TA-2004-0121|archive-date=23 September 2017|df=mdy-all}}</ref>}} Експертите од [[Меморијален музеј на холокаустот на Соединетите Американски Држави|Меморијалниот музеј на холокаустот на Соединетите Американски Држави]] ги навеле настаните од 1944 година поради тоа што ја ставиле Чеченија на нивниот список за следење на геноцидот поради нејзиниот потенцијал за геноцид.<ref>{{cite web|url=http://www.ushmm.org/confront-genocide/speakers-and-events/all-speakers-and-events/the-60th-annniversary-of-the-1944-chechen-and-ingush-deportation|title=Speaker Series – The 60th {{as written|Ann|niversary [sic]}} of the 1944 Chechen and Ingush Deportation: History, Legacies, Current Crisis|date=12 March 2004|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|access-date=23 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214040757if_/http://www.ushmm.org/confront-genocide/speakers-and-events/all-speakers-and-events/the-60th-annniversary-of-the-1944-chechen-and-ingush-deportation|archive-date=14 December 2013|df=mdy-all}}</ref>[[Чеченска Република Ичкерија|Сепаратистичката влада на Чеченија]] исто така го признала како геноцид.{{sfn|Tishkov|2004|p=30}} Некои академици не се согласуваат со класификацијата на прогонот како геноцид. Професорот Александар Статиев тврди дека администрацијата на Сталин немала свесна геноцидна намера да ги истреби различните прогонети народи, туку дека советската „''политичка култура, лошото планирање, брзањето и недостигот од војната биле одговорни за стапката на геноцидна смртност меѓу нив''“. Тој повеќе ги смета овие депортации за пример за советска асимилација на „''непосакуваните народи''."{{sfn|Statiev|2010|pp=243–264}} Според професорот Амир Вајнер, „...''Тоа беше нивниот територијален идентитет, а не нивното физичко постоење или дури и нивниот посебен етнички идентитет што режимот се обиде да го искорени''."{{sfn|Weiner|2002|pp=44–53}} Според професорката Франсин Хирш, „''иако советскиот режим практикуваше политика на дискриминација и исклучување, тој не го практикуваше она што современиците го сметаа за расна политика''“. За неа, овие масовни прогони биле засновани на концептот дека националностите се „''социоисториски групи со заедничка свест, а не расно-биолошки групи''".{{sfn|Hirsch|2002|pp=30–43}} За разлика од ова гледиште, Џон К. Чанг тврди дека прогоните всушност биле засновани на етничката припадност и дека „''социјалните историчари''“ на Запад не успеале да ги бранат правата на маргинализираните етникуми во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="changonrevison">{{cite journal |last1=K. Chang |first1=Jon |title=Ethnic Cleansing and Revisionist Russian and Soviet History |journal= Academic Questions|date=8 April 2019 |volume=32 |issue=2 |page=270 |doi=10.1007/s12129-019-09791-8 |doi-broken-date=1 November 2024 |s2cid=150711796 }}</ref> ===Можни мотивации=== Тери Мартин од [[Харвард]] предложил концепт на „''советска [[ксенофобија]]'' “, кој тој го дефинира како идеолошки мотивиран „''претеран советски страв од странско влијание и странска контаминација''“. Оваа теорија го поддржува верувањето дека Советскиот Сојуз етничко ги исчистил пограничните народи на СССР од [[1937]] до [[1951]] година (вклучувајќи ги [[Кавказ]] и [[Република Крим|Крим]]) за да ги отстрани советските националности чии политички верности наводно биле сомнителни или непријателски на советскиот [[социјализам]]. Според ова гледиште, СССР не практикувал директен негативен етнички анимус или дискриминација („Во ниту еден случај самата советска држава не ги замислуваше овие депортации како етнички“).{{sfn|Chang|2018a|p=174}} Политичката идеологија на сите советски народи претставувала примарна грижа. Мартин изјавил дека различните прогони на советските погранични народи биле едноставно „''кулминација на постепената промена од претежно класниот терор''“, кој започнал за време на колективизацијата (1932–33), кон „национален/етнички“ терор (1937).{{sfn|Martin|1998|p=852}} Според тоа, Мартин понатаму тврдел дека депортациите на националностите биле „''идеолошки, а не етнички''. Тоа било поттикнато од идеолошка омраза и сомнеж кон странските капиталистички влади, а не од националната омраза кон нерусите."{{sfn|Martin|1998|pp=829,860}} Неговата теорија насловена „''Советска ксенофобија''“ ги прикажува СССР и сталинистичкиот режим како да практикувале и спроведувале во политиката, образованието и советското општество релативно чист [[социјализам]] и [[Марксизам|марксистички практики]]. Овој став е поддржан од многу од главните историчари на СССР, оние од руските, па дури и корејските студии како што се Фицпатрик, Сани, Ф. Хирш, А. Вајнер и А. Парк.<ref name="chang2018">{{Cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence and the Chinese-Lenin School of the Russian Far East |volume=9 |issue=1|page=64|journal=Eurasia Border Review |year=2018b |url=https://www.academia.edu/38207437 |issn=1884-9466}}</ref> А. Парк, во својата архивска работа, нашла многу малку докази дека [[Корејци]]те ја докажале или биле способни да ја докажат својата лојалност без сенка на сомнеж, со што „''неопходна''“ депортација од пограничните области.{{sfn|Park|2019|pp=241-243}} Роберт Конквест изјавил дека овие националности биле пренесени затоа што „''според Сталин, или ги поздравил или не им се спротивставил на Германците''“.<ref>{{cite book |last1=Conquest |first1=Robert |title=Stalin: Breaker of Nations |url=https://archive.org/details/stalinbreakerofn00conq |date=1991 |page=[https://archive.org/details/stalinbreakerofn00conq/page/n299 258]}}</ref> Наспроти тоа, ставовите на Ј. Ото Похл и Џон Ченг потврдуваат дека Советскиот Сојуз, неговите функционери и секојдневните граѓани произведувале и репродуцирале (од [[Царска автократија|Царскиот период]]) расистички ([[Примордијализам|исконски]]) ставови и политики во однос на нивните несловенски народи.{{sfn|Chang|2018|pp=174-179}}{{sfn|Pohl|1999|pp=1-9,137}}{{sfn|Chang|2018|pp=62-65}} Норман М. Најмарк верувал дека сталинистичките „''прогони на националностите''“ се форми на национално-културен геноцид. Прогоните во најмала рака ги промениле културите, начинот на живот и погледите на светот на депортираните народи бидејќи мнозинството биле испратени во советска Средна Азија и Сибир.{{sfn|Naimark|2010|pp=25-29, 135-137}} „Примордијализам“ е едноставно уште еден начин да се каже етнички [[шовинизам]] или [[расизам]] бидејќи наведените „првобитни“ народи или етнички групи се сметаат за поседување „постојани“ особини и карактеристики, кои ги пренесуваат, од една генерација на друга. И Чанг и Мартин се согласуваат дека сталинистичкиот режим направил пресврт кон првобитната националност во 1930-тите.{{sfn|Chang|2018b|p=65}}{{sfn|Martin|1999|pp=350,352,357-358}} По „''примордијалистичкиот пресврт''“ од страна на сталинистичкиот режим во средината на 1930-тите, се сметало дека советските Грци, Финци, Полјаци, Кинези, Корејци, Германци, Кримските Татари и другите прогонети народи имаат лојалност кон нивните титуларни нации (или кон несоветските политики) бидејќи советската држава во 1930-тите ја сметала националноста (етничката припадност) и политичката лојалност (идеологијата) за првобитни еквиваленти.{{sfn|Chang|2018b|p=65}} Така, не беше изненадување што режимот избиран „прогони“. Различното толкување на Мартин е дека советскиот режим не ги депортирал различните народи од дијаспората поради нивната националност. Наместо тоа, националноста (етничката припадност или фенотип) служела како навод или означувач за политичката идеологија на депортираните народи.{{sfnp|Chang|2018|p=174}}{{sfn|Martin|1998|p=860}} Аргументот на Амир Вајнер е сличен на оној на Мартин, заменувајќи го „''територијалниот идентитет''“ за „ксенофобијата“ на Мартин."{{sfn|Weiner|2002|p=46}}{{sfn|Chang|2019|pp=266-67}} Аргументот за „''советска ксенофобија''“ исто така не важи семантички. Ксенофобијата е страв на домородците од инвазија или губење на територија и влијание на странците. „Русите“ и другите источни Словени влегуваат на територијата на домородците (депортираните народи) кои едноставно биле советски национални малцинства. Тие не претставувале странски елементи. Руското Царство не била нивната „матична“ држава, политика или влада на Азискиот Далечен Исток, Кавказ и многу други региони на депортираните народи.{{sfn|Chang|2019|pp=266-67}} [[Когурјо]] проследено со Пархае/Балхае/[[Бохај]] биле првите држави на рускиот [[Далечен Исток]].{{sfn|Stephan|1994|pp=1-50}}{{sfn|Pai|2000}} Џон Џ. Стефан го нарекол „бришењето“ на кинеската и корејската историја (формирање на држави, културни придонеси, народи) во регионот од страна на СССР и Русија - намерна ''генеза на „празна точка''“{{sfn|Stephan|1994|pp=17-19}} Чанг забележува дека сите форми на расизам може да се објаснат на сличен начин. Без разлика, сите сталинистички наредби за „''тотална депортација''“ на тринаесетте националности (од 1937 до 1951 година) го наведуваат секој од народите по етничка припадност, како и обвинение за предавство. Советскиот закон барал нечија вина или невиност (за предавство) да се утврди поединечно и на суд пред изрекувањето на казната (според Уставот од 1936 година). Така, на другиот крај на „првобитниот“ спектар, [[источните Словени]] (Руси, Украинци, Белоруси) се сметале за инхерентно полојални и порепрезентативни на советскиот народ.{{sfn|Chang|2018|pp=189-193}} Ова е јасно отстапување од социјализмот и марксизмот-ленинизмот.{{sfn|Chang|2018|pp=188, 191-192}} ==Број на загинати== Бројот на смртни случаи што им се припишуваат на протераните луѓе кои живеат во егзил е значителен. Причините за ваквата демографска катастрофа лежат во суровата клима во [[Сибир]] и [[Казахстан]], болестите, [[неисхранетост]]а, работната [[експлоатација]] која траела и до 12 часа дневно, како и недостатокот на секаков вид соодветно домување или сместување за протераните лица. Севкупно, се претпоставува дека жртвите предизвикани од овој пресврт на преместување се движат од 800.000 {{Sfn|Grieb|2014|p=930}} до 1,500,000.{{Sfn|Werth|2004|p=73}} Делумната документација во архивите на НКВД покажала дека стапката на смртност на овие прогонети етнички групи е значителна. [[Месхетски Турци|Месхетските Турци]] имале стапка на смртност од 14,6%, Калмиците 17,4%, луѓето од Крим 19,6%, додека Чеченците, Ингушите и другите луѓе од [[Северен Кавказ]] имале најголеми загуби кои достигнале 23,7%.{{sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} НКВД не забележал вишок смртни случаи за прогонетите советски Корејци, но нивната проценка на стапката на смртност се движи од 10% до 16,3%.%<ref name=Gwangju>{{cite news| work=[[Gwangju News]]| url=https://gwangjunewsgic.com/features/korea-in-the-world-uzbekistan/| title=Korea: In the World – Uzbekistan |date=10 October 2013| access-date=23 May 2021}}</ref>{{sfn|Chang|2018|p=157}} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; width: 300px" |+ Број на смртни случаи на луѓе во егзил, 1930-1950 ! scope="col" | Група ! scope="col" | Проценет број на смртни случаи ! scope="col" | Наводи |- | [[Кулак|Кулаци]] 1930–1937 || 389,521 ||{{Sfn|Pohl|1999|p=46}}<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/dekulakisation-mass-violence.html#title2|title=Dekulakisation as mass violence &#124; Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network}}</ref> |- | [[Чеченци]] || 100,000–400,000 ||<ref>Pohl, J. Otto (1999). Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949. Greenwood Press. {{ISBN|9780313309212}}. LCCN 98046822. pp. 97–99</ref><ref name=kazbek>{{cite news |last1=Chanturiya |first1=Kazbek |title=After 73 years, the memory of Stalin's deportation of Chechens and Ingush still haunts the survivors |url=https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234921/https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |url-status=dead |archive-date=27 November 2019 |access-date=27 November 2019 |agency=OC Media |date=23 February 2017}}</ref> |- | [[Полјаци]] || 90,000 ||{{Sfn|Frucht|2004|p=28}} |- | [[Корејци]] || 16,500–40,000 ||<ref name=Gwangju/>{{Sfn|Pohl|1999|p=14}}{{sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Естонци]] || 5,400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Латвијци]] || 17,400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Литванци]] || 28,000 ||<ref>{{cite news| title=Confusion, a lot of emotions inside. A bit of fear, concern and anticipation| work=The Siberian Times| date=22 July 2012| url=http://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| access-date=2025-04-03| archive-date=2024-12-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20241201205241/https://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| url-status=dead}}</ref> |- | [[Финци]] || 18,800 ||<ref name="Ediev">{{cite web|author=D.M. Ediev|title= Demograficheskie poteri deportirovannykh narodov SSSR|location=Stavropol |year=2004|publisher=Polit.ru|url=http://polit.ru/article/2004/02/27/demoscope147/|access-date=23 September 2017}}</ref> |- | [[Грци]] || 15,000 || <ref>Gkikas, Anastasis (2007). Οι Έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ [Greek Participation in the Building of Socialism in USSR] (in Greek). Athens: Syghxroni Epoxi. ISBN 978-960-451-056-6. p.254</ref> |- | [[Унгарци]] || 15,000–20,000 ||{{Sfn|Bognár|2012|p=56}} |- | [[Карачајци]] || 13,100–35,000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite journal|author=Grannes, Alf |year=1991 |title=The Soviet deportation in 1943 of the Karachays: a Turkic Muslim people of North Caucasus |journal=Journal of Muslim Minority Affairs |volume=12 |issue=1 |pages=55–68 |doi=10.1080/02666959108716187 }}</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Советски Германци]] || 42,823–228,800 ||{{Sfn|Pohl|2000|p=267}}{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} |- | [[Калмици]] || 12,600–48,000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/4580467.stm|title=Regions and territories: Kalmykia|date=29 November 2011}}</ref> |- |[[Ингуши]] || 20,300–23,000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Балкарци]] || 7,600–11,000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Кримски Татари]] || 34,300–109,956 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Williams|2015|p=109}}<ref>Allworth, Edward (1998). The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents. Durham: Duke University Press. {{ISBN|9780822319948}}. LCCN 97019110. OCLC 610947243. pg 6</ref><ref>Hall, M. Clement (2014). The Crimea. A very short history. ISBN 978-1-304-97576-8.</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Месхетски Турци]] || 12,859–50,000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>Jones, Stephen F. (1993). "Meskhetians: Muslim Georgians or Meskhetian Turks? A Community without a Homeland". Refuge. 13 (2): 14–16.</ref> |- | Вкупно || nowrap="nowrap" | 800,000–1,500,000 ||{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}{{Sfn|Werth|2004|p=73}} |} Дополнително, околу 300.000–360.000 Германци [[Воени прогонства на Германците (1944–1950)|прогонети по Втората светска војна]] од окупираните територии во [[Источна Европа]] загинале,<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> но [[Советската армија]] не беше единствениот извршител на овие протерувања, бидејќи други европски земји исто така учествувале. {|class="wikitable sortable" |- ! Време на прогон ! Целна група ! Приближни податоци ! Место на почетен престој ! Место на прогон ! Причина за прогон |- | април 1920 | [[Козаци]], [[Терски Козаци]] | 45,000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=76}} | [[Северен Кавказ]] | [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]], северна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]] | „[[Декозацикација]]“, стопирање на руската колонизација на [[Северен Кавказ]] |- | 1930–1931 | [[Кулак|Кулаци]] | 1,679,528- 1,803,392{{Sfn|Viola|2007|p=32}} | „Региони на целосна колективизација“, најмногу во [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]], други региони | Северна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]], [[Урал]], [[Сибир]], [[Северен Кавказ]], [[Казашка Автономна Социјалистичка Советска Република|Казашка АССР]], [[Киргска Автономна Социјалистичка Советска Република|Киргска АССР]] | [[Колективизација]] |- |1930–1937 |Кулаци |15,000,000<ref name=":0" /> |„Региони на целосна колективизација“, најмногу во [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]], други региони | Северна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]], [[Урал]], [[Сибир]], [[Северен Кавказ]], [[Казашка Автономна Социјалистичка Советска Република|Казашка АССР]], [[Киргска Автономна Социјалистичка Советска Република|Киргска АССР]] | [[Колективизација]] |- | ноември-декември 1932 | [[Селани]] | 45,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} - 46,000<ref name="cossackspunished">{{cite news |title=Russia: Cossacks Punished |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |access-date=22 October 2023 |agency=Time |date=30 January 1933|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210528070739/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |archive-date=28 May 2021 }}</ref> | [[Краснодарски Крај]] ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Северна Русија]] | [[Саботажа]] |- | мај 1933 | Луѓе од [[Москва]] и [[Ленинград]] кои не можеле да добијат внатрешен пасош | 6,000 | [[Москва]] и [[Ленинград]] | НАзино |„чистење на Москва, Ленинград и другите големи урбани центри на СССР од излишни елементи кои не се поврзани со производство или административна работа, како и од кулаци, криминалци и други антисоцијални и општествено опасни елементи.<ref>Protocol of the Politburo meeting of 15 November 1932, Istochnik no. 6 (1997), p. 104; quoted in Werth 2007 p.15</ref> |- | февруари-мај 1935; September 1941; 1942 | [[Ингерманландици]] | 420,000<ref name="Council of Europe">[[#Council of Europe|Council of Europe 2006]], p. 158</ref> | [[Ленинградска област]], [[Карелија]] ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | [[Астрахањска област]], [[Вологодска област]], [[Западно-сибирски економски регион|Западен Сибир]], [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Таџичка Советска Социјалистичка Република|Таџичка ССР]], [[Финска]] | |- | февруари-март 1935 | [[Германци]], [[Полјаци]] | 412,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Средна и западна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] | Источна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] | |- | мај 1936 | [[Германци]], [[Полјаци]] | 45,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Гранични региони на [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] | |- | јули 1937 | [[Курди]] | 1,325{{Sfn|Polian|2004|p=98}} | Гранични региони на [[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиска ССР]], [[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република|Азербејџанска ССР]], [[Ерменска Советска Социјалистичка Република|Ерменска ССР]], [[Туркменска Советска Социјалистичка Република|Туркменска ССР]], [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]], и [[Таџичка Советска Социјалистичка Република|Таџичка ССР]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Киргиска Советска Социјалистичка Република|Киргиска ССР]] | |- | септември-октомври 1937 | [[Корјо-сарам|Коерјци]] | 172,000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Далекуисточен економски регион|Далечен Исток]] | Северна [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]] | |- | септември-октомври 1937 | [[Кинези]], [[Руски Харбини]] | Најмалку 17,500<ref name="Yin 2016">{{Cite journal |author=Yin |first=Guangming |year=2016 |title=苏联处置远东华人问题的历史考察(1937—1938) |trans-title=A Historical Investigation of the Soviet Union's Handling of the Chinese Issue in the Far East (1937-1938) |url=http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |url-status=live |journal=Modern Chinese History Studies |language=zh-hans |publisher=Institute of Modern History, [[Chinese Academy of Social Sciences]] |publication-place=[[Beijing]] |issue=2 |pages=41 |url-access= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622153610/http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |archive-date=22 June 2022 |access-date=25 June 2022 |via=[[Renmin University of China]] Library}}</ref> | Јужен [[Далекуисточен економски регион|Далечен Исток{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] | [[Шјинџјианг]],<ref name="Yin 2016" /> [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] | Најмалку 12.000 кинески граѓани биле депортирани во Шјинџјианг, додека 5.500 кинески советски граѓани биле депортирани во Средна Азија.<ref name="Yin 2016" /> |- | 1938 | [[Персиски Евреи]] | 6,000{{sfn|Polian|2004|p=329}} | [[Покраина Мари]] ([[Туркменска Советска Социјалистичка Република|Туркменска ССР]]) | Пустински предели на [[Туркменска Советска Социјалистичка Република|Туркменска ССР]] | |- | јануари 1938 | [[Азери]], [[Персијци]], [[Курди]], [[Асирци]] | 6,000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=77}} | [[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република|Азербејџанска ССР]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] | [[Династија Пахлави|Иранско]] државјанство | |- | јануари 1940 – 1941 | [[Полјаци]], [[Евреи]], [[Украинци]] (вклучувајќи и бегалци од [[Полска]]) | 320,000{{Sfn|Sanford|2007}} | Западна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], западна [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] | Северна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]], [[Урал]], [[Сибир]], [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]] | |- | јуни 1940 | Норвежани, Финци, Швеѓани, Естонци, Литванци, Летонци | 6,973<ref>[[Pavel Polian]], ''[[Not of Their Own Will]]''</ref><ref name=23.6.40/> | [[Мурманск]] и [[Мурманска област]] | [[Карело-Финска Советска Социјалистичка Република|Карело-Финска ССР]] и подоцна до [[Архангелска Област]] | Наредба на Берија од 23 јуни 1940 година за преселување на луѓе со различни државјанства<ref name=23.6.40>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/165305-prikaz-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-soyuza-ssr-za-1940-g-o-pereselenii-iz-g-murmanska-i-murmanskoy-obl-grazhdan-inonatsionalnostey-moskva-23-iyunya-1940-g Приказ Народного комиссариата внутренних дел Союза ССР за 1940 г. О переселении из г. Мурманска и Мурманской обл. граждан инонациональностей. Москва. 23 июня 1940 г.]</ref> |- | јуни 1940 |Германци, Полјаци, Кинези, Корејци | 1,743<ref name=23.6.40/> | [[Мурманск]] и [[Мурманска област]] | [[Алтајски Крај]] | Наредба на Берија од 23 јуни 1940 година за преселување на луѓе со различни државјанства <ref name=23.6.40/> |- | July 1940 to 1953 | [[Естонци]], [[Литванци]] и [[Летонци]] | 203,590{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=100}} | [[Балтички држави]] | [[Сибир]] и северна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]] | |- | септември 1941 – March 1942 | [[Германци]] | 855,674{{Sfn|Salitan|1992|p=74}} | [[Волшки Германци|Волга]], [[Кавкаски Германци|Кавказ]], [[Кримски Германци|Крим]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]], [[Москва]], средна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Сибир]] | |- | август 1943 | [[Карачајци]] | 69,267{{Sfn|Bugay|1996|p=156}} | [[Карачајско-Черкешка автономна област|Карачајско-Черкешка АО]], [[Ставрополски крај]] ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Киргиска Советска Социјалистичка Република|Киргиска ССР]], other | Бандитизам |- | декември 1943 | [[Калмици]] | 93,139<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Калмичка Автономна Советска Социјалистичка Република|Калмичка АССР]], ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Сибир]] | |- | февруари 1944 | [[Чеченци]], [[Ингуши]] | 478,479{{Sfn|Askerov|2015|p=12}} | [[Северен Кавказ]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Киргиска Советска Социјалистичка Република|Киргиска ССР]] | [[Востание во Чеченија (1940-1944)]] |- | април 1944 | [[Курди]], [[Азери]] | 3,000{{sfn|Polian|2004|p=33¸1}} | [[Тбилиси]] ([[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиска ССР]]) | јужна [[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиска ССР]] | |- | мај 1944 | [[Балкарци]] | 37,406{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}–40,900<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Северен Кавказ]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Киргиска Советска Социјалистичка Република|Киргиска ССР]] | |- | мај 1944 | [[Кримски Татари]] | 191,014{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union">{{cite web|publisher=Human Rights Watch|date=September 1991| location=New York |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf | title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations| access-date=30 June 2017}}</ref> | [[Кримска Автономна Советска Социјалистичка Република|Кримска АССР]] | [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]] | |- | мај-јуни 1944 | [[Грци]], [[Бугари]], [[Ерменци]], [[Турци]] | 37,080<br/><small>(9,620 Armenians, 12,040 Bulgarians, 15,040 Greeks{{Sfn|Korostelina|2007|p=9}})</small> | [[Кримска Автономна Советска Социјалистичка Република|Кримска АССР]] | [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]] (?) | |- | јуни 1944 | [[Kabardins]] | 2,000 | [[Кабардинско-балкарска Автономна Советска Социјалистичка Република|Кабардинско-балкарска АССР]], ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | Југоисточна [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] | Соработка со Нацистите |- | јуни 1944 |Членови на [[Катакомбна Црква]] | 1,000 | Средна [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]] | [[Сибир]] | |- | ноември 1944 | [[Месхетски Турци]], [[Курди]], [[Хемшени]], [[Понтиски Грци]] | 115,000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | Југозападна [[Грузиска Советска Социјалистичка Република|Грузиска ССР]] | [[Узбечка Советска Социјалистичка Република|Узбечка ССР]], [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Киргиска Советска Социјалистичка Република|Киргиска ССР]] | |- | ноември 1944 – јануари 1945 | [[Унгарци]], [[Германци]] | 30,000–40,000{{sfn|Bognár|2012|p=56}} | [[Карпатска Русија]] | [[Урал]], [[Донбас]], [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] | |- | јануари 1945 | Предавници и соработници | 2,000{{sfn|Polian|2004|p=332}} | [[Минералние Води]] ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | [[Таџичка Советска Социјалистичка Република|Таџичка ССР]] | Соработка со Нацистите |- | 1944–1953 | Семејствата на Украинската востаничка армија | 204,000<ref>Viatrovych, V.; Hrytskiv, R.; Dereviany, I.; Zabily, R.; Sova, A.; Sodol, P. (2007). Volodymyr Viatrovych (ed.). Українська Повстанська Армія – Історія нескорених [Ukrainian Insurgent Army – History of the unconquered] (in Ukrainian). Lviv Liberation Movement Research Centre. pp. 307–310.</ref> | [[Западна Украина]] | [[Сибир]] | |- | 1944–1953 | [[Полјаци]] | 1,240,000<ref name="Council of Europe"/> | [[Креси]] | [[Полска]] | Отстранување на домородното население од новата територија што ја стекнал Советскиот Сојуз |- | 1945–1950 | [[Германци]] | 10-100 | [[Кенсигсберг]] | Западна или Средна Германија | Отстранување на домородното население од новата територија што ја стекна Советскиот Сојуз |- | 1945–1951 | [[Јапонци]], [[Корејци]] | 400,000{{Sfn|McColl|2014|p=803}} | Најмногу од [[Сахалин]], [[Курилски Острови]] | [[Сибир]], [[Далекуисточен економски регион|Далечен Исток]], [[North Korea]], [[Japan]] | Отстранување на домородното население од новата територија што ја стекна Советскиот Сојуз |- | 1948–1951 | [[Азери]] | 100,000<ref>{{cite journal|title=The alteration of place names and construction of national identity in Soviet Armenia|first=Arseny |last=Saparov|url=http://www.cairn.info/article.php?ID_REVUE=CMR&ID_NUMPUBLIE=CMR_441&ID_ARTICLE=CMR_441_0179|year=2003|volume=44|issue=1 |journal=Cahiers du monde russe|pages=179–198}}</ref> | [[Ерменска Советска Социјалистичка Република|Ерменска ССР]] | [[Курско-арксинска низина]], [[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република|Азербејџанска ССР]] | Мерки за преселување на колективни фармерски работници |- | мај–јуни 1949 | [[Грци]], [[Ерменци]], [[Турци]] | 57,680{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}}<br/><small>(including 15,485 Dashnaks)</small>{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | Брегот на [[Црно Море]] ([[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руска СФСР]]) | Југоисточна [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] | Членови на националистичката [[Ерменска Револуционерна Партија]] (Ерменци), а Грци и Турци се обвинуваат во прекугранична соработка.<ref name=":1" /> |- | март 1951 | [[Басмачки револт|Басмачи]] | 2,795{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | [[Таџичка Советска Социјалистичка Република|Таџичка ССР]] | [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]] | |- | април 1951 | [[Јеховини сведоци]] | 8,576–9,500{{Sfn|Baran|2016|p=62}} | најголем дел од [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавска ССР]] и [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] | [[Западносибирски економски регион|Западен Сибир]] | [[Операција „Север“]] |- |1991 |Ерменци |24 села,<ref>Gokhman, M. "Карабахская война" [The Karabakh War]. ''Russkaya Misl''. 29 November 1991.</ref> 17,000 луѓе<ref>Melkonian. ''My Brother's Road'', p. 186.</ref> |[[Нагорно-Карабах]] |Ерменија |[[Операција „Прстен“]] Желба за повторно обединување со Ерменија и/или добивање поголема автономија од Азербејџанската ССР.<ref name="memorial2">[http://sumgait.info/ring/seda-vermisheva/karabakh-deportation-3.htm Доклад Правозащитного центра общества "Мемориал"] Нарушения прав человека в ходе проведения операций внутренними войсками МВД СССР, советской армией и МВД Азербайджана в ряде районов Азербайджанской Республики в период с конца апреля по начало июня 1991 года</ref><ref name="Wilson">[http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html Report by Professor Richard Wilson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060342/http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html|date=21 September 2013}} "On the Visit to the Armenian-Azerbaijani Border, May 25–29, 1991" Presented to the First International Sakharov Conference on Physics, Lebedev Institute, Moscow on 31 May 1991.</ref> |- | 1920 to 1953 | '''Вкупно''' | '''~20,296,000 -''' | | | |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Soviet deportations}} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php These Names Accuse (Soviet Deportations in Latvia)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130918113428/http://latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php |date=2013-09-18 }} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php Baltic Deportation Instructions] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530022935/http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php |date=2013-05-30 }} – Full text, English * [https://www.loc.gov/exhibits/archives/depo.html DEPORTATIONS] Revelations from the Russian Archives at the [[Library of Congress]] * [http://www.unpo.org/article.php?id=438 Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160313052815/http://unpo.org/article.php?id=438 |date=2016-03-13 }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m3955/is_n8_v48/ai_19298459/pg_3 The scale and nature of German and Soviet repression and mass killings, 1930–45] * [https://web.archive.org/web/20160303205122/http://demoscope.ru/weekly/2004/0147/biblio01.php Эдиев Д.М. Демографические потери депортированных народов СССР. Ставрополь, 2003] * [http://tadeuszromer.com Polish deportees in the USSR] List compiled in 1941 by [[Tadeusz Romer]], the Polish ambassador to Japan [[Категорија:Присилна преселба| ]] [[Категорија:Политичка репресија во СССР]] [[Категорија:Советски воени злосторства во Втората светска војна]] [[Категорија:Етничко чистење]] [[Категорија:Јосиф Сталин]] [[Категорија:Злосторства против човештвото]] pnn5sspwvzoabm9x8s212rhx2u8rko9 0 1368594 5586690 5515996 2026-07-03T14:31:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586690 wikitext text/x-wiki '''Предраг Ристиќ ('''17 јануари 1931 година{{Цп}}5 август 2019) бил српски архитект и универзитетски професор. Ристиќ бил најпознат по неговите дела во доменот на сакралната архитектура. == Биографија == Ристиќ бил роден во [[Белград]], татко му бил од [[Јагодина]], а мајка му е родена во Арад, ќерка на архитектот [[Милан Табаковиќ]]. <ref name="fakti">{{Наведена мрежна страница|url=http://fakti.org/srpski-duh/srpstvo-ostalo-bez-velikog-pedje-ristica-projektanta-vise-od-150-crkava|title=Српство остало без великог Пеђе Ристића – пројектанта више од 150 цркава|work=Факти|language=sr|accessdate=2020-11-06|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029195836/http://www.fakti.org/srpski-duh/srpstvo-ostalo-bez-velikog-pedje-ristica-projektanta-vise-od-150-crkava|url-status=dead}}</ref>Неговиот татко Петар Ристиќ бил ветеран од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и машински инженер. Неговата родна куќа во [[Сењак]] била зазмена од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|југословенските комунисти]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ekapija.com/people/288384/predrag-ristic-graditelj-crkava-majstor-za-hramove-potkrovlja-i-plivanje|title=Predrag Ristić, graditelj crkava - majstor za hramove, potkrovlja i plivanje|work=www.ekapija.com|accessdate=2020-11-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://serbiantimes.info/zvali-su-ga-peda-isus-preminuo-covek-koji-je-projektovao-150-crkava-i-prvi-gradio-kuce-na-drvetu-koje-su-komunisti-rusili/|title=ZVALI SU GA PEĐA "ISUS": Preminuo čovek koji je projektovao 150 crkava i prvi gradio kuće na drvetu koje su komunisti rušili {{!}} Serbiantimes.info|last=admin|language=en-US|accessdate=2020-11-06}}</ref> Тој бил архитект од четвртата генерација од семејството на неговата мајка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pecat.co.rs/2012/01/predrag-ristic-ostao-nam-je-jos-samo-duhovni-prostor/|title=Предраг Ристић: Остао нам је још само духовни простор|date=2012-01-12|work=Печат - Лист слободне Србије|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref> Ристиќ дипломирал на Архитектонскиот факултет на Универзитетот во Белград. Неговата дипломска теза предизвикала контроверзии бидејќи била претставена како „музичка сала“, но била адаптирана источна православна црква, без крст.<ref name="Vreme">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1709728|title=Predrag Ristić – Peđa Isus (1931–2019)|work=Nedeljnik Vreme|accessdate=2020-11-06}}</ref> [[Доктор на науки|Докторската]] теза за архитектурата на [[Лепенски Вир]] ја одбранил на [[Универзитетот во Грац]] во 1980 година.<ref name="Vreme" /> Низ светот над 150 цркви и манастири биле изградени врз основа на неговите дизајни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spc.rs/eng/professor_dr_predrag_ristic_reposed_lord|title=Professor Dr. Predrag Ristic reposed in the Lord {{!}} Serbian Orthodox Church [Official web site]|work=www.spc.rs|accessdate=2020-11-06|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812014648/http://www.spc.rs/eng/professor_dr_predrag_ristic_reposed_lord|url-status=dead}}</ref> Освен што правел оригинални проекти, Ристиќ бил активен во реконструктивните работи и бил одговорен за десетици реконструкции на историски градби и цркви, вклучително и некои реконструкции што ги координирал во близина на првата линија на предниот дел во средината на [[Босанска војна|Босанската војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avantartmagazin.com/predrag-ristic-prvi-deo/|title=Predrag Ristić - Peđa Isus (prvi deo): Bili smo različiti a opet nisu mogli da nas razbiju|date=2013-06-10|work=Avant Art Magazin|accessdate=2020-11-06|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127224605/https://www.avantartmagazin.com/predrag-ristic-prvi-deo/|url-status=dead}}</ref> Тој се сметал за лидер во [[сакралната архитектура]] и експерт на нејзините стари стандарди и техники.<ref name="Fernández-Cobián">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LixQBwAAQBAJ&pg=PA129|title=Between Concept and Identity|last=Fernández-Cobián|first=Esteban|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6837-2|page=129}}</ref> Ристиќ предавал неколку предмети на Академијата за уметност и конзервација на [[Српска православна црква|Српската православна црква]] од нејзиното основање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/435156/Preminuo-arhitekta-Predrag-Peda-Ristic|title=Преминуо архитекта Предраг Пеђа Ристић|work=Politika Online|accessdate=2020-11-06}}</ref> Тој исто така предавал на универзитетите во [[Приштина]], [[Виена]], [[Грац]] и [[Париз]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://slobodnahercegovina.com/zbogom-neimaru-arhitekta-predrag-ristic-otisao-u-vecnost/|title=Слободна Херцеговина » ЗБОГОМ НЕИМАРУ: Архитекта Предраг Ристић отишао у вечност|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref> истотака бил соработник и уметнички критичар за весникот ''[[Политика (весник)|Политика]]'' заедно со голем број други списанија и весници.<ref name="fakti"/> Заедно со голем број југословенски уметници, вклучувајќи ги и неговите пријатели [[Леонид Шејка]] и [[Оља Ивањицки]], тој ја основал [[уметничката група]] Медијала.<ref name="Vreme"/> Четиринаесет негови проекти биле уништени во [[Војни во Југославија|југословенските војни]]<ref name="Fernández-Cobián"/> вклучувајќи ја и црквата во [[Славонски Брод]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hronograf.net/2020/08/05/mag-srpskih-hramova-secanje-na-arhitektu-predraga-pedju-ristica-1931-2019-koji-nas-je-napustio-pre-tacno-godinu-dana/|title=МАГ СРПСКИХ ХРАМОВА: Сећање на архитекту Предрага Пеђу Ристића (1931- 2019), који нас је напустио пре тачно годину дана · Hronograf.net|last=Hronograf|date=2020-08-05|work=Hronograf.net|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref> Во интервју за Данас, Ристиќ тврди дека црквата во Славонски Брод била крената во воздух од [[Парламент на Хрватска|хрватскиот пратеник]] [[Анте Пркачин]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.danas.rs/nedelja/predrag-ristic-graditelj-crkava-i-drndafona/|title=Predrag Ristić: Graditelj crkava i drndafona|last=Simić|first=Piše: Dragoslav|date=2020-02-23|work=Dnevni list Danas|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref> Во 2012 година ја објавил книгата ''Колач'' во која ги искажал своите ставови за источната православна архитектура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knjigaknjiga.com/proizvod-kolac.html|title=Kolač {{!}} Predrag Ristić {{!}} Knjiga Knjiga|work=www.knjigaknjiga.com|accessdate=2020-11-06|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518185128/https://www.knjigaknjiga.com/proizvod-kolac.html|url-status=dead}}</ref> Ристиќ починал на 5 август 2019 година по долго боледување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:810497-Preminuo-arhitekta-Predrag-Ristic|title=Odlazak Peđe Isusa, graditelja crkava|work=NOVOSTI|language=sr|accessdate=2020-11-06}}</ref> Неговиот погреб го извршил [[Амфилохије Радовиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:811295-Dusu-ugradio-u-crkve/|title=Dušu ugradio u crkve|work=NOVOSTI|language=sr|accessdate=2020-11-06}}</ref> Добитник бил на [[Орден на Свети Сава|Орденот на Свети Сава]], прва награда на принцот Чарлс за свештен дом во Бирмингем, прва награда за југословенски научен филм, Сребрена награда на Меѓународниот филмски фестивал во Западен Берлин за научен филм, награда за животно дело на ULUPUDS и неколку други национални и меѓународни награди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pecat.co.rs/2012/01/predrag-ristic-ostao-nam-je-jos-samo-duhovni-prostor/|title=Предраг Ристић: Остао нам је још само духовни простор|date=2012-01-12|work=Печат - Лист слободне Србије|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rs.n1info.com/Kultura/a505453/Preminuo-arhitekta-Predrag-Pedja-Ristic.html|title=Preminuo arhitekta Predrag Peđa Ristić|work=N1 Srbija|language=sr-Latn|accessdate=2020-11-06|archive-date=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809111035/http://rs.n1info.com/Kultura/a505453/Preminuo-arhitekta-Predrag-Pedja-Ristic.html|url-status=dead}}</ref> Некои автори го споредуваат со [[Момир Коруновиќ]], поради влијанијата што и двата архитекти ги црпеле од [[Архитектура на Србија|српската средновековна архитектура]] и [[Романтизам|романтизмот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gradnja.rs/in-memoriam-arhitekta-predrag-ristic/|title=In Memoriam – arhitekta Predrag Ristić|date=2019-08-06|work=Gradnja|language=sr-RS|accessdate=2020-11-06}}</ref> == Книги == * ''Истина Лепенског Вира'', Белград, 2011 година <ref name="pedja289">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svevlad.org.rs/povesnica/lepenski_vir/ristic_lepenski.html|title=Arhitektura i urbanizam|work=svevlad.org.rs|accessdate=2020-11-06}}</ref> * ''Колач'', Белград, 2012 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.sr.cobiss.net/opac7/bib/193470476|title=Колач :: COBISS+|last=Марибор|first=IZUM-Институт информацијских знаности|work=plus.sr.cobiss.net|language=sr|accessdate=2020-11-06|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518185124/https://plus.sr.cobiss.net/opac7/bib/193470476|url-status=dead}}</ref> * ''O krste, jedina uteho moja: tipologija krsnih znamenja srpskog naroda'', 2017 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plus.sr.cobiss.net/opac7/bib/228828428|title="О крсте, једина утехо моја" : типологија крсних знамења српском народу. 3 :: COBISS+|last=Марибор|first=IZUM-Институт информацијских знаности|work=plus.sr.cobiss.net|language=sr|accessdate=2020-11-06|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518185126/https://plus.sr.cobiss.net/opac7/bib/228828428|url-status=dead}}</ref> == Избрани дела == <gallery class="center"> File:Dom spolja.jpg|Куќата на Јеврем Грујиќ File:Spomen kuća Vuka Karadžića, Tršić022.jpg|Реконструкција на куќата на Вук Караџиќ File:PR kucica na drvetu.jpg|Куќа на дрво File:Bermingam dom.jpg|свештен дом во Бирмингем File:Manastir Kaona, 1. maj 2017. 062.jpg|Манастир Каона File:Iglesia Nova Gracanica, Trebinje, Bosnia y Herzegovina, 2014-04-14, DD 20.jpg|Херцеговачка Грачанница File:Wiki Šumadija VII Crkva Sv. cara Lazara (Ljubić) 632.jpg|Црква Св. Лазар, Чачак File:Kostelik na Ravne Gore, pomnik gen. Mihajlovice.jpg|Црква Св. Ѓорѓи, Равна Гора File:Serbian Orthodox Church in Mississauga, Ontario.jpg|[[All Serbian Saints Serbian Orthodox Church (Mississauga)|Сите српски светци Српска православна црква (Мисага)]] File:Ub Curch.jpg|Црквата Вознесение Христово, Уб File:Karadjordjevo 01.jpg|Црква во Караѓорѓево File:Lipovo 01.jpg|Црква во Липово File:Ostrog 01.jpg|Црква во рамките на манастирскиот комплекс Острог File:Prebilovci 01.jpg|Црква во Пребиловци File:Crkva na Pamiru.jpg|Нерелаизиран проект за црква </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ристиќ, Предраг}} [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Српски архитекти]] [[Категорија:Југословенски архитекти]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1931 година]] ngxgyxw90cthq52do1175pjrxrynpuo 0 1369002 5586910 5493381 2026-07-04T05:03:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586910 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Херсонска Област|native_name={{lang|ru|Херсонская область}}|settlement_type=[[Области во Русија|Област]]{{efn|Суверенитетот е оспорен од Украина}}|image_flag=Flag of Kherson Oblast (Russia).svg|flag_link=Знамиња користени во областите контролирани од Русија во Украина #Херсонска област окупирана од Русија|flag_size=125px|image_shield=Coat of Arms of the Kherson Military-Civil Administration (30 Sept Rendition).svg|image_map=Russian Occupation of Kherson Oblast.svg|map_caption=[[Херсонска Област]]:{{center block|{{Legend2|FDE283|Украинска територија која никогаш не била окупирана}}<br>{{Legend2|90c2b5|Украинска територија ослободена по окупацијата}}<br>{{Legend2|ECC1B5|Руска окупирана територија во Украина}}}}|image_map1=Map of Russia - Kherson (disputed).svg|map_caption1=Херсонската Област во нејзините граници за кои претендира [[Русија]] прикажани со црвено, заедно со други спорни територии изведени|subdivision_type=Occupied country|subdivision_name=[[Украина]]|subdivision_type1=Окупациони сили|subdivision_name1=[[Русија]]|subdivision_type2=Окупациски режим инсталиран од Русија|subdivision_name2=''Херсонска воено-цивилна администрација''{{efn|name=KhersonMCA|{{Langx|ru|Херсонская военно-гражданская администрация|translit=Khersonskaya voyenno-grazhdanskaya administratsiya}}}} (28 април <ref>{{cite web | url=https://www.themoscowtimes.com/2022/04/28/russian-occupied-kherson-names-new-leadership-amid-pro-ukraine-protests-rocket-attacks-a77519 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220507094229/https://www.themoscowtimes.com/2022/04/28/russian-occupied-kherson-names-new-leadership-amid-pro-ukraine-protests-rocket-attacks-a77519 | archive-date=7 May 2022 | title=Russian-Occupied Kherson Names New Leadership Amid Pro-Ukraine Protests, Rocket Attacks – the Moscow Times | date=28 April 2022 }}</ref> – 30 септември 2022)|subdivision_type3=Спорна ''[[Области на Русија|област на Русија]]''|subdivision_name3=''Херсонска Област''{{efn|name=RUKherson|{{Langx|ru|Херсонская область|translit=Khersonskaya oblast}}}} (2022–денес)|established_title=[[Руска инвазија на Украина (2022)|Руска инвазија на Украина]]|established_date=24 февруари 2022|established_title1=[[Руска анексија на областите Донецк, Херсон, Луганск и Запорожје|Анексирање кон Русија]]|established_date1=30 септември 2022|established_title2=[[Контраофанзива на Херсон]] ([[Ослободување на Херсон]])|established_date2=10–11 ноември 2022|seat_type=Административен центар {{efn|The Русите сè уште тврдат дека официјален главен град е Херсон дури и по неговата загуба во ноември 2022 година, а Геническ сега служи како привремен административен центар.}}|seat=[[Херсон]] (2 март 2022 – 9 ноември 2022; ''[[де јуре]]'' од 9 ноември 2022)<br>[[Геническ]] (''[[де факто]]'', 9 ноември – денес)|seat1_type=најголемо населено место|seat1=[[Херсон]] (до 11 ноември 2022)<br>[[Нова Каховка]] (од 11 ноември 2022)|leader_title=Гувернер|leader_name=[[Владимир Салдо]] ([[Единствена Русија]])<ref name="saldotass">{{cite web |title=Биография Владимира Сальдо |url=https://tass.ru/info/15958209 |website=ТАСС |access-date=17 June 2023}}</ref>|leader_title1=Премиер|leader_name1=[[Андреј Алексејенко]] (Единствена Русија)|website={{URL|https://khogov.ru/}}}} [[Податотека:Coat_of_arms_of_Kherson_Oblast_(Russia,_Big_size).svg|мини|Грб на Херсонската област (Русија)]] '''Руската окупација на украинската [[Херсонска Област]]''' ([[руски]]: ''Херсонская область'') — окупација која започнала на [[24 февруари]] [[2022]] година, кога [[Русија|руските сили]] [[Руска инвазија на Украина (2022)|ја нападнале]] [[Украина]] од [[Крим (полуостров)|Крим]]. Била управувана под воено-цивилна управа контролирана од Русија до 30 септември 2022 година, кога руската влада објавила дека ја анектирала територијата. Оттогаш ја управува како непризнаен [[Федерални субјекти на Русија|федерален субјект на Русија]]. Русија [[Битка кај Херсон|го зазела]] градот [[Херсон]] на 2 март 2022 година. Херсон бил единствениот регионален главен град што Русија успеала да го заземе во инвазијата, иако градовите [[Донецк]] и [[Луганск]] биле под контрола на сепаратистите поддржани од Русија од 2014 година. Поголемиот дел од остатокот од Херсонската Област паднал во рацете на руските сили во првите месеци од инвазијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-62730439|title=Kherson: 'Heavy fighting' as Ukraine seeks to retake Russian-held region|last=Lukov|first=Yaroslav|date=2022-08-30|work=BBC News|access-date=2022-08-30|language=en-GB}}</ref> Русија ги поставила основите за анексија во следните месеци со воведување на [[Руска рубља|руската рубља]] како официјална валута и насилно отстранување на [[Украинска гривна|гривната]] од оптек.<ref>{{Наведени вести|url=https://asia.nikkei.com/Editor-s-Picks/Interview/Time-running-out-to-save-Kherson-from-becoming-Russian|title='Time running out' to save Kherson from becoming Russian|last=Ogawa|first=Tomoyo|date=24 May 2022|work=[[Nikkei Asia]]|access-date=2023-07-11|language=en-GB}}</ref> По одржувањето на организираните референдуми во септември 2022 година,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.firstpost.com/world/ukraines-occupied-zaporizhzhia-eyes-russia-referendum-in-autumn-10911921.html|title=Ukraine's occupied Zaporizhzhia eyes Russia 'referendum' in autumn|last=|first=|date=16 July 2022|access-date=14 July 2022|publisher=Firstpost}}</ref> Русија објавила дека ја анектирала Херсонската Област на 30 септември, вклучувајќи делови од областа што не ги контролирала во тоа време и мали окупирани области на соседната [[Николаевска Област]]. {{Efn|На 30 септември 2022 година, Русија објавила дека ја [[руската анексија на областите Донецк, Керсон, Луганск и Запорожје|ги анектирала]] следните ентитети: (1) [[Донечка Област]] познат како [[Донечка Народна Република]], (2) [[Херсонска Област]], [[Луганска Народна Република]] и (4) [[Запорожска Пбласт]]. Ниту една од овие четири области не била целосно под контрола на Русија во тоа време. Русија, исто така, анектирала мал дел од [[Николаевска Област]] што ја контролирала во тоа време, кој административно го споила со Херсонската Област. Во тоа време, Русија, исто така, окупирала мал дел од [[Харковска Област]], иако не изјавила дека го анектирала овој дел од територијата.}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-63077272|title=Ukraine war latest: Putin declares four areas of Ukraine as Russian|date=30 September 2022|work=BBC News}}</ref><ref name="SnihurivkaJoinsKhersonOblast">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-held-parts-ukraines-mykolaiv-region-be-incorporated-russian-held-kherson-2022-09-21/|title=Russian-held parts of Ukraine's Mykolaiv region to be incorporated in Russian-held Kherson|last=|first=|date=21 September 2022|access-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924222209/https://www.reuters.com/world/europe/russian-held-parts-ukraines-mykolaiv-region-be-incorporated-russian-held-kherson-2022-09-21/|archive-date=24 September 2022|publisher=Reuters}}</ref> [[Обединети нации|Обединетите нации]] ги осудиле анексиите како кршење на меѓународното право. Во октомври 2022 година, кога украинската контраофанзива се приближила до самиот град Херсон, извршните тела на руската администрација се евакуирале од Херсон до левиот брег на [[Днепар|реката Днепар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/19/10/2022/634fb7e79a79477af1880b80|title=Власти Херсона переедут на левый берег Днепра|last=Voropaeva|first=Evgenia|date=19 October 2022|work=РБК|language=ru|accessdate=2022-10-19}}</ref> Тие поставиле нов административен центар во Геническ, на крајниот југ од регионот Херсон.<ref name="rbc.ru">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/09/11/2022/636ba8a89a794737468cc9b1|title=Погиб замглавы Херсонской области Кирилл Стремоусов|last=Filipyonok|first=Artem|date=9 November 2022|work=РБК|language=ru|accessdate=2022-11-09}}</ref> Во текот на почетокот на ноември 2022 година, руските сили целосно се повлекле од сите области на регионите Херсон и Николаев на десниот брег на Днепар, вклучувајќи го и градот Херсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/nov/10/russia-ukraine-war-live-news-kyiv-wary-of-moscows-retreat-from-kherson-us-general-estimates-100000-russian-military-casualties|title=Russia-Ukraine war live: Kyiv sceptical of Moscow's retreat from Kherson; US general estimates 100,000 Russian military casualties|last=Taylor|first=Harry|last2=Belam|first2=Martin|date=2022-11-10|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-11-10|last3=Lock|first3=Samantha}}</ref><ref name="auto3">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/ukraine-liberates-mykolaiv-oblast-zelenskyy-132100696.html|title=Ukraine liberates all of Mykolaiv Oblast, Zelenskyy admin considers slashing ministries|date=11 November 2022}}</ref> Украинските сили влегле во градот Херсон на 11 ноември. Според портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, регионот Херсон и покрај повлекувањето останала „дел на Руската Федерација“. == Позадина == [[Податотека:Moving_of_Russian_military_vehicles_from_Crimea_to_mainland_Ukraine_24_February_2022.webm|thumbtime=0:15|мини| Движење на руски воени возила од Крим до регионот Херсон, 24 февруари 2022 година]] За време на окупацијата на Крим во 2014 година, руските сили окупирале и центар за распространување на гас во градот Стрелково на Арабатска провлака во Херсонската Област, од 15 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2014/03/15/7018882/|title=На Херсонщині висадився російський десант – ЗМІ|date=2014-03-15|work=Ukrainska Pravda|language=uk|accessdate=2023-06-27}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khersonline.net/novosti/politika/29787-strelkovoe-za-30-metrov-ot-rossiyskih-voysk.html|title=Стрелковое. За 30 метров от российских войск|date=2014-10-03|work=Kherson Online|language=ru-UK|accessdate=2023-06-27}}</ref> Во декември 2014 година, тие ги напуштиле териториите на Херсон, вклучувајќи ја областа Стрелково и селото Чонгар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/12/141210_russian_troops_withdraw_ad_she|title=Російські війська залишають Херсонську область|date=2014-12-10|work=BBC News Ukraine|language=uk|accessdate=2023-06-27}}</ref> На 24 февруари 2022 година, руските сили започнале инвазија на Украина.<ref name="Meduza_Putin_announces_invasion">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine|title=Putin announces formal start of Russia's invasion in eastern Ukraine|date=24 February 2022|work=[[Meduza]]|access-date=24 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033732/https://meduza.io/en/news/2022/02/24/putin-announces-start-of-military-operation-in-eastern-ukraine|archive-date=24 February 2022}}</ref> Борбите започнале низ [[Херсонска Област|Херсонската Област]], што резултирало со повеќе [[Русија|руски]] успеси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tbsnews.net/world/nova-kakhovka-has-fallen-russia-ukraine-media-377014|title=Nova Kakhovka has fallen to Russia: Ukraine media|date=27 February 2022|work=The Business standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227070903/https://www.tbsnews.net/world/nova-kakhovka-has-fallen-russia-ukraine-media-377014|archive-date=27 February 2022|accessdate=28 February 2022|quote=Its mayor Volodymyr Kovalenko has reportedly said that Russian troops have seized the city's executive committee and removed all Ukrainian flags from buildings}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/801461.html|title=Part of Kherson region territory occupied by aggressor – Regional Administration|date=24 February 2022|work=[[Interfax Ukraine]]|access-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224212816/https://en.interfax.com.ua/news/general/801461.html|archive-date=24 February 2022|location=[[Kyiv]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-27-22/index.html|title=Mayor of southern Ukrainian town says Russians have taken control|last=Lister|first=Tim|date=February 27, 2022|work=CNN News|access-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227211617/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-27-22/index.html|archive-date=27 February 2022|last2=Voinovich|first2=Olya}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mv.org.ua/news/264014-melitopol_ne_sdalsja_melitopol_-_vremenno_okkupirovan_-_gorodskoi_golova_o_situacii_na_1_marta.html|title="Мелитополь не сдался, Мелитополь – временно оккупирован" – городской голова о ситуации на 1 марта|last=Korobova|first=Marina|date=1 March 2022|work=Mestnyye Vesti|language=Russian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302054418/https://www.mv.org.ua/news/264014-melitopol_ne_sdalsja_melitopol_-_vremenno_okkupirovan_-_gorodskoi_golova_o_situacii_na_1_marta.html|archive-date=2 March 2022|accessdate=2 March 2022}}</ref> На 2 март, руските сили го зазеле [[Битка кај Херсон|главниот град на областа]], [[Херсон]],<ref name="falls">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html|title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets|last=Schwirtz|first=Michael|date=2 March 2022|work=The New York Times|access-date=3 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html|archive-date=3 March 2022|last2=Pérez-Peña|first2=Richard|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> започнувајќи воена окупација на градот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-61338617|title=Kherson: How is Russia imposing its rule in occupied Ukraine?|date=11 May 2022|work=BBC News|access-date=12 May 2022|language=en-GB}}</ref> == Историја == === Почетна воена окупација === Набргу по [[Битка кај Херсон|заземањето на Херсон]], руското Министерство за одбрана соопштило дека разговорите меѓу руските сили и градските администратори за одржување на редот биле во тек. Бил постигнат договор со кој [[Знаме на Украина|украинското знаме]] сè уште ќе се вее во градот додека Русија ја воспостави новата администрација. Градоначалникот Игор Колихајев најавил нови услови за жителите на градот: граѓаните можеле да излегуваат надвор само преку ден и им било забрането да се собираат во групи. Дополнително, на автомобилите им било дозволено да влегуваат во градот само за снабдување со храна и лекови; овие возила требало да возат со минимална брзина и биле предмет на претреси. Граѓаните биле предупредени да не провоцираат руски војници и да ги почитуваат сите дадени команди.<ref name="falls2">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-ukraine-kherson-take-fall-b2027325.html|title=Russian claims it has seized Kherson as city's mayor agrees to curfew|last=James|first=Liam|date=3 March 2022|work=The Independent|access-date=3 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303125420/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-ukraine-kherson-take-fall-b2027325.html|archive-date=3 March 2022|language=en}}</ref> Во првите денови од инвазијата, руските сили воспоставиле контрола и го деблокирале Северен Кримски Канал, ефикасно поништувајќи ја долгогодишната блокада на вода наметната на Крим од Украина по руската анексија на полуостровот во 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/02/24/world/russia-ukraine-invasion-putin-biden.html|title=Russia Batters Ukraine With Artillery Strikes as West Condemns Invasion|last=Schwirtz|first=Michael|date=25 February 2022|work=The New York Times|access-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225062949/https://www.nytimes.com/2022/02/24/world/russia-ukraine-invasion-putin-biden.html|archive-date=25 February 2022|last2=Schmitt|first2=Eric|language=en-US|issn=0362-4331|last3=MacFarquhar|first3=Neil}}</ref> На 5 март, Колихајев изјавил дека нема вооружен отпор во градот и дека руските трупи се „сосема решени“. Тој побарал хуманитарна помош, наведувајќи дека градот нема струја, вода и лекови.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_b2041ef371d34bf604cf9cddea236bde|title=Kherson has no more armed resistance against Russia forces, mayor tells CNN|date=5 March 2022|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305170252/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_b2041ef371d34bf604cf9cddea236bde|archive-date=5 March 2022}}</ref> Подоцна истиот ден, околу 2.000 демонстранти марширале во центарот на градот. Демонстрантите вееле украински знамиња, ја пееле [[Уште не умрела Украина|националната химна]] и извикувале патриотски слогани. На видеото се гледа како руски војници пукаат во воздух за да ги разубедат демонстрантите. Имало и соопштенија дека руските сили имале список со украински активисти во градот што сакале да ги фатат.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60632587|title=War in Ukraine: Thousands march in Kherson against occupiers|last=Deaton|first=Jennifer|date=5 March 2022|work=BBC|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306021808/https://www.bbc.com/news/world-europe-60632587|archive-date=6 March 2022}}</ref> На 9 март, Генералштабот на украинските вооружени сили изјавил дека Русија привела повеќе од 400 луѓе во Херсон поради тековните протести.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ynetnews.com/article/rjj5omlbc|title=Shelling continues to hamper civilian flight as Kremlin decries U.S. oil sanctions|date=9 March 2022|work=Ynet|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310014903/https://www.ynetnews.com/article/rjj5omlbc|archive-date=10 March 2022}}</ref> На 12 март, украинските власти соопштиле дека Русија планира да организира референдум во Херсон за да се формира Херсонската Народна Република, слична на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народната Република]]. Сергиј Клан, заменик-претседател на Советот на Херсонската Област, соопштил дека руската војска ги повикала сите членови на советот и побарала од нив да соработуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inews.co.uk/news/russia-declare-occupied-territory-kherson-peoples-republic-sham-referendum-ukrainian-official-1513759|title=Russia plotting sham referendum to create 'Kherson People's Republic', says Ukrainian official|last=McFadden|first=Brendan|date=12 March 2022|work=inews.co.uk|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313040420/https://inews.co.uk/news/russia-declare-occupied-territory-kherson-peoples-republic-sham-referendum-ukrainian-official-1513759|archive-date=13 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Људмила Денисова, Народен правобранител на Украина, изјавила дека референдумот би бил незаконски бидејќи „''според украинскиот закон, секое прашање за територијата може да се реши само со референдум на национално ниво''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/ukraine-says-russia-plotting-to-create-a-pro-moscow-peoples-republic-in-kherson/|title=Ukraine says Russia plotting to create a pro-Moscow 'people's republic' in Kherson|last=|work=www.timesofisrael.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313061221/https://www.timesofisrael.com/ukraine-says-russia-plotting-to-create-a-pro-moscow-peoples-republic-in-kherson/|archive-date=13 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Подоцна истиот ден, Советот на Херсонската Област донел резолуција во која се наведува дека предложениот референдум би бил незаконски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/ukraine-how-putin-could-try-to-split-the-country-into-regional-puppet-governments-179214|title=Ukraine: how Putin could try to split the country into regional puppet governments|last=Wolff|first=Stefan|last2=Malyarenko|first2=Tatyana|date=14 March 2022|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321163900/https://theconversation.com/ukraine-how-putin-could-try-to-split-the-country-into-regional-puppet-governments-179214|archive-date=21 March 2022|accessdate=20 March 2022}}</ref> На 13 март, ''Украинска Правда'', украински весник, објавил дека неколку илјади луѓе во Херсон учествувале на протест.<ref name="7330971Kherson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/03/13/7330971/|title=У Херсоні тисячі людей вийшли на мітинг проти окупанта, росіяни відкрили вогонь|last=Balachuk|first=Iryna|date=13 March 2022|work=Українська правда|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313195501/https://www.pravda.com.ua/news/2022/03/13/7330971/|archive-date=13 March 2022|accessdate=2023-04-01}}</ref> Руските војници го растерале протестот со истрели, шок-бомби и гумени куршуми, при што биле повредени неколку лица.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-60827106|title=Russian soldiers fire on Kherson protesters|work=BBC News|access-date=23 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323154456/https://www.bbc.com/news/av/world-europe-60827106|archive-date=23 March 2022|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/21/ukraine-says-russia-shoot-at-protesters-in-occupied-kherson|title=Ukraine says Russian forces violently disperse Kherson protest|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323123857/https://www.aljazeera.com/news/2022/3/21/ukraine-says-russia-shoot-at-protesters-in-occupied-kherson|archive-date=23 March 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref> Истиот ден, руската окупација издала нови закони во Каховка, Нова Каховка и Тавриск со кои се спречуваат жителите да се собираат во групи, да ја фотографираат руската војска и да поседуваат оружје.<ref>{{Наведени вести|url=https://fakty.ua/398200-okkupanty-pohitili-mera-goroda-dneprorudnogo|title=Окупанти викрали мера міста Дніпрорудного|last=Olga Okhrimenko|date=2022-03-13|work=Fakty i Kommentarii|access-date=2022-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313100106/https://ukrainenews.fakty.ua/398200-okkupanty-pohitili-mera-goroda-dneprorudnogo|archive-date=13 March 2022|language=uk}}</ref> Градоначалникот на Скадовск бил накратко приведен на 16 март.<ref>{{Наведени вести|url=https://interfax.com.ua/news/general/814303.html|title=Mayor of Skadovsk says occupiers talked to him and released him|date=16 March 2022|work=Interfax-Ukraine|access-date=16 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317150402/https://interfax.com.ua/news/general/814303.html|archive-date=17 March 2022}}</ref> На 22 март, украинската влада предупредила дека Херсон се соочува со „''хуманитарна катастрофа''“ бидејќи на градот му снемало храна и медицински материјали и ја обвинила Русија дека ја блокира евакуацијата на цивилите на територијата под контрола на Украина.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-300000-people-are-running-out-food-occupied-kherson-2022-03-22/|title=Ukraine says 300,000 people are running out of food in occupied Kherson|last=Zinets|first=Natalia|date=22 March 2022|work=Reuters|access-date=23 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322204553/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-300000-people-are-running-out-food-occupied-kherson-2022-03-22/|archive-date=22 March 2022|last2=Prentice|first2=Alessandra|editor-last=Heritage|editor-first=Timothy|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220331-medicine-shortages-and-russian-army-searches-life-in-occupied-kherson|title=Medicine shortages and Russian army searches: life in occupied Kherson|date=31 March 2022|work=France 24|language=en|accessdate=7 April 2022}}</ref> Русија возвратила велејќи дека нејзината војска помогнала во испораката на помош за населението во градот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/ukraine-un-chief-calls-on-russia-to-end-unwinnable-war-as-it-happened/a-61207272|title=Ukraine: UN chief calls on Russia to end 'unwinnable' war — as it happened {{!}} DW {{!}} 22 March 2022|date=23 March 2022|access-date=23 March 2022|agency=Deutsche Welle}}</ref> Еден местен новинар изјавил дека имало само монтиран настан, во кој биле донесени поранешни затвореници од [[Крим (полуостров)|Крим]] за да дејствуваат како местни жители кои ги пречекуваат Русите и ја прифаќаат нивната помош.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.milwaukeeindependent.com/syndicated/kherson-diary-first-hand-account-documenting-three-weeks-life-russian-occupied-ukrainian-city/|title=Kherson Diary: A first-hand account documenting three weeks of life in a Russian-occupied Ukrainian city.|date=23 March 2022|work=The Milwaukee Independent|access-date=23 March 2022}}</ref> Според неколку медиуми, жителите известуваат за нападни контролни пунктови, киднапирања и руски грабежи на продавници.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/0406/Tear-gas-arrogance-and-resistance-Life-in-Russia-occupied-Kherson|title=Tear gas, arrogance, and resistance: Life in Russia-occupied Kherson|last=Peterson|first=Scott|date=6 April 2022|work=Christian Science Monitor|access-date=7 April 2022|last2=Naselenko|first2=Oleksandr|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/snapshot-of-daily-life-in-russia-occupied-kherson/video-61340830|title=Snapshot of daily life in occupied Kherson – DW – 04/02/2022|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-04-01|archive-date=2023-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401142541/https://www.dw.com/en/snapshot-of-daily-life-in-russia-occupied-kherson/video-61340830|url-status=dead}}</ref> === Воено-цивилна администрација ===  {{Multiple image|total_width=377|image1=SALDO Volodimir (cropped).jpg|image2=Oleksandr Kobets.jpg|caption1=[[Владимир Салдо]]|caption2=[[Олександар Кобец]]}} До почетокот на април, [[Знаме на Русија|руските знамиња]] почнале да се истакнуваат во Херсонската Област.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/04/11/intimidating-russian-soldiers-tear-ukraine-flag-occupied-kherson/|title='Intimidating' Russian soldiers tear down Ukraine flag in occupied Kherson|last=Bowman|first=Verity|date=11 April 2022|work=The Telegraph|access-date=9 May 2022|id=0307-1235}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-rosiyskyy-prapor-v-oleshkakh/31803775.html|title=Херсонщина: в Олешках на будівлі адміністрації окупанти вивісили російський прапор|work=www.radiosvoboda.org|accessdate=9 May 2022}}</ref> На 18 април, Игор Кастјукевич, руски политичар и пратеник на 8-та Државна Дума, наводно бил назначен од руската влада за ''[[де факто]]'' градоначалник на [[Битка кај Херсон|руските сили]] на 2 март.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.news/ru/okupanty-pryznachyly-novogo-mera-hersona-foto/|title=Окупанти призначили нового "мера" Херсона (фото)|date=18 April 2022|publisher=UA News|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418123417/https://ua.news/ru/okupanty-pryznachyly-novogo-mera-hersona-foto/|archive-date=18 April 2022|accessdate=24 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://censor.net/ua/news/3334969/v_hersoni_rosiyany_pryznachyly_okupatsiyinogo_golovu_deputata_derjdumy_rf_kastyukevycha|title=В Херсоні росіяни призначили окупаційного "голову"|date=18 April 2022|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421050301/https://censor.net/ua/news/3334969/v_hersoni_rosiyany_pryznachyly_okupatsiyinogo_golovu_deputata_derjdumy_rf_kastyukevycha|archive-date=21 April 2022}}</ref> Кастјукевич ги негирал овие извештаи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/3568359.html|title=Игорь Кастюкевич опроверг слухи о его назначении на должность главы Херсона|work=ИА REGNUM|language=ru|accessdate=24 April 2022|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513041101/https://regnum.ru/news/3568359.html|url-status=dead}}</ref> До 26 април, руските трупи го презеле административниот штаб на градот Херсон и назначиле нов градоначалник,<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-disperse-pro-ukraine-rally-tighten-control-occupied-kherson-2022-04-27/|title=Russian forces disperse pro-Ukraine rally, tighten control in occupied Kherson|last=Prentice|first=Alessandra|date=27 April 2022|work=Reuters|access-date=27 April 2022|last2=Zinets|first2=Natalia|language=en}}</ref> поранешен агент на [[КГБ]] Олександр Кобец, и нов цивилно-воен регионален администратор, поранешниот градоначалник Владимир Салдо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/04/28/russian-occupied-kherson-names-new-leadership-amid-pro-ukraine-protests-rocket-attacks-a77519|title=Russian-Occupied Kherson Names New Leadership Amid Pro-Ukraine Protests, Rocket Attacks|last=Times|first=The Moscow|date=28 April 2022|work=The Moscow Times|language=en|accessdate=28 April 2022}}</ref> Следниот ден, украинскиот јавен обвинител изјавил дека војниците употребиле солзавец и шок-бомби за да ги растераат проукраинските протести во центарот на градот. На 27 април, Законодавното собрание на Краснојарскиот Крај во Сибир ја одобрил експропријацијата на житото од регионот на Херсон. Земјоделска механизација од окупираната област исто така била транспортирана во оддалечените руски земји, вклучително и Чеченија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/looting-officially-russia-intends-steal-220529039.html|title=Looting Officially: Russia intends to steal grain and other products from occupied Ukraine|date=27 April 2022|work=news.yahoo.com|language=en-US|accessdate=29 April 2022}}</ref> Људмила Денисова, комесарката за човекови права на украинскиот парламент, го споредила планот со повторување на [[Гладомор]]от, глад во [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Советска Украина]] во 1932-1933 година, кој убил милиони Украинци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://holodomormuseum.org.ua/en/news/russia-can-again-cause-famine-in-ukraine-and-the-world/|title=Russia can cause famine in Ukraine and the world again|work=Національний музей Голодомору-геноциду|language=en|accessdate=29 April 2022}}</ref> Планот на крајот бил ставен во акција на 30 мај, според Русија. Руските власти работеле и на извоз на семки од сончоглед.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/pro-moscow-kherson-region-starts-grain-exports-russia-tass-2022-05-30/|title=Russian-controlled Kherson region in Ukraine starts grain exports to Russia – TASS|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=30 May 2022|work=Reuters|access-date=30 May 2022}}</ref> Според местните жители, руски војници биле вработени како берачи на јагоди во Херсонската Област.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-soldiers-seek-jobs-kherson-120600830.html|title=Russian soldiers seek jobs in Kherson Oblast|date=2 June 2022|work=Yahoo.com|access-date=2 June 2022}}</ref> На 27 април, украинските воздухопловни сили ја погодиле ТВ кулата Херсон со проектил привремено исклучувајќи ја руската телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ca.news.yahoo.com/live-updates-russia-cuts-gas-063722471.html|title=Live Updates &#124; Explosions in Ukrainian city of Kherson|work=[[Yahoo! News]]|publisher=[[The Canadian Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427133957/https://ca.news.yahoo.com/live-updates-russia-cuts-gas-063722471.html|archive-date=27 April 2022|accessdate=28 April 2022}}</ref> Како индикација за планираното одвојување од Украина, на 28 април новата воено-цивилна администрација објавила дека од мај ќе ја префрли валутата на регионот во [[Руска рубља|руската рубља]]. Дополнително, цитирајќи неименувани извештаи за наводна дискриминација на руските говорници, нејзиниот заменик-шеф Кирил Стремусов изјавил дека „''реинтеграцијата на Херсонската Област назад во нацистичка Украина не доаѓа предвид''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/04/28/occupied-kherson-will-switch-russian-currency-next-month-puppet/|title=Occupied Kherson will switch to Russian currency, puppet government says|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=28 April 2022|work=The Telegraph|access-date=28 April 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> На 29 април, Салдо изјавил дека официјалните јазици на Херсонската Област ќе бидат и украинскиот и рускиот и дека Банката за меѓународни порамнувања од [[Јужна Осетија]] наскоро ќе отвори 200 филијали во Херсонската Област.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://strana.news/news/388736-saldo-zajavil-ob-otkrytii-v-khersonskoj-oblasti-banka-kotoryj-rabotaet-v-ldnr.html|title=Назначенный РФ "руководитель" Херсонской области заявил об открытии в регионе банка, который работает в "ЛДНР"|work=strana.news|language=ru|accessdate=30 April 2022}}</ref> На 1 мај бил усвоен четиримесечен план за целосен премин кон рубли. Во исто време, украинската гривна требало да остане актуелна валута заедно со рубљата четири месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://markets.businessinsider.com/news/currencies/russia-forces-kherson-to-use-rubles-under-occupation-2022-4|title=The Kremlin orders a Russian-occupied city in Ukraine to start using rubles, state media says|last=Evans|first=Brian|date=April 28, 2022|work=Markets Insider|language=en-US|accessdate=9 May 2022}}</ref> На 7 мај, бил усвоен нов грб, врз основа на грбот на [[Херсон]] на [[Руска Империја|Руското Царство]] од 1803 година.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/invaders-want-residents-kherson-oblast-180200731.html|title=Invaders want to make residents of Kherson Oblast take Russian citizenship|date=7 May 2022|work=news.yahoo.com|language=en-US|accessdate=9 May 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2022/05/07/17697770.shtml|title=Херсонская область вернет герб времен Российской империи – Газета.Ru {{!}} Новости|last=Lezhepekova|first=Anastasia|date=May 7, 2022|work=Газета.Ru|language=ru|accessdate=9 May 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heraldicum.ru/ukraine/towns/herson.htm|title=Герб Херсона|work=Heraldicum|language=ru|accessdate=10 May 2022}}</ref> На 9 мај, во градот Херсон се одржал настан на „Бесмртниот полк“, прославувајќи го [[Ден на победата (9 мај)|Денот на победата]]. Биле развеани победоносни знамиња од времето на Советскиот Сојуз и црвени транспаренти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/05/9/7345006/|title=Russians hold parades with Soviet flags in occupied Ukrainian cities|last=Petrenko|first=Roman|date=9 May 2022|accessdate=9 May 2022}}</ref> На 11 мај 2022 година, Кирил Стремусов ја објавил својата подготвеност да му испрати на претседателот [[Владимир Путин]] барање Херсонската Област директно да се приклучи на Руската Федерација без никаков референдум или создавање независна „Херсонска Народна Република“ пред пристапувањето.<ref name="svoboda.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svoboda.org/a/predstavitelj-okkupatsionnyh-vlastey-hersona-zayavil-o-namerenii-vklyuchitj-region-v-sostav-rossii/31844461.html|title=Оккупационные власти Херсона заявили о плане включить регион в состав России|work=Радио Свобода|language=ru|accessdate=11 May 2022}}</ref> Коментирајќи ги овие изјави, прес-секретарот на Путин, Дмитриј Песков, изјавил дека за ова прашање треба да одлучуваат жителите на регионот и дека „''овие судбоносни одлуки мора да имаат апсолутно јасна правна позадина, правна оправданост, да бидат апсолутно легитимни, како што беше случајот со Крим''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-05-11/card/ukraine-s-occupied-kherson-seeks-to-join-russia-moscow-installed-leader-says-WNFl1yxwOEkDVbG2Fpic|title=Ukraine's Occupied Kherson Seeks to Join Russia, Moscow-Installed Leader Says|last=Orru|first=Mauro|date=11 May 2022|work=Wall Street Journal|language=en|accessdate=11 May 2022}}</ref> На 30 мај 2022 година, окупациската власт во Херсон, поддржана од Русија, соопштила дека почнала да извезува минатогодишно жито од Херсон во Русија. Тие би работеле и на извоз на семки од сончоглед.<ref name="ssgrain">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/pro-moscow-kherson-region-starts-grain-exports-russia-tass-2022-05-30/|title=Russian-controlled Kherson region in Ukraine starts grain exports to Russia – TASS|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=30 May 2022|work=Reuters|access-date=30 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531175407/https://www.reuters.com/markets/commodities/pro-moscow-kherson-region-starts-grain-exports-russia-tass-2022-05-30/|archive-date=31 May 2022}}</ref> До јуни, окупаторите ги префрлиле украинските училишта на нивната образовна програма, а руските СИМ-картички стапиле во употреба на пазарот. Колихајев бил сведок како окупаторите делеле руски пасоши. На 7 јуни било бомбардирано кафулето кое го посетувале окупаторите и биле повредени најмалку четири лица.<ref name="aarfe2">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-kherson-referendum-russian-occupation-kolykhayev/31893913.html|title=Russia Moving Forward With 'Referendum' Plans in Occupied Southern Ukraine, Says Kherson Mayor|last=Aleksandrov|first=Aleksei|date=11 June 2022|access-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710212626/https://www.rferl.org/a/ukraine-kherson-referendum-russian-occupation-kolykhayev/31893913.html|archive-date=10 July 2022|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> На 6 јуни, украинскиот градоначалник на Херсон, Игор Колихајев, било пријавено дека окупаторите спровеле состанок на повеќе од 70 руски симпатизери со цел да се спроведе референдум за регионот што ги интегрира окупираните области во Русија. Неговите извори му изјавиле дека датумите за кои се разговарало биле два: во септември или на крајот на 2022 година.<ref name="aarfe2"/> Бидејќи руските избори требало да се одржат на 11 септември, гласањето во Херсон требало да се совпадне со тој ден.<ref name="tmtok">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/06/29/occupied-kherson-readying-for-vote-to-join-russia-officials-claim-a78139|title=Occupied Kherson Readying for Vote to Join Russia, Official Claims|date=29 June 2022|access-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708194937/https://www.themoscowtimes.com/2022/06/29/occupied-kherson-readying-for-vote-to-join-russia-officials-claim-a78139|archive-date=8 July 2022|publisher=The Moscow Times}}</ref> Избраниот функционер во Русија по име Игор Кастјукевич разговарал за овој план на 7 јуни, по посетата на Херсон на Сергеј Кириенко, заменик началникот на кабинетот на руската претседателска администрација.<ref name="llckh">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/06/7/7351144/|title=Kherson region to prepare for referendum on joining Russia – Head of Oblast Military Administration|date=7 June 2022|access-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708213754/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/06/7/7351144/|archive-date=8 July 2022|publisher="UP Media Plus" LLC|agency=Ukrainska Pravda}}</ref> [[Податотека:President_of_Ukraine_presented_state_awards_to_the_Ukrainian_servicemen_who_liberated_the_Kherson_region._(52501682261).jpg|мини| Украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]] со војници кои се истакнале за време на ослободувањето на Херсон]] [[Податотека:Kherson_after_Russian_shelling,_2023-01-15_(01).jpg|мини|Херсон по гранатирањето од страна на руската армија на 15 јануари 2023 година]] На 3 јуни, ЕУ изјавила дека нема да признае никакви руски пасоши издадени на украински граѓани во регионите Херсон и Запорожје.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/06/03/ukraine-declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-attempts-of-the-russian-federation-to-forcefully-integrate-parts-of-ukrainian-territory/|title=Ukraine: Declaration by the High Representative on behalf of the EU on attempts of the Russian Federation to forcefully integrate parts of Ukrainian territory|date=3 June 2022|access-date=4 June 2022}}</ref> На 11 јуни, според местните власти, првите руски пасоши им биле доделени на граѓаните во регионот Херсон и Запорожје, вклучително и местни функционери како Владимир Салдо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-61764008|title=First Russian passports issued in occupied areas of Ukraine|date=11 June 2022|work=BBC|language=en|accessdate=11 June 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-kherson-saldo-kidnapping-yoga-drums/31894865.html|title=Meditation Drums And Caribbean Kidnappings: Meet Russia's 'Governor' In Ukraine's Kherson|last=Schreck|first=Carl|last2=Baranyuk|first2=Yury|date=June 12, 2022|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|language=en|accessdate=13 June 2022}}</ref> На 24 јуни, Дмитро Савлученко, кој ја предводел Дирекцијата за семејство, млади и спорт на руската окупаторска администрација, бил убиен со експлозија на автомобил-бомба.<ref name="rfeds">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/russia-kherson-official-killed-car-bomb/31913329.html|title=Moscow-Imposed Official In Russian-Occupied Ukrainian City Killed By Car Bomb|date=24 June 2022|access-date=17 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714135159/https://www.rferl.org/a/russia-kherson-official-killed-car-bomb/31913329.html|archive-date=14 July 2022|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> На 29 јуни 2022 година, Стремусов изјавил дека „''Регионот Херсон ќе одлучи да се приклучи на Руската Федерација и да стане полноправен субјект како една обединета држава''“. На истата посета, Кириенко зборувал во центарот за хуманитарна помош на партијата [[Единствена Русија]] во Херсон: „''Приемот на Херсонската Област во Русија ќе биде целосен, слично како и на Крим''“, потсетувајќи на референдумот за статусот на Крим во 2014 година.<ref name="avcn">{{Наведени вести|url=https://caspiannews.com/news-detail/kremlin-reveals-plans-to-hold-referendum-on-joining-russia-in-kherson-2022-6-9-58/|title=Kremlin Reveals Plans to Hold Referendum on Joining Russia in Kherson|last=Abbasova|first=Vusala|date=10 June 2022|access-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708213259/https://caspiannews.com/news-detail/kremlin-reveals-plans-to-hold-referendum-on-joining-russia-in-kherson-2022-6-9-58/|archive-date=8 July 2022|publisher=Caspian News}}</ref> Истиот ден, украинскиот градоначалник на Херсон, Игор Колихајев, бил приведен од руските безбедносни сили.<ref name="ik29.06">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-security-forces-detain-mayor-ukrainian-city-kherson-officials-2022-06-28/|title=Russia security forces detain mayor of Ukrainian city of Kherson –officials|date=29 June 2022|access-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709153602/https://www.reuters.com/world/europe/russia-security-forces-detain-mayor-ukrainian-city-kherson-officials-2022-06-28/|archive-date=9 July 2022|publisher=Reuters}}</ref> На 5 јули, Володимир Салдо објавил дека поранешниот заменик-шеф на владата во руската ексклава [[Калининград]] Сергеј Јелисејев, дипломиран на Академијата на ФСБ, треба да го преземе претседателството на областа.<ref name="mt05.07">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/07/05/fsb-official-takes-over-moscow-occupied-kherson-region-a78208|title=FSB Official Takes Over Moscow-Occupied Kherson Region|date=5 July 2022|access-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706101735/https://www.themoscowtimes.com/2022/07/05/fsb-official-takes-over-moscow-occupied-kherson-region-a78208|archive-date=6 July 2022|publisher=The Moscow Times|agency=AFP}}</ref><ref name="lf05.07">{{Наведени вести|url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/ukraine-un-ancien-du-fsb-a-la-tete-du-gouvernement-de-la-region-occupee-de-kherson-20220705|title=Ukraine : un ancien du FSB à la tête du gouvernement de la région occupée de Kherson|date=5 July 2022|access-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706101743/https://www.lefigaro.fr/flash-actu/ukraine-un-ancien-du-fsb-a-la-tete-du-gouvernement-de-la-region-occupee-de-kherson-20220705|archive-date=6 July 2022|publisher=Le Figaro|agency=AFP}}</ref> === Руска анексија и повторно украинско освојување === [[Податотека:President_Vladimir_Putin_celebrating_with_Russian-installed_leaders_of_the_four_regions_3.jpg|мини|Владимир Путин ги слави анексиите со лидерите на окупираните региони инсталирани од Русија на 30 септември 2022 година]] На 10 јули, Ирина Верешчук, заменик-премиерот на Украина ги повикала цивилите во регионот на Херсон да се евакуираат пред идната украинска контраофанзива.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/jul/10/russia-ukraine-war-live-news-zelenskiy-dismisses-ambassadors-six-killed-in-strike-on-donetsk-apartment-block|title=Civilians in Kherson urged to evacuate|date=10 July 2022|work=The Guardian}}</ref> На 27 јули 2022 година, површината на дел од патниот мост Антонивка станала неупотреблива за тешка опрема,<ref name="yahoo">{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/video-antonivka-road-bridge-kherson-081127402.html|title=Video from Antonivka Road Bridge in Kherson shows extensive damage|date=27 July 2022|work=news.yahoo.com|language=en-US|accessdate=2023-04-01}}</ref> со нападите на М142 HIMARS.<ref name="usaToday">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2022/07/27/ukraine-russia-live-updates/10160834002/|title=Ukraine warns Kremlin to 'retreat or be annihilated' in Kherson; US pushing deal to free Griner: July 27 recap|last=Ortiz|first=Jorge L.|last2=Bacon|first2=John|date=27 July 2022|work=USA TODAY|language=en-US|accessdate=2022-09-07}}</ref> Контраофанзивата на крајот било објавено дека започнала на 29 август 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.axios.com/2022/08/29/ukraine-launches-kherson-counteroffensive|title=Ukraine launches counteroffensive to retake Russian-occupied Kherson|access-date=2023-04-25}}</ref> Тие ја вратиле територијата и ги ослободиле селата во северната Херсонска Област и јужната Николаевска Област постепено во текот на септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2022/9/4/ukraine-russia-live-updates-berlin-agrees-e65bn-inflation-relief|title=Zelenskyy claims Ukraine forces gain territory in east, south|last=Ibrahim|first=Arwa|last2=Gadzo|first2=Mersiha|date=4 September 2022|work=Al Jazeera|language=en|accessdate=2023-04-01}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-4|title=Institute for the Study of War|work=Institute for the Study of War|language=en|accessdate=2022-09-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dailykos.com/story/2022/9/6/2121090/-Ukraine-update-Russian-hard-points-are-falling-in-Kherson-Khariv-and-near-Izyum|title=Ukraine update: Russian 'hard points' are falling in Kherson, Kharkiv, and near Izyum|last=Sumner|first=Mark|date=September 7, 2022|work=Daily Kos|accessdate=2022-09-07}}</ref> На 28 август 2022 година, потпретседателот на окупациската администрација (Ковалев) бил пронајден застрелан во неговиот стан во пристаништето Зализни.<ref name="wt30.08">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/08/30/top-pro-russian-official-shot-dead-in-ukraines-kherson-a78677|title=Top Pro-Russian Official Shot Dead in Ukraine's Kherson|date=30 August 2022|access-date=30 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830152340/https://www.themoscowtimes.com/2022/08/30/top-pro-russian-official-shot-dead-in-ukraines-kherson-a78677|archive-date=30 August 2022|publisher=The Moscow Times|agency=AFP}}</ref> Во истиот напад била избодена и неговата сопруга, која подоцна починала во болница.<ref name="rferlario">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-bardin-official-berdyansk-attacked/32021282.html|title=Another Russia-Imposed Official Attacked In Occupied Area Of Ukraine|date=6 September 2022|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> На 30 септември 2022 година, Русија објавила дека анектирала четири украински области, вклучувајќи ја и Херсонската Област. Анексијата била непризнаена од меѓународната заедница, со исклучок на [[Северна Кореја]] и [[Сирија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1128161|title=So-called referenda in Russian-controlled Ukraine 'cannot be regarded as legal': UN political affairs chief|date=27 September 2022|work=UN News|access-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928072533/https://news.un.org/en/story/2022/09/1128161|archive-date=28 September 2022}}</ref> [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите Нации]] усвоило резолуција со која ги повикало земјите да не го признаваат она што го опишало како „''обид за нелегална анексија''“ и побарало Русија „''веднаш, целосно и безусловно да се повлече''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.un.org/en/story/2022/10/1129492|title=Ukraine: UN General Assembly demands Russia reverse course on 'attempted illegal annexation'|date=12 October 2022}}</ref><ref name="UN_A_RES_68_262">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|title=United Nations A/RES/68/262 General Assembly|date=1 April 2014|publisher=United Nations|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402130517/https://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/a_res_68_262.pdf|archive-date=2 April 2022|accessdate=24 April 2014}}</ref> Сепак, на почетокот на октомври 2022 година, руските одбранбени линии во северните делови на областа се урнале, што довело до поголем напредок на Украина. Украинските власти соопштиле дека околу 1.200&nbsp;км² од територијата била повторно заземена од крајот на август.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-recaptured-1200-sq-km-kherson-region-ongoing-counteroffensive-2022-10-09/|title=Ukraine says it recaptured 1,200 sq km of Kherson region in ongoing counteroffensive|last=Hunder|first=Max|date=2022-10-09|work=Reuters|access-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013004913/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-recaptured-1200-sq-km-kherson-region-ongoing-counteroffensive-2022-10-09/|archive-date=13 October 2022|editor-last=Kasolowsky|editor-first=Raissa|language=en}}</ref> Заменик-шефот на воено-цивилната управа во Херсон, Кирил Стремусов загинал во сообраќајна несреќа кај Геническ на 9 ноември 2022 година.<ref name="rbc.ru"/> На 11 ноември, украинските сили го вратиле градот Херсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/11/11/2022/636e97c89a7947283f8ab1b9|title=Зеленский объявил о входе украинского спецназа в Херсон|last=Gatinskiy|first=Andrey|date=11 November 2022|work=РБК|language=ru|accessdate=2022-11-12}}</ref> По загубата на Херсон во ноември 2022 година, руските окупаторски сили го преместиле својот привремен административен центар во Геническ.<ref name="Henichesk">{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/11/12/occupation-government-of-kherson-region-announces-temporary-relocation-of-regional-capital-to-henichesk-en-news|title=Occupation 'government' of Kherson region announces temporary relocation of regional capital to Henichesk|date=November 12, 2022|work=Novaya Gazeta Europe|accessdate=November 12, 2022}}</ref> Портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков изјавил за новинарите дека статусот на Херсонската Област како „''субјект на Руската Федерација''“ останува „''непроменет''“ и покрај повлекувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/kremlin-status-kherson-part-russia-unchanged-2022-11-11/|title=Kremlin says Kherson's status as 'part of Russia' unchanged despite retreat|date=2022-11-11|work=Reuters|access-date=2022-11-12|language=en}}</ref> Откако била пријавена за исчезната од нејзиниот сопруг Павел Губарев,<ref>{{Наведени вести|url=https://euroweeklynews.com/2022/11/16/ekaterina-gubareva-kherson-missing/|title=BREAKING: Kherson Region deputy head Ekaterina Gubareva reportedly missing|last=Roscoe|first=Matthew|date=2022-11-16|work=Euro Weekly News|access-date=2022-11-16|language=en-GB}}</ref> на 16 ноември 2022 година руските медиуми објавиле дека Екатерина Губарева, уште еден заменик-шеф на администрацијата, била приведена од руската полиција во врска со случајот за корупција во врска со проневера на јавни средства и суспендирана од нејзината тогашна позиција.<ref name=":02">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/16/11/2022/6374dda99a79475be4e80fd0|title=Замглавы Херсонской области Губареву задержали по уголовному делу|last=Poryvaeva|first=Lyubov|last2=Serkov|first2=Dmitry|date=16 November 2022|work=РБК|language=ru|accessdate=2022-11-16|last3=Plamenev|first3=Ilya}}</ref> Павел Губарев подоцна на 18 ноември објавил дека Губарева била ослободена, без да понуди дополнителни детали.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/11/18/7376917/|title=Husband of collaborator Gubareva says that she is already free|last=Balachuk|first=Iryna|date=18 November 2022|access-date=2023-06-19|language=en}}</ref> === Уништување на браната Каховка === [[Податотека:Flooding_in_Kherson_after_the_destruction_of_the_Kakhovka_Dam_2023.jpg|мини|Поплави во Херсонската Област низводно од браната Каховка]] Во јуни 2023 година, браната Каховка, која била под контрола на Русија, била пробиена, поплавувајќи огромни површини по должината на [[Днепар|реката Днепар]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65818705|title=Ukraine dam: What we know about Nova Kakhovka incident|date=8 June 2023|work=BBC|access-date=12 June 2023}}</ref> Многу експерти заклучиле дека руските сили најверојатно разнеле дел од браната.<ref name="NYT_internal_blast">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/06/06/world/europe/ukraine-kakhovka-dam-russia.html|title=Internal Blast Probably Breached Ukraine Dam, Experts Say (Cautiously)|last=Glanz|first=James|date=6 June 2023|work=[[The New York Times]]|access-date=2023-06-07|archive-url=https://archive.today/20230607145020/https://www.nytimes.com/2023/06/06/world/europe/ukraine-kakhovka-dam-russia.html|archive-date=7 June 2023|last2=Santora|first2=Marc|language=en-US|issn=0362-4331|last3=Pérez-Peña|first3=Richard|author-link=James Glanz|author-link3=Richard Pérez-Peña}}</ref><ref name="The New York Times 2023 u549">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/06/16/world/europe/ukraine-kakhovka-dam-collapse.html?unlocked_article_code=RsjwJHCVAi_jknTqimkD6DtqpUJi5K6nUXbwYYOQSOVYpwrAhAHSGsTcuI3qMlS5bYrr5RaCXM5GfKXejI3flcWGhV6osiiC55kc9y3IUdwvuHVxq7KtAOmmQVzMSM4hIdkV0o2k_iHtdAWRQu5M8C0k2kcypSf_e64VCXrNKut898aKiX-u1Mt5WBV7mnJnZxYG8BnI1760N5soQmL-6__tCjo9QJ2-IZF-H-zkch1gMeRyhJxmdHeMvC0FfCDOS7FnDVxjysFHXAimkSBlHyjXkCHXuMRqW0Fdc14tXMUyc2Z1QAMhtGCQTl85FE4xQCFTR-0h4UxeNtYFbX-BsvmQzD-DIOnbr2T9pPoWtRAcCYO_NxKzY44Fw_fF&smid=nytcore-android-share|title=An Inside Job|last=Glanz|first=James|date=16 June 2023|work=The New York Times|last2=Santora|first2=Marc|last3=Robles|first3=Pablo|last4=Willis|first4=Haley|last5=Leatherby|first5=Lauren|last6=Koettl|first6=Christoph|last7=Khavin|first7=Dmitriy}}</ref> Се очекува последиците од уништувањето на браната да станат долгорочна еколошка катастрофа.<ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/ukraine-dam-environment-disaster-753d1e03810e6bd2e4a26cf2dd3aa97b|title=Ukraine's dam collapse is both a fast-moving disaster and a slow-moving ecological catastrophe|date=11 June 2023}}</ref> Според регионален официјален претставник, бројот на загинати поради поплавите достигнал 29 во деловите на областа окупирани од Русија до 17 јуни.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-nova-kakhovka-dam-kherson-flooding-deaths/|title=Ukraine calls for international rescue of civilians as dam attack in Russia-occupied Kherson floods region – CBS News|last=Patta|first=Debora|date=2023-06-17|access-date=2023-06-19|last2=Berriman|first2=Steve|language=en-US|last3=Reals|first3=Tucker}}</ref> На 18 јуни, Обединетите нации ја осудиле Русија поради одбивањето да дозволи пристап до хуманитарни средства во окупираните области погодени од поплавите, при што хуманитарната координаторка на ОН за Украина Дениз Браун изјавила „''Ги повикуваме руските власти да дејствуваат во согласност со нивните обврски според меѓународното хуманитарно право''“.<ref name="DamDW">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/ukraine-updates-russia-blocking-kherson-flood-aid-un-says/a-65955487|title=Ukraine updates: Russia blocking Kherson flood aid, UN says – DW – 06/19/2023|access-date=2023-06-19|language=en}}</ref><ref name="DamNGE">{{Наведени вести|url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/06/19/russia-refuses-to-allow-un-to-deliver-humanitarian-aid-to-occupied-territory-of-kherson-region-following-kakhovka-dam-destruction-en-news|title=Russia refuses to allow UN to deliver humanitarian aid to occupied areas of Kherson region following Kakhovka dam destruction|date=19 June 2023|access-date=2023-06-19}}</ref> Руските власти изјавиле дека нивната одлука е мотивирана од неодредени „''безбедносни грижи''“.<ref name="DamDW" /> == Влада == === Состав === Гувернерот и премиерот се задолжени за администрацијата, која вклучува:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khogov.ru/struktura/|title=Структура администрации|date=17 June 2022|work=Официальный сайт Администрации Херсонской области|accessdate=2022-08-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khogov.ru/%d1%81%d1%82%d1%80%d1%83%d0%ba%d1%82%d1%83%d1%80%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b8%d1%82%d0%b5%d0%bb%d1%8c%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%b0-%d1%85%d0%b5%d1%80%d1%81%d0%be%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%be%d0%b9/|title=Структура Правительства Херсонской области|date=2023-03-02|work=khogov.ru|language=ru-RU|accessdate=2023-06-17}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! Име ! Позиција |- | '''Владимир Салдо''' | '''Гувернер''' |- | Владимир Беспалов | Заменик гувернер |- | Татјана Кузмич | Вицегувернер |- | '''Андреј Алексејенко''' | '''Премиер''' |- |Виталиј Булиук | Прв вицепремиер за финансии и економија |- | Сергеј Черевко | Вицепремиер за социјална политика |} === Административни поделби === [[Податотека:Russian-occupied_Kherson_Oblast_administrative_divisions.svg|мини|300x300пкс| Административните поделби на територијата]] На 5 август 2022 година, окупациската администрација се префрлила на користење на старите реформски поделби на Херсонската Област пред 2020 година, основани во СССР, со 18 области наместо современите пет.<ref name="TASS revert to old admin divs">{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15406807|date=5 August 2022|work=[[TASS]]|language=ru|script-title=ru:В Херсонской области отменили введенное Киевом в 2020 году территориальное деление|trans-title=In Kherson oblast, the territorial division introduced by Kiev in 2020 was cancelled|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425164131/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15406807|archive-date=April 25, 2023|accessdate=5 August 2024}}</ref><ref name="Interfax.ru revert to 18 admin divs">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interfax.ru/world/855480|date=5 August 2022|work=[[Interfax.ru]]|language=ru|script-title=ru:Херсонская область вернулась к дореформенному делению на 18 районов|trans-title=Kherson Oblast returned to the pre-reform division of 18 districts|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608073433/https://www.interfax.ru/world/855480|archive-date=June 8, 2023|accessdate=5 August 2024}}</ref> На 17 август, тие додале две урбани области околу градот Херсон и Нова Каховка.<ref name="2NewCityAdminDistricts3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interfax.ru/world/857020|date=17 August 2022|work=[[Interfax.ru]]|language=ru|script-title=ru:В Херсонской области создали два городских административных округа|trans-title=In Kherson oblast two urban administrative districts were created|accessdate=25 April 2023}}</ref> На 21 септември, областите на окупираната [[Николаевска Област]] биле присоединети во администрацијата на Херсон како две нови општински окрузи: округ Снигиревски - уште еден поранешен округ укинат во 2020 година - и новиот округ Александровски <ref name="Mykolaiv parts added">{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/15819397|date=21 September 2022|work=[[TASS]]|language=ru|script-title=ru:Снигиревский и Александровский округа включили в состав Херсонской области|trans-title=Snigirevsky and Aleksandrovsky districts were included into Kherson Oblast|accessdate=5 August 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lentv24.ru/dva-okruga-nikolaevskoi-oblasti-vklyuceny-v-sostav-xersonskoi.htm|date=21 September 2022|work=LenTV24|language=ru|script-title=ru:Два округа Николаевской области включены в состав Херсонской|trans-title=Two districts of Nikolaev oblast are included in Khersonskoy|accessdate=25 April 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khogov.ru/oblast/|date=16 June 2022|work=khogov.ru|language=ru|script-title=ru:Херсонская область|trans-title=Kherson oblast|accessdate=25 April 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interfax.ru/world/866005|date=3 October 2022|work=[[Interfax.ru]]|language=ru|script-title=ru:Херсонская область войдет в состав РФ с двумя округами Николаевской области|trans-title=Kherson oblast will become part of the Russian Federation with two districts of Nikolaev oblast|accessdate=5 August 2024}}</ref> централен во селото Милекадривкавскавка во селото Милексаневка.<ref name="center of Aleksandrovsky district">{{Наведена мрежна страница|url=https://khogov.ru/aleksandrovski-municipalni-okrug/|date=14 February 2023|work=khogov.ru|language=ru|script-title=uk:Александровский муниципальный округ Херсонской области|trans-title=Aleksandrovsky municipal district of Kherson oblast|accessdate=25 April 2023}}</ref> Севкупно, областа има 2 [[Град од републичко значење|града]] со административно значење и 20 области.<ref name="2NewCityAdminDistricts3"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khogov.ru/oblast/|date=16 June 2022|work=khogov.ru|language=ru|script-title=ru:Информация о Херсонской области|trans-title=Information about Kherson oblast|accessdate=12 June 2023}}</ref> == Човекови права == === Цензура и ограничувања на интернет === На 21 јули 2022 година, било објавено дека тогашниот руски декрет ги проширил руските закони за воена цензура од 2022 година на Херсонската Област, со депортација во Русија вклучена како казна за прекршување.<ref name="jpalj">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/21/russia-resumes-hostilities-as-ukraine-targets-ammunition|title=Russia resumes eastern Ukraine offensive and expands war aims|last=Psaropoulos|first=John|date=21 July 2022|publisher=Al Jazeera}}</ref> Неколку недели по преземањето на градот Херсон, руски војници ги зазеле канцелариите на местните [[Семрежен услужник|даватели на интернет услуги]] и ја презеле контролата врз мрежите, пренасочувајќи ги податоците преку руските мрежи. Под окупацискиот режим биле блокирани социјалните мрежи [[Фејсбук]], [[Инстаграм]] и [[Твитер]], како и украинските и други мрежни страници за вести.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/interactive/2022/08/09/technology/ukraine-internet-russia-censorship.html|title=How Russia Took Over Ukraine's Internet in Occupied Territories|last=Satariano|first=Adam|date=2022-08-09|work=The New York Times|access-date=2023-07-11|last2=Reinhard|first2=Scott|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> === Сексуално насилство === Додека противофанзивата во Херсон во 2022 година ослободила голем дел од северната Херсонска област, украинските истражни екипи откриле „широки докази“ за сексуална злоупотреба од страна на руските окупаторски сили врз населението во регионот.<ref name="remains">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/05/world/europe/ukraine-sexual-violence-russia.html|title='Fear Still Remains': Ukraine Finds Sexual Crimes Where Russian Troops Ruled|last=Gall|first=Carlotta|date=2023-01-05|work=The New York Times|access-date=2023-07-11|last2=Boushnak|first2=Laura|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 3 ноември 2022 година, украинските иследници документирале шест наводни случаи на сексуален напад во новоослободените региони.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2022/11/02/europe/russia-ukraine-kherson-sexual-violence-intl/index.html|title=In newly liberated villages, Ukrainian investigators uncover horrific claims of Russian sexual violence|last=Krever|first=Mick|date=2022-11-03|access-date=2023-07-11|last2=Ward|first2=Clarissa|language=en|last3=McWhinnie|first3=Scott}}</ref> === Мачење и киднапирање на цивили од страна на руските сили === Дементиј Били, шеф на регионалниот оддел во Херсон на Комитетот на гласачи на Украина, соопштил дека руските безбедносни сили „''тепале, мачеле и киднапирале''“ цивили во [[Херсонска Област|Херсонската Област]] на Украина. Тој додал дека очевидците опишале „десетици“ произволни претреси и приведувања, што резултирало со непознат број на киднапирани лица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3448166-russian-military-abducts-tortures-people-in-kherson-region.html|title=Russian military abducts, tortures people in Kherson region|date=4 April 2022|work=www.ukrinform.net|accessdate=5 April 2022}}</ref> Најмалку 400 жители исчезнале до 16 март, а градоначалникот и заменик-градоначалникот на градот Скадовск, наводно, биле киднапирани од вооружени мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-invasion-kherson-disappearances-russia-kidnapping/31756418.html|title=In A Ukrainian Region Occupied By Russian Forces, People Are Disappearing. Locals Fear It's About To Get Worse.|last=Yankovskiy|first=Oleksandr|last2=Mykhaylov|first2=Volodymyr|date=March 16, 2022|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|accessdate=5 April 2022|last3=Tokar|first3=Yevhenia}}</ref> Во наводно објавеното писмо се опишани руските планови за ослободување на „''голем терор''“ за да се потиснат протестите што се случуваат во Херсон, во кое се наведува дека луѓето „''ќе мора да бидат однесени од нивните домови среде ноќ''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/russia-plans-kidnapping-and-violence-in-great-terror-to-end-kherson-protests-lf32jb99k|title=Russia plans kidnapping and violence in 'great terror' to end Kherson protests|last=Tucker|first=Maxim|work=[[The Times]]|access-date=5 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322185514/https://www.thetimes.co.uk/article/russia-plans-kidnapping-and-violence-in-great-terror-to-end-kherson-protests-lf32jb99k|archive-date=22 March 2022|last2=Ball|first2=Tom|issn=0140-0460}}</ref> Украинците кои побегнале од окупираниот Херсон на територијата под контрола на Украина дале сведоштва за мачење, злоупотреба и киднапирање од страна на руските сили во регионот. Едно лице, од Билозерка во Херсонската оОбласт, обезбедило физички докази за мачење од страна на Русите и опишало тепање, струјни удари, лажни погобувања, давење, закани за убиство на членови на семејството и други форми на мачење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ibtimes.com/i-would-not-have-kidneys-left-ukrainian-village-deputy-speaks-about-russian-torture-3527390|title='I Would Not Have Kidneys Left': Ukrainian Village Deputy Speaks About Russian Torture, Threat|last=Varandani|first=Suman|date=1 June 2022|work=[[International Business Times]]}}</ref> Истрагата на Би-Би-Си Њуз собрала докази за мачење, која освен тепање вклучувала и струен удар и изгореници на рацете и нозете на луѓето. Лекар кој лекувал жртви на мачење во регионот изјавил: „''Некои од најлошите беа траги од изгореници на гениталиите, прострелна рана на главата на девојка која беше силувана и изгореници од пегла на грбот и стомакот на пациентот. Пациент ми рече дека две жици од акумулаторот на автомобилот му биле прикачени на препоните и му било кажано да застане на влажен партал''“. Покрај Би-Би-Си, Хјуман Рајтс Воч и Мониторинг мисијата на Обединетите нации за човекови права во Украина објавиле за мачење и исчезнувања извршени од руските окупаторски сили во регионот. Еден жител изјавил: „''Во Херсон, сега луѓето исчезнуваат цело време (...) се води војна, само овој дел е без бомби''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61607410|title=Ukraine war: Stories of torture emerging out of Kherson|last=Davies|first=Caroline|date=31 May 2022|work=BBC News|access-date=|language=en-GB}}</ref> Избраниот украински градоначалник на Херсон составил список со повеќе од 300 луѓе кои биле киднапирани од руските сили до 15 мај 2022 година. Според ''[[Тајмс|„Тајмс“]]'', во зградата во која биле сместени руските окупациски власти, крикот на мачените често се слушал низ ходниците. Според ''The Washington Post'', до 15 април на гробиштата на Херсон биле ископани 824 гробови.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/15/russia-ukraine-war-news-putin-live-updates/#link-KXSBO4VEE5GS3B75NN4Q7CB65Q|title=Satellite imagery reveals fresh graves in Russian-occupied Kherson|work=[[The Washington Post]]}}</ref> На 22 јули 2022 година, Хјуман рајтс воч објавил дека руските сили мачеле, незаконски приведувале и насилно исчезнувале цивили во окупираните области на регионите [[Херсон|Керсон]] и [[Запорожје]]. Се сметало дека целта на злоупотребата била да се добијат информации и да се влее страв за луѓето да ја прифатат окупацијата, бидејќи Русија направила обид да го потврди суверенитетот над окупираната територија, кршејќи го меѓународното право.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2022/07/22/ukraine-torture-disappearances-occupied-south|title=Ukraine: Torture, Disappearances in Occupied South|date=22 July 2022|work=Human Rights Watch|accessdate=22 July 2022}}</ref> == Отпор кон окупација == === Протести === На 5 март, жителите на [[Херсон]] излегле на митинг со украински знамиња и извикувале дека градот е сè уште украински и дека никогаш нема да биде руски, и покрај руската окупација. Руската војска отворила предупредувачки оган против демонстрантите. Во исто време, Националната полиција на Украина објавила видео на кое полицаец од Херсон, држејќи украинско знаме во рацете, скока на руски оклопен транспортер кој возел покрај патот, а местните жители ја поддржуваат неговата акција со извици и аплаузи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kp.ua/life/a645185-zhiteli-khersona-protestujut-pod-obstrelami-rossijskikh-okkupantov-my-ne-boimsja-kherson-eto-ukraina|title=Жители Херсона протестуют под обстрелами российских оккупантов: Мы не боимся! Херсон – это Украина!|last=Martynko|first=Christina|date=5 March 2022|work=[[KP (newspaper)|KP]]|language=ru|trans-title=Residents of Kherson protest under fire from Russian invaders: We are not afraid! Kherson is Ukraine!|accessdate=}}</ref> На 7 март, Регионалното обвинителство на Украина во Херсон, врз основа на Дел 2 од член 438 од Кривичниот законик на Украина (повреда на законите и обичаите на војната, поврзано со убиство со умисла), отворило кривично дело за смртта на неколку демонстранти во Нова Каховка. Според истрагата, за време на собирот на 6 март, руската војска отворила оган врз демонстрантите неселективно „''и покрај фактот што луѓето биле невооружени и не претставувале никаква закана''“, што резултирало со најмалку еден смртен и седум повредени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.net/war/vo-vremya-mitinga-v-novoy-kahovke-okkupanty-ubili-odnogo-cheloveka-a-sem-ranili-novosti-donbassa-11732566.html|title=Во время митинга в Новой Каховке оккупанты убили одного человека, а семь – ранили|last=Boyko|first=Ivan|date=7 March 2022|work=[[UNIAN]]|language=ru|trans-title=During a rally in Nova Kakhovka, the invaders killed one person and wounded seven|accessdate=}}</ref> На 20 март, демонстрантите во Херсон се соочиле со неколку руски воени возила и им кажале „''да си одат дома''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-kherson-residents-tell-russian-forces-to-go-home-as-they-confront-military-vehicles-12571479|title=Ukraine war: Kherson residents tell Russian forces to 'go home' as they confront military vehicles|date=21 March 2022|work=[[Sky News]]|language=en|accessdate=}}</ref> Нови собири против окупацијата се случиле на 11 и 27 април, и двата биле насилно растурени од руските окупациски сили и сепаратистичките милиции, при што биле убиени четири лица во процесот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/04/27/7342388/|title=Russians disperse a rally for Ukraine in Kherson – there are four victims|date=27 April 2022|work=[[Ukrayinska Pravda]]|language=en|accessdate=}}</ref> Меѓународниот центар за научници Вудро Вилсон известил дека медицинските работници во Херсон одбиле да одат на работа, со цел да ги бојкотираат руските окупациски сили и да не ги лекуваат своите повредени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://5g.wilsoncenter.org/blog-post/fierce-resistance-kherson-disrupts-russian-liberation-scenario|title=Fierce Resistance in Kherson Disrupts the Russian "Liberation" Scenario|last=Kudriavtseva|first=Natalia|date=25 May 2022|work=Wilson Centre|language=en|accessdate=}}</ref> === Насилен партизански отпор === [[Податотека:Разминирование_сельхозугодий_в_Херсонской_области_001.png|мини|Руски инженерски трупи во Херсон, март 2022 година]] Според Независимаја Газета, активностите на Спасителниот комитет за мир и ред, инсталиран од Русија, наишле на постојан отпор меѓу населението, а голем број негови членови биле убиени од Главниот директорат за разузнавање (ГУР) или украински партизани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ng.ru/politics/2022-03-21/1_8396_plan.html|title=Пока политический план по Украине не заработал / Политика / Независимая газета|last=Rodin|first=Ivan|date=21 March 2022|work=Nezavisimaya Gazeta|accessdate=}}</ref> ''Newsweek'' исто така известило дека две локални проруски личности од висок профил биле застрелани во Херсон од страна на украинскиот отпор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsweek.com/soviet-victory-flag-kherson-ukraine-russia-collaborators-1699587|title=As Soviet victory flag raised over Kherson, resistance hunts collaborators|last=Brennan|first=David|date=21 April 2022|work=Newsweek|language=en|accessdate=}}</ref> Водени од контактите во украинските безбедносни служби, многу обични граѓани во градот Херсон формирале „''движење на отпорот од корен''“, станувајќи антиокупациски партизани.<ref name="spies">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2022/12/25/world/europe/ukraine-kherson-defiance-russia.html|title=How Citizen Spies Foiled Putin's Grand Plan for One Ukrainian City|last=Gettleman|first=Jeffrey|date=December 25, 2022|work=The New York Times|access-date=25 December 2022}}</ref> Тие тајно снимиле видео снимки од руските сили и ги испратиле до украинската армија заедно со соодветните координати, пренесувале оружје низ градот, па дури и убивале руски војници ноќе, создавајќи атмосфера на „''страв и параноја''“ меѓу окупационите сили.<ref name="spies" /> На 20 април 2022 година, регионалните медиуми од Одеса објавиле дека прорускиот блогер Валериј Кулешов бил убиен од украински партизани во Херсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://odessa-journal.com/notorious-pro-russian-blogger-kuleshov-was-killed-in-kherson/|title=Notorious pro-Russian blogger Kuleshov was killed in Kherson|date=21 April 2022|work=Odessa Journal}}</ref> На 6 август, заменик-шефот на руската администрација во Нова Каховка, Виталиј Гура, бил застрелан во неговиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slovoidilo.ua/2022/08/06/novyna/bezpeka/xersonshhyni-vbyly-vysokopostavlenoho-kolaboranta-vitaliya-huru|title=На Херсонщині вбили високопоставленого колаборанта Віталія Гуру|work=Слово і Діло|language=uk|accessdate=2022-08-06}}</ref> Во септември 2022 година, се појавиле информации дека атентатот на Гура бил лажиран од ФСБ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ru/politics/12/09/2022/631eecb79a79477b1a968e7c|title=Смерть замглавы администрации Новой Каховки оказалась инсценировкой|last=Demchenko|first=Natalia|date=12 September 2022|work=РБК|language=ru|accessdate=2023-04-01}}</ref> Народниот заменик на Украина Олексиј Ковалов, кој бил обвинет од украинските власти за соработка со руските сили од почетокот на јули со преземањето на позицијата заменик-шеф на владата на Херсонската Област, инсталирана од Русија,<ref name="pravda.com.ua7365147" /> бил застрелан во својот дом на 29 август.<ref name="pravda.com.ua7365147">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/08/29/7365147/|title=Ukrainian collaborator killed in Kherson Oblast|date=29 August 2022|work=[[Ukrainska Pravda]]|access-date=29 August 2022|language=English}}</ref><ref name="pravda.com.ua7365245">{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/08/29/7365245/|title=В Росії офіційно підтвердили смерть нардепа зрадника Ковальова|date=29 August 2022|work=[[Ukrainska Pravda]]|access-date=29 August 2022|language=uk}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Јужно боиште (Руска инвазија на Украина)]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 2022 година]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извадоци]] fpb9p3xpt38ey5w0eenx4z29sw8blzl 0 1369008 5586840 5570666 2026-07-03T21:32:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586840 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рандал Коло Муани | image = [[Податотека:Randal Kolo Muani 2020.jpg|200px]] | fullname = Рандал Коло Муани<ref>{{Cite web|format=PDF|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Squad list|date=15 ноември 2022|access-date=26 ноември 2022|language=en}}</ref> | height = {{height|m=1.87}}<ref>{{cite web |url=https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/randal-kolo-muani |title=Randal Kolo Muani |date=5 December 1998 |publisher=Paris Saint-Germain F.C. |access-date=23 September 2023}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|12|5}} | cityofbirth = [[Бонди]] | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | currentclub = {{Fb team Tottenham}} | clubnumber = 39 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px Blu e Giallo diagonale.png}} Вилпeнт | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|600px Blu Giallo e Blu.png}} Трамбле | youthyears3 = | youthclubs3 = {{симбол2|600px Bianco e Nero (Strisce).svg}} Торси | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Nantes}} | years1 = 2016-2020 | caps1 = 62 | goals1 = 19 | clubs1 = {{Fb team Nantes 2}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 79 | goals2 = 21 | clubs2 = {{Fb team Nantes}} | years3 = 2019-2020 | caps3 = 14 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Boulogne}} | years4 = 2022-2023 | caps4 = 34 | goals4 = 16 | clubs4 = {{Fb team Eintracht Frankfurt}} | years5 = 2023- | caps5 = 36 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | years6 = 2025 | caps6 = 16 | goals6 = 8 | clubs6 = →{{Fb team Juventus}} | years7 = 2025- | caps7 = 30 | goals7 = 1 | clubs7 = →{{Fb team Tottenham}} | nationalyears1 = 2020-2021 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] | nationalyears2 = 2021 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|Франција (олимп.)]] | nationalyears3 = 2022- | nationalcaps3 = 31 | nationalgoals3 = 9 | nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] }} '''Рандал Коло Муани''' (роден на [[5 декември]] [[1998]], во [[Бонди]]) е [[Франција|француски]] [[фудбал]]ер, {{Football/FW/player}} на [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], на заем од [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], и на [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]]. ==Биографија== Рандал Коло Муани<ref>{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce4/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: Men's Olympic Football Tournament Tokyo 2020: France (FRA) |publisher=FIFA |page=6 |date=22 July 2021 |access-date=28 August 2021 |archive-date=7 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707105021/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce4/pdf/SquadLists-English.pdf |url-status=live }}</ref> е роден на 5 декември 1998 година во [[Бонди]], [[Сена-Сен Дени]],<ref>{{cite news |url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur59526.html |title=Randal Kolo Muani |newspaper=L'Équipe |location=Paris |access-date=10 August 2022 |language=fr |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224132150/https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur59526.html |url-status=live }}</ref> од родители родени со [[ДР Конго|конгоанско]] потекло родени во [[Киншаса]].<ref>{{Cite web|url=https://www.lavoixdunord.fr/709620/article/2020-02-13/football-national-vahid-mbappe-le-congo-la-fusee-randal-kolo-muani-se-confie|title=Football (National): Vahid, Mbappe, le Congo, la fusée Randal Kolo Muani se confie|date=13 февруари 2020|language=fr}}</ref> ==Технички карактеристики== Се смета за еден од најсилните напаѓачи во својата генерација,<ref>{{Cite web|url=https://azertag.az/en/xeber/fourfourtwo_ranked_10_best_strikers_in_the_world-3043854|title=FourFourTwo ranked 10 best strikers in the world|date=7 јуни 2024|language=eng}}</ref> има физичка форма и инстинкт на [[Напад (фудбал)|централен напаѓач]], но може да игра и како десно крило.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Milan/29-07-2021/calciomercato-milan-c-kolo-muani-giroud-4103137258503.shtml|title=Milan, c'è Kolo Muani dopo Giroud. Con Ibra trio di centravanti|access-date=30 јули 2021}}</ref> Тој е добар изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]],<ref>{{Cite web|url=https://en.eintracht.de/news/kolo-muanis-erster-doppelpack-beim-30-147863|title=Kolo Muani hits brace in 3-0 win|date=4 февруари 2023|language=eng}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Randal-kolo-muani-buteur-lors-du-nul-de-l-eintracht-francfort-contre-bochum/1389012|title=Randal Kolo Muani buteur lors du nul de l'Eintracht Francfort contre Bochum|date=31 март 2023|lаnguage=fr}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/report/_/gameId/706429|title=PSG late show seals big win at Le Havre to bein Ligue 1|date=17 август 2024|language=eng}}</ref> има одличен удар со глава како резултат на тоа што е многу силен во играта во воздухот, одлична брзина со топката во нозете, и може да шутне добро и со двете нозе.<ref name=":0" /> Во офанзивната фаза на играта се издвојува по ритамот во движењето и прецизноста на шутот.<ref>{{Cite web|url=https://greaterlondontimes.co.uk/kolo-muani/|title=Kolo Muani: The Rising Star of French Football|date=1 февруари 2025|language=eng}}</ref> ==Клупска кариера== ===Нант=== Во своето детство, Коло Муани играл за неколку [[Фудбал во Париз|париски клубови]] како Вилпент,<ref>{{Cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/randal-kolo-muani-forged-in-villepinte-hardened-in-boulogne-nurtured-in-nantes-and-unlocked-by-antoine-kombouare/|title=Randal Kolo Muani: Forged in Villepinte, Hardened in Boulogne, Nurtured in Nantes and Unlocked by Antoine Kombouaré|date=9 June 2022|access-date=29 January 2023|language=|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129061805/https://breakingthelines.com/player-analysis/randal-kolo-muani-forged-in-villepinte-hardened-in-boulogne-nurtured-in-nantes-and-unlocked-by-antoine-kombouare/|url-status=live}}</ref> Трамбле и Торси,<ref>{{Cite web|url=https://www.panamefoot.fr/lenfant-de-villepinte-tremblay-et-torcy-a-bien-grandi/|title=L'enfant de Villepinte, Tremblay et Torcy a bien grandi…|date=13 January 2017|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212736/https://www.panamefoot.fr/lenfant-de-villepinte-tremblay-et-torcy-a-bien-grandi/|url-status=live}}</ref> а во истиот период два пати бил и на проби во [[Италија]] во [[Л.Р. Виченца Виртус|Виченца]] и [[УС Кремонезе|Кремонезе]],<ref>{{Cite web|url=https://www.calciocremonese.it/2022/12/17/kolo-muani-e-la-cremonese/|title=Kolo Muani e la Cremonese|date=17 December 2022|access-date=29 January 2023|language=it|archive-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219002836/https://www.calciocremonese.it/2022/12/17/kolo-muani-e-la-cremonese/|url-status=live}}</ref> но сепак не потпишал договор со ниту една од двете екипи.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/08/05-84251098/kolo_muani_la_nuova_idea_del_milan|title=Kolo Muani, la nuova idea del Milan|date=5 август 2021}}</ref> Во 2015 година, тој се приклучил на академијата на [[ФК Нант|Нант]],<ref>{{cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=16657|title=Formation – Randal Kolo-Muani, ''Made In FC Nantes''|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=17 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117114952/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=16657|url-status=live}}</ref> а од 2016 година бил приклучен на вториот тим во [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал)|Аматерското првенство на Франција]]. На 12 февруари 2017 година, го добил првиот повик во првиот тим за натпреварот против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=17173|title=Le groupe nantais face à Marseille|date=17 February 2021|access-date=29 January 2023|language=en|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212735/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=17173|url-status=live}}</ref> а на 4 јуни 2018 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот.<ref>{{cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=24119|title=Effectif – Randal KOLO MUANI jusqu'en 2022|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=17 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117114953/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=24119|url-status=live}}</ref> На 30 ноември 2018 година, тој го направил своето деби за првиот тим заменувајќи го [[Маџид Варис]] во 68-мата минута од поразот со 3-0 на гости кај [[ФК Сент Етјен|Сент Етјен]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]];<ref>{{cite web|url=https://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/84758|title=AS Saint-Etienne – FC Nantes (3–0) – Saison 2018/2019 – Ligue 1 Conforama|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414222840/https://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/84758|url-status=live}}</ref> на 21 јануари 2019 година, тој го направил својот прв старт во поразот со 1–0 од [[ФК Анже|Анже]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=27523|title=1ère titularisation pour l'attaquant|date=21 January 2019|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212738/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=27523|url-status=live}}</ref> На крајот од својата прва сезона како професионалец, тој забележал 6 настапи, сите во првенството, но главно како епизодист. Во август 2019 година, Коло Муани се приклучил на третолигашот [[УС Булоњ|Булоњ]] на позајмица до крајот на сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.lavoixdunord.fr/627500/article/2019-08-22/football-boulogne-se-fait-preter-le-nantais-kolo-muani|title=Football: Boulogne se fait prêter le Nantais Kolo Muani|publisher=La Voix du Nord|language=fr|date=22 August 2019|access-date=24 September 2019|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921190817/https://www.lavoixdunord.fr/627500/article/2019-08-22/football-boulogne-se-fait-preter-le-nantais-kolo-muani|url-status=live}}</ref> На 30 август, тој го направил својот прв настап со клубот во натпревар од [[Национално првенство на Франција|Националното првенство на Франција]] против [[УС Авршан|Авранш]], додека својот прв гол за Булоњ го постигнал на 21 февруари 2020 година против [[ФК Ле Пи 43 Оверњ|Ле Пи 43]].<ref>{{Cite web|url=https://www.leprogres.fr/edition-haute-loire/2020/02/21/le-puy-finit-par-craquer-a-boulogne|title=Le Puy finit par craquer à Boulogne|date=21 February 2020|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212735/https://www.leprogres.fr/edition-haute-loire/2020/02/21/le-puy-finit-par-craquer-a-boulogne|url-status=live}}</ref> Во Булоњ, тој ги покажал своите квалитети и придонел со три гола и пет асистенции, помагајќи му на клубот да стигне до третото место во поредокот на првенството, кое завршило предвреме поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ouest-france.fr/sport/football/fc-nantes/fc-nantes-boulogne-randal-kolo-muani-se-revele-en-national-6768140|title=FC Nantes. À Boulogne, Randal Kolo Muani se révèle en National|date=6 March 2021|access-date=29 January 2023|language=|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212733/https://www.ouest-france.fr/sport/football/fc-nantes/fc-nantes-boulogne-randal-kolo-muani-se-revele-en-national-6768140|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lavoixdunord.fr/1000355/article/2021-05-08/football-randal-kolo-muani-l-histoire-d-un-pret-reussi-boulogne|title=Football: Randal Kolo Muani, l'histoire d'un prêt réussi à Boulogne|date=8 May 2021|access-date=29 January 2023|language=|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129214239/https://www.lavoixdunord.fr/1000355/article/2021-05-08/football-randal-kolo-muani-l-histoire-d-un-pret-reussi-boulogne|url-status=live}}</ref> Враќајќи се назад во Нант за [[ФК Нант сезона 2020–2021|сезоната 2020–2021]], Коло Муани го постигнал својот прв гол за ''„канаринците“'' во победата со 3–1 над {{Fb team (N) Brest}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=35454|title=Les images de la victoire (3–1)|date=18 October 2021|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212738/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=35454|url-status=live}}</ref> Тој постигнал 9 гола и исто толку асистенции во 37 првенствени натпревари, но клубот имал тешка сезона и завршил на седумнаесеттото место. Како резултат на тоа, тие западнале во [[Лига 1 (Франција) бараж за испаѓање/промоција|баражот за испаѓање/промоција]], каде требало да го одбранат својот статус во Лига 1 против [[ФК Тулуза|Тулуза]], победникот во плејофот на [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=37116|title=Le maintien passera par les barrages|date=23 May 2021|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212737/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=37116|url-status=live}}</ref> Во баражот, тој го постигнал победничкот гол во првиот натпревар во кој Нант победил во гости со 1-2, а потоа и покрај поразот со 0-1 на домашен терен клубот опстанал во лигата поради [[Правило за гол во гости|правилото гол во гости]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=37153|title=Une option à confirmer à la maison!|date=27 May 2021|access-date=29 January 2023|language=fr|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129212736/https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=37153|url-status=live}}</ref> Следната сезона, тој постигнал 12 гола на 36 натпревари во првенството, но исто така го освоил својот прв трофеј со клубот, [[Фудбалски куп на Франција 2021–2022|Купот на Франција]] каде придонел со пет настапи и еден постигнат погодок во четвртфиналето против [[ФК Бастија|Бастија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ligue1.com/Articles/OTHER-COMPETITIONS/2022/05/07/nice-nantes-coupe-de-france-final-blas-french-cup-ineos-dolberg|title=Nantes beat Nice to win Coupe de France|work=Ligue1 COM |date=7 May 2022|access-date=29 January 2023|archive-date=19 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019142536/https://www.ligue1.com/Articles/OTHER-COMPETITIONS/2022/05/07/nice-nantes-coupe-de-france-final-blas-french-cup-ineos-dolberg|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/61366648|title=Nice 0–1 Nantes: Ludovic Blas penalty wins French Cup for Nantes|work=BBC Sport|date=7 May 2022|access-date=29 January 2023|archive-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021215712/https://www.bbc.com/sport/football/61366648|url-status=live}}</ref> ===Ајнтрахт Франкфурт=== На 4 март 2022 година, Коло Муани потпишал преддоговор со [[Германија|германскиот]] клуб од [[Прва Бундеслига (фудбал)|Прва Бундеслига]], [[Ајнтрахт Франкфурт]], на кој требало да му се приклучи по истекот на неговиот договор со Нант.<ref name="kicker 2022">{{cite web | title=Eintracht holt Stürmer Kolo Muani | website=kicker | date=4 March 2022 | url=https://www.kicker.de/eintracht-holt-stuermer-kolo-muani-892625/artikel | language=de | access-date=19 May 2022 | archive-date=21 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220921232844/https://www.kicker.de/eintracht-holt-stuermer-kolo-muani-892625/artikel | url-status=live }}</ref> Трансферот бил официјализиран на 1 јули 2022, кога тој потпишал петгодишен договор со клубот и одбрал да го носи дресот со бројот 9.<ref>{{Cite web |date=4 March 2022 |title=Official {{!}} Eintracht Frankfurt sign Randal Kolo-Muani |url=https://www.getfootballnewsgermany.com/2022/official-eintracht-frankfurt-sign-randal-kolo-muani/ |access-date=4 March 2022 |website=Get German Football News |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172438/https://www.getfootballnewsgermany.com/2022/official-eintracht-frankfurt-sign-randal-kolo-muani/ |url-status=live }}</ref> Дебитирал за Ајнтрахт на 5 август во првенствениот натпревар против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] загубен со 1-6, во кој го постигна и својот прв гол за ''„орлите“''.<ref>{{Cite web|url=https://profis.eintracht.de/2022-2023/bundesliga/spielplan/eintracht-frankfurt-fc-bayern-munchen/stimmen/|title=„Knallhart bestraft“|date=5 август 2022|access-date=6 август 2022|language=de|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406191052/https://profis.eintracht.de/2022-2023/bundesliga/spielplan/eintracht-frankfurt-fc-bayern-munchen/stimmen/|url-status=dead}}</ref> Пет дена подоцна, тој го направил своето деби во некое [[Клупски натпреварувања на УЕФА|Европско натпреварување]], играјќи како замена во натпреварот од [[Суперкуп н УЕФА 2022|Суперкупот на УЕФА]], во кое германците биле поразени со 2-0 од {{Fb team (N) Real Madrid}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--highlights-report-real-madrid-win-the-super-cup/|title=Real Madrid 2-0 Eintracht Frankfurt: Five-star Madrid triumph in Helsinki|date=10 август 2022|access-date=11 август 2022|language=en}}</ref> На 7 септември, тој го направил своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот на домашен терен со 0-3 од {{Fb team (N) Sporting Lisboa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/photostory/calcio/2022/09/07/champions-eintracht-sporting-lisbona-0-3-_48dee806-8aec-42f7-9779-7cb9cb0cedcb.html|title=Champions: Eintracht-Sporting Lisbona 0-3|date=8 септември 2022|access-date=2 ноември 2022}}</ref> За време на [[УЕФА Лига на шампиони на 2022-2023 (групна фаза)|групната фаза]], тој бил одлучувачки за својата екипа помагајќи му на клубот да се квалификува за [[УЕФА Лига на шампиони на 2022-2023 (нокаут фаза)|следната фаза]], за првпат во историјата на Ајнтрахт откако натпреварувањето го носи сегашното име:<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2022/nov/01/champions-league-roundup-eintracht-frankfurt-reach-last-16-for-the-first-time|title=Champions League roundup: Eintracht Frankfurt reach last 16 for the first time|date=1 ноември 2022|access-date=2 ноември 2022|language=en}}</ref> на 26 октомври, тој го постигнал победничкиот гол - негов прв во европските натпреварувања - за успехот со 2-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Olympique Marseille}}<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/randal-kolo-muani-the-bundesligas-top-creator/a-63595090|title=Randal Kolo Muani: The Bundesliga's top creator|date=29 октомври 2022|access-date=2 ноември 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/ligue-des-champions/francfort-om-le-premier-but-de-kolo-muani-en-ligue-des-champions_AV-202210260715.html|title=FRANCFORT-OM: LE PREMIER BUT DE KOLO MUANI EN LIGUE DES CHAMPIONS|date=26 октомври 2022|access-date=2 ноември 2022|language=fr}}</ref> а во следното коло со уште еден решавачки погодок му донел победа на својот клуб на гости кај Спортинг Лисабон (1-2) за да го запечати пласманот на германците во осминафиналето.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/randal-kolo-muani-assist-king-eintracht-frankfurt-champions-league-knockout-stage-21751 |title=Randal Kolo Muani: the Bundesliga assist king leading Eintracht Frankfurt to UEFA Champions League knockouts |website=Bundesliga |date=2 November 2022 |access-date=4 November 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206051531/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/randal-kolo-muani-assist-king-eintracht-frankfurt-champions-league-knockout-stage-21751 |url-status=live }}</ref> На 7 февруари 2023 година, постигнал два гола во победата на домашен терен со 4–2 над [[ФК Дармштат 98|Дармштат]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/kolo-muani-double-helps-frankfurt-beat-darmstadt-4-2-german-cup-2023-02-07/|title=Kolo Muani double helps Frankfurt beat Darmstadt 4–2 in German Cup|website=[[Reuters]] |date=7 February 2023|access-date=19 February 2023|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219075441/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/kolo-muani-double-helps-frankfurt-beat-darmstadt-4-2-german-cup-2023-02-07/|url-status=live}}</ref> Единаесет дена подоцна, тој го постигнал својот 10-ти гол во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] против [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]] во победата со 2-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/calcio/eintracht_frankfurt_werder_brema_2_0-7240052.html|title=Eintracht Frankfurt-Werder Brema 2–0, Kolo Muani manda messaggi al Napoli|author=Gennaro Arpaia|date=19 February 2023|access-date=19 February 2023|language=it|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219075442/https://www.ilmattino.it/sport/calcio/eintracht_frankfurt_werder_brema_2_0-7240052.html|url-status=live}}</ref> На 21 февруари, тој го одиграл првиот натпревар од осминафиналето на Лигата на шампионите против {{Fb team (N) Napoli}}, и бил исклучен - за првпат во кариерата - во 58-мата минута поради прекршок над [[Андре Замбо Ангиса]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/video/calcio/championsleague/58--espulsione-di-kolo-muani-eintracht-napoli-0-1-_61391023-202302k.shtml|title=58' {{!}} Espulsione di Kolo Muani (Eintracht-Napoli 0-1)|date=21 февруари 2023|access-date=22 февруари 2023}}</ref> На 4 април, тој постигнал два гола во интервал помеѓу нив од само 93 секунди во победата со 2–0 над [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]] во четвртфиналето на Купот на Германија.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/eintracht-frankfurt-randal-kolo-muani-tore-aws-match-facts-finisher-initiator-sprinter-23124 |title=Randal Kolo Muani: Eintracht Frankfurts Skill-Experte |work=Bundesliga |language=de |date=4 April 2023 |access-date=8 April 2023 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408160713/https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/eintracht-frankfurt-randal-kolo-muani-tore-aws-match-facts-finisher-initiator-sprinter-23124 |url-status=live }}</ref> Својата прва сезона во Бундеслигата, Коло Муани ја завршил со 15 гола и додал уште 11 асистенции, што го направило трет најдобар стрелец во лигата и втор асистент.<ref>{{cite news|url=https://www.cbssports.com/soccer/news/who-could-replace-harry-kane-for-tottenham-after-bayern-munich-offer-jonathan-david-randal-kolo-muani-more/|title=Who could replace Harry Kane for Tottenham after Bayern Munich offer: Jonathan David, Randal Kolo Muani, more|website=cbssports.com|date=28 June 2023|access-date=14 July 2023}}</ref> Одличните игри во текот на сезоната му донеле номинација меѓу кандидатите за освојување на ''[[Златна топка|Златната топка]]'', завршувајќи на 28. место. На 29 август 2023 година, во интервју за [[Скај Германија]], Коло Муани јавно открил дека клубот од француската [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]], [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] (ПСЖ) дал „рекордна понуда“ да го ангажира и изјавил дека „би сакал да се пресели во Париз“, и дека ги известил директорите на Франкфурт за својата желба.<ref>{{Cite web |date=2023-08-29 |title='I would like to move to Paris': Eintracht Frankfurt star Randal Kolo Muani pushing for PSG transfer before window closes {{!}} Goal.com UK |url=https://www.goal.com/en-gb/news/eintracht-frankfurt-star-randal-kolo-muani-pushing-for-psg-transfer-before-window-closes/blt33fb48db78ed8e3f |access-date=2023-09-01 |website=www.goal.com |language=en-GB}}</ref> Последователно, тој одбил да тренира со Франкфурт и бил изоставен од составот за натпреварот против [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]] од [[УЕФА Лига на конфеенции 2023-2024|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=Frankfurt's Kolo Muani Skips Training To Force PSG Move |url=https://www.barrons.com/news/frankfurt-s-kolo-muani-skips-training-to-force-psg-move-42c2aa9 |access-date=2023-09-01 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref> Спортскиот директор [[Маркус Кроше]] го осудил однесувањето на Коло Муани, велејќи дека тоа нема да има „никакво влијание врз трансфер бизнисот“.<ref>{{Cite news |title=Kolo Muani refuses to train as he eyes PSG move |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66659003 |access-date=2023-09-01}}</ref> ===Париз Сен Жермен=== На 1 септември 2023, Париз Сен Жермен го објавил доаѓањето на Коло Муани од Франкфурт за 80 милиони евра плус 5 милиони евра во потенцијални бонуси,<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/66689755 |title=Randal Kolo Muani: PSG sign striker from Eintracht Frankfurt |work=BBC Sport |access-date=2 September 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goguet |first=Philippe |date=7 October 2023 |title=Le montant du transfert de Kolo Muani dévoilé par la LFP |url=https://www.culturepsg.com/news/mercato/le-montant-du-transfert-de-kolo-muani-devoile-par-la-lfp/48953 |access-date=4 January 2024 |website=CulturePSG |language=Fr}}</ref> потпишувајќи со напаѓачот петгодишен договор.<ref>{{cite web| url=https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/content/randal-kolo-muani-est-parisien |title=Randal Kolo Muani est Parisien |date=September 2023 |publisher=Paris Saint-Germain |language=fr |access-date=2 September 2023 }}</ref> На 15 септември, Коло Муани го направил своето деби со ПСЖ влегувајќи како замена во поразот со 3–2 од [[ФК Ница|Ница]], асистирајќи му на [[Килијан Мбапе]] за вториот гол на парижаните.<ref>{{Cite web |date=15 September 2023 |title=PSG debut for Randal Kolo Muani |url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/psg-debut-for-randal-kolo-muani-paris-saint-germain-ogc-nice-ligue-1-2023-2024 |access-date=16 September 2023 |website=EN.PSG.FR |language=en}}</ref> Тој го направи своето деби во Лигата на шампионите и воедно својот прв старт за клубот во победата со 2-0 над [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] четири дена подоцна.<ref>{{Cite web |last=Adrien |first=Chantegrelet |date=19 September 2023 |title=PSG-Dortmund (2-0) : Randal Kolo Muani demande à être revu |url=https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/psg-dortmund-2-0-randal-kolo-muani-demande-a-etre-revu-19-09-2023-MQCJJEGC7ZFETMTXGPAJJCFYOY.php |access-date=24 September 2023 |website=leparisien.fr |language=fr-FR}}</ref> На 24 септември, го постигнал својот прв гол за ПСЖ во победата со 4–0 во [[Ле Класик]] дербито над [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]]; во истиот натпревар, тој исто така, асистирал за вториот гол дело на [[Гонсало Рамош]].<ref>{{Cite web |date=24 September 2023 |title=Kolo Muani and Ramos score maiden PSG goals in win over Marseille |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/kolo-muani-ramos-score-maiden-psg-goals-win-over-marseille-2023-09-24/ |access-date=25 September 2023 |publisher=Reuters}}</ref> На 25 октомври, дошол и неговиот прв гол во Лигата на шампионите со ''светците'' при нивната победата од 3–0 над [[ФК Милан|Милан]].<ref>{{Cite web |title=Paris Saint-Germain 3-0 AC Milan (Oct 25, 2023) Game Analysis |url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/687581 |access-date=2023-10-26 |website=ESPN |language=en}}</ref> До крајот на сезоната, тој постигнал девет гола и дал шест асистенции на 40 натпревари за ПСЖ, придонесувајќи за успесите во [[Лига 1 (Франција) 2023-2024|Лига 1]], [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|Купот на Франција]] и [[Суперкуп на Франција 2023|Суперкупот на Франција]].<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Un ancien du PSG et du Real Madrid vole au secours de Kolo Muani {{!}} Goal.com Français |url=https://www.goal.com/fr/news/un-ancien-du-psg-et-du-real-madrid-vole-au-secours-de-kolo-muani/bltd429e46c4fb1dabc |access-date=2024-10-14 |website=www.goal.com |language=fr}}</ref> Повеќето набљудувачи заклучиле дека тој имал разочарувачка кампања, а и самиот Коло Муани изјавил дека сака „брзо да ја заборави“ својата прва сезона во Париз.<ref>{{Cite web |title=Kolo Muani veut " vite oublier " sa première saison au PSG |url=https://www.culturepsg.com/news/club/kolo-muani-veut-vite-oublier-sa-premiere-saison-au-psg/52283 |access-date=2024-10-14 |website=CulturePSG |language=Fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lubin |first=Bruce |date=20 July 2024 |title=Randal Kolo Muani, restera ? Restera pas ? |url=https://lemeilleurdupsg.com/article/randal-kolo-muani-restera-restera-pas |access-date=14 October 2024 |website=Le Meilleur du PSG |language=Fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sa saison " très compliquée " au PSG, son avenir : la mise au point de Kolo Muani |url=https://www.culturepsg.com/news/club/sa-saison-tres-compliquee-au-psg-son-avenir-la-mise-au-point-de-kolo-muani/51985 |access-date=2024-10-14 |website=CulturePSG |language=fr}}</ref> Следната сезона ја започнал како стартер во натпреварот против новопромовираниот [[ФК Ле Авр|Ле Авр]], каде го постигнал голот со кој ги поставил конечните 4-1 во 90-тата минута.<ref>{{Cite web|language=fr|url=https://www.psg.fr/equipes/equipe-premiere/calendrier-et-resultats/202425/le-havre-v-paris-saint-germain|title=Le Havre V Paris Saint-Germain|website=PSG.FR|date=2024-08-16|access-date=2025-01-24}}</ref> Како и да е, настапите на напаѓачот започнале да се намалуваат, по што тој постојано останувал надвор од списокот со играчи повикани од тренерот [[Луис Енрике]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.ilnapolista.it/2024/12/kolo-muani-luis-enrique-psg-champions-ligue-1/|title=Luis Enrique ha di nuovo escluso Kolo Muani e Kimpembé dai convocati, nessuno dei due è infortunato (L'Equipe)|website=ilNapolista|date=2024-12-18|access-date=2025-01-24}}</ref> Поради ова, тој побарал од клубот да си замине за време на зимскиот преоден рок. ===Јувентус=== На 23 јануари 2025 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Juventus}}, со кого потпишал договор со важност до 30 јуни истата година.<ref>{{Cite web|url=https://news.psg.fr/communiques-de-presse/equipe-premiere/randal-kolo-muani-prete-a-la-juventus-de-turin-jusquau-terme-de-la-saison|title=Randal Kolo Muani prêté à la Juventus de Turin jusqu'au terme de la saison|date=23 јануари 2025|language=fr|access-date=23 јануари 2025|archive-date=2025-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184224/https://news.psg.fr/communiques-de-presse/equipe-premiere/randal-kolo-muani-prete-a-la-juventus-de-turin-jusquau-terme-de-la-saison|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/hoyxjjmxk3yshpey8wc0.pdf|title=ACCORDO CON IL PSG PER L’ACQUISIZIONE DEL CALCIATORE KOLO MUANI|date=23 јануари 2025|access-date=2025-01-23}}</ref> Дебитирал како стартер два дена подоцна, во поразот со 2-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Napoli}}, во кој го постигнал воведниот гол на крајот од првото полувреме.<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/25-01-2025/napoli-juve-live-diretta-serie-a.shtml|title=Anguissa e Lukaku ribaltano Motta. Napoli da sogno, alla Juve la prima sconfitta fa malissimo|date=25 јануари 2025|access-date=8 февруари 2025}}</ref> На 2 февруари, тој постигнал два гола во победата со 4-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Empoli}},<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/02-02-2025/juve-empoli-4-1-gol-de-sciglio-vlahovic-conceicao-doppietta-kolo-muani.shtml|title=La Juve va sotto con l'Empoli, poi risorge con Kolo, Vlahovic e Conceiçao: Motta 4° per una notte|date=2 февруари 2025|access-date=8 февруари 2025}}</ref> повторувајќи го истото во следниот натпревар, на гостински терен против {{Fb team (N) Como}}, со новите два гола им помогнал на ''бјанконерите'' да ги однесат трите бода и да стане првиот играч кој постигнал 5 гола во неговите први 3 натпревари во [[Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/07-02-2025/como-juve-1-2-gol-di-kolo-muani-2-e-diao.shtml|title=Juve, per fortuna c'è Kolo Muani: doppietta che stende un bel Como, Motta respira|date=7 февруари 2025|access-date=8 февруари 2025}}</ref> На 16 февруари, за време на [[Дерби на Италија|Дербито на Италија]] против {{Fb team (N) Inter}} добиено од ''бјанконерите'' со 1-0, тој забележал асистенција за голот кој го постигнал [[Франсиско Консеисао]].<ref>{{cite web|url=https://english.news.cn/20250217/62e05716446f442db354f2b9e784d3e0/c.html|title=Conceicao goal sees Juventus edge Inter in Serie A|publisher=news cn|date=17 февруари 2025|acccess-date=14 април 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== ===Под 21 година и Олимписка репрезентација=== Првиот повик за својата земја, Коло Муани го добил во [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|француската репрезентација под 21 година]],<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=35325|title=Lafont et Kolo Muani convoqués !|date=1 октомври 2020|language=fr}}</ref> за која дебитирал на 8 октомври 2020 во натпревар од квалификациите за Европското првенство 2021 против [[Фудбалска репрезентација на Лихтенштајн под 21 година|Лихтенштајн]] добиен со резултат 5-0. Во март следната година, тој бил вклучен во списокот на играчи повикани за првата фаза на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2021|Европското првенство 2021]], каде ги одигра сите три натпревари.<ref>{{Cite web|url=https://www.fff.fr/article/2393-la-liste-des-23-bleuets-pour-l-euro.html|title=La liste des 23 Bleuets pour l'Euro|date=15 март 2021|language=fr|accessdate=2025-04-16|archive-date=2021-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315152559/https://www.fff.fr/article/2393-la-liste-des-23-bleuets-pour-l-euro.html|url-status=dead}}</ref> Подоцна, поради неговиот ангажман во баражот за опстанок со Нант, тој не бил повикан за последната фаза од натпреварувањето и бил заменет во составот од [[Арно Калимуендо]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tellerreport.com/news/2021-06-02-l1---l2--kolo-muani-deprived-of-bleuets-but-close-to-maintaining-the-canaries---france-24.By-Fwjlrq_.html|title=L1 / L2: Kolo Muani deprived of Bleuets but close to maintaining the Canaries|language=en|date=2 јуни 2021}}{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 25 јуни 2021 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|олимписката репрезентација]] за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020 (мажи)|Летните олимписки игри 2020]] во [[Токио]];<ref>{{Cite web|url=https://www.fcnantes.com/articles/article2809.php?num=37304|title=Randal Kolo Muani appelé avec l'Équipe de France !|date=25 giugno 2021|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html|title=La liste pour les Jeux de Tokyo|date=25 јуни 2021|language=fr|accessdate=2025-04-16|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629181432/https://www.fff.fr/article/3089-la-liste-pour-les-jeux-de-tokyo.html|url-status=dead}}</ref> тој ги одиграл сите три натпревари во групата во која Франција била елиминирана со една победа и два порази, добивајќи директен црвен картон во последниот натпревар против домаќинот [[Олимписка фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]], загубен со убедливи 0-4. ===Сениорска репрезентација=== На 15 септември 2022 година, тој го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Франција|сениорската репрезентација на Франција]],<ref>{{Cite web|url=https://bulinews.com/news/14428/kolo-muani-called-france-squad|title=Kolo Muani called up to France squad|language=en|access-date=23 септември 2022}}</ref> правејќи го своето деби на 22 септември против {{NazNB|FUrep|AUT}} (2-0) во [[УЕФА Лига на нации|УЕФА Лигата на нации]], влегувајќи како замена за [[Килијан Мбапе]] во последните минути од натпреварот.<ref>{{Cite web|url=https://www.fff.fr/article/8136-une-victoire-qui-fait-du-bien-2-0-.html|title=Une victoire qui fait du bien (2-0)|language=fr|access-date=23 септември 2022}}</ref> Иако првично не се нашол на списокот за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]],<ref>{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bleus-une-liste-de-25-pour-la-coupe-du-monde-avec-giroud-mandanda-et-saliba/1364022|title=Bleus : une liste de 25 pour la Coupe du monde avec Giroud, Mandanda et Saliba|date=9 ноември 2022|access-date=16 ноември 2022|language=fr}}</ref> последователно Коло Муани бил повикан од селекторот [[Дидје Дешан]], на местото на повредениот [[Кристофер Нкунку]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fff.fr/article/8540-kolo-muani-remplace-nkunku.html|title=KOLO MUANI REMPLACE NKUNKU|date=16 ноември 2022|access-date=16 ноември 2022|language=fr|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116083726/https://www.fff.fr/article/8540-kolo-muani-remplace-nkunku.html|url-status=dead}}</ref> На 30 ноември, тој го направил своето деби на [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]] - и за првпат играл како стартер - во последниот натпревар од групната фаза, загубен со 1-0 од {{NazNB|FUrep|TUN}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Une-france-remaniee-s-incline-contre-la-tunisie-qui-est-eliminee/1367722|title=Une équipe de France remaniée s'incline contre la Tunisie, qui est éliminée|date=30 ноември 2022|access-date=2 декември 2022|language=fr}}</ref> Не користен за време на натпреварите од осминафиналето и четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|POL}} и {{NazNB|FUrep|ENG}}, тој се вратил на теренот, влегувајќи како замена, во полуфиналето против {{NazNB|FUrep|MAR}} (победата на ''триколорите'' со 2-0), постигнувајќи го и својот прв гол на првенството.<ref>{{Cite web|url=https://www.ouest-france.fr/sport/coupe-du-monde/a-nantes-comme-a-saint-nazaire-on-s-est-le-ve-pour-theo-hernandez-france-1-maroc-0-894df194-7be2-11ed-b281-dfb2726a23e1|title=Randal Kolo Muani et l’équipe de France sont en finale de la Coupe du monde 2022|author=Jean-Pascal Hamida|date=14 декември 2022|access-date=14 декември 2022|language=fr}}</ref> Со тој гол, станал играчот кој го постигнал третиот најбрз гол по влегувањето како замена во историјата на Светските првенства, за што му биле потребни само 44 секунди, останувајќи единствено зад [[Ричард Моралес]] и [[Ебе Сенд]].<ref name="FAZ1">{{cite web | title=Der Joker sticht: Kolo Muani trifft mit erstem Ballkontakt | website=[[FAZ.NET]] | date=14 December 2022 | url=https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/der-joker-sticht-kolo-muani-trifft-mit-erstem-ballkontakt-18535456.html | language=de | agency=dpa | access-date=14 December 2022 | archive-date=14 December 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221214222206/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/der-joker-sticht-kolo-muani-trifft-mit-erstem-ballkontakt-18535456.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/14/france-morocco-world-cup-semi-final-match-report|title=France bring Morocco's adventure to an end and reach World Cup final|date=14 December 2022|work=The Guardian|access-date=15 December 2022|archive-date=16 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116170257/https://www.theguardian.com/football/2022/dec/14/france-morocco-world-cup-semi-final-match-report|url-status=live}}</ref> На 18 декември 2022, откако влегол како замена за [[Оливје Жиру]] за време на [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|финалето]] против {{NazNB|FUrep|ARG}}, тој изборил пенал кој [[Килијан Мбапе]] го претворил во гол, а потоа го реализирал и својот пенал во пенал-рулетот кој завршил со пораз на Франција од 4–2.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/randal-kolo-muani-who-is-the-eintracht-frankfurt-france-forward-20288 |title=Randal Kolo Muani: Who is the Eintracht Frankfurt forward and 2022 World Cup runner-up with France? |work=Bundesliga |date=26 December 2022 |access-date=3 January 2023 |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103185949/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/randal-kolo-muani-who-is-eintracht-frankfurt-s-new-french-olympian-20288 |url-status=live }}</ref> За време на натпреварот, во 120-тата минута непосредно пред изведувањето на пеналите, Коло Муани имал можност да постигне гол со кој би и донел победа на Франција, но неговиот удар бил одбранет од [[Емилијано Мартинес]].<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=Qatar 2022 – 'Dibu' Martínez's new "Save of the Century" |url=https://www.mundodeportivo.com/us/en/soccer/world-cup/20221220/28828/dibu-martinez-s-new-save-of-the-century.html |access-date=2023-02-20 |website=Mundo Deportivo USA |language=en |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217171110/https://www.mundodeportivo.com/us/en/soccer/world-cup/20221220/28828/dibu-martinez-s-new-save-of-the-century.html |url-status=live }}</ref> Повикан од Дешан да учествува на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]],<ref>{{Cite web|url=https://media.fff.fr/uploads/files/42c0eaa2af1e3158d270a9c971e06355.pdf|title=EURO 2024 - LA LISTE DES 25 JOUEURS|date=16 мај 2024|access-date=1 јули 2024|language=fr}}</ref> тој не бил во преден план, но учествувал како замена во два од трите меча во групната фаза, додека во осминафиналето против {{NazNB|FUrep|BEL}} го предизвикал [[автогол]]от на Белгиецот [[Јан Вертонген]], кој бил одлучувачки за французите да минат во следната рунда.<ref>{{Cite web|url=https://www.rainews.it/articoli/2024/06/sport-calcio-euro2024-germania-ottavi-di-finale-francia-belgio-dusseldorf-arena-dusseldorf-diretta-streaming-rai-d1b6d5b9-3a18-4a84-ac0c-e0d70d0b1703.html|title=Euro 2024, Francia-Belgio 1-0: autogol di Vertonghen dopo 85 minuti di assedio|date=1º luglio 2024|access-date=1 јули 2024}}</ref> Потоа, тој постигнал гол во полуфиналето против {{NazNB|FUrep|ESP}}, носејќи ја Франција во водство во натпреварот кој на крајот тие го загубиле со 2-1. === Хронологија на репрезентативните настапи === =====Сениорска репрезентација===== {{Репрезентативни настапи|FRA}} {{Cronopar|22-9-2022|Сен Дени|FRA|2|0|AUT|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+1}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Копенхаген|DNK|2|0|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|30-11-2022|Ал Рајан|TUN|1|0|FRA|-|Светско првенство|2022|Прва фаза}} {{Cronopar|14-12-2022|Ал Хор|FRA|2|0|MAR|1|Светско првенство|2022|Полуфинале|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|18-12-2022|Лусаил|ARG|3|3|FRA|-|Светско првенство|2022|Финале|dts|4 – 2|13={{subon|41}}}} {{Cronopar|24-3-2023|Сен Дени|FRA|4|0|NLD|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|27-3-2023|Даблин|IRL|0|1|FRA|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|16-6-2023|Фаро|GIB|0|3|FRA|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|65}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|19-6-2023|Сен Дени|FRA|1|0|GRC|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Дортмунд|DEU|2|1|FRA|-|Пријателска|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|13-10-2023|Ајндховен|NLD|1|2|FRA|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Вилнев д’Аск|FRA|4|1|SCO|-|Пријателска|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Атина|GRC|2|2|FRA|1|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Десен-Шарпје|FRA|0|2|GER|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Марсеј|FRA|3|2|CHL|1|Пријателска|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|5-6-2024|Мец|FRA|3|0|LUX|1|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-2024|Бордо|FRA|0|0|CAN|-|Пријателска|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|17-6-2024|Диселдорф|AUT|0|1|FRA|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|25-6-2024|Дортмунд|FRA|1|1|POL|-|Евро|2024|Прва фаз|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|1-7-2024|Диселдорф|FRA|1|0|BEL|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|5-7-2024|Хамбург|PRT|0|0|FRA|-|Евро|2024|Четвртфинале|dts|3 – 5|13={{suboff|86}}}} {{Cronopar|9-7-2024|Минхен|ESP|2|1|FRA|1|Евро|2024|Полуфинале|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Лион|FRA|2|0|BEL|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|67}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Будимпешта|ISR|1|4|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-10-2024|Брисел|BEL|1|2|FRA|2|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|14-11-2024|Сен Дени|FRA|0|0|ISR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2024|Милан|ITA|1|3|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|44}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Сплит|CRO|2|0|FRA|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|23-3-2025|Сен Дени|FRA|2|0|CRO|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|11=dts|12=5 – 4|13={{subon|99}} {{yel|103}}}} {{Cronopar|5-6-2025|Штутгарт|ESP|5|4|FRA|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Полуфинале|13={{subon|76}} {{yel|90+4}}}} {{Cronofin|30|9}} ===== Олимписка репрезентација ===== {{Репрезентативни настапиО|FRA}} {{CronoparO|22-7-2021|Токио|MEX|4|1|FRA|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{subon|60}}}} {{CronoparO|25-7-2021|Саитама|FRA|4|3|RSA|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза}} {{CronoparO|28-7-2021|Јокохама|FRA|0|4|JPN|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{sent off|0|74}}}} {{Cronofin|3|0}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 12 април 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2015-2016 || rowspan=4|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Nantes 2}} || [[Аматерско првенство на Франција (фудбал) 2015-2016|АПФ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || 2016-2017 || [[Аматерско првенство на Франција (фудбал) 2016-2017|АПФ]] || 21 || 8 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 21 || 8 |- || 2017-2018 || [[Национално првенство на Франција 3 (фудбал) 2017-2018|НПФ3]] || 21 || 6 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 21 || 6 |- || 2018-2019 || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2018-2019|НПФ2]] || 17 || 5 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 17 || 5 |- || 2018-2019 || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Nantes}} || [[Лига 1 (Франција) 2018-2019|Л1]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2018-2019|КФ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- || авг. 2019 || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Nantes 2}} || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2019-2020|НПФ2]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || 2019-2020 || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Boulogne}} || [[Национално првенство на Франција 2019-2020|НП]] || 14 || 3 || [[Фудбалски куп на Франција 2019-2020|КФ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 3 |- || 2020-2021 || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Nantes 2}} || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2020-2021|НПФ2]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Нант 2 || 62 || 19 || || - || - || || - || - || || - || - || 62 || 19 |- || [[ФК Нант сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=2|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Nantes}} || [[Лига 1 (Франција) 2020-2021|Л1]] || 37+2<ref name=out>Play-out.</ref> || 9+1<ref name=out/> || [[Фудбалски куп на Франција 2020-2021|КФ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 10 |- || [[ФК Нант сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Лига 1 (Франција) 2021-2022|Л1]] || 36 || 12 || [[Фудбалски куп на Франција 2021-2022|КФ]] || 5 || 1 || - || - || - || - || - || - || 41 || 13 |- !colspan="3"|Вкупно Нант || 79+2 || 21+1 || || 6 || 1 || || - || - || || - || - || 87 || 23 |- || [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2022-2023|2022-2023]]|| rowspan=2|{{flagsport|GER}} {{Fb team (N) Eintracht Frankfurt}} || [[Прва Бундеслига 2022-2023|БЛ]] || 32 || 15 || [[Фудбалски куп на Германија 2022-2023|КГ]] || 6 || 6 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 7 || 2 || [[Суперкуп на УЕФА 2022|СУ]] || 1 || 0 || 46 || 23 |- || [[Ајнтрахт Франкфурт сезона 2023-2024|авг. 2023]]|| [[Прва Бундеслига 2023-2024|БЛ]] || 2 || 1 || [[Фудбалски куп на Германија 2023-2024|КГ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 1<ref name=prel>Во квалификациските кола.</ref> || 1<ref name=prel/> || - || - || - || 4 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Ајнтрахт Франкфурт || 34 || 16 || || 7 || 7 || || 8 || 3 || || 1 || 0 || 50 || 26 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan=2|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} || [[Лига 1 (Франција) 2023-2024|Л1]] || 26 || 6 || [[Фудбалски куп на Франција 2023-2024|КФ]] || 3 || 2 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 10 || 1 || [[Суперкуп на Франција 2023|СФ]] || 1 || 0 || 40 || 9 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2024-2025|2024-јан. 2025]] || [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Л1]] || 10 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2024-2025|КФ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2024|СФ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+0 || 0+0 || 14 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Париз Сен Жермен || 36 || 8 || || 3 || 2 || || 14 || 1 || || 1 || 0 || 54 || 11 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|јан.-јун. 2025]] ||{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 16 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 2 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+0 || 0+0 || 19 || 8 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 242 || 76 || || 18 || 10 || || 24 || 4 || || 2 || 0 || 285 || 90 |} ===Репрезентативна статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 12 април 2025.'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|{{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] |2022||5||1 |- |2023||8||1 |- |2024||14||6 |- |2025||3||1 |- !colspan="2"|Вкупно!!30!!9 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Нант==== *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 1 :2021-2022 ====Париз Сен Жермен==== *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 1 :2023–2024 *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 1 :2023–2024 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Франција}} [[Суперкуп на Франција]]''' : 1 :2023 ===Поединечни=== * Тим на годината во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Прва Бундеслига]]: 2022-2023<ref>{{cite web |title=The official Bundesliga Team of the Season 2022/23 |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/team-of-the-season-2022-23-vote-fifa-ea-sports-fut23-23319 |website=bundesliga.com |language=en}}</ref> * Најдобар стрелец во [[Фудбалски куп на Германија|Купот на Германија]]: 1 :[[Фудбалски куп на Германија 2022-2023|2022-2023]] <small>(6 гола)</small><ref>{{cite web |title=Germany » DFB-Pokal 2022/2023 » Top Scorer |url=https://www.worldfootball.net/goalgetter/dfb-pokal-2022-2023/ |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} * [https://int.soccerway.com/players/randal-kolo-muani/447098/ Рандал Коло Муани на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/randal-kolo-muani/profil/spieler/487969 Рандал Коло Муани на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/252971/randal-kolo-muani Рандал Коло Муани на espn] * [https://www.whoscored.com/players/333542/show/randal-kolo-muani Рандал Коло Муани на whoscored] {{Состав на Франција на ЛОИ фудбал 2020 (м)}} {{Состав на Франција на СП фудбал 2022}} {{Состав на Франција на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коло Муани, Рандал}} [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нант]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Франкфурт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] dlb33a2zaagcqxmxz3aq71lgls5fr30 0 1371803 5586862 5581198 2026-07-03T23:41:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586862 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Ренато Веига | image = | fullname = Ренато Палма Веига | height = {{height|m=1.90}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2003|7|29}} | cityofbirth = {{роден во|Лисабон|}} | countryofbirth = [[Португалија]] | nationality = {{flagsport|POR}} [[Португалија]] | currentclub = {{Fb team Chelsea}} | clubnumber = 12 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sporting Lisboa}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Real Massama}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Sporting Lisboa}} | years1 = 2021-2023 | caps1 = 31 | goals1 = 4 | clubs1 = {{Fb team Sporting Lisboa B}} | years2 = 2023 | caps2 = 13 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Augsburg}} | years3 = 2023-2024 | caps3 = 23 | goals3 = 2 | clubs3 = {{Fb team Basel}} | years4 = 2024- | caps4 = 7 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Chelsea}} | years5 = 2025 | caps5 = 13 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 19 години|Португалија 19]] | nationalyears2 = 2022-2023 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|Португалија 20]] | nationalyears3 = 2023-2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 21 година|Португалија 21]] | nationalyears4 = 2024- | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] }} '''Ренато Палма Веига''' (роден на [[29 јули]] [[2003]] во [[Лисабон]]) — [[Португалија|португалски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Челси|Челси]] и на [[Фудбалска репрезентација на Португалија|португалската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Нелсон Веига|Нелсон]], исто така бил фудбалер, и играл за [[Фудбалска репрезнентација на Зелен ’Рт|репрезентацијата на Зелен ’Рт]].<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/interview-smart-and-aggressive-renato-veiga-ready-for-new-challenge|title=Interview: ‘Smart and aggressive’ Renato Veiga ready for new challenge|access-date=2024-10-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/cabo-verde/artigos/futebolcabo-verde-filho-de-antigo-internacional-cabo-verdiano-destaca-se-nos-juniores-do-sporting|title=Futebol/Cabo Verde: Filho de antigo internacional cabo-verdiano destaca-se nos juniores do Sporting|language=pt|access-date=2024-10-14}}</ref> ==Технички карактеристики== Левоног [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен дефанзивец]], кој може да игра и како лев бек, а благодарение на неговите способности со топката во нозете, може да биде користен и како дефанзивен играч од средниот ред.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/renato-veiga-nuovo-acquisto-juventus-come-gioca|title=Renato Veiga, solo un tappabuchi?|access-date=2025-01-25}}</ref> Агресивен и вешт во одземањето на топката, тој претпочита да брани излегувајќи високо и неретко да се приклучува во контранападите, поради што нема тешкотии да се одвои за да ги попречи транзициите на противникот.<ref name=":0" /> Тој има тенденција проактивно да се стреми кон враќање на топката и сака да ја напушти својата позиција со цел да им помогне на соиграчите во удвојување на противниците, како и да креираат простор во офанзивната фаза.<ref name=":0" /> Исто така, поради неговата големина, за да компензира за бавната брзина при вртење, тој претпочита да ја контролира топката со ѓонот за да ја држи под своето тело.<ref name=":0" /> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Ренато Веига израснал во младинскиот сектор на {{Fb team (N) Sporting Lisboa}},<ref name=":0" /> играјќи за резервниот тим но без да направи настап за првиот тим, на 31 јануари 2023 година, тој бил позајмен на [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] до крајот на календарската година.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcaugsburg.de/article/renato-veiga-kommt-auf-leihbasis-zum-fca-17252|title=Renato Veiga kommt auf Leihbasis zum FCA|access-date=4 март 2023|date=31 јануари 2023|language=de}}</ref> На 11 февруари, тој го имал своето деби во [[Прва Бундеслига|Бундеслигата]], во поразот од 3-1 од {{Fb team (N) Mainz 05}}.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 February 2023 |title=Ernüchternde Niederlage: FCA kann den Mainzer Fastnachts-Express nicht aufhalten |trans-title=Sobering defeat: FCA cannot stop the Mainz Fastnachts-Express |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/sport/fc-augsburg/fc-augsburg-chance-nicht-genutzt-fca-verliert-1-3-gegen-mainz-05-id65480196.html |access-date=29 August 2023 |website=Augsburger Allgemeine |language=de}}</ref> Сепак, и покрај тоа што добил многу простор за игра во неговите 13 настапи, тој не успеал да импресионира, по што Аугсбург ја прекинале неговата позајмица на 15 август 2023 година.<ref name="FCA-leihe-mit-renato-veiga-wird-vorzeitig-beendet">{{cite web | last = FC Augsburg | author-link = | date = 15 August 2023 | url = https://www.fcaugsburg.de/article/leihe-mit-renato-veiga-wird-vorzeitig-beendet-18509 | title = Leihe mit Renato Veiga wird vorzeitig beendet | format = | trans-title = Renato Veiga's loan has been concluded early | publisher = Website FC Augsburg | language = de | access-date = 16 November 2023}}</ref> ===Базел=== На 28 август 2023 година, Веига бил купен за 4,6 милиони евра од [[Швајцарија|швајцарскиот]] клуб [[ФК Базел|Базел]], со кого потпишал четиригодишен договор.<ref name="fcb-aktuell-Sporting-Veiga-FCB">{{cite web | last = FC Basel 1893 | author-link = | date = 28 August 2023 | url = https://www.fcb.ch/aktuell/news/1-mannschaft/transfer-renato-veiga | title = Renato Veiga wechselt von Sporting Lissabon zum FCB | format = | publisher = Website FC Basel 1893 AG | language = de-ch | trans-title = Renato Veiga is moving from Sporting Lisbon to FCB | access-date = 16 November 2023}}</ref> Според договорот, Спортинг задржал 10% од идната продажба на играчот.<ref>{{Cite web |date=28 August 2023 |title=Renato Veiga no Basileia: Sporting faz a maior venda de um jogador da formação que nunca se estreou na equipa principal |trans-title=Renato Veiga in Basel: Sporting makes biggest sale of an academy player who never debuted for the main team |url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/sporting-encaixa-46-m-com-venda-de-renato-veiga-ao-basileia |access-date=29 August 2023 |publisher=[[Record (Portuguese newspaper)|Record]] |language=pt-PT}}</ref> Своето деби со Базел, а воедно и во [[Суперлига на Швајцарија|Суперлигата на Швајцарија]] го направил на 3 септември, играјќи во почетниот состав против [[ФК Цирих|Цирих]] на [[Сент Јакоб Парк]]. Во тој натпревар кој завршил нерешено 2-2, тој постигнал гол од [[слободен удар]], сместувајќи ја топката во аголот од страната на која се наоѓал голманот.<ref name="fcb-achiv-2023/24-FCB-FCZ">{{cite web | last = Verein "Basler Fussballarchiv” | author-link = | date = 3 September 2023 | url = https://www.fcb-archiv.ch/saison/spiele?command=detail&id=31832 | title = FC Basel - FC Zürich 2:2 (0:1) | format = | publisher = Verein "Basler Fussballarchiv” | access-date = 16 November 2023}}</ref> Тој погодок подоцна бил избран за „Гол на сезоната на Базел“.<ref name="-">{{cite web | last = red. desporto | author-link = | date = 6 September 2023 | url = https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2394152/renato-veiga-chega-brilha-e-e-eleito-jogador-da-semana-na-suica | title = Renato Veiga chega, brilha e é eleito jogador da semana na Suíça | format = | trans-title = Renato Veiga arrives, shines and is voted player of the week in Switzerland | publisher = noticiasaominuto.com | language = pt-PT | access-date = 16 November 2023}}</ref> Под водство на тренерот [[Тимо Шулц]], тој одиграл одлична сезона, забележувајќи 23 настапи и 2 гола во првенството, главно користен како дефанзивен играч од средниот ред, но исто така, повремено играл и како ''„стопер“'' и лев бек, каде што исто понудил одлични настапи прикажувајќи се како еден од најдобрите разноврсни играчи во лигата. ===Челси и Јувентус=== На 12 јули 2024 година, тој бил купен од {{Fb team (N) Chelsea}} за 14 милиони евра, потпишувајќи седумгодишен договор со клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcb.ch/aktuell/news/1-mannschaft/renato-veiga-zu-chelsea|title=Renato Veiga unterschreibt beim FC Chelsea|language=de|access-date=2024-07-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/renato-veiga-completes-chelsea-transfer|title=Renato Veiga completes Chelsea transfer!|language=en|access-date=2024-07-13}}</ref> На 18 август, тој го имал своето деби за клубот, влегувајќи како замена, во поразот од 2–0 од [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] во првенството. На 3 октомври, тој го постигнал својот прв гол за лондончаните во победата од 4-2 над {{Fb team (N) Gent}} во [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]].<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/match-report-chelsea-4-2-gent|title=Match report: Chelsea 4-2 Gent|access-date=2025-01-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11668/13225504/chelsea-4-2-kaa-gent-renato-veiga-scores-first-blues-goal-as-enzo-marescas-side-ease-to-thumping-win|title=Chelsea 4-2 KAA Gent: Renato Veiga scores first Blues goal as Enzo Maresca's side ease to thumping win|date=4 октомври 2024|language=en|access-date=14 октомври 2024}}</ref> Во првата половина од сезоната, Веига не можел да ја најде доволно простор под водството на менаџерот [[Енцо Мареска]],<ref name=":0" /> кој главно му давал шанса во куп натпреварите;<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|language=en|url=https://sports.yahoo.com/chelsea-transfers-blues-swap-renato-153200003.html|title=Chelsea transfers: Should Blues swap Renato Veiga for Juventus’ Dusan Vlahovic?|date=2025-01-24|access-date=2025-01-28|archive-date=2025-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128075514/https://sports.yahoo.com/chelsea-transfers-blues-swap-renato-153200003.html|url-status=dead}}</ref> поради следнава причина, на 27 јануари 2025 година, тој бил позајмен до крајот на сезоната во {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/renato-veiga-joins-juventus-on-loan|title=Renato Veiga joins Juventus on loan|date=27 јануари 2025|access-date=27 јануари 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-renato-veiga-e-un-nuovo-giocatore-della-juventus|title=Ufficiale {{!}} Renato Veiga è un nuovo giocatore della Juventus|access-date=2025-01-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/nctlgfgubmblmmihv2gs.pdf|title=Accordo con il Chelsea per l'acquisizione del calciatore Renato Veiga|date=27 јануари 2025|access-date=27 јануари 2025}}</ref> Своето деби со ''„бјанконерите“'' го имал на 2 февруари, играјќи како стартер во победата со 4-1 на домашен терен над [[ФК Емполи|Емполи]] во [[Серија А]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-02-2025/juve-alberto-costa-e-renato-veiga-verso-il-debutto-contro-l-empoli-chi-sono.shtml|title=La "giuntolata" e il figlio d'arte: alla scoperta dei debuttanti Alberto Costa e Renato Veiga|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2025-02-02}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Веига бил младински репрезентативец на Португалија, во селекциите [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 19 години|под 19]], [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија под 21 година|под 21 година]]. На 30 август 2024 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Португалија|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/45965/contextid/172|title=Convocatória para Croácia e Escócia|date=2024-10-13|language=pt-PT|access-date=2024-10-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abola.pt/selecao/noticias/quem-e-renato-veiga-convocado-para-a-selecao-de-portugal-2024083010141726088|title=Quem é Renato Veiga, convocado para a seleção de Portugal?|date=2024-08-30|language=pt|access-date=2024-10-14}}</ref> за која дебитирал осум дена подоцна во гостинскиот успех во [[УЕФА Лига на нации|Лигата на нации]] против {{NazNB|FUrep|POL}} (1-3).<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/internationals-debut-win-for-veiga|title=Internationals: Debut win for Veiga|language=en|access-date=2024-10-14}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|POR}} {{Cronopar|12-10-2024|Варшава|POL|1|3|POR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|15-11-2024|Порто|POR|5|1|POL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|14=Порто (Португалија)}} {{Cronopar|18-11-2024|Сплит|CRO|1|1|POR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|90}}}} {{Cronopar|20-3-2025|Копенхаген|DEN|1|0|POR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Четвртфинале|13={{suboff|76}}}} {{Cronofin|4|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 25 мај 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2021-2022 || rowspan=2|{{flagsport|POR}} [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон Б]] || [[Терсеира лига 2021-2022|ТЛ]] || 16 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 16 || 1 |- || 2022-јан. 2023 || [[Терсеира лига 2022-2023|ТЛ]] || 15 || 3 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 15 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Спортинг Лисабон Б || 31 || 4 || || - || - || || - || - || || - || - || 31 || 4 |- || [[ФК Аугсбург сезона 2022-2023|јан.-јун. 2023]] || {{flagsport|GER}} [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] || [[Прва Бундеслига 2022-2023|БЛ]] || 13 || 0 || [[Фудбалски куп на Германија 2022-2023|КГ]] || - || - || - || - || - || - || - || - || 13 || 0 |- || [[ФК Базел сезона 2023-2024|2023-2024]] || {{flagsport|SUI}} [[ФК Базел|Базел]] || [[Суперлига на Швајцарија 2023-2024|СЛ]] || 23 || 2 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2023-2024|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || - || - || - || - || - || 26 || 2 |- || [[ФК Челси сезона 2024-2025|2024-јан. 2025]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Chelsea}} || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 7 || 0 || [[ФА Куп 2024-2025|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 1+2 || 0+0 || [[УЕФА Лига на конференции 2024-2025|ЛК]] || 8<ref name=prel2>2 настапи во квалификациските кола.</ref> || 2 || - || - || - || 18 || 2 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|јан.-јун. 2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 13 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || - || - || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 2 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || - || - || 15 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 87 || 6 || || 6 || 0 || || 10 || 2 || || - || - || 103 || 8 |} ==Титули== ===Репрезентативни=== ====Португалија==== *'''{{Трофеј-УЕФА Лига на нации}} [[УЕФА Лига на нации]]''' : 1 : [[УЕФА Лига на нации 2024–2025|2024–2025]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Renato Veiga}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Португалија |image3= Flag of Portugal.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/renato-de-palma-veiga/783172/ Ренато Веига на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/renato-veiga/profil/spieler/805714 Ренато Веига на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/337011/renato-veiga Ренато Веига на espn] *[https://www.whoscored.com/players/434077/show/renato-veiga Ренато Веига на whoscored] {{Состав на Португалија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Веига, Ренато}} [[Категорија:Португалски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Лисабон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Базел]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] k3zb0f0taaxjyxutohq26khtbah8cub 0 1372284 5586650 5378133 2026-07-03T12:48:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586650 wikitext text/x-wiki '''Правото на поправка или ремонт''' — законско право на сопствениците на уреди и опрема слободно да модифицираат и поправаат производи како што се автомобили, електроника и земјоделска опрема. Правото на поправка може да се однесува и на општественото движење на граѓаните кои вршат притисок врз своите владини тела да донесат закони што го штитат правото на поправка.<ref>{{Наведено списание|last=Ozturkcan|first=Selcen|date=2024|title=The right-to-repair movement: Sustainability and consumer rights|journal=Journal of Information Technology Teaching Cases|volume=14|issue=2|pages=217–223|doi=10.1177/20438869231178037|doi-access=free}}</ref> Вообичаени пречки за поправка вклучуваат барања за користење само на услугите за одржување од производителот, ограничувања за пристап до алатки и компоненти и софтверски бариери. Застапниците на ова право посочуваат на придобивките од прифатливоста на цените, одржливоста и достапноста на критичните залихи во време на криза. == Влијанија == Иако првично била главно водена од агенциите за заштита на потрошувачите во автомобилската индустрија и индустријата за постпродажни услуги во автомобилската индустрија, расправата за воспоставување право на поправка не само за возила, туку и за секаков вид електронски производи добила на напнатост бидејќи потрошувачката електроника, како што се паметните телефони и компјутерите, станала универзално достапна, предизвикувајќи скршената и употребувана електроника да стане најбрзо растечки отпад.<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2021/07/14/technology/personaltech/right-to-repair-iphones-android.html|title=Why You Should Care About Your Right to Repair Gadgets|last=Chen|first=Brian X.|date=14 July 2021|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 September 2021}}</ref> Денес се проценува дека повеќе од половина од населението на западниот свет има еден или повеќе употребувани или расипани електронски уреди дома кои не се враќаат на пазарот поради недостаток на достапни поправки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ricompro.it/blog/fino-a-26-miliardi-di-euro-1-miliardo-di-kg-co2-sprecati-dagli-smartphone-che-gli-italiani-non-usano-pi/|title=Fino a 2.6 Miliardi di Euro & 1 Miliardo di KG CO2 sprecati dagli smartphone che gli italiani non usano più|last=Thobe|first=Fabian V.|date=October 4, 2017|work=riCompro|language=it|type=Blog|accessdate=2025-06-08|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713105436/https://www.ricompro.it/blog/fino-a-26-miliardi-di-euro-1-miliardo-di-kg-co2-sprecati-dagli-smartphone-che-gli-italiani-non-usano-pi/|url-status=dead}}</ref> Покрај стоките за широка потрошувачка, пристапот до поправка на здравствена опрема претставувала нова вест на почетокот на [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата КОВИД-19]] во 2020 година, кога болниците се соочиле со проблеми со одржување на дел од критичната медицинска опрема со голема побарувачка, особено респираторите.<ref>{{Наведено списание|last=He|first=Shuhan|last2=Lai|first2=Debbie|last3=Lee|first3=Jarone|date=April 2021|title=The medical right to repair: the right to save lives|journal=The Lancet|language=en|volume=397|issue=10281|pages=1260–1261|doi=10.1016/S0140-6736(21)00445-1|pmc=7990498|pmid=33773116}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zdnet.com/article/the-right-to-repair-covid-19-sending-businesses-hospitals-and-consumers-to-the-tipping-point/|title=Your right to repair: How COVID sent businesses, hospitals, and consumers to the breaking point|last=Perlow|first=Jason|last2=Cipriani|first2=Jason|date=July 7, 2021|work=[[ZDNET]]|language=en|accessdate=2023-12-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zdnet.com/article/lawmakers-call-for-right-to-repair-medical-equipment-during-covid-19-pandemic/|title=Lawmakers call for "right to repair" medical equipment during COVID-19 pandemic|last=Condon|first=Stephanie|date=August 6, 2020|work=ZDNET|language=en|accessdate=2023-12-20}}</ref> Пандемијата, исто така, се сметала за причина за растот на движењето за право на поправка, бидејќи голем број на сервиси биле затворени.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/11/19/why-is-the-right-to-repair-gadgets-and-machines-spreading|title=Why is the "right to repair" gadgets and machines spreading?|date=November 19, 2021|work=The Economist|access-date=2024-07-15|issn=0013-0613}}</ref> Списанието ''„Економист“'' исто така го навел очекувањето дека сопствениците на производи треба да можат да ги поправат како чувство за морална правда или права на сопственост.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/leaders/2017/09/30/how-digital-devices-challenge-the-nature-of-ownership|title=How digital devices challenge the nature of ownership|date=September 30, 2017|work=The Economist|access-date=2024-07-15|issn=0013-0613}}</ref> Оние кои се борат против планираната застареност, исто така, забележале кога трошоците за поправка ги надминуваат трошоците за замена, бидејќи компаниите што го создале производот задржале [[монопол]] врз неговата поправка, што ги зголемило цените. == Дефиниција == Правото на поправка се однесува на прифатениот концепт дека на крајните корисници на технички, електронски или автомобилски уреди треба да им биде дозволено слободно да ги поправаат своите производи. Некои значајни аспекти на производот вклучуваат:<ref>{{Наведени вести|url=http://theconversation.com/sustainable-shopping-if-you-really-truly-need-a-new-phone-buy-one-with-replaceable-parts-93069|title=Sustainable shopping: if you really, truly need a new phone, buy one with replaceable parts|last=Park|first=Miles|date=March 22, 2018|work=The Conversation}}</ref> # Уредот треба да биде конструиран и дизајниран на начин што овозможува лесно извршување на поправки; # Крајните корисници и независните даватели на услуги за поправка треба да можат да пристапат до оригинални резервни делови и потребни алатки (софтвер, како и физички алатки) по фер пазарни услови; # поправките, по дизајн, треба да бидат можни и да не бидат попречени од софтверско програмирање; и # Поправливоста на уредот треба јасно да биде соопштена од производителот. Некои цели на правото на ремонт се да се фаворизира поправката наместо замената и да се направат таквите поправки подостапни, што би требло да доведе до поодржлива економија и намалување на електронскиот отпад.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/wirecutter/blog/what-is-right-to-repair/|title=What You Should Know About Right to Repair|date=15 July 2021|work=Wirecutter: Reviews for the Real World}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2021-07-10/act-right-to-repair-movement-growing-in-australia/100283348|title=It's getting easier to throw out broken technology, and harder to repair it — but an Australian movement is pushing back|last=King|first=Rosie|date=2021-07-10|work=www.abc.net.au|language=en-AU|accessdate=2021-08-09}}</ref> === Дизајн погоден за поправка === Употребата на лепак или сопствени завртки според експертите може да ги отежни поправките. Генерално, сопственичките делови и додатоци можат да ги отежнат поправките на производите, како што се портите за полнење и адаптерите „''Lightning''“ на [[Apple]], за кои е потребен нестандарден процес на поправка, што ја навело [[Европската Унија]] да ги стандардизира портите за полнење за мали уреди, барајќи од сите уреди да користат USB-C.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.engadget.com/the-right-to-repair-movement-won-its-biggest-victories-in-2023-143010331.html|title=The Right to Repair movement won its biggest victories in 2023|last=Cooper|first=Daniel|date=2023-12-27|work=Engadget|language=en-US|accessdate=2024-04-24}}</ref> === Достапни резервни делови и алатки === Деловите и алатките потребни за поправки треба да бидат достапни за сите, вклучително и за потрошувачите. === Софтвер === '''Спарувањето на делови''' спречува замена на делови без [[јавка]] што им ја даваат на претпочитаните техничари. Новите начини за заклучување на уредите како што е спарувањето на делови (компонентите на уредот се серијализирани и не можат да се заменат со други) стануваат сè попопуларни помеѓу производителите, вклучително и управувањето со дигитални права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.consumerreports.org/electronics/now-okay-to-bypass-drm-software-locks-but-right-to-repair-fight-not-over/|title=It's Now Okay to Bypass DRM Software to Fix Gadgets, but Right-to-Repair Fight Isn't Over|last=De Leon|first=Nicholas|date=26 October 2018|work=Consumer Reports|language=en-US|accessdate=2021-08-10}}</ref> Употребата на одобрени делови може да ја зголеми цената на поправката, што ги наведува многу потрошувачи да го забрзаат циклусот на надградба на нов уред.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.techadvisor.com/news/mobile-phone/will-right-repair-change-smartphone-design-3798101/|title=Right to Repair laws may soon make Apple change iPhone design|last=Casserly|first=Martyn|date=November 17, 2020|work=[[Tech Advisor]]}}</ref> Покрај пристапот до ажурирања на [[програмска опрема]], како главна цел се споменува и можноста за поставување софтвер од трети страни, што, на пример, би овозможило некои уреди да се адаптираат со текот на времето. === Транспарентност === Прирачниците и моделите за дизајн треба да бидат слободно достапни и да им помогнат на потрошувачите да знаат како да ги поправаат своите уреди.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2024-04-28}}</ref> {| class="wikitable" |+Пример за закон што се однесува на различни аспекти на поправливоста ! Аспект на поправливост ! Опсег ! Јурисдикција |- | Табели со резултати за поправливост | | Франција |- | Стандардизирани делови | USB-C | Европска Унија |- | Спарување на делови | | Орегон<ref name=":6">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2024-04-26}}</ref> |- | Дозволен е софтвер од трети страни | | |- | Поддршка за ажурирање на софтвер | | |- | Продава резервни делови | | |- | Алатките потребни за поправки лесно се наоѓаат | | |- | Прирачници и моделирани дијаграми достапни бесплатно | | |} == Историја == [[Податотека:Electric_lightbulb,_Paris.jpg|мини| Картелот „Phoebus“ често се тврди дека е пример за планирана застареност.]] Стратегијата за постојано менување на производите со цел да се создаде постојана побарувачка за најновата генерација била спроведена во голем обем од страна на извршниот директор на [[Џенерал моторс|„Џенерал моторс“,]] Алфред П. Слоун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbvaopenmind.com/en/technology/innovation/origin-and-myths-of-planned-obsolescence/|title=The Origin and Myths of Planned Obsolescence|last=Yanes|first=Javier|date=11 September 2020|work=Open Mind by BBVA|publisher=BBVA Group|accessdate=September 11, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.treehugger.com/how-planned-obsolescence-began-4856701|title=How GM Invented Planned Obsolescence|last=Strauss|first=Ilana|date=December 7, 2018|work=Tree Hugger|publisher=Dotdash by About, Inc.|accessdate=28 July 2021}}</ref> Џенерал моторс го престигнал [[Форд]] како најголем американски производител на автомобили и планираната застареност со годишни варијанти на производот станала широко усвоена низ индустриите во американската економија, на крајот усвоена од Форд до 1933 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YMoxdac6J-cC&q=%E2%80%9CPsychological+obsolescence+was+now+the+rule+for+U.S.+automakers.+And+because+car+production+was+America%E2%80%99s+flagship+industry%2C+this+lesson+was+quickly+copied+in+all+other+areas+of+manufacturing.%22&pg=PA47|title=Made to break : technology and obsolescence in America|last=Slade|first=Giles|date=2006|publisher=Harvard University Press|isbn=0674025725|location=Cambridge, Mass.|pages=42–48|access-date=25 July 2021}}</ref><ref name=":9">{{Наведена книга|title=Waste and want: a social history of trash|last=Strasser|first=Susan|date=1999|publisher=Metropolitan Books|isbn=0805065121|edition=1st|location=New York|page=220}}</ref> Автомобилската индустрија била на чело на воспоставувањето на концептот за сертифицирана поправка: започнувајќи од 1910-тите, Форд основал сертифицирани дилери и сервисни мрежи за да промовира делови произведени од Форд, наместо независни сервиси за поправка и честопати делови по продажбата. Форд, исто така, се залагал за стандардизирани цени меѓу сертифицираните сервиси за поправка, правејќи ги фиксните такси задолжителни дури и за различни поправки. Комбинацијата од годишни ажурирања на автомобилите и компонентите им го отежнале одржувањето на залиха на делови на независните сервиси.<ref>{{Наведено списание|last=McIntyre|first=Stephen L.|date=April 1, 2000|title=The Failure of Fordism: Reform of the Automobile Repair Industry, 1913–1940|url=https://www.jstor.org/stable/25147500|journal=[[Technology and Culture]]|volume=41|issue=2|pages=269–299|doi=10.1353/tech.2000.0075|jstor=25147500|url-access=subscription|access-date=25 July 2021}}</ref> Во неколку судски случаи се барало производите со поправени или обновени компоненти да бидат означени како „''половни''“.<ref>{{Наведено списание|date=Jan 1, 1939|title=Unfair Competition—Reconditioning Used Goods—Permissible Limits of Resale of Patented or Trademarked Articles|url=https://journals.library.wustl.edu/lawreview/article/id/7377/|journal=[[Washington University Law Quarterly]]|volume=24|issue=2|page=238}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=O'Neil|first=Michael|date=July 1, 1965|title=Patents – Contributory Infringement – History and Trend: Convertible Top Cases|url=https://via.library.depaul.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3336&context=law-review|journal=DePaul Law Review|language=En|publisher=DePaul University|volume=14|issue=2|pages=473–478|access-date=28 July 2021}}</ref> Во 1947 година, сопственик на бизнис реновирал стари свеќички и ги препродавал. Сепак, тој ги препродавал под заштитено име. Ова довело до тужба што обезбедило рамка за законска регулатива што ќе обезбеди право на препродажба на поправени или обновени предмети, сè додека се правилно етикетирани. ''[https://supreme.justia.com/cases/federal/us/331/125/ Случајот Champion Spark Plug Co. против Sanders]'' ја обезбедил основата на упатствата на FTC, кои обезбедуваат неприкосновено право за препродажба на поправени или обновени предмети сè додека се етикетирани како такви. Одлуката, исто така, обезбедила рамка за упатства за трговски марки во врска со препродажба на употребувани стоки под име на трговска марка. [https://www.ecfr.gov/current/title-16/chapter-I/subchapter-B/part-20?toc=1 Насловот 16, Поглавјето I, Подпоглавје Б, Дел 20 на FTC] дава упатства и прописи за означување на предмети кои се „''поправени''“, „''обновени''“ или „''повторно произведени''“ со цел да се спречи нефер конкурентска предност при продажба на компоненти во автомобилската индустрија. Ова упатство им дало на бизнисите можност да поправаат предмети, за подоцнежна препродажба. Некои производители се префрлиле на поправливи дизајни. [[Apple]], кој брзо се издигнал и станал еден од најголемите производители на сметачи, ги продал првите сметачи со описи на печатените кола, лесни за замена компоненти и јасни упатства за поправка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pcmag.com/news/apple-co-founder-steve-wozniak-publicly-backs-right-to-repair|title=Apple Co-Founder Steve Wozniak Publicly Backs Right to Repair|last=Kan|first=Michael|date=July 8, 2021|access-date=26 July 2021|publisher=PC Mag}}</ref> Авторските права во однос на изворниот код на сметачката програмска опрема, исто така, станале дел на ограничувањето на можноста за поправка. Во САД, Законот за авторски права во дигиталниот милениум од 1998 година забраил поправки освен доколку не е даден исклучок, и се користи за блокирање на поправките бидејќи програмската опрема станала почеста во низа уреди и апарати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/it-is-time-yet-again-to-beg-for-the-right-to-repair/|title=It Is Time, Yet Again, to Beg for the Right to Repair|last=Gault|first=Matthew|date=4 January 2021|work=Vice.com|publisher=Vice Media Group|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614123342/https://vice.com/en/article/m7ape4/it-is-time-yet-again-to-beg-for-the-right-to-repair|archive-date=June 14, 2021|accessdate=19 September 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Mirr|first=Nicholas A.|date=Jul 1, 2020|title=Defending the Right to Repair: An Argument for Federal Legislation Guaranteeing the Right to Repair|url=https://ilr.law.uiowa.edu/print/volume-105-issue-5/defending-the-right-to-repair-an-argument-for-federal-legislation-guaranteeing-the-right-to-repair/|journal=Iowa Law Review|volume=105|issue=5|pages=2393–2424|access-date=27 July 2021}}</ref> За да се спречи повторно полнење на празни кертриџи со мастило, производителите започнале да поставуваат микрочипови кои ги бројат нивоата на полнење и употребата, што го отежнувало или оневозможувало повторното полнење. Препродажбата и реновирањето на производите било потврдено како легално од Врховниот суд во 2017 година во случајот ''Impression Prods.'' '', Inc. против Lexmark Int'l, Inc.''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-30/u-s-supreme-court-curbs-patent-holders-power-to-block-resale|title=U.S. Supreme Court Curbs Patent-Holder Power to Block Resale|last=Stohr|first=Greg|date=May 30, 2017|work=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=May 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170530161011/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-30/u-s-supreme-court-curbs-patent-holders-power-to-block-resale|archive-date=May 30, 2017|last2=Decker|first2=Susan}}</ref> Од 2022 година, поплаките за долговечноста и можноста за поправка на печатачите остануваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2022/8/11/23301272/epson-ink-pad-right-to-repair|title=Bricked Epson printers make a strong case for user repairability|last=Weatherbed|first=Jess|date=2022-08-11|work=The Verge|language=en|accessdate=2024-05-11}}</ref> [[Податотека:DEF_CON_30_Right_to_Repair_-_Louis_Rossmann_and_Joe_Grand_24-2.png|мини| Право на поправки на активисти кои зборуваат на конференција]] На почетокот на 2000-тите, автомобилската индустрија го отфрлила првиот предлог-закон за право на поправка за автомобилскиот сектор.<ref name="Right to Tinker">{{Наведено списание|last=Hatta|first=Masayuki|date=15 August 2020|title=The Right to Repair, the Right to Tinker, and the Right to Innovate|journal=Annals of Business Administrative Science|volume=19|issue=4|pages=143–157|doi=10.7880/abas.0200604a|doi-access=free}}</ref> Иако Националната работна група за автомобилски услуги (НРГАУ), организација поддржана од автомобилската индустрија, воспоставила онлајн именик за пристап до информации и алатки на производителите во 2001 година,<ref name="Autoparts Report">{{Наведени вести|url=|title=Automotive Group Testifies Against Right to Repair Act Bill|date=August 6, 2002|work=Autoparts Report|publisher=Gale Group Inc.|issue=21|volume=15}}</ref> истражување спроведено од Terrance Group покажало дека околу 59% од независните сервиси за поправка продолжиле да се борат да добијат пристап до дијагностички алатки и делови од производителите.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H6eLPswsEVYC&dq=survey+terrance+group+access+spare+parts+2005&pg=PA18|title=How the clean air act affects auto repair|date=28 June 2005|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=9780160754074|location=Washington|pages=18–19|access-date=29 September 2021|issue=109–23}}</ref> Уделот на електронските компоненти во вкупната количина на материјали за автомобил, исто така, се зголемил од 5% во 1970-тите на над 22% во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statista.com/statistics/277931/automotive-electronics-cost-as-a-share-of-total-car-cost-worldwide/|title=Automotive electronics cost as a percentage of total car cost worldwide from 1970 to 2030|last=Statista Research Department|date=Feb 5, 2021|work=Statista|accessdate=26 July 2021}}</ref> Зголемената хибридизација на автомобилите донело потреба од специјални алатки што производителот ги споделува само со овластени сервиси за поправка.<ref>{{Наведена книга|title=Auto Mechanics: Technology and Expertise in Twentieth-Century America|last=Borg|first=Kevin L.|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801894855|location=Baltimore}}</ref> Трендот кон правото на поправка во автомобилската и другите индустрии добил на интензитет со повеќе предложени закони и судски одлуки. Иако првично била водена од агенциите за [[заштита на потрошувачите]] [[Автомобилска индустрија|во автомобилската индустрија]] и индустријата за постпродажни услуги во автомобилската индустрија, расправата за воспоставување право на поправка за секаков вид индустриски произведен уред добила на интензитет бидејќи потрошувачката електроника како што се паметните телефони и сметачите станле широко користена, заедно со напредната компјутеризирана интеграција во земјоделската опрема. Движењето било поддржано и од активисти за климатските промени кои имале за цел да го намалат е-отпадот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nymag.com/intelligencer/2022/12/the-right-to-repair-movements-biggest-battle.html|title=The DIY D-Day A movement taking on the likes of Apple is winning a major battle for consumers.|last=Stanton|first=Chris|date=30 December 2022|work=[[NY Magazine]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Главни настани поврзани со движењето „Право на поправка“ од 2000 година !Година !Настан !Опис |- |2012 |Одобрено правото за поправка на автомобили во Масачусетс<ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/02/you-gotta-fight-for-your-right-to-repair-your-car/283791/|title=You Gotta Fight For Your Right to Repair Your Car|last=Weins|first=Kyle|date=February 13, 2014|work=[[The Atlantic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193055/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/02/you-gotta-fight-for-your-right-to-repair-your-car/283791/|archive-date=June 22, 2018|accessdate=March 8, 2018}}</ref> |Бара од производителите да им обезбедат на сопствениците на возила и независните сервиси пристап до истите информации за дијагностика и поправка како и дилерите и овластените сервиси. |- |2014 |Во САД е усвоен закон со кој се овозможува отклучување на телефони |Им овозможува на потрошувачите да ги отклучат своите мобилни телефони за да ги однесат до оператор кој најдобро одговара на нивните потреби. |- |2015 |Конгресната библиотека пресуди во корист на ослободувањето поврзано со поправки во Законот за авторски права во дигиталниот милениум |Широка заштита за потрошувачки уреди чие функционирање се потпира на софтвер заштитен со авторски права. |- |2021 |Франција создаде индекс на поправливост |Оцена од 1 до 10 што дава вредност за тоа колку е можен поправка на уредот. |- |2021 |Закон за право на поправка во Велика Британија кој е во сила (Законски инструменти од 2021 година бр. 745) |Бара од производителите да обезбедат информации за поправка и резервни делови достапни за поправки до десет години за одредени нови бели апарати и телевизори. |- |2022 |Њујорк го донесе Законот за дигитална фер поправка |Бара од производителите на оригинална опрема да ги стават информациите за дијагностика и поправка на дигитални електронски делови и опрема достапни на независни даватели на услуги за поправка и потрошувачи. |- |2023 |Колорадо го донесе Законот за право на потрошувачите да поправаат земјоделска опрема |Бара од производителите на земјоделска опрема да им обезбедат на сопствениците или независните даватели на услуги за поправка ресурси и информации за поправка на нивната опрема. |- |2023 |Законот во Минесота е усвоен<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://theverge.com/2023/5/24/23736326/minnesota-right-to-repair-laws-passed-electronics-free-documentation|title=Right-to-repair rules are now the law in Minnesota|last=Robertson|first=Adi|date=2023-05-24|work=The Verge|language=en-us|accessdate=2023-08-27}}</ref> |Бара од производителите на одредени електронски производи да им стават на располагање на независни даватели на услуги за поправка и потрошувачи документација, делови и алатки за дијагностицирање, одржување или поправка. |- |2023 |Калифорнија донесе Закон за право на поправка<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theverge.com/23910066/right-to-repair-law-newsom-california-sb-244|title=Right-to-repair is now the law in California / California to the rest of the US: You're welcome!|last=Elizabeth Lopatto|date=October 10, 2023|work=[[The Verge]]|access-date=October 10, 2023}}</ref> |Бара производителите на електронски производи и/или апарати за домаќинство да обезбедат документација, делови и алатки на сопствениците, сервисните и сервисните установи и сервисерите за дијагностика и поправка. |- |2024 |Европската Унија усвои сет правила за право на поправка<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2024/4/23/24138499/eu-new-right-to-repair-rules-fix-after-warranty-expire|title=The EU's new right-to-repair rules make companies fix your device after a warranty expires|last=Khalid|first=Amrita|date=2024-04-23|work=The Verge|language=en|accessdate=2024-04-24}}</ref> |Има за цел да им го олесни и поекономично на потрошувачите поправувањето на нивните производи. |- |2024 |Орегон забранува спарување на делови почнувајќи од 2025 година<ref name=":6"/> |Забранува практика позната како „спарување на делови“, која може да се користи за да се спречат потрошувачите да инсталираат одредени делови. |- |2024 |Колорадо го одобри правото на потрошувачите да поправаат дигитална електронска опрема<ref>{{Наведување|last=Hinrichsen|first=Nick|title=Consumer Right to Repair Digital Electronic Equipment|number=HB24-1121|url=https://leg.colorado.gov/bills/hb24-1121|access-date=2024-06-25|last2=Bridges|first2=Jeff|last3=Woodrow|first3=Steven|last4=Titone|first4=Brianna}}</ref> |Го проширува опсегот на законите за право на поправка за да вклучи дигитална електронска опрема произведена и продадена или употребена за прв пат во Колорадо на или по 1 јули 2021 година. |} Првата успешна примена на правото на поправка се случила кога [[Масачусетс]] го усвоил првиот закон за право на поправка во автомобилскиот сектор во [[Соединетите Американски Држави]] во 2012 година, кој барал од производителите на автомобили да ги продаваат истите сервисни материјали и дијагностика директно на потрошувачите или на независни механичари како што порано ги обезбедувале исклучиво на своите дилери. Како резултат на тоа, големите организации за автомобилска трговија потпишале Меморандум за разбирање во јануари 2014 година, употребувајќи го законот на [[Масачусетс]] како основа на нивниот договор за сите 50 држави, почнувајќи од автомобилската 2018 година. Компании како „[[Епл]]“, „[[Џон Дир]]“ и „АТ&amp;amp;Т“ лобирале против законите за право на поправка и создале голем број „''чудни соработници''“ од високотехнолошкиот и земјоделскиот сектор од двете страни на проблемот, според „''Тајм“''.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 8, 2018}}</ref> Технолошката индустрија лобирала во опозиција преку групи како TechNet,<ref name="sfchronicle-17185453">{{Наведени вести|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Broken-laptop-How-California-s-right-to-repair-17185453.php|title=Broken laptop? How California's right-to-repair movement is trying to make it easier to fix your electronics|last=Said|first=Carolyn|date=20 May 2022|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=31 May 2022|location=[[San Francisco]]}}</ref> Entertainment Software Alliance („ESA“).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/the-video-game-industry-is-lobbying-against-your-right-to-repair-consoles/|title=The Video Game Industry Is Lobbying Against Your Right to Repair Consoles|last=Koebler|first=Jason|date=February 25, 2017|work=Vice (news)|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216131243/https://www.vice.com/en/article/d7kak7/the-video-game-industry-is-lobbying-against-your-right-to-repair-consoles|archive-date=February 16, 2021|accessdate=2021-08-09}}</ref> Здружението на производители на опрема („ЗПО“) и нивните дилерски колеги, Изјавата за принципите на Здружението на дилери на опрема од 2018 година станала предмет на медиумска реакција кога во јануари 2021 година ветените средства за извршување на целосни поправки не биле видливо достапни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/john-deere-promised-farmers-it-would-make-tractors-easy-to-repair-it-lied/|title=John Deere Promised Farmers It Would Make Tractors Easy to Repair. It Lied.|last=Koebler|first=Jason|date=February 18, 2021|work=Vice.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317072516/https://www.vice.com/en/article/v7m8mx/john-deere-promised-farmers-it-would-make-tractors-easy-to-repair-it-lied|archive-date=March 17, 2021|accessdate=2021-08-09}}</ref> Кон крајот на 2017 година, корисниците на постари модели на [[iPhone]] откриле докази дека неодамнешните ажурирања на оперативниот систем на телефонот, [[iOS]], ги намалуваат перформансите на телефонот. Ова довело до обвинувања дека Apple ги саботирал перформансите на постарите [[iPhone]]-и за да ги принуди клиентите почесто да купуваат нови модели.<ref>{{Наведени вести|url=https://money.cnn.com/2018/01/12/technology/apple-iphone-slow-battery-lawsuit/index.html|title=Apple is facing lawsuits over iPhone slowdown controversy|last=Kottasová|first=Michelle Toh, Ben Geier and Ivana|work=CNNMoney|access-date=2018-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228044141/http://money.cnn.com/2018/01/12/technology/apple-iphone-slow-battery-lawsuit/index.html|archive-date=2018-02-28}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.vox.com/2017/12/22/16807056/apple-slow-iphone-batteries|title=Apple admitted it's slowing down certain iPhones|last=Kirby|first=Jen|date=December 28, 2017|work=Vox|access-date=2018-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715035917/https://www.vox.com/2017/12/22/16807056/apple-slow-iphone-batteries|archive-date=2018-07-15}}</ref> Apple ја оспорил оваа претпоставена намера, наведувајќи наместо тоа дека целта на програмската опрема била да се спречи преоптоварување на постарите литиум-јонски батерии, кои се деградирале со текот на времето, за да се избегнат неочекувани исклучувања на телефонот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2017/12/20/16800058/apple-iphone-slow-fix-battery-life-capacity|title=Apple confirms iPhones with older batteries will take hits in performance|last=Warren|first=Tom|last2=Statt|first2=Nick|date=December 20, 2017|work=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916181022/https://www.theverge.com/2017/12/20/16800058/apple-iphone-slow-fix-battery-life-capacity/|archive-date=September 16, 2018|accessdate=March 8, 2018}}</ref> Понатаму, Apple им дозволил на корисниците да ја оневозможат функцијата во ажурирање на iOS, но советувал да не се прави тоа.<ref>{{Наведени вести|url=https://globalnews.ca/news/4115331/apple-ios-update-disable-slow-iphone/|title=You can now disable the feature that lets Apple slow down your phone, but should you?|last=Vomiero|first=Jessica|date=March 30, 2018|work=[[Global News]]|access-date=2018-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715042110/https://globalnews.ca/news/4115331/apple-ios-update-disable-slow-iphone/|archive-date=2018-07-15|language=en}}</ref> Дополнително, Apple им дозволил на корисниците на засегнатите iPhone телефони да добијат услуга за замена на батериите во нивните телефони по намалена цена на услугата ({{US$|29}} во споредба со {{US$|79}}) во следните шест месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2017/12/28/business/apple-iphone-batteries.html|title=Accused of Slowing Old iPhones, Apple Offers Battery Discounts|last=Stevens|first=Matt|date=December 28, 2017|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622200225/https://www.nytimes.com/2017/12/28/business/apple-iphone-batteries.html|archive-date=June 22, 2018|accessdate=March 8, 2018}}</ref> Сепак, движењето за „''право на поправка''“ тврдело дека најдобриот исход би бил Apple да им дозволи на потрошувачите да купуваат батерии од трети страни и да ги поседуваат упатствата за нивна замена по пониска цена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/apple-iphone-throttling-right-to-repair/|title=Apple's iPhone Throttling Will Reinvigorate the Push for Right to Repair Laws|last=Koebler|first=Jason|date=December 21, 2017|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915185924/https://motherboard.vice.com/en_us/article/a3nvmk/apple-iphone-throttling-right-to-repair|archive-date=September 15, 2018|accessdate=March 8, 2018}}</ref> Во април 2018 година, Федералната трговска комисија испратила известување до шест производители на автомобили, потрошувачка електроника и конзоли за видео игри, за кои подоцна било откриено преку барање согласно Законот за слобода на информациите дека се Hyundai, Asus, HTC, [[Microsoft]], [[Sony]] и [[Nintendo]], наведувајќи дека нивните гарантни практики може да го прекршат Законот за гаранција Магнусон-Мос.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2018/5/1/17308042/ftc-illegal-warranty-letters-warning-microsoft-sony-nintendo-asus-htc-hyundai|title=Microsoft, Nintendo, and Sony warned by FTC about potentially illegal product warranties|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=May 1, 2018|work=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705011035/https://www.theverge.com/2018/5/1/17308042/ftc-illegal-warranty-letters-warning-microsoft-sony-nintendo-asus-htc-hyundai|archive-date=July 5, 2018|accessdate=May 1, 2018}}</ref> Федералната трговска комисија конкретно идентификувала дека информирањето на потрошувачите дека гаранциите се поништени доколку ја скршат гарантната налепница или печатот на пакувањето на уредот, користат резервни делови од трети страни или користат услуги за поправка од трети страни е измамничка практика, бидејќи овие услови важат само ако производителот обезбедува бесплатна гарантна услуга или резервни делови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2018/4/10/17220462/ftc-reminds-companies-warranty-stickers-are-illegal|title=FTC warns console and smartphone makers against limiting consumer warranties|last=Liao|first=Shannon|date=April 10, 2018|work=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111624/https://www.theverge.com/2018/4/10/17220462/ftc-reminds-companies-warranty-stickers-are-illegal|archive-date=June 15, 2018|accessdate=April 10, 2018}}</ref> И „Сони“ и „Нинтендо“ објавиле ажурирани изјави за гаранција по ова известување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usgamer.net/articles/nintendo-sony-updates-their-warranty-following-warning-from-the-ftc|title=Nintendo, Sony Update Their Warranty Following Warning From the FTC|last=Kim|first=Matt|date=May 9, 2018|work=[[USGamer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105815/https://www.usgamer.net/articles/nintendo-sony-updates-their-warranty-following-warning-from-the-ftc|archive-date=June 30, 2018|accessdate=May 9, 2018}}</ref> Во април 2018 година, Групата за истражување на јавниот интерес на САД издала соопштение во кое го бранела Ерик Лундгрен поради неговата пресуда за создавање на „''обновливи дискови''“ за продолжување на животниот век на сметачите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theverge.com/2018/4/25/17279190/microsoft-restore-disk-eric-lundgren-sentence-right-to-repair|title=E-waste recycler must serve 15-month sentence for selling discs with free Microsoft software|last=Carman|first=Ashley|date=April 25, 2018|work=The Verge|access-date=May 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708133419/https://www.theverge.com/2018/4/25/17279190/microsoft-restore-disk-eric-lundgren-sentence-right-to-repair|archive-date=July 8, 2018}}</ref> Во 2018 година, ослободувањето од данок за правење измени на програмската опрема на „''копнени моторни возила''“ било проширено за да им се овозможи на сопствениците на опрема да ангажираат услуги од трети страни за да помогнат во правењето промени. Овие промени биле одобрени од Американската федерација на земјоделски бироа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/farmers-right-to-repair/|title=The 'Right to Repair' Movement Is Being Led by Farmers|last=Rogers|first=Kaleigh|date=January 31, 2017|work=Vice.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210180541/https://www.vice.com/en/article/kbgzgz/farmers-right-to-repair|archive-date=February 10, 2021|accessdate=2021-08-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/california-farm-bureau-john-deere-tractor-hacking-right-to-repair/|title=Farmer Lobbying Group Sells Out Farmers, Helps Enshrine John Deere's Tractor Repair Monopoly|last=Koebler|first=Jason|date=11 September 2018|work=Vice|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109040641/https://www.vice.com/en/article/kz5qgw/california-farm-bureau-john-deere-tractor-hacking-right-to-repair|archive-date=November 9, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/1201-exemptions-right-to-repair/|title=In Groundbreaking Decision, Feds Say Hacking DRM to Fix Your Electronics Is Legal|last=Koebler|first=Jason|date=October 25, 2018|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026012458/https://motherboard.vice.com/en_us/article/xw9bwd/1201-exemptions-right-to-repair|archive-date=October 26, 2018|accessdate=October 26, 2018}}</ref> Во своите препораки од 2021 година, [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]] дополнително го проширила ослободувањето, со поволни услови за право на поправка за автомобили, чамци, земјоделски возила и медицинска опрема, како и со модифицирање на претходните правила поврзани со други потрошувачки добра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2021/10/27/22747310/us-copyright-office-dmca-section-1201-exemption-rulemaking-report|title=The US Copyright Office just struck a blow for the right to repair|last=Robertson|first=Adi|date=October 27, 2021|work=[[The Verge]]|accessdate=October 27, 2021}}</ref> Сенаторката Елизабет Ворен, како дел од нејзината претседателска кампања, во март 2019 година ги изложила плановите за законодавство поврзано со земјоделството, изразувајќи ја својата намера да воведе законодавство за потврдување на правото за поправка на земјоделска опрема, потенцијално проширувајќи го ова на други електронски уреди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2019/3/27/18284011/elizabeth-warren-apple-right-to-repair-john-deere-law-presidential-campaign-iowa|title=Elizabeth Warren comes out in support of a national right-to-repair law|last=Kelly|first=Makena|date=March 27, 2019|work=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327163823/https://www.theverge.com/2019/3/27/18284011/elizabeth-warren-apple-right-to-repair-john-deere-law-presidential-campaign-iowa|archive-date=March 27, 2019|accessdate=March 27, 2019}}</ref> Во август 2019 година, Apple објавил програма каде што на независните сервиси за поправка им се дава можност да купуваат официјални резервни делови за производите на Apple. Неколку оператори станале овластени во рамките на нивната програма „IRP“, но многу помали оператори за поправка ја избегнале опцијата поради законски тешки товари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://9to5mac.com/2020/02/06/apple-independent-repair-program-criticism/|title=Apple comes under fire for Independent Repair Program contract that lawyers are calling 'crazy'|last=Potuck|first=Michael|date=2020-02-06|work=9to5Mac|language=en-US|accessdate=2021-08-10}}</ref>  Во 2010-тите, трендот на поправки на уреди се проширил од исток во [[Западна Европа]].<ref name="vice EU dec2018">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/protesters-are-slowly-winning-electronics-right-to-repair-battles-in-europe/|title=Protesters Are Slowly Winning Electronics Right-to-Repair Battles in Europe|last=Gault|first=Matthew|date=December 14, 2018|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001152505/https://www.vice.com/en_us/article/9k487p/protesters-are-slowly-winning-electronics-right-to-repair-battles-in-europe|archive-date=October 1, 2019|accessdate=October 1, 2019}}</ref> Во јули 2017 година, [[Европски парламент|Европскиот парламент]] одобрил препораки земјите-членки да донесат закони што им даваат право на потрошувачите да ја поправаат својата електроника, како дел од поголемо ажурирање на претходната Директива за екодизајн од 2009 година, која ги повикувала производителите да произведуваат енергетски поефикасни и почисти потрошувачки уреди. Способноста за поправка на уреди се смета во овие препораки како средство за намалување на отпадот во животната средина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vice.com/en/article/the-european-parliament-wants-europeans-to-have-the-right-to-repair/|title=The European Parliament Wants Europeans to Have the Right to Repair|last=Matsakis|first=Louise|date=July 5, 2017|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001154011/https://www.vice.com/en_us/article/9kwaa5/the-european-parliament-wants-europeans-to-have-the-right-to-repair|archive-date=October 1, 2019|accessdate=October 1, 2019}}</ref> Со овие препораки, започнала работата за воспоставување на правна Директива за [[ЕУ]] за поддршка на препораките, а од која земјите-членки потоа би донесле закони за исполнување на Директивата. Една од првите области биле апаратите за широка потрошувачка како што се фрижидерите и машините за перење. Некои биле склопени со лепила наместо механички сврзувачки елементи, што им оневозможило на потрошувачите или на сервисерите да вршат недеструктивни поправки. Аспектите на правото на поправка на апаратите за домаќинство биле точка на спор и лобирање меѓу европските групи на потрошувачи и производителите на апарати за домаќинство.<ref name="vice EU dec2018" /> На крајот, ЕУ донела закон во октомври 2019 година со кој се бара од производителите на апарати за домаќинство да можат да снабдуваат резервни делови со професионални мајстори во рок од десет години од производството. Законодавството не ги опфаќало другите аспекти поврзани со правото на поправка, а активистите забележале дека ова сè уште ја ограничува можноста на потрошувачот сам да ги извршува своите поправки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/business-49884827|title=EU brings in 'right to repair' rules for appliances|last=Harriban|first=Roger|date=October 1, 2019|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001021610/https://www.bbc.com/news/business-49884827|archive-date=October 1, 2019|accessdate=October 1, 2019}}</ref> [[Шведска]], исто така, нуди даночни олеснувања за луѓе кои сами ги поправаат своите стоки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2019/oct/15/tinker-tailors-the-grassroots-movement-reclaiming-the-right-to-repair|title=Tinker tailors: the grassroots movement reclaiming the right to repair|last=Baum|first=Caroline|date=2019-10-14|work=The Guardian|access-date=2024-07-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ЕУ, исто така, има усвоено начела за кружна економија кои имаат за цел намалување на емисиите на [[стакленички гасови]] и друг прекумерен отпад преку [[рециклирање]] и други програми. Нацрт-планот за акција за кружната економија од 2020 година го вклучувала правото на поправка на електрониката за граѓаните на ЕУ, со цел да им се овозможи на сопствениците на уреди да ги заменуваат само неисправните делови, наместо целиот уред, со што се намалува отпадот од електроника. Акциониот план вклучувал дополнителна стандардизација што би помогнала кон правата за поправка, како што се заедничките порти за напојување на мобилните уреди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2020/03/12/world/europe/eu-right-to-repair-smartphones.html|title=Europe Wants a 'Right to Repair' Smartphones and Gadgets|last=Peltier|first=Elian|date=March 12, 2020|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313235333/https://www.nytimes.com/2020/03/12/world/europe/eu-right-to-repair-smartphones.html|archive-date=March 13, 2020|accessdate=March 14, 2020}}</ref> Во средината на [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата КОВИД-19]], каде што медицинската опрема станала критична за многу болници, iFixit и тим од волонтери работеле на објавување и овозможување на пристап до најголемата позната колекција на прирачници и водичи за сервисирање на медицинска опрема, користејќи информации собрани од болници, медицински установи и страници како што е ''Frank's Hospital Workshop''. iFixit открила, како и кај потрошувачката електроника, дека дел од поскапата медицинска опрема користела средства кои го отежнувале нерутинското сервисирање за крајните корисници и барале овластени процеси на поправка.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 21, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ifixit.com/News/41440/introducing-the-worlds-largest-medical-repair-database-free-for-everyone|title=Introducing the World's Largest Medical Repair Database, Free for Everyone|date=2021-08-10|work=iFixit|language=en|accessdate=2021-08-10}}</ref> Прашањето број 1 од Масачусетс за 2020 година било усвоено за ажурирање на претходната мерка за поправка на автомобили за да се вклучат електронските податоци за возилата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nextcity.org/daily/entry/what-massachusetts-new-right-to-repair-law-means-for-small-auto-repair-shop|title=What Massachusetts' New Right-to-Repair Law Means for Small Auto Repair Shops|last=Janzer|first=Cinnamon|date=15 December 2020|work=nextcity.org|language=en|accessdate=29 September 2021}}</ref> Пред да стапи на сила, во јуни 2023 година, федералната Национална администрација за безбедност на сообраќајот на автопатиштата им наложила на производителите да го пренебрегннат законот од [[Масачусетс]] од 2020 година, тврдејќи дека бил спречен од федералниот закон бидејќи отворањето на телематиката за други организации би можело да ги направи автомобилите поранливи на сметачките хакери. (Двете тврдења се оспорени од Масачусетс во тужбата.)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bostonglobe.com/2023/06/14/business/feds-warn-carmakers-not-comply-with-mass-right-to-repair-law/|title=Federal government warns carmakers not to comply with Mass. right-to-repair law|last=Hiawatha Bray|date=June 14, 2023|work=[[The Boston Globe]]}}</ref> Во мај 2021 година, Федералната трговска комисија (ФТК) издала извештај под име „''Отфрлање на поправката''“ до Конгресот во кој ги навела проблемите околу политиките на корпорациите што ги ограничуваат поправките на стоките за широка потрошувачка кои ги смета за прекршување на трговските закони и ги навела чекорите што би можеле да се преземат за подобро спроведување на ова. Ова вклучувало саморегулација од страна на вклучените индустрии, како и проширување на постојните закони како што е Законот за гаранција Магнусон-Мос или нови закони за да се обезбеди подобра примена од страна на ФТК за заштита на потрошувачите од претерани ограничувања за поправка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2021/5/7/22424363/ftc-repair-restrictions-report-nixing-the-fix-smartphones-automakers|title=FTC report blasts manufacturers for restricting product repairs|last=Porter|first=Jon|date=May 7, 2021|work=[[The Verge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507102032/https://www.theverge.com/2021/5/7/22424363/ftc-repair-restrictions-report-nixing-the-fix-smartphones-automakers|archive-date=May 7, 2021|accessdate=May 7, 2021}}</ref> Во јули 2021 година, администрацијата на Бајден издала извршна наредба до Федералната трговска комисија (ФТК)<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2021-08-09}}</ref> и Министерството за земјоделство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harvestpublicmedia.org/post/right-repair-mandate-biden-might-help-farmers-fix-their-own-equipment|title=Right To Repair Mandate From Biden Might Help Farmers Fix Their Own Equipment|last=Ahl|first=Jonathan|work=www.harvestpublicmedia.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809234044/https://www.harvestpublicmedia.org/post/right-repair-mandate-biden-might-help-farmers-fix-their-own-equipment|archive-date=2021-08-09|accessdate=2021-08-09}}</ref> за широко подобрување на пристапот до поправки и за потрошувачите и за земјоделците. Извршната наредба до Федералната трговска комисија (ФТК) вклучувала упатства за изготвување правила за спречување на производителите да спречуваат поправки извршени од сопственици или независни сервиси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnbc.com/2021/07/09/biden-to-sign-executive-order-aimed-at-cracking-down-on-big-tech-business-practices.html|title=Biden signs order to crack down on Big Tech, boost competition 'across the board'|last=Breuninger|first=Kevin|last2=Feiner|first2=Lauren|date=July 9, 2021|work=[[CNBC]]|accessdate=July 9, 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2021/07/09/politics/biden-big-tech-executive-order/index.html|title=Biden signs sweeping executive order that targets Big Tech and aims to push competition in US economy|last=Sullivan|first=Kate|last2=Fung|first2=Brian|date=July 9, 2021|work=[[CNN]]|accessdate=July 9, 2021|last3=Klein|first3=Betsy}}</ref> Околу две недели подоцна, Федералната трговска комисија (ФТК) едногласно гласала за спроведување на правото на поправка како политика и за преземање мерки против компаниите што го ограничуваат видот на поправки што може да се извршат во независните сервиси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2021/7/21/22587331/right-to-repair-apple-iphone-ftc-lina-khan-open-meeting|title=FTC pledges to fight unlawful right to repair restrictions|last=Kelly|first=Makena|date=July 21, 2021|work=[[The Verge]]|accessdate=July 21, 2021}}</ref> Apple објавил во ноември 2021 година дека ќе им овозможи на потрошувачите да нарачуваат делови и да вршат поправки на производите на Apple, првично со уредите iPhone 12 и 13, но на крајот ќе се воведат и Mac компјутерите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2021/11/17/tech/apple-iphone-right-to-repair/index.html|title=Apple will let iPhone users repair their own devices|last=Iyengar|first=Rishi|date=November 17, 2021|work=[[CNN]]|accessdate=November 17, 2021}}</ref> Приемот на програмата бил мешан, а застапникот на правото на поправка, Луис Росман, ја сметач програмата за чекор во вистинската насока, но го критикувал изоставувањето на одредени делови и потребата од внесување сериски број пред нарачување делови.<ref>{{Наведување|title=Apple's self service repair program got released, let's check it out|date=27 April 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=agG108sxkyo|access-date=2022-08-29|language=en}}</ref>  Во 2021 година, Франција создала систем за оценување на поправливоста кој бил инспириран од табелата со резултати на iFixit. Франција ја изразила својата намера да го спои во „''Индекс на издржливост''“ кој исто така зема предвид колку долго се очекува да траат предметите.<ref name=":8">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2024-04-26}}</ref> Во 2022 година, Apple започнал да им овозможува на клиентите да поправаат батерии и екрани. Дополнително, Apple им забранил на компаниите да ги поправаат или реновираат производите на Apple без нивна дозвола. Овие акции ги иритирале потрошувачите кои веруваат дека Apple е против правото на поправка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://repair.eu/news/apple-crushes-one-man-repair-shop/|title=Apple crushes one-man repair shop in Norway's Supreme Court, after three-year battle|last=Mikolajczak|first=Chloé|date=2020-06-04|work=Right to Repair Europe|language=en-US|accessdate=2023-08-23}}</ref> Во 2022 година, Framework Computer, Adafruit, Raspberry Pi, меѓу другите сметачки системи, почнале да споделуваат модели што можат да се печатат со 3D за резервни делови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstechnica.com/gadgets/2022/12/framework-noctua-and-other-brands-add-official-3d-models-to-printables/|title=Framework, Noctua, and other brands add official 3D models to Printables|last=Purdy|first=Kevin|date=2022-12-20|work=Ars Technica|language=en-us|accessdate=2022-12-20}}</ref> На 28 декември 2022 година, гувернерката на Њујорк, Кети Хочул, го потпишала Законот за дигитална фер поправка, речиси седум месеци откако бил усвоен во државниот сенат. Законот го утврдил правото на потрошувачите и независните сервисери да добиваат прирачници, дијаграми и оригинални делови од производителите, иако ''The Verge'', ''Engadget'' и ''Ars Technica'' забележале дека законот бил помалку енергичен преку измени во последен момент што предвидувале исклучоци за производителите на оригинална опрема. Ова ќе важи за електронски уреди што се продаваат во државата во 2023 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2022/12/29/23530733/right-to-repair-law-new-york-tech-hochul-oems-parts|title=New York breaks the right to repair bill as it's signed into law|last=Faulkner|first=Cameron|date=2022-12-29|work=The Verge|language=en-US|accessdate=2022-12-29}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.engadget.com/new-york-right-to-repair-law-kathy-hochul-184654713.html|title=New York's governor signs watered-down right-to-repair bill|date=29 December 2022|work=Engadget|language=en-US|accessdate=2022-12-29}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arstechnica.com/gadgets/2022/12/weakened-right-to-repair-bill-is-signed-into-law-by-new-yorks-governor/|title=New York governor signs modified right-to-repair bill at the last minute|last=Cunningham|first=Andrew|date=2022-12-29|work=Ars Technica|language=en-us|accessdate=2022-12-29}}</ref> „[[Џон Дир]]“ објавил во јануари 2023 година дека потпишува меморандум за разбирање со Американската федерација на земјоделски бироа, со кој се согласува американските земјоделци да имаат право сами да ја поправаат својата опрема или да ја сервисираат во независни сервиси во Соединетите Држави. Потрошувачите и независните центри за поправка сè уште би биле обврзани да не откриваат одредени трговски тајни и не можат да ги менуваат или заменуваат поставките за контрола на емисиите, но инаку се слободни да поправаат како што сметаат за соодветно.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-64206913|title=US farmers win right to repair John Deere equipment|last=Miller|first=Monica|date=2023-01-08|work=BBC News|access-date=2023-03-07|language=en-GB}}</ref> Во 2023 година, тројца професори по бизнис предупредиле дека законите за право на поправка сами по себе би можеле да имаат несакани последици, вклучително и поттикнување на компаниите да создаваат поевтини производи кои се пониски трошоци и помалку поправливи или издржливи, или да ја зголемат почетната продажна цена на предметот.<ref>{{Наведени вести|url=https://hbr.org/2023/01/research-the-unintended-consequences-of-right-to-repair-laws|title=Research: The Unintended Consequences of Right-to-Repair Laws|last=Yang|first=Luyi|date=2023-01-19|work=Harvard Business Review|access-date=2024-05-11|last2=Jin|first2=Chen|issn=0017-8012|last3=Zhu|first3=Cungen}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jin|first=Chen|last2=Yang|first2=Luyi|last3=Zhu|first3=Cungen|date=February 2023|title=Right to Repair: Pricing, Welfare, and Environmental Implications|url=https://pubsonline.informs.org/doi/10.1287/mnsc.2022.4401|journal=Management Science|language=en|volume=69|issue=2|pages=1017–1036|doi=10.1287/mnsc.2022.4401|issn=0025-1909|url-access=subscription}}</ref> Канцеларијата за авторски права на САД, како дел од тригодишниот преглед на исклучоците од Законот за авторски права во дигиталниот милениум, одобрила исклучок за заобиколување на техничките контроли за опрема за подготовка на храна на малопродажно ниво за потребите на поправка и одржување. Било нагласено дека неможноста за поправки на таквата опрема од страна на трети лица била причина за прекин на работата на бројни машини за сладолед во „Мекдоналдс“, бидејќи производителот, „Тејлор Компани“, си дозволувал само себеси да ги поправа овие машини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theverge.com/2024/10/25/24279371/mcdonalds-ice-cream-machines-right-to-repair-copyright|title=McDonald's busted ice cream machines can now be fixed — legally|last=Roth|first=Emma|date=October 25, 2024|work=[[The Verge]]|accessdate=October 25, 2024}}</ref> == Донесено законодавство == === Соединети Американски Држави === Следува список на закони кои се донесени од законодавното тело на државата и потпишани од соодветниот гувернер. {| class="wikitable sortable" |+Државно законодавство ! Држава ! Право ! Бил ! Датум на стапување во сила |- | [[Калифорнија]] | [https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/codes_displayText.xhtml?lawCode=PRC&division=30.&title=&part=3.&chapter=8.6. PRC § 42488–42488.3] | [https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billNavClient.xhtml?bill_id=202320240SB244 2023–24 СБ 244] | 1 јули 2024 |- | rowspan="2" | [[Колорадо]] | rowspan="2" | [https://advance.lexis.com/documentpage/?pdmfid=1000516&crid=9753d44f-152e-4c74-bfc0-466216d5374b&nodeid=AAGAABAABAAQAAB&nodepath=%2FROOT%2FAAG%2FAAGAAB%2FAAGAABAAB%2FAAGAABAABAAQ%2FAAGAABAABAAQAAB&level=5&haschildren=&populated=false&title=6-1-1501.+Short+title.&indicator=true&config=014FJAAyNGJkY2Y4Zi1mNjgyLTRkN2YtYmE4OS03NTYzNzYzOTg0OGEKAFBvZENhdGFsb2d592qv2Kywlf8caKqYROP5&pddocfullpath=%2Fshared%2Fdocument%2Fstatutes-legislation%2Furn%3AcontentItem%3A691C-69T1-JGHR-M0KT-00008-00&ecomp=6gf59kk&prid=446a9542-a587-48c1-a779-fb64bbebf3db CRS § 6-1-1501 – 6-1-1505] | [https://leg.colorado.gov/bills/hb23-1011 HB23-1011] | 1 јануари 2024 |- | [https://leg.colorado.gov/bills/hb24-1121 HB24-1121] |1 јануари 2026 |- | rowspan="2" | [[Масачусетс]] | | Право на поправка на автомобили | |- | | Прашање 1 за Масачусетс во 2020 година | Ќе се утврди |- | [[Минесота]] | [https://www.revisor.mn.gov/statutes/cite/325E.72 Стат. на Минесота] [https://www.revisor.mn.gov/statutes/cite/325E.72 § 325E.72] | [https://www.revisor.mn.gov/bills/bill.php?b=senate&f=sf2744&ssn=0&y=2023 2023 СФ 2744] |1 јули 2023 |- | [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] | | Закон за дигитална фер поправка | 1 јули 2023 година |- | [[Орегон]] | Ќе се утврди | [https://olis.oregonlegislature.gov/liz/2024R1/Measures/Overview/SB1596 2024 SB1596] | 1 јули 2027 |- | [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] | Ќе се утврди | [https://app.leg.wa.gov/billsummary?BillNumber=1483&Year=2025&Initiative=false 2024 HB-1483] | 1 јануари 2026 <ref>{{Наведени вести|url=https://www.krem.com/article/news/local/right-to-repair-act-washington-electronics-law/293-5374bc85-a677-4eb7-a6d9-d44e0813d415|title=Washington governor signs 'Right to Repair Act' to make tools for electronics repairs more accessible|last=McEvoy|first=Connor|date=May 27, 2025|work=[[KREM (TV)|KREM]]|access-date=June 1, 2025}}</ref> |} === Европска Унија === Усвоена на 30 мај 2024 година, [https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2023-0316-AM-086-086_EN.pdf Директивата за право на поправка (R2RD) на Европската Унија] бара од производителите да нудат услуги за поправка кои се ефикасни и достапни, а воедно да се осигурат дека потрошувачите се свесни за своите права за поправка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240419IPR20590/right-to-repair-making-repair-easier-and-more-appealing-to-consumers|title=Right to repair: Making repair easier and more appealing to consumers {{!}} News {{!}} European Parliament|date=2024-04-23|work=www.europarl.europa.eu|language=en|accessdate=2024-10-14}}</ref> Претходно, правото на поправка во ЕУ било регулирано со [https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/771/oj Директивата за продажба на стоки] и различните регулативи на Комисијата специфични за производот предвидени во [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02009L0125-20121204 Директивата за екодизајн] . == Невладиното право на организации за поправка == Постои растечки список на невладини организации кои се залагаат за правото на поправка, од независни групи за застапување на невладини организации до организации спонзорирани од индустријата кои се залагаат за своите членови во индустријата. Овие групи вклучуваат: === САД === * [https://www.repair.org Repair.org] - мрежна страница на Здружението за поправка (група со седиште во САД составена претежно од помали професионалци за поправка и фирми кои ги поддржуваат политиките за право на поправка) * [https://pirg.org/campaigns/right-to-repair/ Pirg.org/campaigns/right-to-repair] - мрежна -страница за кампањата за право на поправка на Групата за истражување на јавниот интерес на САД (PIRG). US PIRG е водечки застапник за правото на поправка на законодавството и на државно и на федерално ниво. * [https://www.ifixit.com/Right-to-Repair iFixit.com] - мрежна страница за страницата на кампањата за право на поправка на iFixit. iFixit е водечки извор на информации преку интернет во врска со поправка на уреди и водечки застапник за законите за право на поправка. === ЕУ === * [https://repair.eu Repair.eu] - мрежна страница на коалицијата „Право на поправка на Европа“, која претставува над 170 организации од 27 европски земји. Вклучува еколошки невладини организации и актери за поправка, како што се групи за поправка во заедницата, актери во социјалната економија, дистрибутери на резервни делови, самопоправувачи, бизниси за поправка и реновирање. Исто така, постојат безброј „''продавници за поправки''“ кои се водат во заедниците низ целиот свет. Некои се спонзорирани од општини, а други се главно неповрзани со организации. == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * {{cite news |last1=McKeesick |first1=Mandy |title='We've been dumbed-down': Australian farmers want the right to repair their own tractors again |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2025/jan/26/australia-farmers-right-to-repair-laws-equipment |access-date=26 January 2025 |work=[[The Guardian]] |date=25 January 2025}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} [[Категорија:Потрошувачка електроника]] [[Категорија:Права]] [[Категорија:Превентива]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Право на интелектуална сопственост]] [[Категорија:Заштита на потрошувачите]] axmzocsaikonguoda7amjfzuvpwg6e2 0 1373664 5586701 5540018 2026-07-03T15:19:14Z Andrew012p 85224 /* */ 5586701 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Capcom Co., Ltd. | native_name = {{lang|ja|株式会社カプコン}} | romanized_name = ''Kabushiki-gaisha Kapukon'' | logo = Capcom logo.svg | image = CAPCOM本社.jpg | image_size = 230px | image_caption = Седиштето во Осака | type = јавно претпријатие | traded_as = {{tyo|9697}} | foundation = 30 мај 1979<ref name="Capcom Japan">{{cite web|url=http://www.capcom.co.jp/ir/english/company/info.html |title=CAPCOM - Corporate Overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415003821/http://www.capcom.co.jp/ir/english/company/info.html |archive-date=15 април 2010 }}</ref> | founder = [[Кензо Цуџимото]] | location = {{знамеикона|Јапонија}} [[Осака]], Јапонија | industry = [[видеоигра|видеоигри]] | revenue = {{profit}} 110,1 милијарди јени (2022)<ref name="revenuegam">{{cite web|url=http://www.capcom.co.jp/ir/english/finance/review.html |title=CAPCOM - Financial Review (Japan GAAP) |date=7 мај 2019 |publisher=Capcom |access-date=21 јули 2019 }}</ref> | operating_income = {{profit}} 44,3 милијарди јени (2022) | net_income = {{profit}} 2,6 милијарди јени (2022) | owner = семејство Цуџимото (22,71 %) | num_employees = 3.531 (2024)<ref>{{Cite web|url=https://www.capcom.co.jp/ir/english/company/info.html|title=Capcom &#124; Corporate Overview|website=Capcom IR|date=7 јули 2024 }}</ref> | key_people = {{plainlist| * Кензо Цуџимото {{small|(претседавач и извршен директор)}} * Харухиро Цуџимото {{small|(претседател и главен оперативен директор)}} }} | products = | subsid = | divisions = Развојна дивизија 1–2 | homepage = {{URL|http://www.capcom.com/}} }} '''Capcom Co., Ltd.''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Капком'', {{langx|ja|株式会社カプコン}}) — јапонска корпорација, еден од најголемите светски развивачи и издавачи на компјутерски [[Видеоигра|игри]], со седиште во [[Осака]]. Корпорацијата е основана во 1979 г. под името Japan Capsule Computers, како компанија за производство и распределба на електронски играчки машини. Денешното име е кратенка од Capsule и Computers. За конзолите од 3-то и 4-то поколение ([[Nintendo Entertainment System|NES]], [[Sega]], SNES), компанијата создавала игри засновани на цртаните филмови на Walt Disney. Денес, компанијата е позната како сопственик на неколку големи играчки франшизи, меѓу кои: ''[[Resident Evil]]'', ''[[Devil May Cry]]'', ''[[Street Fighter]]'', ''Mega Man'', ''Lost Planet'', ''Monster Hunter'' и ''Ace Attorney''. Capcom исто така активно работи како издавач и локализатор на западни производи на исток, а пример за тоа се „X2“ од Team 17 и ''[[Grand Theft Auto (серијал)|Grand Theft Auto]]''. == Маскота == Изворната маскота на Capcom е Капетан Командо, [[суперхерој]] облечен во футуристички оклоп. Неговото име е изведено од името на компанијата: Cap(tain)Com(mando). Тој за првпат се појавил во рана игра на Capcom за Famicom/NES наречена „Section Z“ и честопати бил прикажуван во прирачниците за раните NES-игри на Capcom. Исто така, тој станал главен лик во играта „Captain Commando“ од 1991 г. Подоцна, станал еден од борците во „Marvel vs. Capcom“ и неговото продолжение. Во „Marvel vs. Capcom“, тој сѐ уште е симбол на Capcom, на пример, редовно извикувајќи „Capcom!“ за време на борбите. ''Mega Man'' го заменил Капетан Командо на должноста маскота, главно поради тоа што серијата „Mega Man“ е сега доста популарна и попозната. Исто така, Рју, еден од најистакнатите ликови на Capcom од ''Street Fighter'', во мигов не е само лице на борбените игри на Capcom, туку и на целиот жанр борбени игри. Во последните години, зачестена е склоноста за користење на Сервоботите од серијата игри ''MegaMan: Legends''. Играчки и слики од Сервоботите честопати ги придружуваат играчките изложби на кои учествува Capcom. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [http://www.capcom.com/ Матична страница] [[Категорија:Capcom| ]] [[Категорија:Јапонски марки]] [[Категорија:Претпријатија за видеоигри од Јапонија]] [[Категорија:Претпријатија во Осака]] 1q5qkuse335ry2e3498lh7e7h9xkrrb 0 1374648 5586882 5391908 2026-07-04T01:45:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586882 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Robevci house.jpg|мини|[[Куќата на Робевци]] во [[Охрид]]]] '''Робевци''' или '''Робеви''' ([[Охридски дијалект|дијалектно]]: '''Робе''') — истакнато [[македонско]] трговско семејство од градот [[Охрид]], учесници во економскиот, духовниот и политичкиот живот во последните два века од [[Отоманска Македонија|отоманско владеење]]. == Историја == [[Податотека:Anastas Robev and Wife.jpg|лево|мини|[[Анастас Робев|Анастас]] и неговата сопруга [[Фотијана Робева|Фотијана]], средина на XIX век]] Името на Робевци за првпат се споменува во 1379 г. на една надгробна плоча пишувана со црковно словенско писмо во дворното место на црквата „[[Црква „Пресвета Богородица Перивлептос“ - Охрид|Пресвета Богородица Перивлептос]]“ (Св. Климент).<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1985.2.24-Georgieva-M.-Kukjata-na-Robevci-Prilog-kon-istorijata-na-nejzinata-gradba.pdf?utm_source=chatgpt.com|title=Куќата на Робевци – Прилог кон историјата на нејзината градба|last=Георгиева|first=Марија|publisher=ЗИРМ|year=1985|location=Скопје|pages=307|access-date=15 јули 2025}}</ref> Според Михаил Огњанов, тие се потомци на средновековниот род [[Гропа]] (или Ропа).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Mixail_Ognyanov_Maked%d0%benia_-_Prezivyana_Sydba.pdf|title=Македония - преживяна съдба|last=Огнянов|first=Михаил|publisher=ИК „Гутенберг“|year=2002|isbn=954-9943-35-6|location=София|pages=29}}</ref> Родоначалник на семејството бил Робе, кој починал во 1756 г. Неговиот потомок [[Стефан Робев|Стефан]] [[Стефан Робев|Робев]] (1750–1814) основал трговска фирма во 1792 г.<ref name=":1">{{МакЕнц|1.277-1.278|Ристоски|II}}</ref> По смртта на Стефан, неговите синови [[Ангел Робев|Ангел]] (1785–1861) и [[Анастас Робев|Анастас]] (Атанас) (1789–1869) ја прошириле фирмата, при што отвориле филијала во [[Битола]] во 1850-тите години. Фирмата главно се занимавала со производство и продажба на кожи и крзна.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://babambitola.mk/%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%B0/|title=Пописните картички, разгледници на фамилијата Робевци од Битола|date=21 април 2024|work=бабам Битола|access-date=15 јули 2025}}</ref> Битолската филијала постепено станала главна. Во 1855 г. браќата отвориле нова филијала во [[Виена]], позната како „Браќа Робеви и синови“. Фирмата продолжила да се проширува со синовите на Ангел – [[Константин Ангелов Робев|Константин]] (1818–1900), [[Наум Робев|Наум]] (1833–1863), [[Евтим Робев|Евтим]] (1835–1863), [[Стефан Ангелов Робев|Стефан]] (1842–1880), и на Анастас – [[Јоаким Робев|Јоаким]] (1820–1878), [[Димитар Робев|Димитар]] (1822–1890), [[Никола Робев|Никола]] (1831–1906). Константин Робев бил лекар во Охрид и Битола, Димитар Робев бил трговец, општественик и поборник за македонска афтокефална црква и независна македонска држава, како и пратеник во првото Отоманското собрание во 1876 година. Никола Робев исто така бил трговец и општественик.<ref name=":1" /> На 20 август 1840 г. браќата Анастас и Ангел, со аконтација од 30.000 [[Грош|гроша]] подигнале основно училиште во дворот на грчката митрополија.<ref>{{Наведена книга|url=https://mn.mk/kultura/6937-Ohridski-mitropolitski-kodeks?format=pdf|title=Охридски митрополитски кодекс|last=Ристески|first=Стојан|last2=Ангеличин Жура|first2=Гоце|publisher=НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј - Охрид|year=2005|editor-last=Китевски|editor-first=Марко|location=Охрид|access-date=2025-07-15|archive-date=2025-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250722212717/https://mn.mk/kultura/6937-Ohridski-mitropolitski-kodeks%3Fformat%3Dpdf|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Hadji Risto Sarajevo to Robevi Bitolya.JPG|мини|Писмо од Хаџи Ристо во Сараево до браќата Робевци во Битола]] Градењето на првобитната куќа на Робевци било завршено на 15 април 1827 г. на местото на постара куќа на Јаким Пендо, во маалото [[Црква „Св. Никола Геракомија“ - Охрид|Геракомија]], за што сведочи натпис со грчко писмо на една мермерна плоча која се наоѓа вградена во магазата (магацинот) на дворното место.<ref name=":0" /> Семејството живеело 35 години во куќата, поточно до јануари 1861 година<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.fakulteti.mk/news/01042020/dali-znaete-koga-e-izgradena-poznatata-kukja-na-robevci-vo-ohrid|title=Дали знаете: Кога е изградена познатата Куќа на Робевци во Охрид?|last=И.И.|first=В.|date=1 април 2020|work=Факултети.мк|access-date=15 јули 2025}}</ref>, кога Устреф-бег ја запалил до темел. Две години подоцна, во 1863–1864 година била изградена денешната куќа. Во левата половина живеел Константин Робев, а во десната Атанас Робев. Како главен градител бил ангажиран [[Тодор Петков]] (1814–1899) од с. [[Гари]].<ref name=":0" /><ref name=":3" /> [[Податотека:Ledger of the fur trader Dedo from Leipzig, 1876-1885 061 (crop Keskari).jpg|мини|Сметководствена книга на „Браќа Робеви и [[Кескари|Кецкарови]]“ (''Herren Rombi & Keskari''), 1880 г.]] Во 1863 г. фирмата била преименувана во „Анастас Робев и синови“, а во 1869 г. во „Синови Анастас Робеви“. Веќе по средината на XIX век Робевци имале широко разгранета мрежа на трговски фирми и филијали во [[Охрид]], [[Битола]], [[Виена]], [[Белград]], [[Трст]], [[Задар]], [[Сараево]], [[Свиштов]] и [[Цариград]], а тргувале со [[Лајпциг]], [[Одеса]] и други трговски центри низ цела Европа.<ref name=":1" /> Тие биле и акционери во многу европски банки. Кон крајот на 60-тите и почетокот на 70-тите години на XIX век, во партнерство со [[Димитар Биолчев]] откупиле даноци во [[Прилепска Каза|Прилепската]] [[Прилепска Каза|Каза]].<ref>{{Наведена книга|title=Българи - откупвачи на данъци във фискалната система на Османската империя. Към историята на българския делови и социален елит през XIX век|last=Янева|first=Светла|publisher=Нов български университет|year=2011|location=София|pages=131-132, 164-165, 386-387}}</ref> Фирмата почнала да опаѓа по 1878 година, поради што во 1881 г. филијалата во [[Виена]] била затворена, а по 1890 г. седиштето во Битолa почнало да се занимава претежно со внатрешна трговија. Последните потомци од родот Робевци веројатно се иселиле од Охрид во периодот меѓу [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]]. Денес, потомци од Робевци има во Скопје, Битола, Белград и [[Лерин]] (каде се познати како '''Роби'''). Иселеници има и во [[Бугарија]] ([[Софија]]), но и во [[Холандија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведени вести|url=https://racin.mk/kultura/kukata-na-robevczi-chuvar-na-ohridskata-istorija/|title=Куќата на Робевци, чувар на охридската историја|last=Стојкова Костоски|first=Слаѓана|date=17 април 2023|work=Рацин.мк|access-date=15 јули 2025}}</ref> == Родословие == {{Робевци}} == Поврзано == * [[Куќа на Робевци]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Робевци]] idz4j6n69deovv5ogsqcmznfcs0z164 0 1376575 5586702 5545972 2026-07-03T15:20:39Z Andrew012p 85224 /* Игри од серијата */ 5586702 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game series | title = Devil May Cry | image = [[Податотека:Devil-may-cry.png|250px]] | caption = | genre = акција-авантура, слешер | developer = {{ubl|[[Capcom]] (2001—)|[[Ninja Theory]] (2013)}} | publisher = Capcom | creator = [[Хидеки Камија]] | platforms = {{plainlist| * [[андроид]] * [[iOS]] * [[Windows]] * [[Mobile game|Mobile]] * [[Nintendo Switch]] * [[PlayStation 2]] * [[PlayStation 3]] * [[PlayStation 4]] * [[PlayStation 5]] * [[Shield Android TV]] * [[Xbox 360]] * [[Xbox One]] * [[Xbox Series X/S]]}} | first release version = ''[[Devil May Cry (игра)|Devil May Cry]]'' | first release date = 23 август 2001 | latest release version = ''Devil May Cry: Peak of Combat'' | latest release date = 10 јануари 2024 }} {{Закосен наслов}}'''''Devil May Cry''''' ({{Langx|ja|デビル メイ クライ}} ''Дебиру меи кураи''; буквално: „Ѓаволот може да плаче“) — серија од шест [[Видеоигра|игри]] од жанрот слешер, развиена, главно, од јапонската компанија [[Capcom]]. Првата игра од серијата била замислена како дел од серијалот ''[[Resident Evil]]'', но на крајот била издвоена како посебен проект. [[Играчки процес|Играчкиот процес]] се заснова на спектакуларни битки со противници и загатки со различен степен на тежина. Серијата доживеала успех, со продажба од неколку милиони примероци, што довело до создавање на стрипови, новели, [[аниме]] и колекционерски фигури. == Игри од серијалот == Во 1998 г., по завршувањето на работата на ''Resident Evil 2'', развојната екипа Team Little Demon, предводена од Хидеки Камија, започнала со работа на третиот дел од серијалот.<ref name="OkamiTree">{{cite web|url=http://www.1up.com/features/retroactive-hideki-kamiya|title=The Okami Family Tree|last=Mielke|first=Tuhin|date=2006-08-18|publisher=1UP.com|archive-url=https://archive.today/20120605051116/http://www.1up.com/features/retroactive-hideki-kamiya|archive-date=2012-06-05|access-date=2007-03-29|url-status=dead}}</ref> Во текот на развојот, бил планиран пат во [[Шпанија]] за проучување на замоците што требало да ѝ дадат атмосфера на играта. Меѓутоа, таа многу отстапувала од стандардите на ''Resident Evil'', особено од самиот жанр [[ужас за преживување]]. Развивачите одлучиле да не ја остават направената работа и направиле друга игра под името ''Devil May Cry''.<ref>{{cite web|url=http://ps2.ign.com/articles/094/094860p1.html|title=E3 2001: Interview with Shinji Mikami|date=2001-05-17|publisher=IGN|archive-url=https://www.webcitation.org/6GEIg1Ehl?url=http://www.ign.com/articles/2001/05/17/e3-2001-interview-with-shinji-mikami|archive-date=2013-04-29|access-date=2007-05-25|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !Наслов ! |- |''[[Devil May Cry (игра)|Devil May Cry]]'' | * 2001 — [[PlayStation 2]] * 2012 — [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]] * 2018 — [[Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], * 2019 — [[Nintendo Switch]] |- |''[[Devil May Cry 2]]'' | * 2003 — PlayStation 2 * 2012 — PlayStation 3, Xbox 360 * 2018 — Windows, PlayStation 4, Xbox One * 2019 — [[Nintendo Switch]] |- |''[[Devil May Cry 3: Dante’s Awakening]]'' | * 2005 — PlayStation 2 * 2006 — Windows * 2012 — PlayStation 3, Xbox 360 * 2018 — PlayStation 4, Xbox One * 2020 — [[Nintendo Switch]] |- |''[[Devil May Cry 3: Dante’s Awakening#Devil May Cry 2D/3D|Devil May Cry 2D/3D]]'' | * 2008 — J2ME |- |''[[Devil May Cry: Dante X Vergil]]'' | * 2010 — BREW |- |''[[Devil May Cry 4]]'' | * 2008 — PlayStation 3, Xbox 360, Windows * 2012 — J2ME * 2015 — PlayStation 4, Xbox One, Windows |- |''[[Devil May Cry 4 Refrain]]'' | * 2011 — iOS |- |''[[DmC Devil May Cry]]'' | * 2013 — Windows, PlayStation 3, Xbox 360 * 2015 — PlayStation 4, Xbox One |- |''[[Devil May Cry 5]]'' | * 2019 — Windows, PlayStation 4, Xbox One * 2020 — PlayStation 5, Xbox Series X |- |''[[Devil May Cry: Peak of Combat]]'' | * 2024 — Android, iOS |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [http://www.devilmaycry.com/ Capcom USA's ''Devil May Cry'' portal] * [http://www.mobygames.com/game-group/devil-may-cry-series ''Devil May Cry'' series] на [[:en:MobyGames|MobyGames]] [[Категорија:Серијали на видеоигри]] [[Категорија:Видеоигри за демони]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ b6z9da1abyxweyd29h4hbue4fg6tnhk 0 1377338 5586788 5447344 2026-07-03T19:14:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586788 wikitext text/x-wiki '''Пушењето во Источен Тимор''' — многу честа појава, при што земјата има висок процент на пушачи.<ref name="The country where nearly two-thirds of men smoke">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/magazine-27677882|title=The country where nearly two-thirds of men smoke|last=Taylor|first=Peter|date=4 June 2014|publisher=BBC News|accessdate=26 January 2017}}</ref> Се проценува дека 33% од населението пуши секојдневно, при што 61% од мажите од Источен Тимор редовно користат тутунски производи.<ref name="The country where nearly two-thirds of men smoke" /> Иако е потребно на пакувањето да се прикажуваат предупредувања, ова е во голема мера неефикасно поради големиот број возрасни жители на Источен Тимор кои не можат да читаат. Постојат многу малку ограничувања за рекламирање тутун и вообичаено е да се видат наставници и ученици како пушат во училиште.<ref name="The country where nearly two-thirds of men smoke" /> Студија од 2008 година покажала дека стресот предизвикан од сиромаштијата и борбата за независност значително придонел за пушењето кај младите. Поранешниот претседател и активист за независност, [[Ксанана Гусмао,]] е и самиот тежок пушач, кој вели дека цигарите му помогнале нему и на неговите колеги да останат смирени додека се бореле против Индонезијците.<ref name="The country where nearly two-thirds of men smoke"/> Како и во соседна Индонезија, рекламирањето на тутунот е распространето, а цигарите се евтини, само околу 25 центи по пакување.<ref name="The country where nearly two-thirds of men smoke" /> Во ноември 2015 година, владата на Источен Тимор ветила построги правила за регулирање на потрошувачката на тутун.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.easttimorlawandjusticebulletin.com/2015/11/east-timor-tackles-cigarette-smoking.html|title=East Timor tackles cigarette smoking with a new law to control tobacco|date=27 November 2015|work=East Timor Law and Justice Bulletin|accessdate=26 January 2017}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Пушење по земја|Источен Тимор]] [[Категорија:Источнотиморска култура]] [[Категорија:Здравство во Источен Тимор]] lq1yfj0odto4fgfm2bc7bn2uj8tsydz 0 1378535 5586687 5493454 2026-07-03T14:18:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586687 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Merwedesluis,_Bediening_sluis.JPG|мини|Преводничарот кај Гроте Мерведеслуис во [[Горинхем]], [[Холандија]], на јужниот терминал на каналот Мерведе.]] '''Преводничар''' — вработено лице што се грижи за [[Преводница|браната]] на каналот или реката, управува со неа и, доколку е потребно, го одржува или организира нејзиното одржување. Традиционално, преводничарите живееле на работното место, често во мали наменски изградени колиби. Преводничарот може да биде и управувач на брановиот јаз, во многу случаи, преводничарите играат важна улога во модерирањето и управувањето на нивото на водата како одговор на сушата и обилните дождови. Со намалувањето на комерцијалниот сообраќај, занимањето изумира на внатрешните водни патишта, барем во Обединетото Кралство. Многу претходни брани со вработени сега немаат кадар. == Плата и други надоместоци == Компанијата за јаглен и навигација „Лихај“ во 1900 година им плаќала на преводничарите по 18 американски долари месечно, со куќа без кирија. Тие често имале мали продавници за продажба на намирници на бродовите што минувале и, меѓу своите должности, правеле и мали поправки по каналот и на браните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canals.org/siteimages/NSF_Building_Americas_Canals_Curriculum.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907034408/http://www.canals.org/siteimages/NSF_Building_Americas_Canals_Curriculum.pdf|archive-date=2012-09-07|accessdate=2013-05-10}}</ref> [[Податотека:Lock_56_Thomas_Donegan_Historical_C_and_O_Canal.jpg|мини|Преводничарот на браната 56 (Томас Донеган, лево) на каналот Чесапик и Охајо.]] На каналот Чесапик и Охајо, преводничарот имал куќа во која што не плаќал кирија, еден акр земја за градина и бил платен со основна плата од 150 долари годишно. Доколку чувал повеќе од една брана, тоа било 50 долари за секоја дополнителна брана, со максимум 3 брани.<ref name="kytle87"/> == Должности == Преводничарите биле на повик 24 часа на ден во текот на сезоната на пловење.<ref name="kytle87">Kytle, Elizabeth. ''Home on the Canal'', Seven Locks Press, 1983. {{ISBN|0-932020-13-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-932020-13-5|<bdi>0-932020-13-5</bdi>]], p. 87</ref> [[Податотека:Exterior_of_Lock_Keeper's_House_38804u.tif|мини|Куќата на преводничарот на Националниот мол во [[Вашингтон|Вашингтон,]] некогаш била дом на преводничарот на градскиот канал Вашингтон.]] На каналите Чесапик и Охајо, преводничарите биле должни да ги отстранат вртелешките од сите лопатки на браните ноќе, за да спречеле неовластена употреба.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/choh/unrau_hrs.pdf|title=Historic Resource Study: Chesapeake & Ohio Canal|last=Unrau|first=Harlan D.|publisher=U.S. Department of the Interior, National Park Service, Chesapeake & Ohio Canal National Historical Park|year=2007|location=Hagerstown, Md.|page=336|lccn=2007473571}}</ref> Но, тие морале да станат и да ја контролирале браната ако поминел брод ноќе. Преводничарите морале да ги спроведуваат правилата на компанијата против независните и лукави капетани на бродови. Во некои случаи, тие морале да ги проверуваат товарните листови што ги имале бродовите. Тие исто така биле одговорни за нивото (каналско ѓубре) покрај нивните брани, за да поправат протекувања и други помали поправки. Некои преводничари едноставно ја напуштиле работата и исчезнале. Во јуни 1848 година, кога Аса Ауд зел француски одмор, Вилијам Елгин, окружниот надзорник, го назначил Џон Бузел за помошник на браната 25 на каналот Чесапик и Охајо. Преводничарите честопати продавале алкохол покрај тоа, еден значаен пример е "АС Адамс оф Лок 33" (Харперс Фери) на каналите Чесапик и Охајо. каде што таверната "Салти Дог" била позната по достапноста на алкохол и проститутки. За да му помогнел на бродот да излезе од браната (што се движи низводно), преводничарот понекогаш би направил ''бран'', односно би ги отворил вентилите со лопатки (порти) на горните порти, така што напливот на вода би го бутнал бродот кон правата насока. Некои лукави преводничари би барале пари од бродарците за оваа „услуга“.<ref name="Garrityswell">{{Наведена книга|title=Canal Boatman My Life on Upstate Waterways|last=Garrity|first=Richard|publisher=Syracuse University Press|year=1977|isbn=0-8156-0139-5|location=Syracuse, NY|pages=39}}</ref> Ако бродот се насукал помеѓу браните, тие понекогаш би побарале од бродот што минувал (што се движел спротиводно) да му кажел на следниот преводничар да направел дополнително силно бранување, со отворањето на сите порти на горната брана, со што привремено би се покачило нивото на водата, за да можеле да се отклучат. [[Податотека:Canal_Tender_at_Plane_7_East_on_Morris_Canal_from_HABS.png|мини|173x173пкс|Човек се грижи за наклонета рамнина 7 источно на каналот Морис]] Каналот Морис имал наклонети рамнини, како и брани, а за првите биле потребни и чувари, иако не може точно да се наречат „преводничари“ бидејќи тие не се грижеле за брана, туку за наклонета рамнина која вршела речиси иста функција како брана, кревајќи или спуштајќи чамци од едно ниво на друго, иако со лулка која ги носела чамците. == Случки == Честопати имало судири меѓу капетаните на бродовите и преводничарите. Во јули 1874 година, на каналот Чесапик и Охајо, се случила една озлогласена случка, каде што влечното јаже на бродот ја зафатило и ја искинало оградата на браната, а капетанот на бродот инсистирал да ги изриба страните на бродот со метла додека сè уште бил во браната. Преводничарот побарал капетанот да го извади бродот од браната, што тој одбил. Синот на преводничарот отворил една од портите, приковувајќи го синот на капетанот за бродот. Набрзо дошло до тепачка, а сопругата на капетанот го соборила едниот од синовите на преводничарот. Работите ескалирале до фрлање камења, удирање со палки, а синовите на преводничарот се вратиле со пушка и револвер, кои не испукале. Кога бродот го продолжил своето патување, чуварот на браната го следел на коњ, сè до Камберленд (крајот на каналот) со палка, заканувајќи се дека ќе ги средел работите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/choh/unrau_hrs.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713233326/http://www.nps.gov/history/history/online_books/choh/unrau_hrs.pdf|archive-date=2013-07-13|accessdate=2013-05-02}}</ref> Имало многу инциденти со небрежни преводничари. На 11 септември 1895 година, кај браната 22, пристигнал бродот ''„Екселсиор“'' и се обидел да заклучи. Преводничарот бил толку пијан што ги отворил долните лопатки на портата прерано. Бродот удрил во прагот на калта, се скршил на половина и потонал со своите 113 тони јаглен. Ричард А. Мур, сопственикот на бродот, собрал над 1.300 долари отштета, а чуварот бил отпуштен. Во Англија, неодамна имало контроверзии околу обидот на Агенцијата за животна средина да ги отстрани преводничарите на [[Темза|реката Темза]]. Ова резултирало на широко неодобрување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gmb-southern.org.uk/gmb-accuse-ea-of-cooking-the-books-to-get-rid-of-resident-lock-keepers-on-river-thames-and-increase-risk-of-flooding/|title=GMB accuse EA of cooking the books to get rid of resident lock keepers|date=3 December 2014|work=Gmb-southern.org.uk|accessdate=5 October 2017|archive-date=2017-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012045036/https://www.gmb-southern.org.uk/gmb-accuse-ea-of-cooking-the-books-to-get-rid-of-resident-lock-keepers-on-river-thames-and-increase-risk-of-flooding/|url-status=dead}}</ref> == Промоции == Многу луѓе кои започнале како преводничари подоцна биле унапредени во компанијата. Многу окружни началници на каналот Чесапик и Охајо започнале како преводничари, но поради нивната добра репутација, биле унапредени. Меѓу нив биле Елгин и Џон Ј. Јанг во 1830-тите и 1840-тите, Џон Ламби во 1840-тите. А.К. Стејк започнал да работи на браните 41–41 од 1847 до 1848 година, Луис Г. Стенхоп на браните 41–42 исто така во 1848 година, и Овертон Г. Лоу на браната 56 кога каналот се отворил кон Камберленд - овие тројца поединци подоцна биле унапредени и продолжиле да работат за компанијата за управување со канали и во 1870-тите. == Современи преводници == Браните на комерцијалните канали обично се напојуваат со електрична енергија. Преводничарот, кој повеќе не живее на лице место, го контролира целиот процес од контролна соба со поглед на браната. Во современото време, контролата на сообраќајот и браните на каналите е централизирана. Еден контролен центар може далечински да управува со неколку брани и подвижни мостови на широка област, надгледувајќи го процесот со помош на камери. На пример, контролниот центар [[Тилбург]] во [[Холандија]] ќе контролира далечински 18 брани и 28 подвижни моста од 2015 година па натаму.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://staticresources.rijkswaterstaat.nl/binaries/Factsheet%20Modernisering%20Bediening%20op%20Afstand_tcm21-34433.pdf|title=Modernisering bediening op afstand|date=2015-11-17|publisher=Rijkswaterstaat|language=nl|trans-title=Modernising remote control|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119065348/https://staticresources.rijkswaterstaat.nl/binaries/Factsheet%20Modernisering%20Bediening%20op%20Afstand_tcm21-34433.pdf|archive-date=2015-11-19|accessdate=2015-11-17}}</ref> Ова овозможува намалување на работната сила, а сепак обезбедува 24-часовна услуга за водниот сообраќај. Бидејќи контролорот сега има преглед на сообраќајот што се движи низ една брана по друга, тој може да го предвиди пристигнувањето на бродовите со тоа што однапред ќе ја сврти браната, дозволувајќи бродовите да чекаат друг да дојде одзади за да ги ракува истовремено, или да одлучи дали да ја сврти браната празна за брод што оди во една насока или да чека еден што оди во друга насока. На [[Темза|реката Темза]], традиционалните брави се задржани, иако повеќето сега се моторизирани, користејќи хидрауличен систем за управување со портите; меѓутоа, кога не се напојувани, портите и браните сѐ уште можат да се управуваат со употреба на коленестото вратило на двата краја од комората на бравата. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20060719224556/http://gloucesterdocks.me.uk/people/lockkeepers.htm Проводничари во Глостер] * [https://web.archive.org/web/20070312075515/http://www.bbc.co.uk/history/programmes/restoration/2004/ni_loch_keepers_house_01.shtml Куќата на проводничарот, Њуфорџ] од [[Би-би-си]] * [https://web.archive.org/web/20070313173241/http://www.waterscape.com/news/nid574 Кралицата и проводничарот], канал Ковентри, 23 август 2005 година [[Категорија:Поморски занимања]] c20s6wcxm7kdeh7d1fbepc4dqdcsvrk 0 1378622 5586689 5532102 2026-07-03T14:28:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586689 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = Предраг Палавестра |image = |imagesize = |caption = |birth_date = {{birth date|1930|06|14|df=yes}} |birth_place = [[Сараево]], Дринска Бановина, [[Кралство Југославија]] |death_date = {{death date and age|2014|08|19|1930|06|14|df=yes}} |death_place = [[Белград]], Србија |resting_place = |children = |occupation = |nationality = |alma_mater = Универзитет во Белград, Филолошки факултет |period = |genre = |notableworks = |influences = |influenced = |website = }} '''Предраг Палавестра''' ([[Сараево]], [[14 јуни]] [[1930]] – [[19 август]] [[2014]]) бил српски писател, книжевен историчар и полноправен член [[Српска академија на науките и уметностите|на Српската академија на науките и уметностите]]<ref name="САНУ: Предраг Палавестра">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1151,|title=Предраг Палавестра|last=|authorlink=|year=2011|work=|publisher=Српска академија наука и уметности|language=ср|format=|others=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015050/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1151,|archive-date=5. 3. 2016|accessdate=9. 2. 2012}}</ref> и [[Академија на науките и уметностите на Босна и Херцеговина|на Академијата на науките и уметностите на Босна и Херцеговина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://klubglasnik.com/a/98e4f8c2-6e75-40a5-bdbe-8ef2f456804a/%d0%9f%d1%80%d0%b5%d0%b4%d1%80%d0%b0%d0%b3-%d0%9f%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b0.aspx|title=Službeni Glasnik {{!}} Klub čitalaca {{!}} Аутор {{!}} Предраг Палавестра|work=Službeni Glasnik {{!}} Klub čitalaca|accessdate=2024-02-02|archive-date=2024-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202165345/https://klubglasnik.com/a/98e4f8c2-6e75-40a5-bdbe-8ef2f456804a/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B3-%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0.aspx|url-status=dead}}</ref> == Биографија == Роден бил во [[Сараево]] [[1930|во 1930 година.]] Дипломирал на Филолошкиот факултет во Белград, каде што докторирал [[1964|во 1964 година.]]<ref name="САНУ: Предраг Палавестра"/> Како литературен критичар, пишувал за весникот [[Политика (весник)|Политика]], бил уредник на „ Књижевне новине “ и на списанието „Савременик“.<ref name="САНУ: Предраг Палавестра" /> Работел како директор на Институтот за литература и уметност во Белград.<ref name="САНУ: Предраг Палавестра" /> Двапати бил избран за претседател на ПЕН Центарот на Србија. Бил член на Крунскиот совет и на Управниот одбор на Фондот [[Караѓорѓевиќи|на Кралската куќа Караѓорѓевиќ]] . Тој бил примен во членството [[Српска академија на науките и уметностите|на Српската академија на науките и уметностите]] [[7 мај|на 7]] [[7 мај|мај]] [[1981|1981 година]], кога бил избран за дописен член.<ref name="САНУ: Предраг Палавестра"/> Бил избран за редовен член на 15 декември 1988 година. Првпат бил избран за секретар на Одделот за јазик и литература на Српската академија на науките и уметностите на 26 април 1994 година, а повторно избран на 28 мај 1998 година и 23 април 2002 година.<ref name="САНУ: Предраг Палавестра" /> Неговата книга „Повоена српска литература 1945-1970“ била премолчено забранета а дел од нејзиниот тираж бил запален. Почина во Белград на 19 август 2014 година, на 84-годишна возраст. == Дела == * ''Литературни теми'' (1958) * ''Литература на млада Босна'' ( [[1965]], две изданија) * ''Струи на традицијата'' (1971) * ''Повоена српска литература'' 1945—1970 ( [[1972]], второ издание [[2012]] ) * ''Догма и утопија од Димитриј Митриновиќ: Почетоците на српската книжевна авангарда'' (1977) * ''Критиката и авангардата во модерната српска литература'' (1979) * ''Скриен поет: Иво Андриќ'' (1981) * ''Критичка литература'' (1983) * ''Наследството на српскиот модернизам'' (1985) * ''Историја на модерната српска литература - Златното доба 1892-1918.'' ( [[1986]], две изданија) * ''Литературата како критика на идеологијата'' (1991) * ''Книгата за Андриќ'' (1992) * ''Литература и јавен говор'' (1994) * ''Критички дискурси'' (1995) * ''Еврејски писатели во српската литература'' (1998) * ''Историја на српскиот ПЕН ('' 2006) === Уредник === Тој е уредник на 25 книги со материјал под наслов „Српска литературна критика“, објавени од Институтот за литература и уметност во Белград и „Матица Српска“ во Нови Сад. * ''Книга на српската фантастика од 12-ти до 20-ти век'', Српско литературно друштво ( [[1989]], два тома) * ''Српски симболизам'', Српска академија на науките и уметностите (1983) * ''Српска фикција'', САНУ (1987) * ''Традиција и модерно општество'', САНУ (1987) * ''Одговорност на науката и разузнавањето'', SANU (1990) * ''Српска литература во емиграцијата'', Српска академија на науките и уметностите (1991) * ''За Јован Дучиќ - по повод педесетгодишнината од неговата смрт'', САНУ (1996) == Награди == * [[Податотека:SRB-SHS-YUG_Orden_Belog_Orla_VKrst_BAR.svg|врска=Датотека:SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla VKrst BAR.svg|50x50пкс]] Орден на Белиот Орел, Голем Крст (Кралска куќа Караѓорѓевиќ) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20030422004503/http://www.royalfamily.org/fondkdk/state/monografija_cir.htm Управен одбор на Фондот на кралската куќа Караѓорѓевиќ] (језик: српски) * [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/489514/Secanje-na-Predraga-Palavestru-Znao-je-za-cast-i-meru Сеќавајќи се на Предраг Палавестра: Тој знаеше за честа и умереноста („Блиц“, 22 август 2014 година)] * [http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Gospodin-Predrag-Palavestra.sr.html Г-дин Предраг Палавестра („Политика“, 26.08.2014)] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Палавестра, Предраг}} [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Српски книжевни критичари]] [[Категорија:Српски книжевни историчари]] [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Родени во 1930 година]] [[Категорија:Починати во 2014 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] edg9z03368tzvcablth8p30fd6qh2qc 0 1380064 5586999 5575623 2026-07-04T10:20:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586999 wikitext text/x-wiki Ова е нецелосен список на [[светец заштитник|светците заштитници]] на македонските градови. {| class="wikitable" |- !Град !Светец заштитник !Слика !Датум на одбележување !Почеток на одбележување |- |[[Скопје]] |[[Пресвета Богородица]] |[[Податотека:Mary16thC.jpg|150п]] |28 август<br/>21 септември | |- |[[Битола]] |[[Свети Нектариј Битолски]]<ref>{{нмс| title=СЕ ПРАЗНУВА СВЕТИ НЕКТАРИЈ БИТОЛСКИ, ЗАШТИТНИКОТ НА БИТОЛА | url=https://citaj.be/се-празнува-свети-нектариј-битолски-з/ | work= | publisher=ЧитајБе | date=18 декември 2024 | accessdate=3 ноември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Одбележан празникот на св. Нектариј Битолски | url=http://www.pppe.mk/2015/odbelezhan-praznikot-na-sv-nektarij-bi/ | work= | publisher=[[Преспанско-пелагониска епархија]] | date=18 декември 2015 | accessdate=3 ноември 2025}}</ref> |[[Податотека:Saint Nectarius from Bitola Icon 1818.jpg|150п]] |18 декември | |- |[[Охрид]] |[[Свети Климент Охридски]]<ref>{{нмс | title=СВЕТИ КЛИМЕНТ OХРИДСКИ – ПАТРОН НА ОХРИД | url=https://ohrid.gov.mk/event/свети-климент-oхридски-патрон-на-охр/ | work= | publisher=[[Општина Охрид]] | date=24 март 2019 | accessdate=3 ноември 2025 }}{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{нмс| title=Со низа настани Охрид ќе го одбележи патрониот празник „Свети Климент Охридски“ | url=https://www.ohridnews.com/so-niza-nastani-ohrid-%D1%9Ce-go-odbelezhi-patroniot-praznik-sveti-kliment-ohridski-2/ | work= | publisher=Охрид њуз | date=3 декември 2024 | accessdate=3 ноември 2025}}</ref> |[[Податотека:Climent of Ohrid.jpg|150п]] |8 декември | |- |[[Прилеп]] |[[Свети Никола]]<ref>{{нмс| title=Прилеп подготвен за одбележување на градската слава „Св.Никола“ | url=https://www.prilep.gov.mk/prilep-podgotven-za-odbelezhuvane-na-gradskata-slava-sv-nikola/ | work= | publisher=[[Општина Прилеп]]| date=17 декември 2019 | accessdate=3 ноември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Св. Никола во Прилеп се одбележува само со црковни обичаи | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/св-никола-во-прилеп-се-одбележува-само/ | work= | publisher=Охрид њуз | date=21 декември 2020 | accessdate=3 ноември 2025}}</ref> |[[Податотека:Russian_icon_Instaplanet_Saint_Nicholas.JPG|150п]] |19 декември |2005 |- |[[Струмица]] |[[Свети Петнаесет тивериополски маченици]]<ref>{{нмс | title=Верски објекти – Свети Петнаесет тивериополски маченици | url=https://strumica.gov.mk/verski-objekti/ | work= | publisher=[[Општина Струмица]] | date= | accessdate=6 ноември 2025 | archive-date=2021-04-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210413173341/https://strumica.gov.mk/verski-objekti/ | url-status=dead }}</ref> |[[Податотека: Sts. 15 Martyrs of Tiveriopolis (4).jpg|150п]] |11 декември | |- |[[Штип]] |[[Свети Никола]]<ref>{{нмс| title=Чествување на Светиот Николај, патрон и заштитник на градот Штип (19.12.2014) |url=https://preminportal.com.mk/index2.php?option=com_content&task=view&id=15715&pop=1&page=0&Itemid=85| work= | publisher=Премин Портал| date=20 декември 2014| accessdate=6 ноември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=СВЕЧЕНО ЧЕСТВУВАЊЕ НА ПРАЗНИКОТ СВЕТИ НИКОЛА ВО ШТИП | url=https://www.kovz.gov.mk/ns-newsarticle-sveceno-cestvuvane-na-praznikot-sveti-nikola-vo-stip.nspx| work= | publisher=Комисија за односи со верските заедници | date=19 декември 2019 | accessdate=6 ноември 2025}}</ref> |[[Податотека:Russian_icon_Instaplanet_Saint_Nicholas.JPG|150п]] |19 декември |2008 |- |[[Велес]] |[[Свети Пантелејмон]]<ref>{{нмс| title=Во Велес се чествува „Свети Великомаченик Пантелејмон “ - заштитник на градот| url=http://tirekovmirece.com/Novost/Во-Велес-се-чествува-„Свети-Великомаченик-Пантелејмон-“-%3D-заштитник-на-градот | work= | publisher=Ти реков, ми рече| date=9 август 2010 | accessdate=7 ноември 2025}}</ref> |[[Податотека: St Panteleimon.jpg|150п]] |9 август |2010 |- |[[Кратово]] |[[Свети Ѓорѓи Кратовски]]<ref>{{нмс| title=Кратово го прославува патрониот празник „Свети Ѓорги Кратовски“| url=https://kumanovonews.mk/region/kratovo-go-proslavuva-patroniot-praznik-sveti-gjorgi-kratovski | work= | publisher=Куманово њуз| date=24 февруари 2022 | accessdate=7 ноември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=ПАТРОН И ЗАШТИТНИК НА ГРАД КРАТОВО СВЕТИОТ НОВОМАЧЕНИК ЃОРЃИ КРАТОВСКИ| url=https://opstinakratovo.gov.mk/patron-i-zashtitnik-na-grad-kratovo-sve-2/| work=| publisher=[[Општина Кратово]]| date=13 февруари 2018| accessdate=7 ноември 2025| archive-date=2025-05-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20250519193157/https://opstinakratovo.gov.mk/patron-i-zashtitnik-na-grad-kratovo-sve-2/| url-status=dead}}</ref> |[[Податотека: Св. Ѓорѓи Кратовски (Св. Атанасиј -Журче).jpg|150п]] |24 февруари | |- |[[Свети Николе]] |[[Свети Никола]]<ref>{{нмс| title=Во Свети Николе се одбележува патронот на градот – Свети Никола| url=https://mojaopstina.mk/3340/во-свети-николе-се-одбележува-патроно/ | work= | publisher=Македонски медиа сервис| date=19 декември 2018 | accessdate=7 ноември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Свети Николе го одбележа денот на својот патрон| url=https://lokalaktiv-vardar.mk/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5-%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98/| work=| publisher=Локалактив Вардар| date=20 декември 2024| accessdate=7 ноември 2025| archive-date=2025-11-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20251107154843/https://lokalaktiv-vardar.mk/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5-%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98/| url-status=dead}}</ref> |[[Податотека:Russian_icon_Instaplanet_Saint_Nicholas.JPG |150п]] |19 декември | |- |} ==Наводи== {{наводи}} {{никулец}} [[Категорија:Списоци за Македонија]] ke1zcu5ztj54k4utyz8pc0e1238wh14 0 1380442 5586688 5472220 2026-07-03T14:21:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586688 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Marko Kraljević i Musa Kesedžija.jpg|мини|Крали Марко и Муса Кесеџија. [[Крали Марко]] е лик од македонските и српските преданија]] '''Предание'''<ref>{{ДРМЈ|предание}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|предание}}</ref> — жанр [[Фолклор|на фолклорот,]] небајковен и несвет наратив{{Sfn|Левинтон|1988}}, кој развива историска тема во својата народна интерпретација.{{Sfn|Белова|2009}} Се одликува со нагласување на веродостојноста и опционално (за разлика од [[Легенда|легендата]]) присуство на чудесен елемент. Заплетите на преданието постојат во историско време и раскажуваат за историски или квазиисториски личности. За разлика од легендата, овој жанр во никој случај не е поврзан со [[Вечно враќање|вечно повторување]].{{Sfn|Левинтон|1988}} Концептот на предание има прецизно значење за традиции како европската само во споредба со жанрот легенда. Легендата може да раскажува за личности од светата историја, канонизирани светци или митолошки ликови, додека преданието првенствено се однесува на историски личности. Чудесното може да биде присутно во легендата, во кој случај историските личности се проткаени со фантастични својства. Во традициите што не прават контраст помеѓу световната и светата историја, и пошироко, во традициите каде што немало промена во религиозно-митолошкиот систем, невозможно е да се разликуваат одделни жанрови на предание и легенда; тие го делат единствениот жанр '''„историска“ повест.'''{{Sfn|Левинтон|1988}} == Поим == Поимот „предание“ во широка смисла е близок до поимот „традиција“ (пренесување на учења и знаења од поколение на поколение, обично усно). Во европските јазици, зборовите што потекнуваат од {{Lang-la|''traditio''}}, вклучуваат научни, секојдневни и верски значења. == Особености == За разлика од легендите, кои се сосредоточуваат на објаснување на потеклото на природните и културните појави и нивната морална оцена, содржините на преданијата се поврзани со историјата, историските личности и месната [[топонимија]]. Од легендите се разликуваат на повеќе начини: содржината на преданијата се состои од историски настани и дела на историски личности, ликовите се историски или квазиисториски личности (кралеви, владетели, разбојници); и мито-епски ликови (џинови, прводоселеници и воинствени непријатели). Преданијата се одликуваат со раскажување во трето лице (дејството се одвива во минатото, раскажувачот не е очевидец). Колективното паметење ги евидентира историските факти не само во рамките на месните [[Топонимска легенда|топонимски легенди]], туку и ги поврзува информациите за специфични настани со идеи за создавањето на светот, интегрирајќи ги обете во еден единствен историско-митолошки наратив што опфаќа настани од библиската древност до денес. Истите механизми на митологизација функционираат во приказните за историски личности и настани како и во фолклорните легенди, кои се некако поврзани со канонски и [[Апокриф|апокрифни]] текстови.{{Sfn|Белова|2009}} Нагласокот на веродостојноста и вистинитоста се одразува во жанровските дефиниции на преданијата. За разлика од легендите, дејството на преданија се однесува исклучиво на историското време, не допирајќи го ниту митското ниту сегашното време. Временската дистанца што го одделува дејството на содржината од времето на неговите носители ги разликува преданијата од утописките легенди што ја опишуваат сегашната или есхатолошката иднина, како и од приказните, спомените, гласините и другите приказни чии настани се временски блиски до нивните носители. Ако таквите наративи не исчезнат „поради минувањето на времето“, оваа временска дистанца ги прави легенди.{{Sfn|Левинтон|1988}} Историското име е конструктивен чинител во преданијата, првенствено историските, кои го образуваат „јадрото“ на даден жанр (само преданието). Понатаму, постојат голем број наративи кои се граничат со преданијата. Фантастичниот елемент, кој може да биде присутен во историските преданија, не го воздигнува наративот во жанр на легенда. Напротив, отсуството на овој елемент е одлучувачка жанровска одлика за другите видови преданија. Истражувачите разликуваат такви видови преданија како митолошки, натуралистички (за потеклото на растенијата и животните), географски (за потеклото на местата, релјефните форми, топонимите, минералите) и други, сепак, повеќето современи истражувачи ги класифицираат овие наративи како легенди. Етиолошките текстови и текстовите што го опишуваат исчезнатото население во одредена месност припаѓаат на митовите и легендите. Некои од овие наративи лежат помеѓу преданијата и другите жанрови, бидејќи им недостасува фантастичен елемент. Таквите текстови вклучуваат приказни за потеклото на топонимите, населбите, спомениците (на пример, „камени жени“) и богатствата. Фолклористот [[Владимир Проп]] идентификувал посебен жанр на етиолошки приказни, комбинирајќи фантастични и нефантастични наративи и спротивставувајќи ги и легендите и преданијата.{{Sfn|Левинтон|1988}} Се разликува категорија на семејни преданија, пренесени во рамките на одреден род или семејство, ако станува збор за кратка традиција. Тие често се граничат со легендите, но, преку употребата на историски имиња, се блиски до историските преданија. Блиску до вторите се преданија што претставуваат „колективен“ херој (за разбојници, напаѓачи итн.), кои, сепак, често се поврзани со еден историски или квазиисториски херој (циклусот поврзан со [[Крал Марко|Крали Марко]] во македонските и српските преданија).{{Sfn|Левинтон|1988}} Преданието, како жанр поврзан со „историското“ време, не го архаизира и митологизира доминантниот религиозен систем, како што прави легендата, туку претставите за секуларната историја. Во културите каде што преданието е спротивставено на пишаните историски жанрови, улогата на преданието е да преобразува низа настани во збир на митопоетски осмислени наративи, исполнувајќи ги историските личности со фолклорно и митолошко значење. Веродостојноста на преданието за нејзиниот носител е поважна од веродостојноста на пишаната историја, вклучително и официјалната историја. Делата од раните историски пишани жанрови може да користат референци од преданија, кои се сметаат за доказ и гаранција за автентичност. Оваа типологија е слична на слични референци на усната традиција во пишаните епови, како што се „[[Слово за походот Игорев|Слово за походот Игоров]]“, „[[Песна за Хилдебранд|Песната за Хилдебранд]]“, „[[Махабхарата]]“ и „ [[Рамајана]]“. Преданијата биле широко користени во раните историски пишани текстови - летописи и хроники - како и во античките биографии, кои биле блиски до историските жанрови. [[Плутарх]], кога ги претставува митолошките приказни, ги прави слични на преданијата.{{Sfn|Левинтон|1988}} Преданијата имаат свои мотиви, но тие првенствено репродуцираат митолошки шеми кои се усогласени со историски или квазиисториски настани. Типично, ова се шеми или епизоди од биографијата на културен или бајковит херој (чудесно раѓање, чудесни својства или поседување чудесен предмет), кои се припишуваат на историската личност. Митолошкиот херој е „модернизиран“ и „социјализиран“. Така се појавува мотивот на посредникот, бранителот на угнетените, често присутен во преданијата.{{Sfn|Левинтон|1988}} == Сигурност == И покрај нагласувањето на автентичноста од гледна точка на нејзините носители, содржината на преданието всушност се состои од репродуцирачка митолошка шема. Оваа особеност е најзабележителна во оние доцни историски наративи кои воопшто не ја преобразуваат историјата, туку само избираат од неа факти што одговараат на митологизирачката шема на канонските биографии. Така, канонската биографија на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон I]] е дисецирана од „масовната“ свест до таков степен што довело до нејзино пародирање како карактеристичен [[сончев мит]]. Ако легендата, во својата сакрализација, се приближува кон жанрот на [[Житие|житија]], тогаш преданието, во својот стремеж кон секуларното, се преобразува во историска анегдота.{{Sfn|Левинтон|1988}} == Свето предание == {{Главна|Свето предание}} [[Податотека:Birth_of_Mary_(Menologion_of_Basil_II).jpg|мини|280x280пкс|[[Рождество на Пресвета Богородица]], наратив кој не е споменат во [[Свето писмо|Светото писмо]] и е раскажан во апокрифот „[[Протоевангелие Јаковово]]“]] Религиите тесно поврзани со пишани текстови (јудаизам, христијанство, ислам) го вклучуваат [[Свето предание|светото предание]], што е метод на усно пренесување на верските учења преку проповеди, [[Обред|обреди]] и други средства, кои постојат паралелно со [[Свето писмо|Светото писмо]]. И Светото писмо и светото предание се сметаат за одраз на [[Откровение|Божествено откровение]]. Светото предание може да се смета за прво по време, но во некои случаи за второстепено по значење.{{Sfn|Левинтон|1988}} Во христијанската теологија, постои теза за полнотата на откровението во Светото писмо. Ова е основата на протестантската доктрина за „доволност на Светото писмо“. Во православната традиција, која главно целосно го признава Светото писмо, познати се случаи на признавање на приоритетот на Светото предание. Светото предание може да се смета за тајно знаење на црквата, кое не се пренесува на непосветените, но кога е потребно, на пример, за да се собори ереста, може да се открие во проповеди, укази на црковен собор итн. Светото предание може да се сфати како знаење кое не постои писмено, што овозможува да се разликува вистинското од лажното и да се разбере откровението. Во оваа смисла, Преданието се разликува од преданијат (во множина) како пренесување на специфични делови од доктрината.{{Sfn|Левинтон|1988}} == Поврзано == *[[Преданија за Крали Марко во Македонија]] *[[Свето предание]] *[[Легенда]] *[[Мит]] == Наводи == {{Наводи}} ==Библиографија== * {{cite journal |last1=Bannister |first1=Andrew G. |title=Retelling the Tale: A Computerised Oral-Formulaic Analysis of the Qur'an. Presented at the 2014 International Qur'an Studies Association Meeting in San Diego |url=https://www.academia.edu/9490706 |website=academia.edu |access-date=20 May 2019 |ref=AGBRtT2014}} *{{cite book|last=Blum|first=Stephen|title=Music Theory in Ethnomusicology|series=Oxford theory in ethnomusicology|publisher=Oxford University Press|year=2023|isbn=9780199303526|url=https://books.google.com/books?id=Hty3EAAAQBAJ}} <!-- D --> *{{cite book|last1=Di Lellio|first1=Anna|last2=Dushi|first2=Arbnora|title=The Epic World|chapter=Gender Performance and Gendered Warriors in Albanian Epic Poetry|editor-last=Lothspeich|editor-first=Pamela|publisher=Taylor & Francis|year=2024|series=Routledge Worlds|isbn=9781000912203|url=https://books.google.com/books?id=rdbrEAAAQBAJ}} *{{cite book |last1=Dundes |first1=Alan |title=Fables of the Ancients?: Folklore in the Qur'an |date=2003 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |url=https://books.google.com/books?id=Yfo2AgAAQBAJ&q=pre-modern+folkloric+stories+in+the+bible+quran |access-date=2 May 2019 |ref=ADFotA2003|isbn=9780585466774 }} <!-- E --> *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|url=http://www.elsie.de/en/books/b09.html|format=pdf|title=Albanian Folktales and Legends|year=1994|publisher=Naim Frashëri Publishing Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728124130/http://www.elsie.de/en/books/b09.html|archive-date=2009-07-28}} *{{cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=ve4SAQAAIAAJ|title=Albanian Folktales and Legends|year=2001|publisher=Dukagjini Publishing House}} *{{cite journal|last=Elsie|first=Robert|author-link=|title=Why Is Albanian Epic Verse So Neglected?|journal=Paper Presented at the International Conference on the Albanian Epic of Legendary Songs in Five Balkan Countries: Albania, Kosova, Macedonia, Serbia and Montenegro|publisher=Institute of Albanian Studies|place=Pristina|url=http://www.elsie.de/pdf/articles/A2014AlbanianEpicVerse.pdf|year=2014}} <!-- F --> *Foley, John Miles. ''Oral Formulaic Theory and Research: An Introduction and Annotated Bibliography''. NY: Garland, 1985 *Foley, John Miles. ''The Theory of Oral Composition''. Bloomington: IUP, 1991 <!-- G --> *{{cite book|first=Hans-Georg|last=Gadamer|author-link=|title=Truth and Method|publisher=Bloomsbury|year=2013|orig-year=1989|edition=revised second|isbn=9781780936581|url=https://books.google.com/books?id=XaROAQAAQBAJ}} *{{Cite book|last=Galaty|first=Michael L.|title=Memory and Nation Building: From Ancient Times to the Islamic State|publisher=Rowman & Littlefield|year=2018|url=https://books.google.com/books?id=SEBiDwAAQBAJ|isbn=9780759122628}} <!-- J --> *{{cite journal|last1=Joseph|first1=Brian D.|last2=Dedvukaj|first2=Lindon|title=Turning night into day: Milieu and semantic change in Albanian|journal=Proceedings of the Linguistic Society of America|publisher=Linguistic Society of America|doi=10.3765/plsa.v9i1.5681|volume=9|number=1|year=2024|page=5681 |doi-access=free}} <!-- S --> *{{cite book|last=Sokoli|first=Ramadan|editor=Margaret Read MacDonald|translator=Pranvera Xhelo|chapter=The Albanian World in the Folk Teller's Stories|title=Traditional Storytelling Today: An International Sourcebook|publisher=Routledge|year=2013|orig-year=1999|isbn=9781135917142|chapter-url=https://books.google.com/books?id=i8RdAgAAQBAJ&pg=PA181}} <!-- T --> *{{cite journal|last=Tarifa|first=Fatos|title=Of Time, Honor, and Memory: Oral Law in Albania|journal=Oral Tradition|volume=23|issue=1|year=2008|pages=3–14|doi=10.1353/ort.0.0017 |url=https://journal.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/23i/02_23.1tarifa.pdf}} <!-- W --> * {{Cite journal |last=Wong |first=Peter T. K. |date=2022 |title=The Soundscape of the Huainanzi 淮南子: Poetry, Performance, Philosophy, and Praxis in Early China |journal=Early China |language=en |volume=45 |pages=515–539 |doi=10.1017/eac.2022.6 |s2cid=250269080 |doi-access=free }} ==Надворешни врски== {{рвр}} *[https://www.mn.mk/kultura/4712-Makedonski-narodni-predanija-i-legendi Македонски народни преданија и легенди] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260108024501/https://www.mn.mk/kultura/4712-Makedonski-narodni-predanija-i-legendi |date=2026-01-08 }} *[https://kavadarci.gov.mk/za-kavadarci/legendi-predanija-za-kavadarci Легенди и преданија за Кавадарци] *[https://afas.wustl.edu/african-oral-history#:~:text=The%20recollections%20of%20ordinary%20African%20women%20and,sources%20for%20much%20of%20twentieth%2Dcentury%20African%20history.&text=Even%20more%20problematically%2C%20this%20Eurocentric%20bias%20has,orally%2C%20to%20preserve%20and%20recollect%20their%20past./ African Oral History] from Washington University in St. Louis *[https://web.archive.org/web/20051122173607/http://www.interdisciplines.org/defispublicationweb/papers/6 Back to the Oral Tradition] *[https://www.worldoftales.com Folk Tales from around the world] *[https://web.archive.org/web/20191028235921/http://www.oraltradition.org/ The Center for Studies in Oral Tradition] *[http://www.chs.harvard.edu/mpc/ The Milman Parry Collection of Oral Literature Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024125752/http://www.chs.harvard.edu/mpc/ |date=24 October 2007 }} *[https://journal.oraltradition.org/ Oral Tradition Journal] *[http://www.oralliterature.org The World Oral Literature Project] *[https://web.archive.org/web/20071218232032/http://epress.lib.uh.edu/pr/v2/n1/harnad.2n1 Post-Gutenberg Galaxy] *[https://dedalo.dev/ Dédalo Project. Open Software Platform for Management of Intangible Cultural Heritage and Oral History] *[http://aton.ttu.edu Archive of Turkish Oral Narrative at Texas Tech University] [[Категорија:Книжевни жанрови]] [[Категорија:Фолклор]] 6ruv18wphb8d3ceep2ys2a3ybf1meo3 0 1385530 5586810 5543132 2026-07-03T20:34:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586810 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Чинар | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Радовиш]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|38|5.72|N|22|27|50.418|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.634923" longitude="22.464005" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 22.464005, 41.634923 ] } } ] } </mapframe> }} '''Радовишки чинар''' — [[платан]] во градот [[Радовиш]] прогласен за [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]].<ref>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ПЛАТАНОВО СТЕБЛО– ПЛАТАН ВО ОПШТИНА РАДОВИШ ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url=https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=5 мај 2023 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=27 март 2026}}</ref>. ==Местоположба== Чинарот се наоѓа се наоѓа во стариот дел од градот Радовиш. Околу деблото на платанот е направен заштитен [[камен]] [[ѕид]] со висина од 0,6 м кој почнал да се распаѓа на некои места. Целокупниот простор под платанот е со [[асфалт]]. Истиот на некои места под влијание на површинските [[корен]]и почнува да се подига и изобличува. Во непосредна близина на чинарот се наоѓаат [[Куќа|куќи]] и приватна [[болница]]. Исто така во негова близина е и „Паркот на младите“.<ref name=CR>{{нмс | last= | first= | author= | title= Елаборат за ревалоризација на Платаново стебло (Platanus orientalis L.) во Радовиш, општина Радовиш| url= https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/sektor-za-priroda-file-2abN.pdf | date=2021 | work= | publisher=[[Министерство за животна средина и просторно планирање]] | accessdate=1 февруари 2026}}</ref> ==Опис== [[Крошна]]та на чинарот е широко разгранета во сите правци со три главни дебели гранки. Самото дрво е високо 24,0 м, деблото е високо 5,0 м, а висината на крошната е 19,0 м. Обликот на крошната е полутопчест, подеднакво распоредена во сите правци со [[обем (геометрија)|обем]] од 102,6 м, а ширината мерена кон: север 18 м, исток 18,5 м, југ 12,3 м, запад 16,6 м.<ref name=CR/> Во основа кореновиот врат на деблото има обем од 7,9 м со [[пречник]] на кореновиот врат 2,5 м. Обемот на градна висина е 6,0 м, а пречникот 1,9 м. Кората по деблото е длабоко браздесто испукана со јасно испакнати многуаголни плочки со шпицесто делтоиден облик. Ваквата кора посебно е изразена на северната и јужната експозиција. По гранките кората е мазна, сивопепеласта маскирно панаширана.<ref name= CR/> ==Проценка на староста== Службени податоци за староста на овој чинар не постојат. Во „Анализата на радовишкиот Јавор од м-р Ристо Климовски“ од 2019 година, чинарот бил проценет на 607 години.<ref name=CR2>{{нмс| last= | first= | author= | title= Радовишки јавор| url= https://radovis.gov.mk/%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80/| date= 2019| work= | publisher= [[Општина Радовиш]]| accessdate= 1 февруари 2026| archive-date= 2025-12-20| archive-url= https://web.archive.org/web/20251220220233/https://radovis.gov.mk/%d1%98%d0%b0%d0%b2%d0%be%d1%80/| url-status= dead}}</ref> За утврдување на староста (возраста) на чинарот, при изработката на „Елаборатот за ревалоризација на Платаново стебло (''Platanus orientalis L.'') во Радовиш“, во 2021 година, била користена методата на вадење извртоци од стеблото со Преслеров [[сврдел]] и броење на [[год]]овите, па староста била проценета на приближно 625 години.<ref name= CR /> ==Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.vecer.press/stebla-so-istorija-koi-se-najdrevnite-starczi-megu-drvjata/ „Стебла со историја – кои се најдревните старци меѓу дрвјата!?“], „Вечер“, 1.1.2026. [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Чинари]] [[Категорија:Радовиш]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 14 век во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 15 век во Македонија]] q1ff5d9jxvnvpsjxkkd9mv8xdxawvna 0 1386283 5586732 5513070 2026-07-03T15:48:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586732 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Прехнит|category=[[Силикатен минерал]]|image=Prehnite - Southbury, Connecticut, USA.jpg|caption=|formula=Ca₂Al(AlSi₃O₁₀)(OH)₂|strunz=9.DP.20 <br/>(Иносиликат преоден во филосиликат)|dana=72.1.3.1 <br/>(Филосиликат)|system=[[Орторомпски кристален систем|Орторомпски]]|symmetry=''P2cm''|color=Безбојна до сива до жолта, жолто-зелена или бела|habit=Глобуларни кристали, бубрежно-сталактитски|twinning=Фино ламеларно|cleavage=Забележливо на [001]|fracture=|tenacity=Кршлив|mohs=6–6.5|luster=Стаклест до бисерен|streak=Бел|diaphaneity=Полу-проѕирен или проѕирен|gravity=2.8–2.95|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (+)|refractive=nα = 1.611 – 1.632<br/>nβ = 1.615 – 1.642 <br/>nγ = 1.632 – 1.665|birefringence=δ = 0.021 – 0.033|pleochroism=|2V=|dispersion=слабо r > v|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=Флуоресцентен, на кратки УВ-зраци = сина, бела, или блага праскава боја, на долги УВ-зраци = жолта боја|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|other=|alteration=|references=<ref>{{Cite web|url=https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?lang=de&mineral=Prehnite|title=Mineralienatlas - Fossilienatlas|website=www.mineralienatlas.de}}</ref><ref name=Webmin>{{Cite web|url=http://webmineral.com/data/Prehnite.shtml|title=Prehnite Mineral Data|website=webmineral.com}}</ref><ref name=Mindat>http://www.mindat.org/min-3277.html Mindat</ref><ref name=Manual>Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, ''Manual of Mineralogy'', 20th ed., {{ISBN|0-471-80580-7}}</ref><ref name=Handbook>http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/prehnite.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120224014734/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/prehnite.pdf |date=2012-02-24 }} Handbook of Mineralogy</ref>}} '''Прехнит''' — [[Силикатни минерали|иносиликат]] од [[калциум]] и [[алуминиум]] со формула: Ca₂Al(AlSi₃O₁₀)(OH)₂. Во неговата структура алуминиумот е делумно заменет со Fe3⁺.<ref name="Der">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5WEYTb9UAwQC&pg=PA271|title=Rock Forming Minerals: Layered Silicates Excluding Micas and Clay Minerals|last=William Alexander Deer|last2=Robert Andrew Howie|last3=J. Zussman|publisher=Geological Society of London|year=1978|isbn=9781862392595|volume=3B|page=271}}</ref> Прехнитот кристализира во [[Орторомпски кристален систем|орторомпски]] [[Кристал|кристален]] систем,<ref name="Der" /> и најчесто се формира како сталактитни, ботриоидни, бубрежни или глобуларни агрегати,<ref name="UsMus">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BM3RAAAAMAAJ&pg=PA520|title=Report Upon the Condition and Progress of the U.S. National Museum During the Year Ending June 30, 1900|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1902|series=[[United States National Museum]]|page=520}}</ref> само со гребени на мали кристали, кои речиси секогаш се закривени или композитни. Многу ретко тој формира јасни, добро индивидуализирани кристали кои покажуваат квадратен пресек, вклучувајќи ги и оние што се наоѓаат во рудникот Џефри во Азбест, Квебек, [[Канада]]. Прехнитот е кршлив со нерамна фрактура и има стаклест или бисерен сјај. Неговата [[Мосова скала|тврдост]] е 6,5, а неговата специфична тежина е 2,80–2,95. Неговата боја варира од светло зелена до жолта, но исто така может да биде безбоен,<ref name="UsMus" /> син, розов или бел. Во април 2000 година, редок портокалов прехнит бил откриен во полињата со манган во Калахари, [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Прехнитот е претежно проѕирен, а ретко транспарентен. Иако не е [[зеолит]], прехнитот се среќава поврзан со минерали како што се датолит, [[калцит]], апофилит, епидот, [[стилбит]], лаумонтит и хеуландит во вените и шуплините на [[Базалт|базалтните]] карпи, понекогаш во [[Гранит|гранити]], сиенити или [[Гнајс|гнајси]]. Тој е индикаторски минерал на метаморфните фации на прехнит-пумпелит. Првпат бил опишан во 1788 година кога бил откриен во кару-долеритите во [[Крадок (ЈАР)|Крадок]], [[Источен Кејп|покраина Источен Кејп]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Бил именуван по полковникот [[Hendrik Von Prehn|Хендрик фон Прен]] (1733–1785), командант на воените сили на [[Холандија|холандската]] колонија на [[’Рт на Добрата Надеж|’Ртот Добра Надеж]] од 1768 до 1780 година. Минералот користи како скапоцен камен. Обемни наоѓалишта на прехнит со квалитет на скапоцен камен се наоѓаат во базалтната висорамнина околу станицата Вејв Хил во централната [[Северна Територија]], Австралија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fossicking.nt.gov.au/declared-fossicking-areas/wave-hill|title=Wave Hill|date=2016|work=fossicking.nt.gov.au|accessdate=2019-07-11}}</ref> == Галерија == <gallery widths="145px" heights="100px"> Податотека:Prehnite-pf-0002.jpg|алт=Emerald cut prehnite, 1.85 cm × 1.42 cm, 4.6 grams.| Прехнит со смарагдно сечење, 1,85 см × 1,42 см, 4,6 грама. Податотека:Calcite-Prehnite-188139.jpg|алт=Thin plate of pea-green prehnite on which have grown calcites| Тенка плоча од прехнит со боја на грашок на која пораснале калцити Податотека:Prehnite-273380.jpg|алт=Water green color spheres of crystallized prehnite with minor calcite on basalt| Воднозелени сфери од кристализиран прехнит со ситен калцит на базалт Податотека:Prehnite-pp-0134.jpg|алт=Carved yellow prehnite pendant, 2.4 cm × 1.8 cm, 5.5 grams| Резбан жолт приврзок од прехнит, 2.4 см × 1,8 см, 5,5 грама Податотека:Prehnite-288989.jpg|алт=Pastel-green rosettes of prehnite blades on matrix| Пастелно-зелени розети од прехнитни лопатки на матрица Податотека:Prehnite-ps-0107-DV00018.jpg|алт=Prehnite nodule fragment, 11.0 cm × 7.0 cm, 338 grams.| Нодуларен фрагмент од прехнит, 11,0 см × 7.0 см, 338 грама. Податотека:Prehnite-ps-0128.jpg|алт=Sliced prehnite fragment with calcite core, 9.0 cm diameter.| Исечен прехнитен фрагмент со калцитно јадро, 9,0 см. Податотека:Prehnite-131722.jpg|алт=A 2 cm prehnite ball of top quality and color| Прехнитна топка од врвен квалитет и боја </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Иносиликати]] [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] cah5yeh8pwmmdu3crldd2zpao4oxcaa 0 1387698 5586947 5520216 2026-07-04T07:57:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586947 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Сапонит|category=[[Филосиликат]] минерали|boxwidth=|image=Chamosite, Saponite, Copper-188771.jpg|imagesize=260px|caption=Сапонит (светло зелен) измешан со камозит (темно зелен) и бакар|formula={{chem2|Ca0.25(Mg,Fe)3((Si,Al)4O10)(OH)2*n(H2O)}}|strunz=9.EC.45|system=[[Моноклинична]]|symmetry=''C2/m''|unit cell=a = 5.3&nbsp;[[Ångström|Å]], b = 9.14&nbsp;Å <br/>c = 16.9&nbsp;Å; β = 97°; Z&nbsp;=&nbsp;2|color=Бела, жолта, црвена, зелена, сина|habit=Грануларно – Масивно|twinning=|cleavage={001} совршено|fracture=|tenacity=Кршливо суво, пластично кога е хидрирано|mohs=1.5|luster=Масна, досадна|streak=бела|diaphaneity=Проѕирен|gravity=2.24–2.30|density=|polish=|opticalprop=Биаксијален (−)|refractive=n_α = 1.479 – 1.490 n_β = 1.510 – 1.525 n_γ = 1.511 – 1.527|birefringence=δ = 0.032 – 0.037|pleochroism=X = безбоен, светло жолт до зелено-кафеав; Y = Z = безбоен, зеленикаво-кафеав до темно кафеав|2V=Пресметано: 20° to 26°|dispersion=|extinction=|length fast/slow=|fluorescence=|absorption=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|other=|alteration=|references=<ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Saponite.shtml Webmineral data]</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-3528.html Mindat.org]</ref><ref name=HBM>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/saponite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-24 |archive-date=2008-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080807123239/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/saponite.pdf |url-status=dead }}</ref>}} '''Сапонитот''' е [[Trioctahedral|триоктаедарски]] [[минерал]] од [[Смектит|смектитната]] група. Неговата хемиска формула е Ca0.25(Mg,Fe)3((Si,Al)4O10)(OH)2·n(H2O). Растворлив е во [[сулфурна киселина]]. Првпат бил опишан во 1840 година од Сванберг. Видови на сапонит се [[Griffithite|грифитит]], боулингит и [[Sobotkite|соботкит]]. Тој е мек, масивен и пластичен, и постои во вени и шуплини во [[Серпентинит|серпентинитот]] и [[Базалт|базалтот]]. == Појава == Сапонитот првпат бил опишан за појава во Лизард Поинт, Ландеведнак, [[Корнвол]], Англија во 1840 година. Се јавува во хидротермални вени, во [[Базалт|базалтни]] везикули, [[скарни]], [[Амфиболит|амфиболити]] и [[Серпентинит|серпентинити]]. Поврзани минерали вклучуваат целадонит, [[Хлоритна група|хлорит]], [[природен бакар]], епидот, [[ортоклас]], [[доломит]], [[калцит]] и [[кварц]]. Сапонитот се наоѓа во Забковице Шлаские во [[Шлеска|Шлезија]], Свардсје во Даларна, [[Шведска]] и во Корнвол, Велика Британија. Сапонитот од Корнвол се користи во фабриката за порцелан. Сапонитот се наоѓа и во „темните рабови“ на хондрулите во [[Јаглероден хондрит|јаглеродните хондрити]] и се смета за знак на промена [[Воден раствор|на водната структура]].<ref>{{Наведено списание|last=Zolensky|first=Michael|last2=Barrett|first2=Ruth|last3=Browning|first3=Lauren|date=July 1993|title=Mineralogy and composition of matrix and chondrule rims in carbonaceous chondrites|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=57|issue=13|pages=3123–3148|bibcode=1993GeCoA..57.3123Z|doi=10.1016/0016-7037(93)90298-B}}</ref> Најголемото наоѓалиште на примарни [[Дијамант|дијаманти]] во Европа, Ломоносов, во Приморскиот округ во [[Архангелска Област|Архангелската област]] е област на интензивна акумулација и складирање на сапонит во [[Јаловина|јаловината]]. == Апликација == Масата на сапонит што се испушта во јаловината од [[Галванотехника|преработката на дијамантска руда]] изнесува милиони тони. Загрижувачки е што кога макро- и микро-компонентите се наоѓаат во неопасни концентрации, се вложуваат помалку напори во управувањето со животната средина на јаловината, иако техногените седименти нудат можности за повторна употреба и валоризација надвор од нивното традиционално отстранување. Сапонитот е демонстративен пример за состојка на јаловината која честопати се остава неправедно неупотребена. Електрохемиското одвојување помага да се добијат модифицирани производи што содржат сапонит со високи концентрации на минерали од смектитната група, помала големина на минералните честички, покомпактна структура и поголема површина. Овие карактеристики отвораат можности за производство на висококвалитетна [[керамика]] и сорбенти на тешки метали од производи кои содржат сапонит. Експериментите за деацидификација на [[хистозол]] со алкална глинеста кашеста маса покажале дека неутрализацијата со просечна [[Водороден показател|pH]] вредност од 7,1 се постигнува со 30% од додадената пулпа, а експерименталното место со повеќегодишни треви ја докажало ефикасноста на техниката. Покрај тоа, рекултивацијата на земјиштето е составен дел од социјалната и еколошката одговорност на рударската компанија и ова треба ги задоволува потребите на заедницата на локално и на регионално ниво. Синтетичките сапонити имаат дефиниран [[хемиски состав]] и служат како замена за [[Зеолит|зеолитите]]. За разлика од порите кај зеолитите, сапонитите имаат поголемо растојание помеѓу слоевите и можат да се користат и како [[Катализа|катализатори]] за поголеми органски молекули, на пр. при [[полимеризација]], изомеризација и пукање.<ref>{{Наведено списание|last=Meyer|first=S.|displayauthors=etal|date=2020|title=Influence of the precursor and the temperature of synthesis on the structure of saponite|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02988240/file/islandora_105373.pdf|journal=Clays and Clay Minerals|volume=68|issue=6|pages=544–552|bibcode=2020CCM....68..544M|doi=10.1007/s42860-020-00099-1}}</ref> == Поврзано == * [[Класификација на минералите|Класификација на минерали]] == Наводи == [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] [[Категорија:Минерали на магнезиумот]] [[Категорија:Минерали на железото]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] [[Категорија:Минералогија]] qgsxhtun9x9v22n5ebjr10703bhnulk 0 1388425 5586759 5524100 2026-07-03T17:06:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586759 wikitext text/x-wiki '''Присила Сузан Бери''', родена '''како Фолкнер''' (12 јануари 1799 - 8 март 1872), била англиска ботаничарка и илустраторка. == Личен живот == Присила Сузан Бери е родена во Рејнхил, [[Ливерпул]]. Нејзините родители биле Едвард Фолкнер и Бриџит (родена Тарлтон) Фолкнер. Бери пораснала во Ланкашир, Англија и била ќерка на богат трговец од Ливерпул чиј имот се наоѓал надвор од градот во Ферфилдс. Домот од детството на Бери имал бујна градина со многу ретки и егзотични растенија. Растејќи, таа ги цртала сите видови растенија што го привлекувале нејзиниот интерес и тврдела дека „одгледана е во стаклениците на нејзиниот семеен дом“, кој подоцна бил срушен во 1913 година. Како млада жена, таа била ентузијастичен ботаничар и сликар на цвеќиња и беше особено заинтересирана за лилјани и слични сродни цвеќиња. Немала претензии за научни сознанија и, всушност, била многу талентирана аматерка која создавала акватинта со оригинално рачно боење. До 1829 година (30-годишна возраст) Бери имала насликано голем број слики од хександриски растенија, кои сакала да ги објави, а подоцна станале потфат што бил промовиран од нејзиниот пријател, Вилијам Свејнсон. На 4 март 1830 година, Фолкнер се оженила со Едвард Бери ФРС (1794-1858), кој бил богат и генијален железнички инженер, и подоцна родила три сина помеѓу 1831 и 1835 година. Во 1860 година Бери објавила извештај за својот сопруг, ''„Спомени на Едвард Бери, член на Кралското друштво, член на институтот за градежни инженери, член на Сметонијанското друштво, член на Кралското астрономско друштво, член на Кралското историско друштво од неговата вдовица“.'' Помеѓу 1852 и 1860 година, семејството живеело во Хилсборо Хол во близина на Шефилд, а подоцна се преселиле во Крофт Лоџ, Амблсајд во Езерскиот округ. До 1866 година таа живеела во Ферфилд, Торнтон Хит, Кројдон и подоцна починала во Ферфилд на 8 март 1872 година (73-годишна возраст) од бронхитис и церебрална конгестија во Кројдон, Англија. Нејзиното тело е закопано во црковниот двор „Св. Марија“ во Скарборо, Северен Јоркшир. == Уметничко дело == Иако таа не била обучена како ботаничарка ниту пак била ангажирана како професионална уметница,<ref>{{Наведени вести|url=http://audubonhouse.org/oppenheimer-edition-artists/priscilla-susan-bury/|title=Priscilla Susan Bury - Audubon House Gallery of Natural History|work=Audubon House Gallery of Natural History|access-date=2018-04-09|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114025911/http://audubonhouse.org/oppenheimer-edition-artists/priscilla-susan-bury/|url-status=dead}}</ref> била авторка на многумина уметнички и научни илустрации за растенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biodiversitylibrary.org/creator/646#/titles|title=Biodiversity Heritage Library citation}}</ref> Таа почнала да црта растенија од нејзината стаклената градина во сеемениот дом „Ферфилд“<ref name="ScienceMuseum">{{Наведена мрежна страница|url=https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/people/ap27970/bury-priscilla-susan|title=Bury, Priscilla Susan 1799 - 1872|work=Science Museum Group Collections|accessdate=18 July 2020}}</ref> и до 1829 година имала доволно студии за лилјани и сродни растенија за да ги објави. „''Цртежи на лилјани“'' од 1829 година, како литографии од Халмандел, ги содржува нејзините илустрации придружени со кратки белешки.<ref name="ScienceMuseum" /> Ова е моделирано според книга и нејзините промотивни материјали од Вилијам Роско. Таа ја моделирала својата предложена книга, тогаш привремено наречена „Цртежи на лилјани“, според „Монандријански растенија“ (1824–8) од Вилијам Роско, при што плочите требало да бидат придружени со кратки печатарски машини базирани на нејзините белешки, па дури и го користела проспектот за книгата на Роско како модел за својот. Во него, таа ги рекламирала своите „Цртежи на лилјани растенија аранжирани од ботаничарите од родовите Crinum, Amaryllis, Pancratium“, кои се појавуваат во десет броја, при што секоја од петте плочи ќе биде литографирана од Хулмандел, кај што претплатниците ќе плаќаат по една гвинеја за број, а другите по 27 шилинзи. Во 1831 година, цртежите на Присила Бери почнале да се објавуваат како „Избор на хександриски растенија“,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/539#/summary|title=A selection of Hexandrian plants, belonging to the natural orders Amaryllidae and Liliacae|date=2 March 2024|publisher=Biodiversity Heritage Library}}</ref> големите плочи (64 см × 48 см) биле гравирани од Роберт Хавел; делото имало само седумдесет и девет претплатници и е малку веројатно дека бројот на произведени бил многу поголем од тоа, што го објаснува неговиот оскуд, што го забележуваат и Стафлеу и Кован и Прицел. Педесет и една плоча се појавила во десет фасцикли, последната во 1834 година, но дали текстот е на Бери е несигурно. Плочите се ситнозрнести акватинти, делумно печатени во боја и рачно ретуширани. Објавеното дело е пофалено како „сигурно едно од најефикасните листови со плочи во боја од својот период“.<ref>{{Наведен Q|Q117151026}}</ref> Гравурата му била доверена на Лондонецот Роберт Хавел, гравер на плочите на Џон Џејмс Одубон (1785-1851). Книгата била изработена во [[акватинта]], а 350-те цртежи на растенија делумно биле насликани рачно. Претплатниците на ова големо фолио броеле само 79, претежно од регионот Ланкашир, а Одубон бил еден од нив. Нејзината подоцнежна работа по 1836 година се состоела од осум плочи за ''„Ботаничарот“'' на Маунд и Хенслоу, а фотографиите од нејзините цртежи биле вклучени во ''„Слики на извонредни форми на полицистини, или сродни организми,“ во наоѓалиштето со креда во Барбадос'' во 1860–1861 година, по што следеле нови проширени изданија во 1865 и 1869 година.<ref name="ScienceMuseum"/> Фосилите биле собрани од Џон Дејви и подготвени за микроскопија од Кристофер Џонсон од Ланкастер.<ref name="DNB2010">{{Cite ODNB|title=Bury [née Falkner], Priscilla Susan}}&#x20; </ref> {{Ботаничар|Bury|Bury}} == Галерија == <gallery widths="220" heights="180"> Податотека:Hippeastrum_correiense.jpg| * Hippeastrum correiense Податотека:Priscilla_Susan_Bury_c1790-c1870.jpg| * ''Hippeastrum ×johnsonii'' Податотека:'Lily'_in_'A_Selection_of_Hexandrian_Plants'_by_Priscilla_Susan_Bury,_1831.jpg|алт=Lily in A Selection of Hexandrian Plants| ''Лилjan'' во ''избор на хександриски растенија'' Податотека:Lilium_canadense_(lit).jpg| ''Lilium canadense'' Податотека:Lilium_japonicum_2_(lit).jpg|алт=Lilium brownii var. viridulum| ''Lilium browni'' Податотека:Hippeastrum_striatum.jpg|алт=Hippeastrum Striatum| ''Hipeastrum stratum'' Податотека:Bury_EFSeedlingAmaryllus1819_MIA_6625150.jpg|алт=E.F. Seedling Amaryllus, 1819. Minneapolis Institute of Art| EF Seedling Amaryllus, 1819. Институт за уметност во Минеаполис </gallery> == Библиографија == * 1859: ''Сеќавања на Едвард Бери, од неговата вдовица'' (приватно објавено, Виндермир) * 1862: ''Фигури на извонредни форми на полицистини, или сродни организми, во наоѓалиштето со креда во Барбадос'' ; нацртани од г-ѓа Бери. Виндермир: Џон Гарнет, [1862] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Брент Елиот (2001). ''Флора. Une histoire illustrée des fleurs de jardin.'' Делашо и Нистле (Лозана): 335 стр. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080915231830/http://www.slam.org/exhibits/illustratedgarden/ Музеј на уметност во Сент Луис,] општа позадина. Слика од ''Хександријанските растенија'' * [http://www.euppublishing.com/doi/abs/10.3366/jsbnh.1968.5.1.71 Универзитетскиот печат во Единбург] * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/10274 ''Избор на хександријански растенија''] * [https://www.flickr.com/search/?user_id=61021753%40N02&view_all=1&text=priscillasusanbury Библиотека за наследство на биодиверзитетот Flickr] * [https://www.liverpoolmaritime.org/MasterPersonIDSearch.php?ID=INDV0010049101 - Запис за крштевање] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260106060336/https://www.liverpoolmaritime.org/MasterPersonIDSearch.php?ID=INDV0010049101 |date=2026-01-06 }} * [https://doi.org/10.1093/plankt/fbad051] Статија за „Бројки на извонредни форми на полицистини“ од Бери {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бери, Присила Сузан }} [[Категорија:Починати во 1872 година]] [[Категорија:Родени во 1799 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] qp7utqosw15bg69r8dit2d9kutnboyw 0 1390967 5586762 5575302 2026-07-03T17:19:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586762 wikitext text/x-wiki [[File:Median wage in Russia 2019.png|300px|thumb|right|Средна месечна плата во [[руска рубља|рубли]] по региони во април 2019 година<ref name=":1">[https://ria.ru/20191202/1561756977.html Рейтинг российских регионов по уровню зарплат — 2019] // 02.12.2019 г. Исследование подготовлено агентством РИА Рейтинг по заказу РИА Новости.</ref>:{{Col-begin}} {{Col-break}} {{Legend|#6f3198|>50 000}} {{Legend|#4d6df3|40 000 — 50 000}} {{Legend|#22b14c|32 900 — 40 000}} {{Legend|#a8e61d|30 000 — 32 900}} {{Col-break}} {{Legend|#fff200|26 000 — 30 000}} {{Legend|#ff7e00|24 000 — 26 000}} {{Legend|#ed1c24|22 000 — 24 000}} {{Legend|#9c5a3c|<22 000}} {{Col-end}}]] Според официјалните податоци од [[Федерална служба за државна статистика|Росстат]], [[аритметичка средина|просечниот]] приход на населението во Русија во 2020 година изнесувал 35 361 месечно, [[Список на европски држави по просечна плата|просечната месечна плата]] — 51 083 рубли, просечната [[Список на држави по просечна плата|пензија]] — 14 986 рубли. Вкупниот обем на паричните приходи на населението во Русија во 2020 година изнесувал 62 трилиони рубли. [[Русија]] спаѓа меѓу најработливите земји во светот, со најголемо оптоварување на работниците: таа секогаш била меѓу петте земји со највисока должина на работното време. Годишно [[Руси|Русинот]] работи за 600 часа повеќе отколку, на пример, [[Германци|Германецот]]<ref>{{cite web |author = Владимир Перекрест |url = https://www.kp.ru/daily/27527/4791959/ |title = Трудоголики поневоле: названы три причины переработок россиян |subtitle = Профессор Сафонов назвал низкие зарплаты главной причиной переработок россиян |lang = ru |website = Комсомольская правда |date =2023-07-11 |access-date = 2023-10-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231201001824/https://www.kp.ru/daily/27527/4791959/ |archive-date = 2023-12-01 |url-status = live }}</ref>. На почетокот на јули 2024 година [[Светска банка]] ја преместила Русија во категоријата земји со висок доход. Нивото на национален доход во 2023 година по глава на жител изнесувало 14,250 [[Американски долар|американски долари]]. Во 2022 година овој показател бил на ниво од 12,830 американски долари, кога РФ се наоѓала меѓу земјите со БНД над просекот<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2024/07/02/vsemirnyy-bank-perevel-rossiyu-v-kategoriyu-stran-s-vysokim-dohodom-naseleniya|title=Всемирный банк перевел Россию в категорию стран с высоким доходом населения|lang=ru|website=Meduza|access-date=2024-07-12|archive-date=2024-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712180401/https://meduza.io/news/2024/07/02/vsemirnyy-bank-perevel-rossiyu-v-kategoriyu-stran-s-vysokim-dohodom-naseleniya|url-status=live}}</ref>. Според податоците на Росстат во 2024 година просечната плата во Русија изнесувала 87,952 рубли (бруто; 951,47 [[Американски долар|$]]) и 76 518,24 рубли (нето, по одбивање на данок од 13 %; 827,78 [[Американски долар|$]])<ref name="fedstat57824">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.fedstat.ru/indicator/57824 |title=ЕМИСС<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2026-04-07 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714152630/https://fedstat.ru/indicator/57824 |url-status=dead }}</ref><ref name="zp20">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/labor_market_employment_salaries?print=1 |title=Федеральная служба государственной статистики<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-08-08 |archive-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516130131/https://rosstat.gov.ru/labor_market_employment_salaries?print=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nalog.gov.ru/rn77/taxation/taxes/ndfl/#:~:text=%D0%95%D1%81%D0%BB%D0%B8%20%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%20%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%BC,%D0%B0%20%D0%B0%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B6%D0%B5%20%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8B. |title=Налог на доходы физических лиц<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-08-08 |archive-date=2021-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722222005/https://www.nalog.gov.ru/rn77/taxation/taxes/ndfl/#:~:text=%D0%95%D1%81%D0%BB%D0%B8%20%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BE%20%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%BC,%D0%B0%20%D0%B0%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B6%D0%B5%20%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%B4%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8B. |url-status=live }}</ref>. Од 2020 година во Русија се пресметува [[Медијален приход|медијален доход]] по глава на жител, врз основа на која исто така се пресметуваат [[Егзистенцијален минимум во Русија|егзистенцијалниот минимум]] и [[Список на европски држави по минимална плата|минималната плата (МРОТ)]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202012290119?index=2&rangeSize=1|title=Федеральный закон от 29.12.2020 № 473-ФЗ|author=|website=Официальный интернет-портал правовой информации|date=|publisher=|access-date=2021-01-10|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112191242/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202012290119?index=2&rangeSize=1|url-status=live}}</ref>. Медијалната плата — тоа е средишна плата, при која половина (50 %) од работниците во Русија или регионот добиваат помалку од тоа ниво, а половина (50 %) — повеќе од неа. Овој показател попрецизно ја одразува состојбата отколку просечната месечна плата<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.moedelo.org/article-personnel-accounting/mediannaya-zarplata|title=Медианная зарплата — что это такое простыми словами|website=«Моё дело»|access-date=2023-02-16|archive-date=2022-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222055337/https://www.moedelo.org/article-personnel-accounting/mediannaya-zarplata|url-status=live}} </ref>. Така, според податоците на Сбериндекс во 2020 година медијалната плата по сите сектори во Русија изнесувала 31,540 рубли во јануари и 38,278 рубли во декември<ref name=":1" />. Во јануари 2021 година таа изнесувала 33,549 рубли, а во декември 2021 година — 42,801 рубли<ref name="СИ_МЗП">{{Cite web|lang=en|url=https://sberindex.ru/ru/dashboards/median-wages|title= Медианная заработная плата|website=СберИндекс|access-date=2023-02-16|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216133433/https://sberindex.ru/ru/dashboards/median-wages|url-status=live}} </ref>. Во јануари 2022 година медијалната плата изнесувала 37,429 рубли, а во декември 2022 година — 49,627 рубли<ref name="СИ_МЗП" />. Според податоците на Росстат<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/209470|title=14,1% составил рост средних номинальных начисленных зарплат и медианной заработной платы в 2022 году|lang=ru|last=SiteSoft|website=rosstat.gov.ru|access-date=2023-11-02|archive-date=2023-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102070944/https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/209470|url-status=live}}</ref> за 2022 година медијалната плата изнесувала 40,368 рубли. Просечната номинална пресметана плата изнесувала 65,388 рубли. Во [[Русија]] [[Плата|платата]] изнесува приближно 39 % од [[Бруто домашен производ|БДП]], додека во повеќето [[Европа|европски земји]] овој показател е над 50 %<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/finansy/494875-bednost-ne-porog-ekonomisty-ukazali-na-riski-dla-predbednyh-rossian|title=Бедность не порог: экономисты указали на риски для «предбедных» россиян|lang=ru|website=Forbes|date=2023-08-21|access-date=2023-08-22|archive-date=2023-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822121513/https://www.forbes.ru/finansy/494875-bednost-ne-porog-ekonomisty-ukazali-na-riski-dla-predbednyh-rossian|url-status=live}}</ref>. Во последните години се сметало дека ниската [[Плата|плата]] — е конкурентска предност на руската економија, бидејќи тоа е поволно за водење бизнис, а [[сиромаштија]]та може да се „ублажи“ со исплати кон ранливите граѓани. Но само за единствената помош буџетот ќе потроши 1,6 трилиони рубли во [[2024]]. „''[[Држава|Државата]] плаќа висока цена за оваа мерка на поддршка. Ако бројот на приматели на [[Социјална помош|помош]] расте, политиката во која помошта е главен инструмент за борба против [[сиромаштија]]та ќе стане дополнителен ризик за буџетската стабилност''“, предупредила проректорката на [[Висока школа за економија|Високата школа за економија]] Лилија Овчарова<ref name=":2" />. Анкета на Русите во 2023 година за причините за отсуство или мал број патувања покажала дека недостигот на пари за патување сочинува 62,9 % од одговорите<ref>{{Cite web|url=https://m.vk.com/wall-105103266_128577|title=ВКонтакте {{!}} ВКонтакте|website=m.vk.com|access-date=2024-03-09|archive-date=2024-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309091202/https://m.vk.com/wall-105103266_128577|url-status=live}}</ref>. Социолозите од истражувачкиот холдинг „''Ромир''“ и експертите од Институтот за народностопанско прогнозирање (ИНП) на РАН во 2024 година соопштиле дека на населението му остануваат сè помалку слободни пари по задолжителните плаќања и очекуваат понатамошно забавување на потрошувачката на домаќинствата во услови на раст на цените. Тие гледаат во таквото забавување проблем за целата економија на РФ. Во текот на анкетата во 2022 година се утврдило дека две третини од Русите (66 %) ја исклучуваат можноста во блиска иднина да земат кредит за купување станбен имот — хипотека. Причините, според нив, се ниските плати и високите каматни стапки за хипотека<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10972073|title=Низкие зарплаты, высокие ставки. Россияне пояснили, почему не берут ипотеку|website=Банки.ру|access-date=2023-03-13|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313084741/https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10972073|url-status=live}}</ref>. Медијалната (средна) плата во Русија во февруари 2023 година изнесувала 42,024 рубли<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.banki.ru/news/daytheme/?id=10982339|title=Самые высокооплачиваемые и востребованные профессии: настоящее и будущее|website=Банки.ру|access-date=2023-05-01|archive-date=2023-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501091357/https://www.banki.ru/news/daytheme/?id=10982339|url-status=live}}</ref>. Показателот за јули 2023 година изнесувал 53 571 рубли<ref>{{Cite web|url=https://gogov.ru/articles/median-salary|title=Медианная зарплата в России в 2023 году|lang=ru-RU|website=gogov.ru|access-date=2023-11-01|archive-date=2023-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161604/https://gogov.ru/articles/median-salary|url-status=live}}</ref>. На 16 јуни вицепремиерката на РФ [[Татјана Голикова]], за време на говор на сесијата на Петербуршкиот меѓународен економски форум (ПМЕФ-23), соопштила дека околу 6 милиони вработени Руси примаат плата под нивото на минималната плата (МРОТ) (под 16,242 рубли месечно), а околу 12 милиони Руси работат без работни договори, или договори од граѓанско-правен карактер (ГПХ), или без статус на самовработени<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.5-tv.ru/news/436461/golikova-ozvucila-cislo-rossian-zanatyh-szarabotkom-nize-urovna-mrot/|title=Голикова озвучила число россиян, занятых с заработком ниже уровня МРОТ|author=Денис Птицын|website=Пятый канал|date=2023-06-16|access-date=2023-06-16}}</ref>. Според состојбата во април 2023 година, околу половина од Русите се жалат на премногу ниска плата и сакаат да заработуваат двојно повеќе, до вакви заклучоци дошле аналитичарите на ''HeadHunter''. Генерално, 71 % од жителите на земјата се незадоволни од својата заработка. Само четвртина (26 %) од работоспособното население на РФ е задоволно од висината на месечната плата [https://fintolk.pro/news/rossiyane-nedovolny-svoej-zarplatoj-kto-stradaet-bolshe-vseh/]. Според примерочно истражување на Росстат за април 2021 година, просечната пресметана ({{comment|бруто|Без да се земат предвид задржувањата на даноци и задолжителни придонеси во ПФР, ОМС и сл.}}) плата во Русија изнесувала 56,280 рубли<ref>[https://rosstat.gov.ru/folder/11110/document/13268 Сведения о распределении численности работников по размерам заработной платы 2021] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219152953/https://rosstat.gov.ru/folder/11110/document/13268 |date=2022-02-19 }} // Росстат, стр. 166—169 (таб. 31, 32 RAR-архива).</ref>. Според анкетата на ''Левада-центар'' во јуни 2023 година, Русите навеле дека нивниот просечен месечен приход за првата половина на 2023 година изнесувал 24 илјади рубли. За да обезбедат егзистенцијален минимум, тие треба да заработуваат во просек 27,8 илјади рубли месечно.<ref>[https://www.levada.ru/2023/07/18/otsenki-urovnya-dohoda-sredi-rossiyan-v-2023-godu/ Оценки уровня дохода среди россиян в 2023 году] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230718182232/https://www.levada.ru/2023/07/18/otsenki-urovnya-dohoda-sredi-rossiyan-v-2023-godu/ |date=2023-07-18 }} // 18.07.2023.</ref> Според официјалните податоци на [[Федерална служба за државна статистика|Росстат]] заклучно со септември 2021 година, просечната плата во Русија изнесувала 54,687 рубли. Притоа, бројот на население со приходи под линијата на сиромаштија ({{num|11908}} рубли месечно) до крајот на 2021 година изнесувал околу 11 % (повеќе од 16 милиони луѓе)<ref>[https://www.rbc.ru/economics/11/03/2022/622b53209a7947ef35d91afb Росстат назвал число живущих за чертой бедности россиян] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220503140909/https://www.rbc.ru/economics/11/03/2022/622b53209a7947ef35d91afb |date=2022-05-03 }} // 11.03.2022. РБК.</ref><ref>[https://regnum.ru/news/economy/3530689.html Росстат: более 16 миллионов граждан России живут за чертой бедности] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220312123329/https://regnum.ru/news/economy/3530689.html |date=2022-03-12 }} // 11.03.2022. ИА REGNUM.</ref>, а во текот на годината се движел во рамките од 8,5—14,2 %<ref>[https://rosstat.gov.ru/storagemediabank/218_03-12-2021.htm О значении границ бедности и численности населения с денежными доходами ниже границы бедности за I—III кварталы 2021 года в целом по Российской Федерации] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220325193212/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/218_03-12-2021.htm |date=2022-03-25 }} // Данные на официальном сайте Росстата.</ref><ref>[https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/157001 Росстат представляет информацию о границе бедности в IV квартале 2021 года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220312130701/https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/157001 |date=2022-03-12 }} // Данные на официальном сайте Росстата.</ref><!-- некоторые СМИ сравнивают с 2013 годом — это не корректно, разные методики подсчёта!-->, пресметан од Росстат според новата методологија<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-59551407 В России ввели новые правила определения бедности] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219210345/https://www.bbc.com/russian/news-59551407 |date=2022-02-19 }} // 06.12.2021. Русская служба BBC.</ref>. Од 1 јануари 2022 година минималната плата во Русија е утврдена на 13,890 рубли<ref>{{Cite web |url=https://ria.ru/20211118/mrot-1759696031.html|title=Путин заявил о повышении МРОТ в 2022 году — РИА Новости, 18.11.2021 |access-date=2021-12-31 |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217182950/https://ria.ru/20211118/mrot-1759696031.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bashinform.ru/news/economy/2021-12-07/v-rossii-s-1-yanvarya-2022-goda-uvelichitsya-minimalnyy-razmer-oplaty-truda-2608991|title=В России с 1 января 2022 года увеличится минимальный размер оплаты труда |access-date=2021-12-31 |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217182956/https://www.bashinform.ru/news/economy/2021-12-07/v-rossii-s-1-yanvarya-2022-goda-uvelichится-minimalnyy-razmer-oplaty-truda-2608991 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.glavbukh.ru/news/38075-prezident-utverdil-novyy-mrot-na-2022-god |title=Источник |access-date=2021-12-31 |archive-date=2021-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217182952/https://www.glavbukh.ru/news/38075-prezident-utverdil-novyy-mrot-na-2022-god |url-status=live }}</ref>. Главните видови приходи на населението во Русија се: плата (вклучувајќи и скриена) — 66 %, социјални исплати — 19 %, приходи од претприемачка дејност — 8 %, приходи од сопственост — 5 %, други приходи — 2 % (според податоци за 2018 година)<ref name="gks_2018">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/social/osn-12-2018.pdf |title=Социально-экономическое положение России — 2018 |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124051/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/social/osn-12-2018.pdf |url-status=live }}</ref>. Структурата на користење на приходите на населението на РФ: купување стоки и услуги — 75 %, задолжителни плаќања и разни придонеси — 12 %, заштеди — 8 %, купување странска валута — 4 %, пораст на готовина кај населението — 2 % (според податоци за 2017 година)<ref>{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/urov/urov_14g.xls|title=Объём и структура использования денежных доходов населения |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124310/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/urov/urov_14g.xls |url-status=live }}</ref>. Според податоците на [[ОЕСР]], во 2018 година во просек само за храна се трошеле 30 % од приходите на граѓаните, а уште 23,4 % за комунални услуги, облека и обувки, комуникации и превоз<ref>[https://aif.ru/money/mymoney/minimalnaya_zarplata_i_rashody_potrebiteley_v_stranah_evropy_infografika Минимальная зарплата и расходы потребителей в странах Европы. Инфографика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219091817/https://aif.ru/money/mymoney/minimalnaya_zarplata_i_rashody_potrebiteley_v_stranah_evropy_infografika |date=2022-02-19 }} // 21.12.2020. АиФ. Инфографика «Расходы домашних хозяйств».</ref>. ==Руски федерални субјекти според просечна месечна плата== Во Русија, се прави разлика помеѓу номиналните и реалните просечни месечни плати. Категоријата номинална плата ги опфаќа сите форми на надомест - вклучувајќи ги платите што им се исплаќаат на вработените во организации, индивидуални претприемачи и приватни лица - како и заработката на владини службеници, корпоративни директори и самовработени сопственици на бизниси. Категоријата реална плата, обратно, се однесува исклучиво на платите што се акумулирани и исплатени на вработените кои работат за организации, индивидуални претприемачи и приватни лица. Во повеќето региони, платите и расходите за храна и комунални услуги имаат тенденција да бидат приближно пропорционални; односно, колку е повисока просечната плата во даден регион, толку е повисока цената на живот. Москва, сепак, претставува исклучок од ова правило: цените на храната во главниот град може да бидат споредливи со оние во други региони каде што просечните плати се значително пониски. Следствено, руските граѓани што живеат во различни региони честопати се соочуваат со многу различни услови за живот. Во одредени области - првенствено поради климатски фактори - егзистенцијалниот минимум е значително повисок, додека условите за работа и живот се многу потешки и повлекуваат дополнителни здравствени оптоварувања за населението. Во контекст на ова, вработените во одредени региони на земјата имаат право на „регионален коефициент“ што се применува на нивната основна плата (дополнителна исплата или надоместок наменет за компензација на тешкотиите од работата во тешки климатски услови или за покривање на поврзаните дополнителни трошоци). Овие региони вклучуваат: јужниот дел од Источен Сибир, рускиот Далечен Исток, Далечниот Север и други територии на кои им е доделен сличен административен статус. Според податоците од Росстат, просечната месечна реална плата во Русија во 2022 година изнесувала 50.702 рубли. Просечни месечни номинални плати по региони на почетокот на 2023 година, според податоците на Росстат [https://visasam.ru/russia/rabotavrf/zarplata-po-regionam.html], претставени во рубли и долари. Во летото 2023 година, девизниот курс во Русија бил 1 долар = 91 рубли. {| class="wikitable sortable" !Федерален субјект ![[Руска рубља|RUB]] ![[Американски долар|USD]] |- ![[Русија]] !62 270 !684 |- |''[[Централен федерален округ]]'' | | |- |[[Москва]] |113 671 |1249 |- |[[Белгородска Област]] |46 133 |506 |- |[[Брјанска Област]] |40 354 |443 |- |[[Владимирска Област]] |44 188 |485 |- |[[Воронешка Област]] |45 142 |496 |- |[[Ивановска Област]] |35 232 |387 |- |[[Калушка Област]] |51 426 |565 |- |[[Костромска Област]] |38 883 |427 |- |[[Курска Област]] |45 417 |499 |- |[[Липецка Област]] |44 152 |485 |- |[[Московска Област]] |67 119 |737 |- |[[Орловска Област]] |39 518 |434 |- |[[Рјазањска Област]] |44 065 |484 |- |[[Смоленска Oбласт]] |39 925 |438 |- |[[Тамбовска Oбласт]] |37 462 |411 |- |[[Тверска Oбласт]] |44 643 |490 |- |[[Тулска Oбласт]] |48 332 |531 |- |[[Јарославска Област]] |45 499 |499 |- |''[[Северозападен федерален округ]]'' | | |- |[[Република Карелија]] |57 059 |627 |- |[[Република Коми]] |70 514 |774 |- |[[Ненецки автономен округ]] |108 435 |1 191 |- |[[Архангелска Област]] |69 186 |760 |- |[[Вологодска Област]] |52 557 |577 |- |[[Калининградска Област]] |45 276 |497 |- |[[Ленинградска Област]] |56 724 |623 |- |[[Мурманска Област]] |91 481 |1 005 |- |[[Новгородска Област]] |45 026 |494 |- |[[Псковска Област]] |38 302 |420 |- |[[Санкт Петербург]] |80 698 |886 |- |''[[Јужен федерален округ]]'' | | |- |[[Адигеја]] |39 591 |435 |- |[[Калмикија]] |37 690 |414 |- |[[Република Крим]] |40 540 |445 |- |[[Севастопол]] |40 737 |447 |- |[[Краснодарски крај]] |46 861 |514 |- |[[Астраханска Област]] |49 018 |538 |- |[[Волгоградска Област]] |41 263 |453 |- |[[Ростовска Област]] |42 797 |470 |- |''[[Севернокавкаски федерален округ]]'' | | |- |[[Дагестан]] |34 667 |380 |- |[[Ингушетија]] |37 138 |408 |- |[[Кабардино-Балкарија]] |34 835 |382 |- |[[Карачаево-Черкесија]] |34 726 |381 |- |[[Северна Осетија-Аланија]] |35 916 |394 |- |[[Чеченија]] |32 941 |361 |- |[[Ставрополски крај]] |39 718 |436 |- |''[[Приволшки федерален округ]]'' | | |- |[[Башкортостан]] |47 524 |522 |- |[[Мариј Ел]] |39 138 |430 |- |[[Мордовија]] |39 759 |436 |- |[[Татарстан]] |52 789 |580 |- |[[Удмуртија]] |44 421 |488 |- |[[Чувашија]] |40 000 |439 |- |[[Пермски крај]] |50 726 |557 |- |[[Кировска Област]] |40 221 |441 |- |[[Нижегородска Област]] |44 030 |483 |- |[[Оренбуршка Област]] |44 214 |485 |- |[[Пензенска Област]] |40 197 |441 |- |[[Самарска Област]] |46 176 |507 |- |[[Саратовска Област]] |42 361 |465 |- |[[Уљјановска Област]] |40 376 |443 |- |''[[Уралски федерален округ]]'' | | |- |[[Курганска Област]] |39 900 |438 |- |[[Свердловска Област]] |53 726 |590 |- |[[Ханти-мансиски автономен округ]] |98 215 |1 079 |- |[[Јамало-ненецки автономен округ]] |158 333 |1 739 |- |[[Тјумењска Oбласт]] |100 074 |1 099 |- |[[Чељабинска Област]] |50 034 |549 |- |''[[Сибирски федерален округ]]'' | | |- |[[Република Алтај]] |44 358 |487 |- |[[Алтајски крај]] |36 612 |402 |- |[[Тува]] |54 003 |593 |- |[[Хакасија]] |53 553 |588 |- |[[Краснојарски крај]] |70 189 |771 |- |[[Иркутска Област]] |62 957 |691 |- |[[Кемеровска Област]] |55 966 |615 |- |[[Новосибирска Област]] |50 354 |553 |- |[[Омска Област]] |45 249 |497 |- |[[Томска Oбласт]] |56 210 |617 |- |''[[Далекуисточен федерален округ]]'' | | |- |[[Бурјатија]] |53 832 |591 |- |[[Република Саха (Јакутија)]] |101 343 |1 113 |- |[[Забајкалски крај]] |58 838 |646 |- |[[Камчатски крај]] |127 145 |1 397 |- |[[Приморски крај]] |61 771 |678 |- |[[Хабаровски крај]] |63 105 |693 |- |[[Амурска Област]] |67 992 |747 |- |[[Магаданска Област]] |123 813 |1 360 |- |[[Сахалинска Област]] |105 614 |1 160 |- |[[Еврејска автономна област]] |56 083 |616 |- |[[Чукотски автономен округ]] |142 466 |1 565 |- |} == Историја == [[Слика:RRDNRFindex19912020.png|альт=График. Горизонтальная ось: года с 1991 до 2020 гг. Вертикальная ось %. Старая методология: 1991 100 % 1992 53 % 1993 61 % 1994 69 % 1995 59 % 1996 59 % 1997 62 % 1998 52 % 1999 46 % 2000 52 % 2001 56 % 2002 62 % 2003 72 % 2004 79 % 2005 89 % 2006 101 % 2007 113 % 2008 116 % 2009 119 % 2010 126 % 2011 127 % 2012 133 % 2013 138 % 2014 137 % 2015 133 % 2016 125 % 2017 123 % 2018 123 %. Новая методология 2014 136 % 2015 133 % 2016 127 % 2017 127 % 2018 127 % 2019 128 % 2020 123 %|мини|400x400пкс|Реален расположлив монетарен доход на руското население, 1991–2020 (како процент од нивото од 1991 година)]] ===1990-ти=== Во 1990-тите, нивото на живот на мнозинството од населението се определувало од висината на платата и социјалните исплати. Во текот на 1990-тите години реалните приходи на населението во Русија се намалиле повеќе од двапати, достигнувајќи нивоа од 1960–70-тите години, при што дошло до влошување на повеќето показатели за нивото и квалитетот на животот<ref name=budgetrf>Климантова Г. И., Мухетдинова Н. М. [http://www.budgetrf.ru/Publications/Magazines/VestnikSF/2001/vestniksf139-08/vestniksf139-08030.htm Политика доходов и уровень жизни населения России в 1990-е годы] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090514073803/http://www.budgetrf.ru/Publications/Magazines/VestnikSF/2001/vestniksf139-08/vestniksf139-08030.htm |date=2009-05-14 }} // Проблемы развития человеческого потенциала в деятельности Совета Федерации / Информационно-аналитическое управление Аппарата Совета Федерации ФС РФ. — 2001 . — стр. 23</ref><ref>''[[Гордон, Леонид Абрамович|Гордон Л. А.]]'' [http://ecsocman.hse.ru/data/391/821/1217/002Gordon.pdf Социально-экономические права человека: содержание, особенности, значение для России] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219192457/http://ecsocman.hse.ru/data/391/821/1217/002Gordon.pdf |date=2022-02-19 }} / [[Институт мировой экономики и международных отношений РАН]] (ИМЭМО) // «Общественные науки и современность». ISSN: 0869-0499. 1997, № 3. — С. 5-14<!-- архив: https://web.archive.org/web/20220219192457/http://ecsocman.hse.ru/data/391/821/1217/002Gordon.pdf-->.</ref>. Истражувачите забележувале дека нивото и структурата на платите не обезбедувале за апсолутното мнозинство вработени целосно или барем прифатливо надоместување на вложената работна сила. Според податоците на Госкомстат, до крајот на 1995 година просечното ниво на реалната плата паднало приближно на 34 % од нивото што постоело пред почетокот на реформите (јануари 1992 година).<ref name=carnegie>[http://www.carnegie.ru/ru/pubs/books/volume/33295.htm Зарплата и расплата: проблемы задолженности по оплате труда] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130514190227/http://www.carnegie.ru/ru/pubs/books/volume/33295.htm |date=2013-05-14 }} // Под ред. Т. Малевой; Моск. Центр Карнеги. — М.: Гендальф, ноябрь 2001. — 216 с.</ref> Академик [[Львов, Дмитрий Семёнович (экономист)|Д. Лвов]] наведувал податоци според кои просечната месечна плата во споредливи цени во 1991 година изнесувала 598 рубли месечно, а во 1998 година — само 198 рубли, односно се намалила трипати. Најголемото опаѓање на реалната плата се случило во 1995 и 1998 година.<ref name=budgetrf/><ref>Материалы Петербургского экономического форума. 13—17 июня 2000 года. — Вестник Совета Федерации. — 2000. — № 6. — С. 77; Е. Антосенков, Ю. Кокин. Реформа заработной платы — ожидания и реальность // Экономист. — 1997. — № 4. — С. 47.</ref> Еден од најострите проблеми во 1990-тите години биле масовните неисплатени плати, пензии и социјални надоместоци. Така, според податоците на Госкомстат, на крајот на јули 1997 година обемот на [[Неисплата на плати во Русија во 1990-тите|долгот за исплата на плати]], за кој била одговорна државата, изнесувал 11,4 трилиони рубли. Во оваа статистика не биле вклучени податоците за долговите кон воените лица и некои други категории работници, а нивното вклучување го зголемувало износот на долгот на приближно 20 трилиони рубли.<ref>[http://www.budgetrf.ru/Publications/Magazines/recep/1997/4/rcpb199740000slry/rcpb199740000slry000.htm Заработная плата и система социального обеспечения] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111026094453/http://www.budgetrf.ru/Publications/Magazines/recep/1997/4/rcpb199740000slry/rcpb199740000slry000.htm |date=2011-10-26 }} // Обзор экономики России. Основные тенденции развития. 1997 г. IV: Пер. с англ. — М., 1998. — Стр. 75—89</ref> Вкупниот долг за плати на почетокот на 1997 година (според податоците на Госкомстат) изнесувал околу 50 трилиони рубли.<ref name=carnegie/> === 2000-ти години === Во 2000-тите години дошло до значително зголемување на реалните приходи на населението, како и намалување на уделот на населението што живее под линијата на сиромаштија според официјалната статистика (од 29 % во 2000 година на 11 % во 2009 година).<ref>[https://web.archive.org/web/20060715183735/http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_11/07-01.htm Основные социально-экономические индикаторы уровня жизни населения] // Росстат</ref><ref name="ugn0410">[http://www.gks.ru/bgd/free/B10_00/IssWWW.exe/Stg/d04/6-0.htm Уровень жизни населения] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110822143247/http://www.gks.ru/bgd/free/B10_00/IssWWW.exe/Stg/d04/6-0.htm |date=2011-08-22 }} // Росстат</ref> Просечниот приход на населението се зголемил од 1,659 рубли месечно во 1999 година на 16,895 рубли во 2009 година, просечната плата — од 1,523 рубли на 18,638 рубли. Реалните расположливи парични приходи на населението се зголемиле 2,6 пати.<ref name="gks1991">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/year/pril_year18-rus.xls |title=Социально-экономические показатели Российской Федерации в 1991—2017 гг. |access-date=2019-02-03 |archive-date=2019-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014647/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/year/pril_year18-rus.xls |url-status=live }}</ref> Во 2001 година за првпат во историјата на Русија била воведена рамна стапка на персонален данок на доход од 13 %.<ref>{{Cite web |url=http://www.garant.ru/infografika/621831/ |title=История НДФЛ в России |access-date=2019-02-03 |archive-date=2019-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014231/http://www.garant.ru/infografika/621831/ |url-status=live }}</ref> Во 2002 година започнала [[Пензиска реформа во Русија (2002)|пензиската реформа]], која се состоела во премин од чисто распоредувачки систем кон распределително-акумулативен систем на пензиско осигурување. === 2010-ти години === На почетокот на 2010-тите години растот на приходите на населението продолжил. Во 2013 година просечниот месечен приход на населението изнесувал 25,928 рубли, просечната плата — 29,792 рубли. Реалните приходи во периодот 2010—2013 година пораснале за 16 %.<ref name="gks1991" /> Меѓутоа, поради [[Руска финанскиска криза (2014—2015)|финансиско-економската криза]], во 2014 година за првпат во последните години реалните приходи на населението се намалиле (за 0,7 %)<ref name="автоссылка2">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/urov/urov_12kv.doc |title=Реальные располагаемые денежные доходы по Российской Федерации |access-date=2017-07-15 |archive-date=2017-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712141414/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/urov/urov_12kv.doc|url-status=live }}</ref>. Во 2015 година реалните приходи на населението се намалиле за 3,2 %, во 2016 година — за 6 %, во 2017 година — за 2 %<ref name="gks_2018" /><ref name="автоссылка2" />. Во 2018 година дошло до раст на реалните приходи на населението за 1,1 %<ref>{{Cite web |url=http://www.gks.ru/bgd/free/B19_00/IssWWW.exe/Stg/dk06/6-0.doc |title=Уровень жизни и доходы населения в I полугодии 2019 года |access-date=2019-07-24 |archive-date=2019-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724192256/http://www.gks.ru/bgd/free/B19_00/IssWWW.exe/Stg/dk06/6-0.doc|url-status=live }}</ref>; во 2019 година — раст од 1,7 %.<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/jXknCR76/urov_11subg-nm.xlsx Росстат]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === 2020-ти години === Во 2020 година реалните приходи на населението на Русија се намалиле за 2 %<ref name="автоссылка10">{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/economics/09/02/2022/6203d6ea9a794707737026bc|title=Реальные доходы россиян выросли максимально за 8 лет — РБК |access-date=2022-02-09 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209191302/https://www.rbc.ru/economics/09/02/2022/6203d6ea9a794707737026bc |url-status=live }}</ref>. Од 1 јануари 2021 година во Русија рамната стапка на персоналниот данок на доход била заменета со двостепена — 13 % за оние кои заработуваат до пет милиони рубли годишно, и 15 % за оние чии приходи се повисоки. Според резултатите за 2021 година, реалните расположливи приходи на населението на Русија пораснале за 3,1 % — рекорден раст од 2013 година<ref name="автоссылка10" />. Во март 2023 година [[Заменик-премиер на Руската Федерација|заменик-претседателот на Владата на РФ]] [[Татјана Голикова]] соопштила дека просечниот доход по глава на жител во земјата во 2022 година се зголемил во однос на 2021 година за 12,4 % и изнесувал 45,272 рубли месечно. Динамиката на раст на реалните плати, според неа, е забележана во 22 региони на Русија. Вкупно, во изминатите пет години растот на овој показател изнесувал 22,1 % и се предвидува негово понатамошно зголемување во 2022 година. До 2023 година, според информациите на Голикова, се очекувало стабилен раст на реалните плати и приходи на населението. Таа исто така соопштила дека благодарение на мерките за поддршка, од 2017 година 3,6 милиони луѓе успеале да излезат од сиромаштија<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/5901936|title=Голикова сообщила о росте среднедушевого дохода в России в 2022 году на 12,4%|website=Коммерсантъ|date=2023-03-29|access-date=2023-03-30|archive-date=2023-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329143235/https://www.kommersant.ru/doc/5901936|url-status=live}}</ref>. Според податоците на Росстат, просечната месечна плата во Русија во периодот од март 2022 година до март 2023 година пораснала за 6,3 % и изнесувала 71,334 рубли. Според податоците на институцијата, растот на реалните плати прилагоден на инфлацијата за 2022 година изнесувал 0,3 % наместо очекуваното намалување од 1,0 %. Во првите три месеци од 2023 година, реалната вредност на просечната плата во Русија на годишно ниво пораснала за 1,9 %. За 2023 година растот на реалните плати, според Министерството за економски развој, требало да изнесува 5,4 %, во 2024 година — 2,8 %, во 2025 година — 2,8 %<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/business/904152|title=Росстат отметил рост зарплат в реальном выражении в марте на 2,7%|website=Interfax.ru|date=2023-05-31|access-date=2023-06-02|archive-date=2023-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601190838/https://www.interfax.ru/business/904152|url-status=live}}</ref>. Во септември 2023 година [[Владимир Путин]] изјавил дека приоритетна задача за властите на сите нивоа и компаниите во Русија е во наредните десет години да се премине кон економија на високи плати. Поради тоа, според него, потребно е да се зголемат напорите за обука на кадри и да се врши проценка на побарувачката за специјалисти на пазарот на труд<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/news/vlast/21092023/621685|title=Путин назвал сроки перехода России к экономике высоких зарплат|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922191158/https://www.m24.ru/news/vlast/21092023/621685|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/18811415|title=Путин: переход к «экономике высоких зарплат» должен быть ориентиром для компаний и власти|website=TACC|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927091703/https://tass.ru/ekonomika/18811415|url-status=live}}</ref>. Според информациите на премиерот на РФ, [[Михаил Мишустин]], во 2023 година номиналниот раст на платите во земјата надминал 14 %, а реалниот — 7,8 %<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax-russia.ru/moscow/news/v-rf-nominalnyy-rost-zarplat-za-2023-god-bolshe-14-realnyy-7-8-soobshchil-mishustin|title=В РФ номинальный рост зарплат за 2023 год больше 14%, реальный — 7,8%, сообщил Мишустин — Москва {{!}}{{!}} Интерфакс Россия|lang=ru|website=www.interfax-russia.ru|date=2024-03-25|access-date=2024-03-31|archive-date=2024-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331120358/https://www.interfax-russia.ru/moscow/news/v-rf-nominalnyy-rost-zarplat-za-2023-god-bolshe-14-realnyy-7-8-soobshchil-mishustin|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.finmarket.ru/news/6146157|title=Мишустин: номинальный рост зарплат за 2023 год больше 14%, реальный — 7,8% — ИА «Финмаркет»|website=www.finmarket.ru|date=2024-03-25|access-date=2024-03-31|archive-date=2024-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331120358/https://www.finmarket.ru/news/6146157|url-status=live}}</ref>, а нејзината просечна вредност се зголемила на 73 илјади рубли<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/953879|title=Мишустин назвал размер средней зарплаты в России — 73 тыс. руб.|lang=ru|website=Interfax.ru|date=2024-04-03|access-date=2024-04-08|archive-date=2024-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408055238/https://www.interfax.ru/russia/953879|url-status=live}}</ref>. Според податоците на Росстат, во 2023 година не останале домаќинства кои немаат доволно пари за храна. Во 2004 година уделот на такви семејства изнесувал 4,4 %. Во 2022 — 0,1 %. За 3,4 % се зголемил бројот на домаќинства кои имаат средства за купување на сè што е потребно. Се намалил од 49,7 % на 48,7 % бројот на оние кои не можат да купат трајни добра, и од 12,9 % на 11,2 % на оние кои имаат потешкотии со купување облека и плаќање комунални услуги<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/news/2024/07/24/1051768-ria-novosti-rossii-ne-ostalos-semei|title=В России не осталось семей, которым не хватает денег на еду|lang=ru|website=Ведомости|date=2024-07-24|access-date=2024-08-13|archive-date=2024-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813173149/https://www.vedomosti.ru/economics/news/2024/07/24/1051768-ria-novosti-rossii-ne-ostalos-semei|url-status=live}}</ref>. Според истражување на ЦМАКП, објавено во средината на 2024 година, растот на благосостојбата во РФ во текот на годината станал стабилен, иако истовремено се зголемило нееднаквоста на приходите. Приходите на населението во 2023 година пораснале за 5,6 %, а во првата половина на 2024 година — за 7,4 %. Реалните плати во 2023 година се зголемиле за 7,8 %, а во првите пет месеци од 2024 — за 10,1 %. Растот на платите ги опфатил речиси сите сектори: од финансискиот до рударско-индустрискиот. Нивото на сиромаштија во 2023 година се намалило на минимални 8,5 %. Во групите со високи приходи, според авторите на истражувањето, се појавиле нови категории — учесници во воената операција во Украина, чии приходи се најмалку двојно повисоки од просечната плата во земјата, како и работници во сектори поврзани со замена на увозот. Во 2023 година уделот на граѓани со приходи над 100 илјади рубли месечно се зголемил на 10 % од 5,7 % во 2021 година<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6906368|title=С расслоения снимают сливки|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-08-22|access-date=2024-08-23}}</ref>. Според прогнозата за социјално-економски развој на РФ од Министерството за економски развој, просечните месечни плати на граѓаните на Русија од 2024 до 2027 година ќе пораснат за 35 %. Во 2024 година во однос на 2023 година просечната плата ќе се зголеми за 17,9 % на 74 854 рубли. Во 2025 година — за 13,2 % на 99 952 рубли, во 2026 година — за 10,2 % на 110 169 рубли, во 2027 година — за 8,3 % на 119 296 рубли<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2024/09/18/1062845-minek-ozhidaet-uvelicheniya-zarplat-rossiyan|title=Минэк ожидает увеличения зарплат россиян более чем на треть за четыре года|lang=ru|website=Ведомости|date=2024-09-18|access-date=2024-09-28|archive-date=2024-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925222658/https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2024/09/18/1062845-minek-ozhidaet-uvelicheniya-zarplat-rossiyan|url-status=live}} </ref>. Според информациите на премиерот на РФ [[Михаил Мишустин]], реалните парични приходи на населението на Русија во 2024 година пораснале за 8,4 %, а платите за 11 месеци од истата година — за 8,7 %. Според податоците на Росстат, до декември 2024 година растот на платите достигнал максимални вредности од ноември 2008 година: 21,9 % на годишно ниво. Пред одбивање на даноците, просечната плата во РФ изнесувала 128,665 рубли, вклучително во Москва — 281,778 рубли; во Чукотскиот автономен округ — 262,061 рубли; во [[Магаданска Област|Магаданската Област]] — 224,085 рубли<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2025/03/03/1095490-zarplati-rosli-v-dekabre-rekordnimi-tempami|title=Зарплаты росли в декабре рекордными за последние 16 лет темпами|lang=ru|website=Ведомости|date=2025-03-03|access-date=2025-03-04}}</ref>. Во април 2025 година, според податоците на Росстат, просечната месечна плата во РФ достигнала 99,400 рубли. Плата над 100,000 рубли (пред одбивање на даноци) имале 31,9 % од вработените, што е речиси двојно повеќе од нивото во 2023 година. Според Росстат, во истиот период бројот на Руси кои примаат плата од 100,000 до 150,000 рубли изнесувал 17,2 %, од 150,000 до 200,000 — 6,8 %, од 200,000 до 400,000 — 6,3 %. Помалку од 22,400 рубли примале 2,6 % од работниците<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/news/2025/08/03/1128849-kazhdii-tretii-rabotayuschii|title=Каждый третий работающий россиянин получает зарплату выше 100 000 рублей|lang=ru|website=Ведомости|date=2025-08-03|access-date=2025-08-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/news/2025/08/01/1128523-srednyaya-zarplata|title=Средняя зарплата в России составила около 100 000 рублей|lang=ru|website=Ведомости|date=2025-08-01|access-date=2025-08-20}}</ref>. Во јуни 2025 година Росстат забележал првпат во историјата просечната номинална пресметана плата да ја надмине границата од 100 илјади рубли. Таа достигнала 103,2 илјади рубли. Бројот на региони со плати над 100 илјади за една година се зголемил од 11 на 19. Бројот на Руси со просечна плата над 100 илјади достигнал 31,9 %<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2025/08/28/25-9-a172911|title=Росстат заявил, что средняя зарплата россиян перевалила за 100 тысяч рублей|lang=ru|first=Русская служба The Moscow|last=Times|website=Русская служба The Moscow Times|date=2025-08-28|access-date=2025-09-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bfm.ru/news/583023|title=Росстат: средняя зарплата в РФ впервые в истории превысила 100 тысяч рублей|lang=ru|website=BFM.ru|access-date=2025-09-22}}</ref>. === Плати === [[Слика:Average_per_capita_income_in_Russia%2C_1995-2015.png|мини|500x500px|Динамика на просечните плати во Русија во американски долари, 1995–2015 (Врз основа на податоци) [[Организација за економска соработка и развој|ОЕСР]]]] [[Слика:Реальная начисленная заработная плата 2010.png|мини|500x500px|<ref>{{Cite web |url=http://www.gks.ru/dbscripts/cbsd/dbinet.cgi?pl=7000040 |title=Реални просечни месечни акумулирани плати (процент) |access-date=2013-12-26 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227141534/http://www.gks.ru/dbscripts/cbsd/dbinet.cgi?pl=7000040 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.gks.ru/doc_2009/year09_pril.xls |title=Источник |access-date=2013-12-26 |archive-date=2013-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925112010/http://www.gks.ru/doc_2009/year09_pril.xls |url-status=live }}</ref>]] Во однос на просечните нивоа на плати, Русија е на прво место меѓу земјите од [[Заедница на независни држави|ЗНД]]<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/stats/v_kakih_stranah_sng_samyie_vyisokie_zarplatyi |title=В каких странах СНГ самые высокие зарплаты — Forbes Kazakhstan |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727163916/https://forbes.kz//stats/v_kakih_stranah_sng_samyie_vyisokie_zarplatyi/ |url-status=live }}</ref> и на четврто место - по [[Балтички држави|балтичките држави]] - меѓу 15-те постсоветски републики.<ref>{{Cite web |url=https://vesti-ukr.com/mir/248493-v-kakoj-iz-stran-byvsheho-sssr-samye-vysokie-zarplaty |title=В какой из стран бывшего СССР самые высокие зарплаты {{!}} Вести |access-date=2019-09-04 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904170256/https://vesti-ukr.com/mir/248493-v-kakoj-iz-stran-byvsheho-sssr-samye-vysokie-zarplaty |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thinktanks.by/publication/2017/07/20/reyting-zarplat-stran-byvshego-sssr-belarus-mezhdu-gruziey-i-armeniey.html |title=Рейтинг зарплат стран бывшего СССР: Беларусь — между Грузией и Арменией |access-date=2019-09-04 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904170253/https://thinktanks.by/publication/2017/07/20/reyting-zarplat-stran-byvshego-sssr-belarus-mezhdu-gruziey-i-armeniey.html |url-status=live }}</ref> Во јуни 2021 година, просечната плата за вработените во организациите во Русија изнесувала:<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/t1.xlsx |title=Среднемесячная номинальная начисленная заработная плата работников в целом по экономике Российской Федерации в 1991—2021 гг. |access-date=2021-08-19 |archive-date=2021-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819173121/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/t1.xlsx |url-status=live }}</ref> * пред оданочување: 58.782 рубли * по примена на стандардната даночна стапка од 13%: 51.140 рубли Кога се прилагодени за [[Паритет на куповна моќ|паритетот на куповната моќ]] (ПКМ), платите во Русија - изразени во американски долари - се значително повисоки отколку кога се пресметуваат со користење на пазарните девизни курсеви. На пример, во 2017 година, просечната плата врз основа на ПКМ изнесувала 1.640 долари, додека бројката пресметана по пазарниот девизен курс за истата година изнесувала 671 долар.<ref name="автоссылка4">{{Cite web |url=https://isp.hse.ru/data/2018/07/20/1151534852/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86_%D0%9C%D0%9D_%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%97%D0%9F.pdf |title=Межстрановые сопоставления заработных плат в 2011—2017 годах |access-date=2019-05-05 |archive-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923032319/https://isp.hse.ru/data/2018/07/20/1151534852/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86_%D0%9C%D0%9D_%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%97%D0%9F.pdf |url-status=live }}</ref> Просечните плати во невладините институции се значително повисоки од оние во државните и општинските институции (во април 2019 година, бројките биле 56.477 рубли и 39.640 рубли, соодветно)<ref name="автоссылка5">{{Cite web |url=https://1prime.ru/state_regulation/20190718/830171066.html |title=Росстат: Средняя зарплата в РФ составила 47 657 руб, медианная — 34 335. |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727165404/https://1prime.ru/state_regulation/20190718/830171066.html |url-status=live }}</ref>. ====Според економска активност==== Просечни месечни номинални акумулирани плати за вработените во целиот спектар на организации, категоризирани според економска активност, во Руската Федерација во текот на 2015–2016 година (во рубли).<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t6.xls|title=Средняя месячная заработная плата по экономической деятельности|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2016-04-23|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417000433/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t6.xls|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |_{Вид на дејност} ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !_{''февруари''} |- |_{Земјоделство, лов и шумарство} |20.135 |19.568 |23.246 |18.762 |18.229 |- |_{Риболов и аквакултура} |49.033 |47.057 |51.653 |50.320 |45.331 |- |_{Рударство и вадење камен} |59.980 |60.381 |86.085 |62.498 |61.407 |- | _{од кои:} | colspan="5" | |- | _{екстракција на минерали што произведуваат енергија} |64 801 |64 996 |94 211 |71 212 |68 605 |- | _{Рударство на минерали кои не се гориво} | 50.544 | 51.210 | 69.653 | 44.479 | 46.620 |- | _{Производство} | 32.145 | 31.639 | 37.503 | 31.261 | 31.968 |- | _{од кои:} | colspan="5" | |- | _{Производство на прехранбени производи (вклучувајќи пијалоци) и тутунски производи} | 27.554 | 26.611 | 29.950 | 26.768 | 26.753 |- | _{Производство на текстил и облека} | 16.100 | 15.661 | 17.309 | 14.484 | 15.441 |- | _{Производство на кожа, кожни производи и обувки} |18 619 |18 410 |19 088 |17 566 |18 762 |- | _{Преработка на дрво и производство на дрвени производи} |20.659 |20.163 |22.304 |20.500 |20.812 |- | _{Производство на пулпа и хартија; издавачки и печатарски активности} |30.657 |30.198 |35.047 |31.869 |35.259 |- | _{Производство на кокс и нафтени производи} |68.405 |67.585 |93.483 |66.430 |70.290 |- | _{Хемиско производство} |38.413 |37.627 |48.872 |40.436 |42.639 |- | _{Производство на други неметални минерални производи} |28.078 |26.930 |29.874 |25.621 |26.409 |- | _{Производство на гумени и пластични производи} |25.887 |25.313 |27.783 |25.024 |25.148 |- |_{Металуршко производство и производство на фабрикувани метални производи} |33.560 |32.151 |38.428 |32.564 |33.229 |- |_{Производство на машини и опрема} |32 519 |32 416 |37 972 |32 185 |38 879 |- |_{Производство на електрична, електронска и оптичка опрема} |37.839 |38.337 |46.791 |35.027 |35.681 |- | _{Производство на транспортни возила и опрема} |37.160 |36.988 |43.664 |35.199 |36.501 |- |_{Други производствени индустрии} |21.803 |21.033 |23.822 |20.355 |21.497 |- |_{Производство и дистрибуција на електрична енергија, гас и вода} |35.246 |35.733 |44.216 |37.095 |36.976 |- |_{Градежност} |29.916 |29.786 |36.506 |27.603 |29.082 |- |_{Трговија на големо и мало; поправка на моторни возила} |27 544 |26 840 |31 588 |27 602 |28 112 |- |_{Хотели и ресторани} |20.438 |20.052 |22.533 |21.652 |20.917 |- |_{Транспорт и комуникации} |38.259 |36.666 |43.801 |38.491 |37.869 |- | _{од кои: Комуникации} |32.022 |32.663 |37.776 |33.689 |33.433 |- |_{Финансиски активности} |61.790 |66.972 |111.124 |60.725 |90.170 |- |_{Операции со недвижности, лизинг и деловни услуги} |38.503 |39.944 |53.172 |37.603 |40.230 |- |_{Истражување и развој} |57 935 |63 120 |84 159 |51 122 |53 770 |- |_{Јавна администрација и воена безбедност; социјална...} |41.163 |39.103 |65.101 |36.127 |37.368 |- |_{Образование} |26.560 |27.554 |34.951 |25.133 |25.797 |- |_{Здравствена заштита и социјални услуги} |27.197 |27.660 |34.695 |28.640 |26.710 |- |_{Обезбедување други услуги во заедницата, социјални и лични услуги} |29.743 |29.732 |38.709 |30.185 |30.427 |- | _{од кои: рекреативни, културни и спортски активности} |33 096 |33 039 |45 250 |33 639 |34 472 |} ==== Образовен систем ==== {{main|Образование во Русија}} Просечната плата во рускиот образовен систем во февруари 2016 година изнесувала 25.797 рубли месечно, вклучувајќи во: {| class="wikitable" !Вид на дејност<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t8.xls|title=Средняя зарплата по видам экономической деятельности|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2016-04-23|archive-date=2016-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909145854/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t8.xls|url-status=live}}</ref> !2012 !2013 !2014 !2015 |- |Образование |19 075 |23 594 |26 111 |27 156 |- |Предучилишно и основно општо образование |14 572 |18 711 |20 613 |21 149 |- |Основно општо, средно (целосно) општо, основно и средно стручно образование |19 807 |24 510 |27 075 |28 093 |- |Високо стручно образование |26 474 |31 697 |35 590 |38 245 |- |Образование за возрасни и други видови образование |20 647 |22 594 |24 600 |32 239 |} Според податоците на Роскомстат, просечната плата на наставник во општообразовна институција во Русија изнесувала 38.400 рубли во 2018 година - зголемување од 10% во споредба со претходната година. Имено, наставниците во [[Чукотски автономен округ|Чукотка]] заработиле највисок приход, кој надминува 93.000 рубли.<ref>{{Cite web|url=nation-news.ru/431822-eksperty-nazvali-regiony-rossii-s-samymi-vysokimi-zarplatami-uchitelei|title=Эксперты назвали регионы России с самыми высокими зарплатами учителей|author=Юлия Шабалдина|publisher=Народные Новости России|access-date=2019-02-17}}</ref>. ==== Средна плата ==== [[Слика:Comparison mean median mode.svg|мини|Пример што ги прикажува разликите помеѓу модалните, медијанските и средните вредности во дијаграмите на распределба: еден што приближува нормална распределба (непрекината линија) и еден што претставува нерамномерна, искривена распределба (испрекината линија). X-оската ги претставува вредностите на примерокот; Y-оската ја претставува фреквенцијата на секоја вредност на X-оската во рамките на примерокот. σ — стандардна девијација.]]]] Медијанската (средна) плата е пообјективен показател отколку просечната плата, која не ја покажува реалната распределба на платите и нивната големина кај поголемиот дел од работниците<ref>[https://www.rbc.ru/economics/11/06/2021/60c35c509a79474d3acd5872 Росстат впервые рассчитал зарплату среднестатистического работника] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219091634/https://www.rbc.ru/economics/11/06/2021/60c35c509a79474d3acd5872 |date=2022-02-19 }} // 11.06.2021. РБК.</ref><ref>[https://regnum.ru/news/economy/3026964.html Медианная зарплата более достоверно отражает реальность — эксперт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201126075914/https://regnum.ru/news/economy/3026964.html |date=2020-11-26 }} // 03.08.2020. Regnum.</ref>. Показателот на просечната плата е објективен само во случај на [[Нормална распределба|стандардна нормална распределба]], при која медијанската и просечната вредност ќе бидат речиси еднакви. Во 2020 година медијанската плата во Русија изнесувала 32,422 рубли. Односот на вредноста на медијанската плата кон просечната плата во организациите — 63 %, а кон просечниот трудов доход (со вклучена неформална вработеност) — околу 76 %<ref name="rbc2022">{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/economics/11/06/2021/60c35c509a79474d3acd5872 |title=Росстат впервые рассчитал зарплату среднестатистического работника — РБК |access-date=2022-02-19 |archive-date=2022-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219091634/https://www.rbc.ru/economics/11/06/2021/60c35c509a79474d3acd5872|url-status=live }}</ref>. Ваквата разлика укажува на нерамномерна распределба на платите и постоење на исклучително високи плати кај мал дел од вработените, што влијае на повисокиот показател на просечната плата<ref>[https://secretmag.ru/enciklopediya/chto-takoe-mediannaya-zarplata-obyasnyaem-prostymi-slovami.htm Что такое медианная зарплата. Объясняем простыми словами: «''Чем выше разница между этими показателями, тем больше разрыв между сверхвысокими зарплатами меньшинства и более низкими заработками большинства''»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220201132120/https://secretmag.ru/enciklopediya/chto-takoe-mediannaya-zarplata-obyasnyaem-prostymi-slovami.htm |date=2022-02-01 }} // 30.11.2021. «Секрет фирмы»</ref><ref>[https://riarating.ru/regions_study/20131029/610592758.html Исследование различий зарплат в регионах России] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220408210851/https://riarating.ru/regions_study/20131029/610592758.html |date=2022-04-08 }} // 29.10.2013. «РИА Новости».</ref>. ==== Минимална плата ==== {{main|Минимална плата во Русија}} Општофедералниот минимален размер на плата во Русија (МРПР) од 2020 година е поврзан со висината на средната плата. Од 1 јануари 2021 година тој изнесува 42 % од медијанската плата — тоа се {{num|12792}} рубли (пред оданочување) и {{num|11129}} рубли (по одбивање на данок од 13 %)<ref>{{Cite web |url=https://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/400052246/ |title=Федеральный закон от 29 декабря 2020 г. № 473-ФЗ «О внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации» |access-date=2021-01-29 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203154148/https://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/400052246/ |url-status=live }}</ref>. Од 1 јануари 2024 година МРПР изнесува 19 242 рубли. Секој субјект на федерацијата може да утврди своја минимална плата, која не смее да биде пониска од федералната. Регионалниот МРПР е задолжителен за сите работодавачи, освен за оние финансирани од федералниот буџет кои работат на територијата на субјектот. Така, во [[Москва]] од 1 јануари 2021 година МРПР изнесува 20,589 рубли, а во [[Московска Област|Московската Област]] — 15,000 рубли.<ref>{{Cite web |url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_291114/ |title=Справочная информация: «Размеры минимальной заработной платы в субъектах Российской Федерации» (Материал подготовлен специалистами КонсультантПлюс) / КонсультантПлюс |access-date=2021-01-29 |archive-date=2021-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119000514/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_291114/ |url-status=live }}</ref> Во 2021 година плата на ниво на федералниот МРПР (12,792 рубли) или пониска примале 2,5 % од вработените граѓани<ref>[https://iz.ru/1270441/evgenii-kuznetcov/trudnyi-sluchai-rosstat-otcenil-chislo-rossiian-s-zarplatoi-na-urovne-mrot-i-nizhe Трудный случай: Росстат оценил число россиян с зарплатой на уровне МРОТ и ниже] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219011026/https://iz.ru/1270441/evgenii-kuznetcov/trudnyi-sluchai-rosstat-otcenil-chislo-rossiian-s-zarplatoi-na-urovne-mrot-i-nizhe |date=2022-02-19 }} // 28.12.2021. [[Известия]].</ref>. ==== Диференцијација на платите ==== Ако просечната плата во државата во 2016 година изнесувала 36,7 илјади рубли, тогаш средната плата (плата што ги дели сите вработени на две еднакви групи) била 26,5 илјади рубли, а модалната плата (плата на најбројната група вработени — 20 %) изнесувала од 17 илјади до 25 илјади рубли месечно<ref>{{Cite web |url=http://rusrand.ru/actuals/uroven-zarabotnoy-platy-tipichnogo-jitelya-rossii|title=Уровень заработной платы типичного жителя России |access-date=2018-03-03 |archive-date=2018-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304054656/http://rusrand.ru/actuals/uroven-zarabotnoy-platy-tipichnogo-jitelya-rossii|url-status=live }}</ref>. По региони во Русија просечната месечна плата варирала од 17,419,05 рубли во [[Орловска Област|Орловската Област]] до 73,091,7 рубли во [[Јамало-ненецки автономен округ|Јамало-ненецкиот автономен округ]]<ref>{{Cite web |url=http://bs-life.ru/rabota/zarplata/srednyaya2017.html |title=Средняя зарплата в России и других странах мира в 2017 году Источник: Средняя зарплата в России и других странах мира в 2017 году |access-date=2018-02-15 |archive-date=2018-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025115/http://bs-life.ru/rabota/zarplata/srednyaya2017.html|url-status=live }}</ref>. Разликата меѓу платите на раководителите и обичните вработени во компаниите во Русија е на ниво на [[Земја во развој|земјите во развој]] и значително повисока од онаа во развиените земји: ако во Русија разликата изнесува 12,5 пати, тогаш во [[Народна Република Кина|Кина]] — 13,4, во земјите од [[Латинска Америка]] — 10,2, во земјите од [[Западна Европа]] и [[Соединети Американски Држави|САД]] — 3,5, а во [[Северна Европа]] — 2,9<ref>{{Cite web |url=https://www.vedomosti.ru/management/articles/2013/09/16/pochemu-razryv-mezhdu-zarplatami-rukovoditelej-i |title=Почему разрыв между зарплатами руководителей и подчинённых в России так велик |access-date=2018-03-03 |archive-date=2018-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303165002/https://www.vedomosti.ru/management/articles/2013/09/16/pochemu-razryv-mezhdu-zarplatami-rukovoditelej-i |url-status=live }}</ref>. ==== „Сиви“ плати ==== Обемот на „сивите“ плати во Русија, според проценките на министерот за финансии на Русија [[Антон Силуанов]], изнесува повеќе од 10 трилиони рубли годишно или околу 30 % од фондот за плати<ref>{{Cite web |url=https://www.vedomosti.ru/economics/news/2017/04/20/686622-serie-zarplati|title=Ведомости. Силуанов: Серые зарплаты превышают 10 трлн рублей в год. 20 апреля 2017 |access-date=2018-01-22 |archive-date=2018-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122235635/https://www.vedomosti.ru/economics/news/2017/04/20/686622-serie-zarplati |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pravda.ru/news/economics/20-04-2017/1331407-money-0/ |title=Минфин: Россия утонула в «серых» зарплатах |access-date=2018-02-10 |archive-date=2018-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180232/https://www.pravda.ru/news/economics/20-04-2017/1331407-money-0/ |url-status=live }}</ref>. ====Заостанати плати==== На 1 февруари 2016 година - врз основа на податоци од организации (со исклучок на малите бизниси) - вкупните заостанати плати изнесувале 4.332 милиони рубли <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gks.ru/bgd/free/B04_03/IssWWW.exe/Stg/d06/27.htm |title=О просроченной задолженности по заработной плате на 1 февраля 2016 года |accessdate=2026-04-07 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316005732/http://www.gks.ru/bgd/free/B04_03/IssWWW.exe/Stg/d06/27.htm |url-status=bot: unknown }}</ref>. Според податоците на Росстат, на 1 јули 2019 година, вкупните заостанати плати изнесувале 2.569,7 милиони рубли, што претставува намалување од 378,8 милиони рубли (12,8%) во споредба со 1 јуни 2019 година<ref>{{Cite web|url=https://xn----8sbkdqibmrdgt3a.xn--p1ai/stati/analitika/srednyaya-i-mediannaya-zarplata-v-rossii-v-2019-godu/|title=Средняя и медианная зарплата в России в 2019 году|author=|website=Кредит Онлайн|date=2019-07-16|publisher=|access-date=2019-07-17|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408110424/http://xn----8sbkdqibmrdgt3a.xn--p1ai/stati/analitika/srednyaya-i-mediannaya-zarplata-v-rossii-v-2019-godu/|url-status=live}}</ref>.. Од 2005 до 2023 година, бројот на вработени чии плати доцнеле се намалил за 250 пати: од речиси 2,5 милиони луѓе на 10.000. Истовремено, вкупниот обем на заостанати плати се намалил за 19 пати, од 15 милијарди на 800 милиони рубли <ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1569757/milana-gadzhieva/rabota-ne-v-dolg-zarplaty-v-rossii-stali-zaderzhivat-v-250-raz-rezhe/|title=Работа не в долг: зарплаты в России стали задерживать в 250 раз реже|author=Милана Гаджиева|website=Известия|date=2023-09-07|publisher=|access-date=2019-07-17|archive-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907143709/https://iz.ru/1569757/milana-gadzhieva/rabota-ne-v-dolg-zarplaty-v-rossii-stali-zaderzhivat-v-250-raz-rezhe/|url-status=live}}</ref>. ===Пензии=== {{main|Пензиски систем во Русија}} Просечната пензија во Русија во октомври 2018 година изнесувала 13.383 рубли <ref name="gks_2018" />. Минималната старосна пензија во 2018 година била утврдена на 8.703 рубли<ref>{{Cite web |url=http://sovets.net/15642-minimalnaya-pensiya-v-rossii-v-2018-godu.html |title=Минимальная пенсия в России в 2018 году: суммы пособия по регионам |access-date=2018-03-04 |archive-date=2020-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814211106/https://sovets.net/15642-minimalnaya-pensiya-v-rossii-v-2018-godu.html |url-status=live }}</ref>. Егзистенцијалниот минимум за пензионерите во 2015 година бил 8.210 рубли. Во 2022 година, просечната осигурителна пензија изнесувала 17.000 рубли, додека просечната исплата на осигурителна пензија - 6.400 рубли <ref name="автоссылка12">{{Cite web |url=https://rg.ru/2022/01/01/kak-izmenilis-razmery-i-pravila-vyplat-pensij-s-1-ianvaria-2022-goda.html |title=Как изменились пенсии и правила их выплат с 1 января 2022 года — Российская газета |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513063840/https://rg.ru/2022/01/01/kak-izmenilis-razmery-i-pravila-vyplat-pensij-s-1-ianvaria-2022-goda.html |url-status=live }}</ref> == Животен минимум == [[Животен минимум|Животниот минимум]] за работоспособното население во цела Русија изнесува 10,187 рубли, што претставува намалување (по одлука на владата) во споредба со 2015 година, кога за II квартал изнесувал 10,792 рубли за работоспособните. Тој бил намален и за децата од 366 рубли на 257 рубли, а за пензионерите — од 210 на 141 рубла<ref>{{Cite web |url=http://www.vedomosti.ru/economics/news/2015/09/08/607981-kolichestvo-bednih-v-rossii-sostavilo-217-milliona-chelovek |title=ВЕДОМОСТИ — Количество бедных в России составило 21,7 млн человек |access-date=2015-09-08 |archive-date=2015-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909233043/http://www.vedomosti.ru/economics/news/2015/09/08/607981-kolichestvo-bednih-v-rossii-sostavilo-217-milliona-chelovek|url-status=live }}</ref>. На 10 март 2016 година владата на Руската Федерација со своја одлука го намалила просечниот животен минимум (за сите категории), утврдувајќи го за четвртиот квартал на 2015 година во износ од 456 рубли. Тој се намалил за 221 рубли во споредба со третиот квартал (9,673 рубли)<ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/economics/25121549/ |title=В ВЭБе рассказали о беспрецедентном падении доходов россиян |access-date=2016-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315193207/https://news.mail.ru/economics/25121549/ |archive-date=2016-03-15 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201603140013 |title=Постановление Правительства Российской Федерации от 10.03.2016 № 178 «Об установлении величины прожиточного минимума на душу населения и по основным социально-демографическим группам населения в целом по Российской Федерации за IV квартал 2015 г.» |access-date=2016-03-15 |archive-date=2016-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316003119/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201603140013 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/politics/25120363/|title=Правительство сократило прожиточный минимум россиян |access-date=2016-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315185148/https://news.mail.ru/politics/25120363/ |archive-date=2016-03-15 |url-status=dead }}</ref>. Некои економски експерти, меѓу кои и директорот на „[[Серуски центар за животен стандард|СЦЦЖС]]“ Вјачеслав Бобков, сметаат дека потценувањето на општофедералниот минимален размер на плата во Русија (МРПР) во Русија е свесна политика на владата преку забавување на растот на платите, а официјално утврдениот животен минимум е вештачки намален 2—2,5 пати во споредба со реалниот (минималната потрошувачка кошница на стоки и услуги)<ref name=autogenerated4>{{Cite web|access-date = 2015-11-11|title = Эксперты: Прожиточный минимум в России искусственно занижен|url = https://russian.rt.com/inotv/2013-01-02/Eksperti-Prozhitochnij-minimum-v-Rossii|publisher= RT на русском|archive-date = 2015-12-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20151208050910/https://russian.rt.com/inotv/2013-01-02/Eksperti-Prozhitochnij-minimum-v-Rossii|url-status = live}}</ref>. Од 1 јануари 2013 година владата на РФ го променила принципот на формирање на потрошувачката кошница. Денес во неа се зема предвид само вредноста на прехранбените производи, а вредноста на непрехранбените производи и услугите се пресметува како 50 % од вредноста на прехранбената кошница, наместо преку детален список како претходно<ref>{{Cite web|access-date = 2015-11-11|title = Федеральный закон № 227-ФЗ «О потребительской корзине в целом по РФ»|url = http://www.rg.ru/2012/12/07/korzina-dok.html|archive-date= 2016-01-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20160121050756/http://www.rg.ru/2012/12/07/korzina-dok.html|url-status= live}}</ref>. Според експертите, ова овозможува преку „статистички манипулации“ вештачки да се задржува официјално утврдениот животен минимум. Така „''државата се обидува да го намали социјалното оптоварување на буџетот''“ — изјавил руски експерт во интервју за „[[Дојче Веле]]“<ref name=autogenerated4 />. Според податоците на Росстат, бројот на население со приходи под нивото на животниот минимум во Русија во првиот квартал од 2016 година пораснал на 22,7 милиони луѓе, во споредба со 14,4 милиони во четвртиот квартал на 2015 година.<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/07/19/stab/ |title=Эксперты сообщили об адаптации россиян к кризису {{!}} Лента.ру |access-date=2016-08-21 |archive-date=2016-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917075156/https://lenta.ru/news/2016/07/19/stab/|url-status=live }}</ref> Животниот минимум во 2022 година изнесувал 12,654 рубли, а за работоспособното население 13,793 рубли.<ref name="автоссылка12" /> == Оданочување == Од 1 јануари 2021 година во Русија важи двостепената скала на [[данок на доход]] на физички лица (ДДФЛ). Даночната стапка изнесува 13 % за оние кои заработуваат до пет милиони рубли годишно и 15 % за оние чии приходи се повисоки<ref>{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202011230015 |title=Федеральный закон от 23.11.2020 № 372-ФЗ «О внесении изменений в часть вторую Налогового кодекса Российской Федерации в части налогообложения доходов физических лиц, превышающих 5 миллионов рублей за налоговый период» |access-date=2021-01-04 |archive-date=2020-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230123842/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202011230015 |url-status=live }}</ref>. Приходите од овој данок се насочуваат во буџетите на субјектите на федерацијата и општинските буџети. Во 2017 година вкупниот обем на приходи од ДДФЛ изнесувал 3,25 трилиони рубли. Учеството на ДДФЛ во приходите на консолидираниот буџет на Русија во последните години изнесува 10–11 % (во 2017 година — 10,5 %).<ref>{{Cite web |url=https://www.minfin.ru/common/upload/library/2018/12/main/conbud_month.xlsx|title=Ежемесячная информация об исполнении консолидированного бюджета Российской Федерации. 12.12.2018 |access-date=2019-02-07 |archive-date=2019-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124450/https://www.minfin.ru/common/upload/library/2018/12/main/conbud_month.xlsx |url-status=live }}</ref> == Раслојување по доходи == {{Главна|Економска нееднаквост во Русија}} [[Слика:Gini Coefficient of Wealth Inequality source.png|мини|400x400пкс|Карта на светот на која е прикажан [[Џиниев коефициент|Џиниевиот коефициент]], кој го мери нивото на нееднаквост според богатството по земји во светот за 2019 година<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-databook-2019.pdf|title=Global wealth databook 2019|date=2019|publisher=Credit Suisse|access-date=2022-09-14|archive-date=2019-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023104250/https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-databook-2019.pdf|url-status=live}}</ref>]] [[Слика:Percent poverty world map.png|400px|мини|Удел на населението во земјите во светот со приходи под националната граница на сиромаштија (според податоци на [[ЦРУ]])]] [[Слика:Доля населения России с денежными доходами ниже прожиточного минимума в 1992—2016 годах (статистика).png|мини|400px|Динамика на уделот на населението во Русија со парични приходи под животниот минимум во периодот 1992—2016 година, во проценти]] Еден од значајните проблеми на современото руско општество е големaта [[економска нееднаквост]] меѓу граѓаните. Распределба на населението во Русија според висината на просечните месечни парични приходи (податоци за 2018 година):<ref name="gks_2018" /> * До 10.000 рубли — 12 % * 10.000—27.000 рубли — 43 % * 27.000—45.000 рубли — 24 % * над 45.000 рубли — 21 % 10 % од најниско платените работници примаат во просек 7.527 рубли месечно, а 10 % од највисоко платените — 108.996, односно 14,5 пати повеќе. Според податоците за првото полугодие од 2016 година, на 10 % од најбогатите им припаѓаат 29,4 % од вкупните приходи, а на 10 % од најсиромашните — 2,1 %.<ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/08/01/realsalary/ |title=Реальные зарплаты россиян перестали падать {{!}} Лента.ру |access-date=2016-08-21 |archive-date=2016-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802181944/https://lenta.ru/news/2016/08/01/realsalary/|url-status=live }}</ref> 90 % од вработените во Русија заработуваат помалку од 44 илјади рубли „нето“, додека платите на останатите 10 % се повисоки. Ова го покажуваат податоците за распределба на платите за април 2015 година според [[Квантил|децили]], односно 10-процентни групи работници.[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zpl3.xls] Иако во втората децила просечната плата изнесува 11,9 илјади рубли (10,2 по одбивање на ДДФЛ), просекот за 20 % од најниско платените е 9,6 илјади, или реално — 8,2 илјади. Во третата децила платата е 15,4 илјади рубли (13,2 без ДДФЛ), при што 30 % од најсиромашните имаат просек од 11,7 илјади рубли (10 илјади [[нето плата|нето]]). Во четвртата децила просечната плата изнесува 19 илјади рубли (16 нето), но првите четири децили заедно (40 % од најсиромашните) заработуваат во просек 13,5 илјади рубли (11,5 без ДДФЛ). Во петтата група (10 %) просечната плата е 22,8 илјади рубли (19,4 по одбивање на данок). Половина од сите плати во просек изнесуваат 15,6 илјади рубли (13,3 нето). 60 % од платите се во просек 17,5 илјади рубли (15 нето), а 70 % — 19,7 илјади (17 нето). Просечната плата на 80 % од работниците изнесува 22,3 илјади рубли (19 без данок). 90 % од сите вработени заработуваат во просек 25,6 илјади рубли (22 илјади нето).[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zpl3.xls] Во исто време се забележува позитивен тренд во намалување на разликата во доходите меѓу мажите и жените: од 36,8 % во 2001 година на 28,3 % во 2017 година<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190301/1551470135.html|title=В Минтруде рассказали о сокращении разрыва между зарплатами мужчин и женщин|date=2019-03-01|publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru|access-date=2019-03-10|archive-date=2019-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303092339/https://ria.ru/20190301/1551470135.html|url-status=live}}</ref>. === Децилен коефициент === Во табелата се дадени податоци за односот на 10 % најбогати кон 10 % најсиромашни ([[децилен коефициент]])<ref>[http://www.gazeta.ru/money/2007/05/03_a_1650997.shtml Закон неравномерного обогащения] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100221001018/http://www.gazeta.ru/money/2007/05/03_a_1650997.shtml |date=2010-02-21 }} [[Газета.ру]], 4 мај 2007</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=bc396924-b177-4728-879e-2b4edfca2aa1&docsid=851841«Коммерсантъ» № 22(3839) од 12 февруари 2008, Дарья Николаева]</ref><ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/Cbsd/DBInet.cgi?pl=2340004 Коэффициент фондов (соотношение доходов 10 % наиболее и 10 % наименее обеспеченного населения)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161115111314/http://www.gks.ru/dbscripts/Cbsd/DBInet.cgi?pl=2340004 |date=2016-11-15 }} // Росстат</ref>: {| class="standard" !Година |1992||1995||1998||2001||2004||2007||2008||2009||2017||2018 |- !Однос |8,0||13,5||13,8||13,9||15,2||16,8||16,8||16,7||15,3||15,3 |} За споредба, најнискиот децилен коефициент е во скандинавските земји [[Данска]], [[Финска]] и [[Шведска]], како и во постсоветската држава [[Белорусија]] — 3—4. Во [[Германија]], [[Австрија]] и [[Франција]] овој коефициент варира од 5 до 7, во САД е 15<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html |title=United States |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612213256/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html |url-status=dead }}</ref>, во Бразил — 39<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html |title=Brazil |access-date=2010-07-31 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html |url-status=dead }}</ref>. Според тврдењето на новинарката Ана Гараненко, економистите го сметаат оптималниот однос за 5 до 7. Во 2007 година, раководителот на Институтот за економија при РАН [[Руслан Гринберг]] изјавил: „''Штом децилен коефициент достигне 10, во земјата се создаваат услови за социјални немири. Ова правило не важи само за САД, каде коефициентот се држи на ниво од 10—12. Но таму тоа се смета за нормално, бидејќи филозофијата на Американците е поразлична од нашата. Таму се смета: ако си сиромав, сам си виновен''“<ref>[https://web.archive.org/web/20090427001724/http://www.izvestia.ru/economic/article3107047/ Страшно богатые] «[[Известия (газета)|Известия]]», 9 август 2007</ref>. === Обезбедено население === Според податоците на [[Boston Consulting Group]], во 2006 година во Русија имало 440,000 домаќинства со средства над 100,000 долари, а вкупното богатство на домаќинствата се зголемува во просек за 22,5 % годишно, достигнувајќи 540 милијарди долари на крајот на 2006 година<ref>[http://newsru.com/finance/05oct2007/bcg.html В России есть 440 000 богатых семей] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110819013019/http://newsru.com/finance/05oct2007/bcg.html |date=2011-08-19 }} [[NEWSru]], 5.10.2007</ref>. 60,1 % од средствата на руските домаќинства се држат во готовина (португалските — 59,5 %, чешките — 62,5 %, унгарските — 72 %)<ref name="rossii">Кашин В. В России 440 000 богатых // Ведомости, № 188 (1962), 5 октомври 2007</ref>. Според „''Ренесанс''“, претходно објавените податоци покажуваат дека во Русија околу 7 милиони домаќинства имаат приходи над 30,000 долари годишно; во 2006 година нивните приходи пораснале за 65 %, додека приходите на домаќинствата-милионери пораснале уште побрзо. За богатите домаќинства во Русија е карактеристично конзервативно инвестирање на средствата, уделот на ризични инвестиции не надминува 30 %<ref name="rossii" />. Во 2007 година „[[Росгосстрах]]“ објавил истражување за приходите на обезбедените жители на Русија<ref name="est" />. Според ова истражување, во Русија живееле 5 милиони семејства со приход над 30 илјади долари годишно<ref name="est" />. Ако се смета дека просечната големина на семејството во Русија била 2,7 лица, тогаш имало околу 13,5 милиони жители со високи приходи<ref name="est" />. Семејства-милионери биле 160,000, а семејства со приход над 5 милиони долари — 12,000<ref name="est" />. 80 % од семејствата-милионери живееле во Москва и Московскиот регион<ref name="est">[http://newsru.com/finance/06sep2007/billioners.html В России есть пять миллионов семей, относящихся к среднему классу] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101120041048/http://newsru.com/finance/06sep2007/billioners.html |date=2010-11-20 }} [[NEWSru]], 6 септември 2007</ref>. Вкупно, бројот на обезбедени Руси во 2006—2007 се зголемил за 60 %, најзабележливо се зголемила групата со приходи од 30—100 илјади долари — за 71 %, додека најбогатата група — со приходи над 5 милиони долари — се зголемила за половина<ref name="est" />. Во 2007 година извршниот директор на Центарот за развој, Наталија Акиндинова, тврдела дека во Московскиот регион живеат околу 50 илјади семејства со приходи над милион долари<ref name="est" />. ==== Најбогато население ==== {{Главна|Список на руски милионери}} Според податоците на „[[Форбс]]“ од септември 2007 година, вкупното богатство на 100-те најбогати Руси се зголемило за 36 % за една година<ref name="est" />. Според списанието, од мај 2008 до февруари 2009 бројот на руски доларски [[милијардер]]и се намалил од 110 на 32 лица, а нивното вкупно богатство се намалило речиси 5 пати<ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2009/04/08/190065 Свыклись с кризисом] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090411081650/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2009%2F04%2F08%2F190065 |date=2009-04-11 }} // Ведомости, 8 април 2009</ref>. Во 2011—2012 бројот на руски милијардери (во долари) изнесува околу 100 лица, со вкупно богатство од 499 млрд $<ref>{{Cite web|title=200 богатейших бизнесменов России — 2011|url=http://www.forbes.ru/rating/ekonomika-package/lyudi/65824-200-bogateishih-biznesmenov-rossii-2011|editor=[[Forbes(Россия)]]|year=15 април 2011|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303134756/https://www.forbes.ru/rating/ekonomika-package/lyudi/65824-200-bogateishih-biznesmenov-rossii-2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=Как Алишер Усманов стал первым среди миллиардеров России|url=http://www.forbes.ru/sobytiya/lyudi/rating/79886-alisher-usmanov-stal-bogateishim-rossiyaninom-v-spiske-forbes|editor=[[Forbes (Россия)]]|year=7 март 2012|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303092644/https://www.forbes.ru/sobytiya/lyudi/rating/79886-alisher-usmanov-stal-bogateishim-rossiyaninom-v-spiske-forbes}}</ref>. Во 2022 година, вкупното богатство на милијардерите паднало на 353 млрд долари поради [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазијата на Русија на Украина]], светската економска криза и забраната за извоз/увоз, а бројот се намалил од 123 на 88 и помалку<ref>{{Cite web |url=https://www.forbes.ru/milliardery/460953-20-bogatejsih-rossijskih-biznesmenov-2022-rejting-forbes |title=20 богатейших российских бизнесменов — 2022. Рейтинг Forbes {{!}} Forbes.ru |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428231928/https://www.forbes.ru/milliardery/460953-20-bogatejsih-rossijskih-biznesmenov-2022-rejting-forbes|url-status=live }}</ref>. === Сиромаштија === Според податоците за три квартали на 2012 година, износот на минималната потрошувачка кошница во РФ изнесувал 6,643 руб./месечно. Делот на населението со приходи под минималната потрошувачка кошница — 12,1 % (податоци за јануари-септември 2012)<ref name="rbc2012">{{cite web|url=http://top.rbc.ru/economics/26/12/2012/838622.shtml|title=Росстат: В России осталось 17,2 млн бедняков|publisher=РБК.ру|access-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231005443/http://top.rbc.ru/economics/26/12/2012/838622.shtml|archive-date=2012-12-31|url-status=live}}</ref>. Според податоците на министерот за труд [[Максим Топилин]], во 2015 година бројот на лица со приходи под минималната потрошувачка кошница се зголемил од 16 на 19 милиони<ref>{{Cite web |url=https://rns.online/economy/CHislo-bednih-v-Rossii-v-2015-godu-viroslo-na-3-mln-chelovek-2016-02-26/|title=Число бедных в России в 2015 году выросло на 3 млн человек — Rambler News Service |access-date=2016-03-05 |archive-date=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425232306/https://rns.online/economy/CHislo-bednih-v-Rossii-v-2015-godu-viroslo-na-3-mln-chelovek-2016-02-26/ |url-status=live }}</ref> (односно од 11,1 % до 12,9 %). Делот на „сиромашни“ семејства, на кои им недостасува дури и за храна, и оние на кои им е доволно за храна, но купувањето облека им е тешко, за една година се зголемил од 22 % на 39 %; тоа се резултатите од истражувањето на ВЦИОМ спроведено 12—13 декември 2015 година. Учесниците во истражувањето спроведено 11—12 јули 2015 година, би ги сметале за сиромашни семејствата во кои на едно лице доаѓаат 11 илјади рубли месечно. Според нив, минималниот износ што им е потребен за да ја завршат месечната потрошувачка изнесува 22,7 илјади рубли на лице<ref>{{Cite web |url=https://wciom.ru/index.php?id=236&uid=115346 |title=На жизнь без излишеств в России нужно не меньше 23 тысяч рублей в месяц, в столицах — 25 тыс., на селе — 17,5 тыс. руб. |access-date=2020-05-01 |archive-date=2019-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217020127/https://wciom.ru/index.php?id=236&uid=115346|url-status=live }}</ref>. Според истражувањето на ''Левада-центар'', 75 % од Русите, според нивно признание, можат да купат само храна и облека. Уште 23 % — некои скапи предмети, како телевизор или фрижидер, но не можат да купат автомобил. Автомобил можат да купат само 4 %<ref>{{Cite web |url=http://www.levada.ru/2016/01/13/potrebitelskij-status/|title=Потребительский статус {{!}} Левада-Центр |access-date=2016-02-17 |archive-date=2016-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224182048/http://www.levada.ru/2016/01/13/potrebitelskij-status/|url-status=live }}</ref>. 60 % од населението смета дека цените на стоките и услугите во 2015 година се зголемиле во просек за 15—50 %. Според уште 20 % од луѓето, цените се зголемиле за 50—100 %<ref>{{Cite web |url=http://www.levada.ru/2016/02/12/monitoring-vospriyatiya-ekonomicheskoj-situatsii-v-strane-dekabr-2015-yanvar-2016/ |title=Мониторинг восприятия экономической ситуации в стране: декабрь 2015 — январь 2016 {{!}} Левада-Центр |access-date=2016-02-17 |archive-date=2016-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215042651/http://www.levada.ru/2016/02/12/monitoring-vospriyatiya-ekonomicheskoj-situatsii-v-strane-dekabr-2015-yanvar-2016/ |url-status=live }}</ref>. Од почетокот на 2000-тите и за целиот период на обновување на економијата, делот на [[Сиромаштија|сиромашното население]] во Русија постојано се намалувал. За време на [[Економската криза во Европа на крајот од првата декада на 21 век|економската криза 2008—2009]], темпото на намалување се забавило, но не довело до зголемување на сиромаштијата. Во посткризниот период 2010—2011, според официјалната статистика, нивото на сиромаштијата достигнало 12,6 %, а во 2012 делот на малку имуќното население повторно се намалил, достигнувајќи ниво од 10,6 %<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.hse.ru/data/2014/12/22/1103214109/mon_level_1.pdf|title=Уровень и профиль бедности в России: от 1990-х годов до наших дней|author=Л.Н.Овчарова, С.С.Бирюкова, Д.О.Попова, Е.Г.Варданян|website=|date=|publisher=|access-date=2020-06-27|archive-date=2020-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421060008/https://www.hse.ru/data/2014/12/22/1103214109/mon_level_1.pdf|url-status=live}}</ref>. Во крајот на ноември 2022, претседателот на Русија [[Владимир Путин]] соопштил дека според резултатите од третото тримесечје, нивото на сиромаштијата во РФ се намалило на 10,5 %. Според него, намалувањето е мало, но е важна позитивната динамика што треба да се одржи. Според информациите на претседателот, приходите на најсиромашните 10 % од населението за три тримесечја пораснале за 27,8 %<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/30/11/2022/638739519a79478bfcae9226|title=Путин назвал приоритетами рост доходов и сокращение бедности в России|website=РБК|access-date=2022-12-02|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201172615/https://www.rbc.ru/politics/30/11/2022/638739519a79478bfcae9226|url-status=live}}</ref>. Владимир Путин изјавил дека растот на реалните приходи е приоритетна задача, нагласувајќи дека „''луѓето ја одредуваат својата благосостојба не според статистиката, туку според количината пари во џебот''“<ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2022/11/30/putin-zaiavil-chto-blagosostoianie-liudej-opredeliaetsia-po-kolichestvu-deneg-v-ih-karmane.html|title=Путин заявил, что благосостояние людей определяется по количеству денег в их кармане|website=Российская газета|date=2022-11-30|access-date=2022-12-02|archive-date=2022-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202032216/https://rg.ru/2022/11/30/putin-zaiavil-chto-blagosostoianie-liudej-opredeliaetsia-po-kolichestvu-deneg-v-ih-karmane.html|url-status=live}}</ref>. Според Росстат, во 2022 година нивото на сиромаштијата во Русија се намалило на историски минимум — 10,5 %. Во 2021 година изнесувало 11 %. Според директорот за труд Дмитриј Платигин, намалувањето на сиромаштијата во РФ било резултат, меѓу другото, на намалувањето на невработеноста, развојот на програми за плаќање на семејства со деца, зголемување на плати и социјални надоместоци. Исто така, во 2022 година, според Росстат, бројот на население со приходи под минималната потрошувачка кошница се намалил од 16 милиони во 2021 на 15,3 милиони<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/890549|title=Снижение уровня бедности связали с господдержкой семей с детьми|website=Interfax.ru|access-date=2023-03-15|archive-date=2023-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315111536/https://www.interfax.ru/russia/890549|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/business/890540|title=Росстат отметил снижение уровня бедности в стране до исторического минимума|website=Interfax.ru|access-date=2023-03-15|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155417/https://www.interfax.ru/business/890540|url-status=live}}</ref>. Во јуни 2023 година министерот за труд и социјална заштита [[Антон Котјаков]] изјавил дека целниот показател за ниво на сиромаштија до 2030 година е 6,5 %. Министерот забележал позитивна динамика на намалување на сиромаштијата во последните три години, при што според резултатите од 2022 година изнесувала 9,8 %<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/906363|title=Минтруд РФ планирует снизить уровень бедности до 6,5% к концу 2030 года|website=Interfax.ru|date=2023-06-15|access-date=2023-06-18|archive-date=2023-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617091947/https://www.interfax.ru/russia/906363|url-status=live}}</ref>. Според вториот квартал на 2024 година, 8,5 % (12,4 милиони лица) од населението на Русија живееле под границата на сиромаштија<ref name="автоссылка14">{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/244096 |title=Новости Росстата<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2024-09-04 |archive-date=2024-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911214617/https://rosstat.gov.ru/folder/313/document/244096|url-status=live }}</ref><ref name="автоссылка15">https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/136_04-09-2024.html</ref>, сметано дека живеат под границата на сиромаштија доколку нивниот месечен приход на располагање бил помал од 15,354 рубли (175,48 [[Американски долар|$]])<ref name="автоссылка14" /><ref name="автоссылка15" /> ==== Извештај на СБ од 2004 година ==== [[Светска банка]] (СБ) на [[22 септември]] 2004 година го претставила својот „''Извештај за оценка на сиромаштијата''“ во Русија. Според нивните проценки, за периодот од 1997 до 1999 година, сиромаштијата во Русија се зголемила од 24,1 % од населението (35,3 милиони лица) на 41,5 % (60,5 милиони). Потоа, од 1999 до 2002 година, Русија успеала да ја намали сиромаштијата повеќе од половина — на 19,6 %. Невработеноста во овој период се намалила од 13,2 на 8,2 % од работоспособното население, а просечната плата се зголемила за 15 %. Сиромашните во Русија се најчесто работоспособни жители на села и мали градови, со деца. Многу висок е делот на луѓе кои живеат под официјалната граница на сиромаштија меѓу вработените во образованието, културата и здравството. При тоа, експертите на [[Светска банка]] и руските статистичари користат различни методологии за одредување на нивото на сиромаштијата. Руски експерти го оценуваат делот на сиромашното население според месечните приходи. На пример, во II квартал 2004 година, официјалната [[минимална потрошувачка кошница]] изнесувала 2,363 рубли месечно по лице, а под овој износ имале приходи 29,8 милиони лица — 20,8 % од населението. Светската банка смета дека оваа методологија не е сосема коректна и предлага сиромаштијата да се оценува не според приходите (за кои луѓето не секогаш зборуваат вистина), туку според нивото на потрошувачка. Затоа во 2002 година, според проценката на СБ, 19,6 % од руското население страдало од сиромаштија, а според проценката на руската влада — 25 %. Според СБ, 8% од транспортните субвенции се доделуваат на најсиромашните 20%, додека 20 % од богатите добиваат 30% од овие субвенции. Волуменот на станбените надоместоци за најбогатите е 2,1 пати поголем од помошта за сиромашните. == Региони == Просечна месечна плата во регионите на РФ за крајот на 2015 — почетокот на 2016 година (според податоците на Росстат)<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t2.xlsx|title=Средняя зарплата по регионам|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2016-04-23|archive-date=2016-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417011958/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/trud/sr-zarplata/t2.xlsx|url-status=live}}</ref>: === Централен федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="5" |2016 |- !_{јануари} !_{февруари} !_март !_април !_мај |- | colspan="2" |[[Централен федерален округ|Централен ФО]] |39 700 |42 800 |45 000 |47 000 |45 500 |- |[[Слика:Flag_of_Belgorod_Oblast.svg|25px|border]] |[[Белгородска област]] |24 400 |24 500 |26 200 |26 100 |26 400 |- |[[Слика:Flag_of_Bryansk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Брјанска област]] |20 900 |20 900 |21 700 |21 800 |24 300 |- |[[Слика:Flag_of_Vladimirskaya_Oblast.svg|25px|border]] |[[Владимирска област]] |23 100 |23 300 |24 600 |24 600 |25 600 |- |[[Слика:Flag_of_Voronezh_Oblast.svg|25px|border]] |[[Воронешка област]] |23 700 |24 300 |25 500 |26 400 |26 700 |- |[[Слика:Flag_of_Ivanovo_Oblast.svg|25px|border]] |[[Ивановска област]] |20 000 |20 500 |21 100 |21 500 |22 400 |- |[[Слика:Flag_of_Kaluga_Oblast.svg|25px|border]] |[[Калушка област]] |28 500 |29 000 |30 500 |30 900 |31 600 |- |[[Слика:Flag_of_Kostroma_Oblast.svg|25px|border]] |[[Костромска област]] |20 900 |21 500 |21 900 |22 800 |22 900 |- |[[Слика:Flag_of_Kursk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Курска област]] |22 500 |23 300 |23 700 |25 400 |24 900 |- |[[Слика:Flag_of_Lipetsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Липецка област]] |23 000 |23 100 |24 000 |26 900 |25 600 |- |[[Слика:Flag_of_Moscow_oblast.svg|25px|border]] |[[Московска област]] |39 600 |39 900 |42 000 |42 400 |43 100 |- |[[Слика:Flag_of_Oryol_Oblast.svg|25px|border]] |[[Орловска област]] |20 300 |20 700 |21 600 |21 900 |23 300 |- |[[Слика:Flag_of_Ryazan_Oblast.svg|25px|border]] |[[Рјазањска област]] |24 200 |24 900 |25 700 |26 400 |29 300 |- |[[Слика:Flag_of_Smolensk_oblast.svg|25px|border]] |[[Смоленска област]] |22 500 |23 500 |23 800 |25 200 |25 100 |- |[[Слика:Flag_of_Tambov_Oblast.svg|25px|border]] |[[Тамбовска област]] |20 500 |20 600 |21 300 |22 200 |23 800 |- |[[Слика:Flag_of_Tver_Oblast.svg|25px|border]] |[[Тверска област]] |23 500 |24 700 |25 200 |25 500 |26 300 |- |[[Слика:Flag_of_Tula_Oblast.svg|25px|border]] |[[Тулска област]] |26 700 |27 100 |27 900 |27 900 |28 800 |- |[[Слика:Flag_of_Yaroslavl_Oblast.svg|25px|border]] |[[Јарославска област]] |25 700 |26 000 |27 400 |28 000 |29 000 |- |[[Слика:Flag_of_Moscow.svg|25px|border]] |'''''[[Москва|г. Москва]]''''' |60 200 |67 100 |70 600 |74 700 |69 800 |} === Северозападен федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !''_{јануари}'' !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Северозападен федерален округ|Северозападен ФО]] |37 200 |37 100 |47 700 |36 700 |38 800 |- |[[Слика:Flag_of_Karelia.svg|25px|border]] |[[Република Карелија]] |30 300 |29 600 |36 700 |29 900 |31 700 |- |[[Слика:Flag_of_Komi.svg|25px|border]] |[[Република Коми]] |39 100 |39 400 |50 700 |41 000 |41 100 |- |[[Слика:Flag_of_Arkhangelsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Архангелска област]] |37 300 |36 500 |47 100 |38 600 |37 600 |- |[[Слика:Flag_of_Nenets_Autonomous_District.svg|25px|border]] |[[Ненецки автономен округ]] |65 500 |65 000 |91 800 |71 600 |65 300 |- | |Архангельскаа област без АО |35 000 |34 200 |43 400 |35 900 |35 200 |- |[[Слика:Flag_of_Vologda_oblast.svg|25px|border]] |[[Вологодска област]] |23 600 |26 900 |31 600 |26 900 |29 400 |- |[[Слика:Flag_of_Kaliningrad_Oblast.svg|25px|border]] |[[Калининградска Област]] |28 900 |28 100 |36 400 |27 400 |27 700 |- |[[Слика:Flag_of_Leningrad_Oblast.svg|25px|border]] |[[Ленинградска област]] |33 300 |33 100 |38 900 |32 800 |34 300 |- |[[Слика:Flag_of_Murmansk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Мурманска област]] |45 500 |45 100 |59 300 |45 100 |46 400 |- |[[Слика:Flag_of_Novgorod_Oblast.svg|25px|border]] |[[Новгородска област]] |25 800 |25 800 |31 700 |25 300 |26 000 |- | |[[Псковска област]] |21 400 |20 900 |25 500 |20 700 |21 200 |- |[[Слика:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|25px|border]] |'''''[[Санкт-Петербург|г. Санкт-Петербург]]''''' |43 200 |43 500 |57 600 |42 100 |45 900 |} === Јужен федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субъект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Јужен федерален округ|Јужен ФО]] |25 000 |24 900 |31 200 |24 000 |24 700 |- |[[Слика:Flag_of_Adygea.svg|25px|border]] |[[Адигеја|Република Адигеја]] |21 800 |21 800 |27 200 |21 000 |21 500 |- |[[Слика:Flag_of_Kalmykia.svg|25px|border]] |[[Калмикија|Република Калмикија]] |19 200 |19 700 |25 500 |18 600 |19 700 |- |[[Слика:Flag of Crimea (Latest version).svg|25px|border]] |[[Република Крим]] |23 933 |23 790 |30 222 |22 979 |22 687 |- |[[Слика:Flag of Krasnodar Krai.svg|25px|border]] |[[Краснодарски Крај]] |26 600 |26 000 |32 900 |25 200 |25 800 |- |[[Слика:Flag of Astrakhan Oblast.svg|25px|border]] |[[Астраханска Област]] |24 100 |24 100 |32 100 |23 700 |25 100 |- |[[Слика:Flag_of_Volgograd_Oblast.svg|25px|border]] |[[Волгоградска област]] |23 600 |24 500 |30 500 |23 200 |24 100 |- |[[Слика:Flag_of_Rostov_Oblast.svg|25px|border]] |[[Ростовска област]] |24 400 |24 600 |30 000 |23 400 |24 200 |- |[[Слика:Flag of Sevastopol.svg|25px|border]] |г. [[Севастопол]] |25 385 |25 062 |38 054 |23 651 |25 511 |} === Севернокавкаски федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Севернокавкаски федерален округ|Севернокавкаски ФО]] |21 300 |21 600 |27 300 |20 600 |21 400 |- |[[Слика:Flag_of_Dagestan.svg|25px|border]] |[[Дагестан]] |18 400 |18 300 |24 200 |17 800 |19 000 |- |[[Слика:Flag_of_Ingushetia.svg|25px|border]] |[[Ингушетија]] |20 600 |20 400 |24 900 |20 100 |21 400 |- |[[Слика:Flag_of_Kabardino-Balkaria.svg|25px|border]] |[[Кабардино-Балкарија]] |19 900 |20 200 |24 200 |19 700 |20 500 |- |[[Слика:Flag_of_Karachay-Cherkessia.svg|25px|border]] |[[Карачаево-Черкесија]] |19 600 |19 900 |25 000 |21 200 |20 300 |- |[[Слика:Flag_of_North_Ossetia.svg|25px|border]] |[[Северна Осетија-Аланија]] |19 900 |20 300 |27 100 |20 200 |21 400 |- |[[Слика:Flag_of_the_Chechen_Republic.svg|25px|border]] |[[Чеченија]] |21 400 |21 500 |26 100 |21 200 |21 900 |- |[[Слика:Flag_of_Stavropol_Krai.svg|25px|border]] |[[Ставрополски Крај]] |23 600 |24 000 |30 200 |22 200 |22 800 |} === Приволшки федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !''_{февруари}'' |- | | [[Приволшки федерален округ|Приволшки ФО]] |25 500 |25 300 |32 100 |24 600 |25 000 |- |[[Слика:Flag_of_Bashkortostan.svg|25px|border]] |[[Башкортостан]] |25 700 |26 200 |31 700 |24 900 |25 200 |- |[[Слика:Flag_of_Mari_El.svg|25px|border]] |[[Мариј Ел]] |24 400 |21 400 |28 600 |20 300 |20 300 |- |[[Слика:Flag_of_Mordovia.svg|25px|border]] |[[Мордовија]] |21 400 |21 300 |27 300 |20 300 |20 600 |- |[[Слика:Flag_of_Tatarstan.svg|25px|border]] |[[Татарстан]] |28 700 |28 500 |37 400 |28 000 |27 800 |- |[[Слика:Flag_of_Udmurtia.svg|25px|border]] |[[Удмуртија]] |25 000 |25 200 |30 500 |24 700 |24 100 |- |[[Слика:Flag_of_Chuvashia.svg|25px|border]] |[[Чувашија]] |21 000 |20 700 |26 900 |20 000 |20 400 |- |[[Слика:Flag_of_Perm_Krai.svg|25px|border]] |[[Пермски крај]] |27 500 |27 300 |37 300 |27 300 |27 900 |- |[[Слика:Flag_of_Kirov_Region.svg|25px|border]] |[[Кировска област]] |21 800 |21 600 |26 400 |21 700 |21 500 |- |[[Слика:Flag_of_Nizhny_Novgorod_Region.svg|25px|border]] |[[Нижегородска област]] |26 300 |26 400 |34 300 |25 000 |26 200 |- |[[Слика:Flag_of_Orenburg_Oblast.svg|25px|border]] |[[Оренбуршка област]] |24 100 |24 000 |29 900 |23 800 |24 300 |- |[[Слика:Flag_of_Penza_Oblast.svg|25px|border]] |[[Пензенска област]] |23 200 |23 000 |27 700 |22 700 |22 800 |- |[[Слика:Flag_of_Samara_Oblast.svg|25px|border]] |[[Самарска област]] |27 600 |26 900 |33 800 |25 900 |26 400 |- |[[Слика:Flag of Saratov Oblast.svg|25px|border]] |[[Саратовска област]] |22 100 |22 000 |26 200 |21 700 |21 900 |- |[[Слика:Flag_of_Ulyanovsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Уљјановска област]] |22 800 |22 600 |28 700 |22 200 |22 800 |} === Уралски федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !''_{октомври}'' !''_{ноември}'' !''_{декември}'' !''_{јануари}'' !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Уралски федерален округ|Уралски ФО]] |37 700 |37 300 |49 200 |38 000 |38 000 |- |[[Слика:Flag_of_Kurgan_Oblast.svg|25px|border]] |[[Курганска област]] |21 600 |21 500 |27 000 |20 900 |21 100 |- |[[Слика:Flag_of_Sverdlovsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Свердловска област]] |30 500 |30 600 |37 600 |30 000 |29 900 |- |[[Слика:Flag_of_Tyumen_Oblast.svg|25px|border]] |[[Тјумењска област]] |52 400 |51 500 |73 600 |55 000 |55 200 |- |[[Слика:Flag_of_Yugra.svg|25px|border]] |[[Ханти-мансиски автономен округ]] |55 200 |53 500 |83 000 |57 400 |57 000 |- |[[Слика:Flag_of_Yamal-Nenets_Autonomous_District.svg|25px|border]] |[[Јамало-ненецки автономен округ]] |70 400 |71 100 |89 900 |77 900 |78 000 |- | |Тјумењска област без АО |34 600 |33 900 |45 700 |33 800 |35 100 |- |[[Слика:Flag_of_Chelyabinsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Чељабинска област]] |30 200 |29 800 |35 300 |29 200 |28 700 |} === Сибирский федеральный округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Сибирский федеральный округ|Сибирский ФО]] |29 500 |29 400 |36 500 |28 700 |28 500 |- |[[Слика:Flag_of_Altai_Republic.svg|25px|border]] |[[Република Алтај]] |22 000 |21 800 |29 000 |21 900 |22 500 |- |[[Слика:Flag_of_Buryatia.svg|25px|border]] |[[Бурјатија]] |29 000 |28 700 |36 500 |28 100 |27 800 |- |[[Слика:Flag_of_Tuva.svg|25px|border]] |[[Тува]] |32 500 |26 900 |38 400 |27 300 |27 100 |- |[[Слика:Flag_of_Khakassia.svg|25px|border]] |[[Хакасија]] |30 500 |28 900 |36 900 |29 300 |29 200 |- |[[Слика:Flag_of_Altai_Krai.svg|25px|border]] |[[Алтајски крај]] |19 900 |19 700 |24 900 |19 200 |19 200 |- |[[Слика:Flag_of_Zabaykalsky_Krai.svg|25px|border]] |[[Забајкалски крај]] |30 300 |30 400 |39 000 |29 800 |29 700 |- |[[Слика:Flag of Krasnoyarsk Krai.svg|25px|border]] |[[Краснојарски крај]] |35 200 |35 500 |44 700 |35 400 |34 700 |- |[[Слика:Flag_of_Irkutsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Иркутска област]] |32 600 |32 500 |39 600 |32 700 |31 800 |- |[[Слика:Flag_of_Kemerovo_oblast.svg|25px|border]] |[[Кмеровска област]] |28 000 |27 900 |34 000 |27 700 |27 200 |- |[[Слика:Flag of Novosibirsk Oblast.svg|25px|border]] |[[Новосибирска област]] |25 700 |28 500 |34 600 |26 600 |27 100 |- |[[Слика:Flag_of_Omsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Омска област]] |27 700 |27 200 |34 200 |25 800 |26 000 |- |[[Слика:Flag_of_Tomsk_Oblast.svg|25px|border]] |[[Томска област]] |33 100 |33 300 |41 000 |31 700 |32 000 |} === Далекуисточен федерален округ === {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Субјект ! colspan="3" |₂₀₁₅ ! colspan="2" |₂₀₁₆ |- !_{''октомври''} !_{''ноември''} !_{''декември''} !_{''јануари''} !''_{февруари}'' |- | colspan="2" |[[Далекуисточен федерален округ|Далекуисточен ФО]] |42 200 |42 000 |55 900 |42 000 |41 500 |- |[[Слика:Flag_of_Sakha.svg|25px|border]] |[[Јакутија]] |52 000 |51 100 |81 700 |50 700 |51 000 |- |[[Слика:Flag_of_Kamchatka_Krai.svg|25px|border]] |[[Камчатски Крај]] |55 500 |54 000 |71 300 |53 100 |52 800 |- |[[Слика:Flag_of_Primorsky_Krai.svg|25px|border]] |[[Приморски крај]] |33 400 |33 200 |41 700 |33 500 |32 700 |- |[[Слика:Flag_of_Khabarovsk_Krai.svg|25px|border]] |[[Хабаровски крај]] |38 800 |37 500 |47 700 |37 100 |36 900 |- |[[Слика:Flag_of_Amur_Oblast.svg|25px|border]] |[[Амурска област]] |31 900 |31 800 |39 900 |30 400 |30 000 |- |[[Слика:Flag_of_Magadan_Oblast.svg|25px|border]] |[[Магаданска област]] |61 100 |71 300 |85 700 |57 100 |61 800 |- |[[Слика:Flag_of_Sakhalin_Oblast.svg|25px|border]] |[[Сахалинска област]] |59 100 |60 500 |77 100 |69 400 |63 300 |- |[[Слика:Flag_of_the_Jewish_Autonomous_Oblast.svg|25px|border]] |[[Еврејска автономна област]] |30 900 |29 900 |38 200 |29 600 |29 500 |- |[[Слика:Flag_of_Chukotka.svg|25px|border]] |[[Чукотски автономен округ]] |73 100 |76 900 |99 600 |75 800 |84 800 |} == Наводи == {{наводи}} [[Category:Приходи по земја|Русија]] [[Category:Економија на Русија]] 66085iep9a3oxr2zkoseyeofx6tau8q 0 1392101 5586874 5543428 2026-07-04T00:38:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586874 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ризо Шурла | портрет = Rizo Šurla crop.jpg | px = | опис = Мурал во Улцињ со ликот на Ризо Шурла | родено-име = Ризо Харапи | роден-дата = {{Birth date and age|1922|1|12}} | роден-место = [[Улцињ]], [[Кралство Југославија|Кралство на СХС]] | починал-дата = {{Death date and age|2003|2|11|1922|1|12}} | починал-место = Улцињ, [[Србија и Црна Гора]] | занимање = фотограф | сопружник = Нада | татко = Саиди | мајка = Фатима | деца = 2 }} '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12 јануари 1922 — Улцињ, 11 февруари 2003), исто така познат како '''Ризо Харапи''', бил [[Црна Гора|црногорски]] фотограф, актер и учесник во Народноослободителна борба за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануари 1922 година во Улцињ, тогашен дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Неговото семејство припаѓало на афроалбанската заедница во Улцињ.<ref>{{Cite news|url=http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj’s Afro-Albanian Community in Montenegro|date=2013-09-30|work=Lefteast|access-date=2025-07-26|language=en-US|archive-date=24. 03. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324030645/http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|url-status=}}</ref> [[Африка]]нските [[Робовладетелство|робови]] биле донесени од улцињските морнари во текот на 18 век.<ref name="Именован-20251117131843">{{Cite news|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu|title=Riza otišao u legendu|work=NOVOSTI|access-date=2025-07-26|language=sr}}</ref> Во 19 век, тие ја добиле својата слобода и почнале да се интегрираат во локалната заедница. Неговиот татко, Саиди, бил директен потомок на првите Африканци што се населиле во Улцињ, а неговата мајка, Фатима, била локален жител на Улцињ.<ref name="Именован_2-20251117131843">{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html|title=Rizo Šurla, crnac iz Crne Gore: Uvek sаm se osećаo Jugoslovenom, nаšа zemljа je jedinstvenа u svetu|access-date=2025-07-26}}</ref> Во младоста, се занимавал со бокс и работел како келнер во [[Дубровник]].<ref>{{Cite web|url=https://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/|title=Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)|last=milana|date=2016-12-05|website=Ulcinj info|language=en-US|access-date=2025-07-26}}</ref> Потоа отишол во [[Белград]], каде што се занимавал со фотографија.<ref name="Именован-20251117131843"/> За време на Втората светска војна, се борел во редовите на [[Југословенски партизани|Југословенската народноослободителна армија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto|date=2013-02-24|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|access-date=2025-07-26|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|url-status=dead}}</ref> По војната, се вратил во Улцињ, каде што го отворил првото фотографско студио во градот, кое долго време било единствено. Во 1976 година, глумел во филмот „Јагош и Угљеша“.<ref name="Именован_2-20251117131843"/> Се оженил со Црногорка од Улцињ, Нада Рачиќ, со која имал две деца. Починал во својот роден град на 11 февруари 2003 година. Тој бил последниот претставник на [[Црнци|црната]] заедница во градот.<ref name="Именован-20251117131843"/> == Поврзано == [[Афроулцињани]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шурла, Ризо}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Фотографи]] ts0vrqmykw7dsgc1zk6sbywxllb0tc4 0 1392135 5586949 5575600 2026-07-04T08:12:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586949 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (од 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''',<ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180430/http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|url-status=dead}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}}, родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Саха (Јакутија)]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по [[историја]], а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работела како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работела како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водела изборниот штаб на Заболев. Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> иако останала непартиска. Таа победила со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој добил 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева станала првата жена што ја презела функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјавила дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како градоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на [[Владимир Путин]], вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116074115/https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|url-status=dead}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвикало негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложила на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и [[стерилизација]] на скитници. Таа како пример ги навела европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласала против измените на Уставот и првично не го објавила својот глас. Сепак, на социјалните мрежи почнала да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објавил оригиналната фотографија на која градоначалничката гласала против. Во ноември 2020 година, таа изјавила дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницирала продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објавила дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот не го примиле ова добро, а политиколозите го сметале за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оцениле активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева паднал: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласиле да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажале ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објавила предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== * „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> * Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакнал дека таа долго време го водела изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опишал Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> * Во септември 2020 година, поранешен работник во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвинила Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рекла дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објавил дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, „Новиот народ" добил 5,33% од гласовите и освоил 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од [[Европска Унија|Европската Унија]] на 25 февруари и од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ја додала Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа била санкционирана од [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Швајцарија]] и [[Украина]].<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката има четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работел како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водел изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 29vwq3y8ca95hvct03s12s9z1qvq1in 0 1392313 5586880 5546238 2026-07-04T01:19:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586880 wikitext text/x-wiki [[Image:Risenson.jpg|мини|Вежба со чунови]] '''Ритмичка гимнастика''' е поединечен или тимски [[спорт]], кој комбинира класична [[гимнастика]], [[балет]] и [[танц]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gymnastics.sport/site/pages/disciplines/hist-rg.php|title=FIG – Discipline|website=www.gymnastics.sport|access-date=2019-12-24}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.olympic.org/gymnastics-rhythmic|title=Gymnastics Rhythmic – Summer Olympic Sport|date=2019-09-12|website=International Olympic Committee|language=en|access-date=2019-12-24}}</ref> Ритмичката гимнастика е спорт во кој поединечни натпреварувачи или групи од пет или повеќе натпреварувачи изведуваат гимнастички точки во траење од 75 до 90 секунди (или 135 до 150 секунди во групните настапи) со [[Музика|музичка придружба]], на гимнастички тепих со димензии 13 x 13 метри. Натпреварувачите изведуваат предизвикувачки точки кои бараат физичка координација, флексибилност и рамнотежа, со многу балетски и танцови елементи. Победник е натпреварувачката на која стручното жири ќе ѝ додели најмногу поени. Во ритмичката гимнастика се користат обрач, топка, лента, чунови или јаже. Ритмичката гимнастика е целосно женски спорт,<ref>{{Cite journal |last=Una |first=T. Visser |title=ROOTS, ORIGINS AND DEVELOPMENT OF RHYTHMIC GYMNASTICS: A HISTORICAL INSIGHT |url=https://journals.uni-lj.si/sgj/article/download/13566/15414/55782 |journal=Visser & Cleophas a HISTORICAL INSIGHT OF RHYTHMIC GYMNASTICS |volume=16 |issue=1 |pages=67–76 |access-date=2026-04-22 |archive-date=2026-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260425190935/https://journals.uni-lj.si/sgj/article/download/13566/15414/55782 |url-status=dead }}</ref> само во Јапонија постојат натпревари „Тошу“ за машки ритмички гимнастичари. Овој спорт собира околу 2.000 спортисти во Јапонија, но не е дел од Меѓународната федерација за ритмичка гимнастика и не е застапен на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. == Реквизити == Реквизитите со кои се натпреваруваат гимнастичарките мора да ги исполнуваат следниве услови: * '''Обрач''' — треба да биде од дрво или пластика (порано се користеле дрвени обрачи), со дијаметар од 51 до 90 см (димензиите се пропорционални со висината на натпреварувачката). Обрачот треба да тежи најмалку 300 грама. Дозволено е обрачот да се обвитка со изолациона лента за да одговара на костимот на натпреварувачката. * '''Топка''' — треба да биде од гума или пластика, со дијаметар од 18 до 20 см и минимална тежина од 400 г. * '''Чунови''' — можат да бидат изработени од дрво или пластика, со должина од 40 до 50 см, минимална тежина од 150 г и дијаметар на главата од најмалку 3 см. * '''Лента''' — направена е од свила или сатен, широка од 4 до 6 см и долга најмалку 6 м, односно 5 м за јуниори и 4 м за помлади. На врвот може да се зашие зајакнат/тежок дел со должина до 5 см (со навој). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Rhythmic gymnastics}} * [https://www.gymnastics.sport/site/ Меѓународна федерација за гимнастика] (FIG) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ритмичка гимнастика| ]] 80pcn02loqc7mfqnoh4j43nnnoq6kif 0 1392843 5586855 5581145 2026-07-03T22:28:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586855 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje|archive-date=2018-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923200704/http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|url-status=dead}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3326 by Stepro.jpg|thumb|Гравенберх (лево) со [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]]] На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]] |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705230745/https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |url-status=dead }}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигнал својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона, забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол, придонесувајќи за освојувањето на титулите во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] и [[Суперкуп на Германија 2022|Суперкупот на Германија]]. === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, на последниот ден од трансферниот прозорец во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]]<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch|access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com|language=en}}</ref> Износот кој ''„црвените“'' го платиле, официјално ностанал необјавен, но се проценува дека бил околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> Своето деби со Ливерпул го имал на 16 септември, влегувајќи како замена за [[Мохамед Салах]] во судиското продолжение од натпреварот добиен во гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упатил долго додавање во шеснаесетникот што се претворило во асистенција за голот на [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпреварот од групната фаза на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] против [[ФК ЛАСК|ЛАСК]], кој завршил со победа на ''„црвените“'' од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигнал својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Ројал Јунион Сен Жилоаз|Јунион Сен Жилоаз]] повторно во Лига Европа.<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започнал неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година, поради отсуството на стандарниот првотимец [[Картис Џонс (фудбалер)|Картис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/|access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[ФК Фулам|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[ФК Ливерпул сезона 2024–2025|2024–2025]], Гравенберх бил преместен од новиот менаџер [[Арне Слот]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position|publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој добил пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool|access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој, исто така, бил широко пофален и од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/|access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN|access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победил [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] со 5–1, успех со којшто си ја обезбедиле титулата во [[Премиер лига на Англија 2024–2025|Премиер лигата]], а Гравенберх асистирал за вториот гол во натпреварот постигнат од [[Алексис Макалистер]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх добил пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US }}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На крајот од сезоната, тој ја освоил наградата [[Млад играч на сезоната во Премиер лигата]].<ref name="RG38">{{cite news|title=Gravenberch wins 2024/25 Hublot Young Player of the Season|publisher=Premier League |url=https://www.premierleague.com/news/4314802|date=24 May 2025|access-date=24 May 2025}}</ref> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпишал нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите ќе го задржи во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract|website=www.liverpoolfc.com|language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Гравенберх ја претставувал Холандија во неколку младински селекции: [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|под 16]], [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|под 17]] и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19 години]]. На 4 септември 2020 година, на 18-годишна возраст, тој дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|холандската репрезентација под 21 година]] во победата со 7-0 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Белорусија под 21 година|Белорусија]] одигран во [[Жодино]]. Три години подоцна, иако веќе бил редовен член на сениорската репрезентација, Гравенберх се вратил во репрезентацијата под 21 година и учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство во категоријата]], играјќи ги сите три натпревари во групната фаза, после која неговата земја била елиминирана од турнирот. Тој првпат бил повикан во [[фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација]] во ноември 2020 година.<ref>{{cite news |title=Netherlands 3–1 Bosnia & Herzegovina |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54952579|work=BBC Sport |access-date=16 November 2020}}</ref> Своето деби го имал на 24 март 2021 година во натпреварот од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|Квалификациите за Светското првенство 2022]] против [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]]. На 2 јуни 2021 година, Гравенберх бил избран во составот на Холандија за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]].<ref>{{Cite news |date=2021-12-14 |title=The Netherlands’ full 24-man Euro 2020 squad |url=https://www.nytimes.com/athletic/4211011/2021/06/01/the-netherlands-full-24-man-euro-2020-squad/ |access-date=2026-03-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Четири дена подоцна, тој го постигнал својот прв погодок во дресот на холандската репрезентација во победата од 3–0 против [[Фудбалска репрезентација на Грузија|Грузија]] во пријателски натпревар пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/europe/matches/match/400155684/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122034714/https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/europe/matches/match/400155684/|url-status=dead|archive-date=22 January 2021|title=Turkey v Netherlands game report|date=24 March 2021}}</ref><ref name=":2" /> На Европското првенство, Гравенберх се појавил како замена во вториот натпревар од групата против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]],<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2024443--netherlands-vs-austria/|title=Netherlands vs Austria|date=17 June 2021|access-date=12 June 2024|publisher=UEFA}}</ref> и ги одиграл сите 90 минути во последниот натпревар од групата против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2024445--north-macedonia-vs-netherlands/|title=North Macedonia vs Netherlands|date=21 June 2021|access-date=12 June 2024|publisher=UEFA}}</ref> На 29 мај 2024 година, Гравенберх бил повикан во составот за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]], но таму не настапил ниту еднаш.<ref>{{Cite news |last=Davis |first=Callum |date=2024-06-11 |title=Netherlands Euro 2024 squad: Georginio Wijnaldum and Daley Blind retained |url=https://www.nytimes.com/athletic/5526712/2024/05/29/netherlands-euro-2024-squad-confirmed/ |access-date=2026-03-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NLD}} {{Cronopar|24-3-2021|Истанбул|TUR|4|2|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|27-3-2021|Амстердам|NLD|2|0|LAT|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|30-3-2021|Гибралтар|GIB|0|7|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}} {{yel|93}}}} {{Cronopar|2-6-2021|Фаро|NLD|2|2|SCO|-|Пријателска|13={{subon|31}}|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|6-6-2021|Енсхеде|NLD|3|0|GEO|1|Пријателска|13={{subon|66}}}} {{Cronopar|17-6-2021|Амстердам|NLD|2|0|AUT|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|21-6-2021|Амстердам|MKD|0|3|NLD|-|Евро|2020|Прва фаза}} {{Cronopar|7-9-2021|Амстердам|NED|6|1|TUR|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Рига|LAT|0|1|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|13-11-2021|Подгорица|MNE|2|2|NLD|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|25-9-2022|Амстердам|NLD|1|0|BEL|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|13={{subon|90+2}}}} {{Cronopar|6-6-2024|Ротердам|NLD|4|0|CAN|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|7-9-2024|Ајндховен|NLD|5|2|BIH|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|10-9-2024|Амстердам|NLD|2|2|GER|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|11-10-2024|Будимпешта|HUN|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|14-10-2024|Минхен|DEU|1|0|NED|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|16-11-2024|Амстердам|NLD|4|0|HUN|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Зеница|BIH|1|1|NLD|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Хелсинки|FIN|0|2|NED|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|10-6-2025|Гронинген|NED|8|0|MLT|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|4-9-2025|Ротердам|NED|1|1|POL|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|9-10-2025|Та Кали|MLT|0|4|NED|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|12-10-2025|Амстердам|NLD|4|0|FIN|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|14-11-2025|Варшава|POL|1|1|NLD|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|89}}}} {{Cronopar|27-3-2026|Амстердам|NLD|2|1|NOR|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronofin|25|1}} ==Титули== ===Клупски=== ; Ајакс *'''{{Трофеј-Холандија (Ередивиси)}} [[Ередивиси]]''' : 3 : 2018–2019, 2020–2021, 2021–2022 *'''{{Трофеј-Куп на Холандија}} [[Фудбалски куп на Холандија|Куп на Холандија]]''' : 2 : 2018-2019, 2020-2021 ; Бајерн Минхен *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2022-2023 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Германија}} [[Суперкуп на Германија]]''' : 1 : 2022 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]] *'''{{Трофеј-Англија (Лига куп)}} [[Фудбалски Лига куп на Англија|ЕФЛ куп]]''' : 1 : 2023-2024 ===Репрезентативни=== ; Холандија под 17 *'''[[Европско првенство во фудбал за играчи под 17 години|Европско првенство за играчи под 17 години]]''' : 1 : 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 94x0utzxkq2svuxr0jptjnsmfdggrjy 0 1392960 5586954 5557742 2026-07-04T08:44:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586954 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Сачеле | native_name = Săcele | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Sacele constanta.jpg | image_alt = | image_caption = Влезот во Сачеле | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 29 |lats = 14 |latNS = N | longd = 28 |longm = 38 |longs = 34 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = [[Констанца (округ)|Констанца]] | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Сачеле | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 58 | population_footnotes = | population_as_of = 2021 | population_blank1_title = Населба | population_blank1 = 1.950 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 1.987 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 907260 | area_code_type = | area_code = 0241 | registration_plate = CT }} '''Сачеле''' (поранешно име ''Пелетлија'', {{langx|ro|Săcele}}) е населено место и општина во округот [[Констанца (округ)|Констанца]], [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 1.950 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250531021258/http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm |date=2025-05-31 }} pop-stat.mashke.org</ref> Општина опфаќа и населба [[Трајан (Констанца)|Трајан]]. Сегашното име е дадено по градот Сачеле во [[Трансилванија]].<ref>[https://www.primariasacelect.ro/ ISTORICUL COMUNEI SACELE] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260429221911/https://www.primariasacelect.ro/ |date=2026-04-29 }} primariasacelect.ro</ref> [[Податотека:Sacele jud Constanta.jpg|мини|центар|250п|Општина Сачеле во карта на округот Констанца]] Во Сачеле е роден најдобар романски фудбалер Георге Хаџи, нарекуван ''[[Диего Марадона|Марадона]] од Карпатите''. Неговото семејство е со потекло од [[Егејска Македонија]].<ref>[https://off.net.mk/offside/fudbal/makedonskiot-maradona-od-karpatite Македонскиот Марадона од Карпатите] off.net.mk</ref> == Поврзано == * [[Констанца (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Констанца (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] 95zmquwpb4udealsfjq5pld8rda765r 0 1395208 5586965 5586013 2026-07-04T09:44:08Z Gurther 105215 5586965 wikitext text/x-wiki {{Брзо бришење|Дупликат на [[Евровизија 2027]]}} {{Infobox Eurovision|name=Избор за песна на Евровизија|semi1=мај 2027|final=мај 2027|venue=не е објавено|presenters=не е објавено|director=не е објавено|host=не е објавено|opening=|interval=|entries=4|debut=|return=|vote=|winner=<!-- Map Legend Colours – Please DO NOT add country names to this section: it will not change the map. -->|semi2=мај 2027}} '''Евровизискиот натпревар за песна во 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар]] . Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и се очекува домаќин да биде победникот на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]] . Се очекува натпреварот да се одржи во мај 2027 година. == Локација == И покрај тоа што земјата домаќин сè уште не е одредена, градовите подготвуваат понуди во случај нивната земја да го освои [[Евровизија 2026|натпреварот во 2026 година]], вклучувајќи ги [[Хелсинки]] и [[Тампере]] за Финска и [[Солун]] за Грција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/25/finland-helsinki-tampere-interested-hosting-eurovision-2027/|title=Finland: Helsinki and Tampere Interested in Hosting Eurovision 2027|last=Washak|first=James|date=25 April 2026|work=Eurovoix|accessdate=12 May 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/10/thessaloniki-examining-potential-bid-to-host-eurovision-2027/|title=Greece: Thessaloniki Examining Potential Bid to Host Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=10 May 2026|work=Eurovoix|accessdate=12 May 2026}}</ref> Во случај Израел да победи, плановите вклучуваат евентуално домаќинство на натпреварот во 2027 година во друга земја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mako.co.il/news-entertainment/2025_q4/Article-af529c6cd08ea91026.htm|title=אירופה הכריעה: ישראל תשתתף באירוויזיון 2026|last=Cohen|first=Noam|last2=Simchayoff|first2=Elad|date=4 December 2025|work=[[Mako (website)|Mako]]|language=he|accessdate=22 March 2026}}</ref> == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во мај 2026, 4 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+Листа на држави кои изразија интерес за учество ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Текстописец(и) ! scope="col" | Ref. |- ! scope="row" | Бугарија | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}} | <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/02/02/bulgaria-udzial-eurowizja-2027/|title=Bułgaria potwierdza udział w Eurowizji 2027|date=2026-02-02|work=ESCSpot|language=pl|trans-title=Bulgaria confirms participation in Eurovision 2027}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|date=2026-02-02|work=Lifestyle.bg|language=bg|trans-title=Here is which artist will represent Bulgaria at Eurovision 2026}}</ref> |- ! scope="row" | Финска | Yle | colspan="2" {{TBA|{{abbr|TBD|To be decided}} 20 February 2027}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}} | <ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|work=Eurovoix|accessdate=12 May 2026}}</ref> |- ! scope="row" | Германија | SWR | {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}} | <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-04-20}}</ref> |- ! scope="row" | Сан Марино | SMRTV | {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}}| {{Н/П|}} | <ref name="SanMarino1">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=Julien De-re|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-13}}</ref> |} * == Преглед на натпреварот == === Полуфинале 1 === Првото полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Полуфинале 2 === Второто полуфинале ќе се одржи во мај 2027 година. === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} 31isiuwwfpg0mxmjp6t0w0fkmdvtuaw 0 1395209 5586846 5585613 2026-07-03T22:00:20Z Beclievski 9277 /* Список на учесници */ 5586846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=13 <small>(досега)</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == (изабраниот град домаќин ќе биде означен со црвена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Steel pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Steel pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Steel pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Steel pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Белешки !<abbr>Реф.</abbr> |- !Бургас |Арена Бургас |Може да собере до 15.000 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Варна |Конгресна сала |Ноже да собере до 6.000 луѓе за концерти |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Софија |Арена Софија |Беше домаќин на Детскиот натпревар за песна на Евровизија 2015. Може да собере до 17.906 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Пловдив |Колодрума |Може да собере до 7.500 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во јуни 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Ref. |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |ББЦ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | СВР | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |ДР ! colspan="4" |13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |РАИ ! colspan="4" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |ЦБЦ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |ЦуБЦ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |РТЛ ! colspan="4" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |НРК | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | СМРТВ | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Јулеј ! colspan="4" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | СРГ ССР | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 потврдила дека нема да учествува на ова издание на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref> '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} {{Multicol}} {{Multicol-break}} '''Држави кои не учестуваа во 2026''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} {{Multicol-end}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 3 мај 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин во интервју за информативната програма ''Nieuwsuur'' на NOS изјави дека се надева оти радиодифузерите кои го бојкотираа натпреварот во 2026 година ќе се вратат во 2027 година, што го вклучува и AVROTROS. По финалето во 2026 година, AVROTROS објави дека очекува евалуација на изданието пред да донесе одлука за учество во 2027 година. На 23 мај 2026 година, Omroep Max изрази интерес да го преземе холандското учество на натпреварот доколку AVROTROS не се врати. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} lfxdng8nx0lou2pqt9e69zhktt1ze2a 5586851 5586846 2026-07-03T22:24:59Z Beclievski 9277 /* Список на учесници */ 5586851 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=13 <small>(досега)</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == (изабраниот град домаќин ќе биде означен со црвена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Steel pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Steel pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Steel pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Steel pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Белешки !<abbr>Реф.</abbr> |- !Бургас |Арена Бургас |Може да собере до 15.000 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Варна |Конгресна сала |Ноже да собере до 6.000 луѓе за концерти |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Софија |Арена Софија |Беше домаќин на Детскиот натпревар за песна на Евровизија 2015. Може да собере до 17.906 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Пловдив |Колодрума |Може да собере до 7.500 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во јуни 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Ref. |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" |13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref> '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026 кои сеуште не се изјасниле:''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 3 мај 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин во интервју за информативната програма ''Nieuwsuur'' на NOS изјави дека се надева оти радиодифузерите кои го бојкотираа натпреварот во 2026 година ќе се вратат во 2027 година, што го вклучува и AVROTROS. По финалето во 2026 година, AVROTROS објави дека очекува евалуација на изданието пред да донесе одлука за учество во 2027 година. На 23 мај 2026 година, Omroep Max изрази интерес да го преземе холандското учество на натпреварот доколку AVROTROS не се врати. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} 8ea12160bpo03lbmfjo8wojer0uzohq 5586854 5586851 2026-07-03T22:26:46Z Beclievski 9277 /* Други земји */ 5586854 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=13 <small>(досега)</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после настапот на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Локација == (изабраниот град домаќин ќе биде означен со црвена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Steel pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Steel pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Steel pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Steel pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Белешки !<abbr>Реф.</abbr> |- !Бургас |Арена Бургас |Може да собере до 15.000 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Варна |Конгресна сала |Ноже да собере до 6.000 луѓе за концерти |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Софија |Арена Софија |Беше домаќин на Детскиот натпревар за песна на Евровизија 2015. Може да собере до 17.906 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- !Пловдив |Колодрума |Може да собере до 7.500 луѓе за концерти. |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата во јуни 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Ref. |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" |13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" |30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref> ==== Останати држави кои учествувале во 2026 кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Албанија}}''' * '''{{Esc|Австралија}}''' * '''{{Esc|Австрија}}''' * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Израел}}''' * '''{{Esc|Латвија}}''' * '''{{Esc|Литванија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Романија}}''' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} '''Држави кои не учестуваа во 2026 кои сеуште не се изјасниле:''' * {{Esc|Андора}} * {{Esc|Монако}} * {{Esc|Словачка}} * {{Esc|Турција}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 3 мај 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин во интервју за информативната програма ''Nieuwsuur'' на NOS изјави дека се надева оти радиодифузерите кои го бојкотираа натпреварот во 2026 година ќе се вратат во 2027 година, што го вклучува и AVROTROS. По финалето во 2026 година, AVROTROS објави дека очекува евалуација на изданието пред да донесе одлука за учество во 2027 година. На 23 мај 2026 година, Omroep Max изрази интерес да го преземе холандското учество на натпреварот доколку AVROTROS не се врати. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} tb7fucbud1r8y3i5kw9jbwicgirjzdt 0 1395262 5587005 5563858 2026-07-04T11:03:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5587005 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија | image = Skimmia reevesiana2.jpg | image_caption = Јапонска скимија (''Skimmia japonica'') | taxon = Rutaceae | authority = [[Антоан Лоран де Жисје|Juss.]], 1789<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?979 |title=''Rutaceae'' Juss., nom. cons. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=17 јануари 2003 |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506180339/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?979 |archive-date=9 мај 2009 }}</ref> | subdivision_ranks = Потсемејства | subdivision = {{unbulleted list |[[Amyridoideae]] |[[Aurantioideae]] |[[Cneoroideae]] |[[Haplophyllum|Haplophylloideae]] |[[Rutoideae]] |[[Zanthoxyloideae]] | subdivision_ref = }} | diversity = околу 160 родови, вкупно 1600 видови | diversity_link = Биоразновидност | range_map = Rutoideae distribution.svg | range_map_caption = Распространетост на потсемејството ''Rutoideae'' ''sensu'' Groppo et al., 2012 | range_map2 = Cneoroideae distribution.svg | range_map2_caption = Распространетост на потсемејството ''Cneoroideae'' }} '''Седефчиња''' ({{науч|Rutaceae}}) — [[семејство (биологија)|семејство]] на [[цветни растенија]] од [[ред (биологија)|редот]] на [[сапуновидни]]те (''Sapindales''). Видовите од ова семејство начелно имаат [[цвет]]ови ко исе делат на четири или пет дела, обично со силен мирис. По облик и големина се движат од [[зелјесто растение|билки]] до [[грмушка|грмушки]] и големи<ref>{{нмс |title=''Flindersia schottiana'', PlantNET - NSW Flora Online, Retrieved September 3rd, 2017|last= M. F. Porteners|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&lvl=sp&name=Flindersia~schottiana}}</ref> [[дрво (растение)|дрва]]. Стопански најважен [[род (биологија)|род]] во семејството е [[цитрус]] (''Citrus''), каде спаѓаат [[портокал]]от (''C.'' × ''sinensis''), [[лимон]]от (''C.'' × ''limon''), [[грејпфрут]]от (''C.'' × ''paradisi''), and [[лимета]]та (разни). Голем австралиски род е [[боронија]]та (''Boronia''), Некои од неговите членови се имаат многу мирисливи цветови од кои се произведува [[есенцијално масло|масло]]. Други големи родови се [[жолто дрво]] (''Zanthoxylum''), чии неколку видови се одгледуваат за [[сечуански бибер]], [[меликопа]] (''Melicope'') и [[буху]] (''Agathosma''). Семејството на седефчињата содржи околу 160 [[род (биологија)|родови]]. Во [[Македонија]] се присутни три домородни рода: [[седефче]] (''Ruta''), [[русан]] (''Dictamnus'') и [[целолист]] (''Haplophyllum'').<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1442}}</ref> == Одлики == Припадниците на седефчињата имаат претежно се дрвенести растенија, и нешто билки. Имаат цитрусен мирис кога ќе се здробат или кога кората ќе се пресече. Многу од нив имаат [[лист|сложени листови]]; некои имњат [[трн|трња]]; ниеден нема [[прилисник|прилисници]]. Има проѕирни жлезди како точки или вдлабнатинки на листовите, цветовите и плодовите. Цветовите се двополови (имаат и машки и женски делови), петделни се и распоредени во [[соцветие|соцветија]] како наизменичници или метлички. Плодовите често се хесперидиуми како кај цитрусите, [[чаура (ботаника)|чаури]] како кај ''[[Raputiarana]]'' или [[костелка|костелки]] како кај акронихијата; многу од нив имаат жлезди на надворешната кора.<ref>{{нмс |last1=Briggs |first1=Marie |title=Rutaceae Juss. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001492-2/general-information |publisher=Royal Botanic Gardens Kew |access-date=4 мај 2026}}</ref> == Еволуција == === Таксономска историја === Седефчињата се опишани од францускиот ботаничар [[Антоан Лоран де Жисје]] во неговата книга „Растителни родови“ (''Genera Plantarum'') од 1789 г..<ref>{{наведена книга |last=Jussieu |first=Antoine Laurent de |author-link=Антоан Лоран де Жисје |title=Genera plantarum: secundum ordines naturales disposita, juxta methodum in Horto regio parisiensi exaratam, anno M.DCC.LXXIV |location=Paris |year=1789 |oclc=5161409 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7125 |language=la |page=296}}</ref> ''Rutaceae'' станува името (''nomen conservandum'') за семејството дефинирано во [[Меѓународен индекс на растителни имиња|Меѓународниот индекс на растителни имиња]]. Типскиот род е [[седефче (род)|седефче]] (''Ruta'').<ref>{{нмс |title=Rutaceae Juss., Gen. Pl. [Jussieu] 296 (1789), nom. cons. |url=https://www.ipni.org/n/30001492-2 |publisher=IPNI |access-date=4 мај 2026}}</ref> Во 1896 г. германскиот ботаничар Адолф Енглер објавил поделба на семејството на седефчињата на седум потсемејства.<ref name=Engl96/> Едно, ''Rhabdodendroideae'', веќе не се смета за дел од нив, туку во одделно семејство ''Rhabdodendraceae'', со единствен род рабодендрон (''Rhabdodendron''). Две еднородови семејства (''Dictyolomatoideae'' и ''Spathelioideae'') сега се во потсемејството ''[[Cneoroideae]]'', заедно со родовите кои Енглер ги ставил во други семејства. Преостанатите четири потсемејства на Енглер се ''[[Aurantioideae]]'', ''[[Rutoideae]]'', ''Flindersioideae'' и ''Toddalioideae''. Енглеровата поделба во голема мера се засновала на особеностите на плодовите, како и другите поделби сè до воведувањето на молекуларни филогенетички методи.<ref name=AppeBaylHeslGrop21/> === Фосилна историја === [[Податотека:FOS642.jpg|мини|Фосил на жолто дрво од [[терцијар]]от во јужна Франција.]] Фосили на жолтото дрво (''Zanthoxylum'') се пронајдени во карпи од [[еоцен]]от до [[плеистоцен]]от во Европа и Кина.<ref name="Xu 2026">{{наведено списание |last1=Xu |first1=Shenglan |last2=Zheng |first2=Yuan |last3=Song |first3=Hanzhang |last4=Huang |first4=Luliang |last5=Liu |first5=Xiaoyan |last6=Quan |first6=Cheng |last7=Jin |first7=Jianhua |last8=Wu |first8=Xinkai |title=Evolutionary and phytogeographic insights into Zanthoxylum (Rutaceae) fossil seeds in South China from the Oligocene to Pleistocene |journal=Review of Palaeobotany and Palynology |volume=349 |date=2026 |doi=10.1016/j.revpalbo.2026.105538 |page=105538}}</ref> === Филогенетика === Молекуларната филогенетика покажува дека седефчињата се вдлабоко вгнездени во [[сапуновидни]]те. Има братски однос со [[махагонии]]те (''Meliaceae''); кладот што содржи две семејства а пак братски на [[Simaroubaceae]] (квасии). Според таа анализа, седефчињата се јавиле пред 100-тина милиони години за време на [[доцна креда|горната креда]].<ref name="Joyce 2023">{{наведено списание |last1=Joyce |first1=Elizabeth M. |last2=Appelhans |first2=Marc S. |last3=Buerki |first3=Sven |last4=Cheek |first4=Martin |last5=de Vos |first5=Jurriaan M. |last6=Pirani |first6=José R. |last7=Zuntini |first7=Alexandre R. |last8=Bachelier |first8=Julien B. |last9=Bayly |first9=Michael J. |last10=Callmander |first10=Martin W. |last11=Devecchi |first11=Marcelo F. |last12=Pell |first12=Susan K. |last13=Groppo |first13=Milton |last14=Lowry |first14=Porter P. |last15=Mitchell |first15=John |last16=Siniscalchi |first16=Carolina M. |last17=Munzinger |first17=Jérôme |last18=Orel |first18=Harvey K. |last19=Pannell |first19=Caroline M. |last20=Nauheimer |first20=Lars |last21=Sauquet |first21=Hervé |last22=Weeks |first22=Andrea |last23=Muellner-Riehl |first23=Alexandra N. |last24=Leitch |first24=Ilia J. |last25=Maurin |first25=Olivier |last26=Forest |first26=Félix |last27=Nargar |first27=Katharina |last28=Thiele |first28=Kevin R. |last29=Baker |first29=William J. |last30=Crayn |first30=Darren M. |display-authors=6 |title=Phylogenomic analyses of Sapindales support new family relationships, rapid Mid-Cretaceous Hothouse diversification, and heterogeneous histories of gene duplication |journal=Frontiers in Plant Science |volume=14 |date=7 март 2023 |pmid=36959945 |pmc=10028101 |doi=10.3389/fpls.2023.1063174 |doi-access=free}}</ref> Молекуларните методи покажале дека само ''Aurantioideae'' можат јасно да се различат од другите членови на семејството според плодот. Тие се во полза на опфатот на трите други потсемејства на Енглер.<ref name=AppeBaylHeslGrop21/> In 2012, Гропо и др. ги дели седефчињата на само две потсемејства, задржувајќи ја ''Cneoroideae'', но ставајќи ги останатите родови во мошне проширено семејство ''Rutoideae'' ''s.l.''<ref name=GropKallPiraAnto12/> Класификацијата на Мортон и Телмер од 2014 г. ги задржува ''Aurantioideae'' на Енглер, но ти двои преостанатите Rutoideae ''s.l.'' на помала ''Rutoideae'' и многу поголема ''Amyridoideae'' ''s.l.'', каде се содржани највеќето ''Rutoideae'' на Енглер.<ref name=MortTelm14/> Сè до 2021 г. молекуларните филогенетски методи ги испитале само 20 до 40 % од родовите на седефчињата. Студијата на Апелханс и др. од 2021 г. испитала речиси 90 % од родовите. Двата главни [[клад]]а призаени од Гропо и др. во 2012 г. останале непроменети, но ''Rutoideae'' Мортон и Телмер се испоставиле [[парафилија (таксономија)|парафилетични]], а нивната ''Amyridoideae'' била [[полифилија|полифилетична]], и не го содржела типскиот род. Аплеханс и др. го поделиле семејството на шест потсемејства, подолу прикажани во [[кладограм]]от од нивната студија. Се покажало дека големото потсемејство на [[жолтодрвни]]те (''Zanthoxyloideae'') содржи одделни кладови, но авторите сметале дека преработената класификација на ниво на племиња сè уште не била изводлива.<ref name=AppeBaylHeslGrop21/> {{клад |label1='''Rutaceae''' |1={{клад |1=[[Cneoroideae]] (8 родови) [[Податотека:Cneorum tricoccon.jpg|80п]] |label2=Rutoideae ''s.l.''<ref name=GropKallPiraAnto12/> |2={{клад |1={{клад |1=[[Rutoideae]] (5 родови) [[Податотека:Die Weinraute, lat. Ruta graveolens, Pflanze mit den gelben Blüten.jpg|80п]] |2={{клад |1=[[Amyridoideae]] (3 родови) [[Податотека:Amyris texana side (cropped).jpg|80п]] |2={{клад |1=Haplophylloideae (1 род, ''[[Haplophyllum (plant)|Haplophyllum]]'') [[Податотека:Haplophyllum dauricum 112017926 (cropped).jpg|80п]] |2=[[Aurantioideae]] (about 27 родови, цкл. ''[[Citrus]]'') [[Податотека:OrangeBloss_wb.jpg|80п]] }} }} }} |2=[[Zanthoxyloideae]] (about 110 родови) [[Податотека:Zanthoxylum piperitum.jpg|80п]] }} }} }} == Стопански важни видови == [[Податотека:NIH citrus.jpg|мини|исправено|Разни цитрусни плодови.]] Семејството е од големо стопанско значење во топлите умерени и суптропските краишта поради бројните јадливи плодови од родот цитрус како [[портокал (плод)|портокалот]], [[лимон]]от, [[каламондин]]от, [[лимета]]та, [[кумкват]]от, [[мандарината]] и [[грејпфрут]]от.<ref name="citrus taxonomy">{{наведена книга |chapter=''Citrus'' taxonomy |last1=Ollitrault |first1=Patrick |last2=Curk |first2=Franck |last3=Krueger |first3=Robert |title=The Citrus Genus |editor-last1=Talon |editor-first1=Manuel |editor-last2=Caruso |editor-first2=Marco |editor-last3=Gmitter |editor-first3=Frederick G. Jr. |publisher=Elsevier |date=2020 |pages=57–81 |isbn=978-0-12-812163-4 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2wo4swEACAAJ&pg=PA57 |doi=10.1016/B978-0-12-812163-4.00004-8 |s2cid=242819146 }}</ref> Нециструсен пример за овојше од ова семејство е [[бенгалска дуња|бенгалската дуња]] (''Aegle marmelos'').<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing, United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1493018642 |location=New York |page=23 |oclc=277203364}}</ref> [[Кари-дрво]]то (''Murraya koenigii'') има кулинарска важност на [[Индиски Потконтинент|Индискиот Потконтинент]] и други места бидејќи листовите се користат како зачин во разни јадења.<ref>{{наведена книга |last=The Culinary Institute of America |title=The Professional Chef |publisher=Wiley |year=2011 |isbn=978-0-470-42 135-2 |edition=9th |location=Hoboken, New Jersey |page=180}}</ref> Зачини направени од видови од родот жолто дрво како [[сечуански бибер]].<ref>{{наведена книга |title=Handbook of Herbs and Spices |volume=2 |first=K. V. |last=Peter |year=2004 |isbn=978-1-85573-721-1 |publisher=Woodhead Publishing |pages=98–99}}</ref> Зачините како мурајата (''Murraya'')<ref name=but>But, P. P., et al. (1986). [http://www.plantsystematics.com/qikan/epaper/zhaiyao.asp?bsid=13923 A chemotaxonomic study of ''Murraya'' (Rutaceae) in China.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110715092509/http://www.plantsystematics.com/qikan/epaper/zhaiyao.asp?bsid=13923 |date=2011-07-15 }} ''Acta Phytotax. Sin'' 24(3), 186-92.</ref> и скимијата (''Skimmia'') се одгледуваат во [[хортикултура]]та.<ref name="missouri">{{нмс |title=Skimmia japonica |url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=286767 |publisher=Missouri Botanical Garden |access-date=18 ноември 2025}}</ref> Родовите како [[седефче]]то се употребуваат во [[треварство]]то.<ref>{{наведена книга |author1=J. G. Vaughan |author2=P. A. Judd |title=The Oxford Book of Health Foods |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug/page/137 137] |year=2003 |url=https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug |url-access=registration |isbn=0-19-850459-4}}</ref> Неколку растенија се користат во [[парфем]]ската индустрија како западноавстралискиот вид големотолчничка боронија (''Boronia megastigma'').<ref>Weyerstahl, P., H. Marschall, W.-R. Bork and R. Bilk (1994). "Megastigmanes and other constituents of the absolute of ''Boronia megastigma'' from Tasmania". ''Liebigs Annalen der Chemie'' 1043-1047.</ref> Родот ''[[Pilocarpus]]'' има видови (''P. jaborandi'' и ''P. microphyllus'' од Бразил, и ''P. pennatifolius'' од Парагвај) од кои се добивал лекот [[пилокарпин]] за лекување на глауком.<ref name="Vardanyan_2006">{{наведена книга |doi=10.1016/B978-044452166-8/50013-3 |chapter=Cholinomimetics |title=Synthesis of Essential Drugs |date=2006 |last1=Vardanyan |first1=R. S. |last2=Hruby |first2=V. J. |pages=179–193 |isbn=978-0-444-52166-8 }}</ref> == Наводи == {{наводи|refs= <ref name=Engl96>{{Citation |mode=cs1 |last1=Engler |first1=A. |date=1896 |editor1-last=Engler |editor1-first=A. |editor2-last=Prantl |editor2-first=K. |contribution=Rutaceae |title=Die natürlichen Pflanzenfamilien |volume=III(4) |publication-place=Leipzig |publisher=Engelmann }}</ref> <ref name=AppeBaylHeslGrop21>{{Citation |mode=cs1 |last1=Appelhans |first1=Marc S. |last2=Bayly |first2=Michael J. |last3=Heslewood |first3=Margaret M. |last4=Groppo |first4=Milton |last5=Verboom |first5=G. Anthony |last6=Forster |first6=Paul I. |last7=Kallunki |first7=Jacquelyn A. |last8=Duretto |first8=Marco F. |date=2021 |title=A new subfamily classification of the ''Citrus'' family (Rutaceae) based on six nuclear and plastid markers |journal=Taxon |volume=70 |issue=5 |pages=1035–1061 |doi=10.1002/tax.12543 |doi-access=free |hdl=11343/288824 |hdl-access=free }}</ref> <ref name=GropKallPiraAnto12>{{Citation |mode=cs1 |last1=Groppo |first1=M. |last2=Kallunki |first2=J.A. |last3=Pirani |first3=J.R. |last4=Antonelli |first4=A. |date=2012 |title=Chilean ''Pitavia'' more closely related to Oceania and Old World Rutaceae than to Neotropical groups: Evidence from two cpDNA non-coding regions, with a new subfamilial classification of the family |journal=PhytoKeys |issue=19 |pages=9–29 |doi=10.3897/phytokeys.19.3912 |pmid=23717188 |pmc=3597001 |doi-access=free }}</ref> <ref name=MortTelm14>{{Citation |mode=cs1 |last1=Morton |first1=Cynthia M. |last2=Telmer |first2=Cheryl |date=2014 |title=New Subfamily Classification for the Rutaceae |journal=Annals of the Missouri Botanical Garden |volume=99 |issue=4 |pages=620–641 |url=https://www.researchgate.net/publication/275969900 |doi=10.3417/2010034 |s2cid=85667129 }}</ref> }} == Наводи == {{наводи|refs= <ref name=Engl96>{{Citation |mode=cs1 |last1=Engler |first1=A. |date=1896 |editor1-last=Engler |editor1-first=A. |editor2-last=Prantl |editor2-first=K. |contribution=Rutaceae |title=Die natürlichen Pflanzenfamilien |volume=III(4) |publication-place=Leipzig |publisher=Engelmann }}</ref> <ref name=AppeBaylHeslGrop21>{{Citation |mode=cs1 |last1=Appelhans |first1=Marc S. |last2=Bayly |first2=Michael J. |last3=Heslewood |first3=Margaret M. |last4=Groppo |first4=Milton |last5=Verboom |first5=G. Anthony |last6=Forster |first6=Paul I. |last7=Kallunki |first7=Jacquelyn A. |last8=Duretto |first8=Marco F. |date=2021 |title=A new subfamily classification of the ''Citrus'' family (Rutaceae) based on six nuclear and plastid markers |journal=Taxon |volume=70 |issue=5 |pages=1035–1061 |doi=10.1002/tax.12543 |doi-access=free |hdl=11343/288824 |hdl-access=free }}</ref> <ref name=GropKallPiraAnto12>{{Citation |mode=cs1 |last1=Groppo |first1=M. |last2=Kallunki |first2=J.A. |last3=Pirani |first3=J.R. |last4=Antonelli |first4=A. |date=2012 |title=Chilean ''Pitavia'' more closely related to Oceania and Old World Rutaceae than to Neotropical groups: Evidence from two cpDNA non-coding regions, with a new subfamilial classification of the family |journal=PhytoKeys |issue=19 |pages=9–29 |doi=10.3897/phytokeys.19.3912 |pmid=23717188 |pmc=3597001 |doi-access=free }}</ref> <ref name=MortTelm14>{{Citation |mode=cs1 |last1=Morton |first1=Cynthia M. |last2=Telmer |first2=Cheryl |date=2014 |title=New Subfamily Classification for the Rutaceae |journal=Annals of the Missouri Botanical Garden |volume=99 |issue=4 |pages=620–641 |url=https://www.researchgate.net/publication/275969900 |doi=10.3417/2010034 |s2cid=85667129 }}</ref> }} == Надворешни врски == * {{рвр|Rutaceae}} * {{викивидови-ред|Rutaceae|Седефчиња}} * {{EOL}} {{Таксонска лента|from=Q146030}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Седефчиња| ]] [[Категорија:Сапуновидни]] [[Категорија:Флора на Македонија]] feaul17bz2vdl1p04ojb7fhsurwo58z 0 1395285 5586939 5570046 2026-07-04T06:51:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586939 wikitext text/x-wiki '''Салишанските усни наративи''' се состоеле од корпусот на традиционални наративи на говорниците на [[Салишански јазици|салишанските јазици]], кои живееле во [[Британска Колумбија]], [[Канада]] и во [[Монтана]], [[Ајдахо]], [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Орегон]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Секој од многуте народи во овие групи имал свои приказни и секој раскажувач можел да ги толкува на свој начин, но многу од приказните на салишанските народи биле слични и делеле теми и ликови, како и своето историско потекло во прасалишанската култура,{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}} а најраните описи на усните традиции на салишанските народи биле збирките на митологијата на [[Нуксалк (народ)|Нуксалк (Бела Кула)]] од антропологот [[Франц Боас]]. == Жанрови == Многу Салишански народи разликуваат два основни жанра на нарација од кои едниот е традиционални приказни што приближно одговараат на она што на англиски се нарекува мит и кое се одвива во митската доба пред доаѓањето на модерната доба, во кое растенијата, животните и временските феномени се антропоморфизирани и другиот вид приказни кои вклучуваат историски извештаи и „вести“ или информативни приказни. Една важна разлика помеѓу усните традиции на народот Салиш и западната литература е тоа што традиционалните наративи на Салиш не се сметаат за фиктивни или за резултат на креативноста на нараторот, туку се сметаат како пренос на вистинско знаење за светот како што било пренесено од постарите, а воедно раскажувачот не ја „поседува“ приказната, иако најдобрите раскажувачи им даваат на наративите личен вкус. Наместо тоа, се смета дека приказните постоеле претходно и дека го содржат целото знаење за светот. Демонстрирајќи го значењето на традиционалните наративи, старецот Џо Калуја од народот Монтана Салиш изјавил: „Сè што треба да знаете за животот е во којотските приказни - ако само внимателно слушате“ и кога го прашале што се случило со којотот од [[Coyote in mythology|којотските наративи]], а Калуја одговорил: „Веруваш дека Христос еден ден ќе се врати, нели? Па, и Којотот еден ден ќе се врати.“{{Sfn|Thompson|Egesdal|2008}} == Од митологијата на Калиспел, внатрешен народ Салиш == * Во некои приказни од раскажувачот Ласав Редхорн, и раскажувачот Домици Мичел, врховното божество се нарекувало '''Амоткен''' кој e љубезен, постар човек кој живее сам на [[Небеса|небото]].{{Sfn|Clark|1988}} Тој создал 5 жени од 5 влакна од неговата глава и ги прашал што сакаат да бидат, а секоја од нив му дала различен одговор: злоба и суровост, добрина, мајка на Земјата, оган, вода, па така Амоткен направил како што сакале и кажал дека злобата ќе владее со Земјата некое време, но добрината ќе победи на крајот. == Литература == * ''Приказни од Лилует'', Ренди Бушар и Дороти Кенеди, Victoria Sound Heritage том 6.1, 1977 * Метјусон, Лиза и Беверли Френк. ''[http://www.worldcat.org/title/when-i-was-small-i-wan-kwikws-a-grammatical-analysis-of-statimc-oral-narratives/oclc/62087205= Кога бев мала = Јас сакав да квикс : граматичка анализа на шатлантско усни наративи]'' . Јазици на првите народи. Ванкувер: UBC Press, 2005. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7748-1090-4|<bdi>0-7748-1090-4</bdi>]] == Белешки == {{Наводи|2}} == Наводи == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kBAeRQKt6xsC&pg=PP1|title=Salish Myths and Legends: One People's Stories|publisher=University of Nebraska Press|year=2008|isbn=978-0-8032-1089-9|editor-last=Thompson|editor-first=M. Terry|location=Lincoln|editor-last2=Egesdal|editor-first2=Steven M.}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZKGdbTV-OncC&pg=PP1|title=Indian Legends from the Northern Rockies|last=Clark|first=Ella E.|publisher=University of Oklahoma Press|year=1988|isbn=978-0-8061-2087-4|edition=2nd|location=Norman}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20140111163014/http://www.kalispeltribe.com/language-software/ Раскажувач на приказни „Салиш“], цртани филмови од традиционални приказни со звучни датотеки на „Салиш“ и англиски превод * [http://www.native-languages.org/search-results.htm?cx=partner-pub-8872632675285158%3Ab1nuwouwkjx&cof=FORID%3A10&ie=ISO-8859-1&q=salish+legends&sa=Search+Our+Site&siteurl=www.native-languages.org%2Fcomox.htm&ref=www.native-languages.org%2Ffamsal.htm&ss=2751j1056275j14&siteurl=www.native-languages.org%2Fcomox.htm&ref=www.native-languages.org%2Ffamsal.htm&ss=2750j1055618j14 резултати од пребарувањето за „легенди на Салишан“ на native.languages.org] * [https://web.archive.org/web/20110718140046/http://pyramidmesa.netfirms.com/okanogan1.html Создавање на животните луѓе: Мит за создавање на Оканаган] * [http://www.pitt.edu/~dash/animalindian.html#bearwoman Жената мечка: Легенда од Оканаган за жена киднапирана од гризли мечка] * [http://www.firstpeople.us/FP-Html-Legends/DirtyBoy-Okanagon.html Валкано момче: Легенда од Оканаган за жена која се омажила за сонцето] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170703213706/http://www.firstpeople.us/FP-Html-Legends/DirtyBoy-Okanagon.html |date=2017-07-03 }} * [https://web.archive.org/web/20140325173204/http://142.36.5.21/thomp-ok/first-nation/beaver.html ''Бивер'', од легендарната приказна ''„Зимскиот танц на којотот“''], со љубезна дозвола од [[The En'Owkin Centre|Центарот Ен'Оукин]], веб-страницата „Живи пејзажи“ на Кралскиот музеј на Британска Колумбија [[Категорија:Митологии на домородните народи на Северна Америка]] 4tc2rt0495u31e4vurfgj9virp24lzp 0 1395677 5586997 5562975 2026-07-04T10:16:23Z Bjankuloski06 332 5586997 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Зринко Ореста<br/>Zrinko Ogresta | image = Zrinko Ogresta.jpg | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1958|10|5}} | birth_place = [[Вировитица]], [[Социјалистичка Република Хрватса|СР Хрватска]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|7|3|1958|10|5}} | death_place = | yearsactive = | spouse = | awards = '''[[Златна арена за режија]]'''<br>1995 – ''Испрани''<br>1999 – ''Црвена прашина''<br>2016 – ''На другата страна''<br>2021 – ''Син цвет'' }} '''Зринко Огреста''' ([[Вировитица]], {{рн|5|октомври|1958}} - {{пн|3|јули|2026}}) — хрватски сценарист и филмски режисер, професор по филмска режија на Академијата за драмски уметности во Загреб и член на [[Европска филмска академија|Европската филмска академија]] во [[Берлин]]. Пофалени за нивниот силен визуелен стил, добро артикулиран мизансцен и иновативно раскажување приказни, неговите филмови се сосредоточуваат на вознемиреноста што се крие зад добро култивираната буржоаска фасада на ликовите, користејќи ги нивните емоционални и психолошки фрактури за да ги осветлат комплексите што го прогонуваат општеството воопшто, додека суптилно ги анализираат социјалните и политичките сили зад нив. Филмовите на Огреста биле прикажани и наградувани на реномирани меѓународни и месни фестивали (Берлин, Венеција, Карлови Вари, Лондон, Монпелје, Денвер, Милано, Пула…). Некои од најзначајните награди се номинацијата за Европска филмска награда во категоријата најдобар млад режисер за филмот „Фрагменти“, наградата „Италија“ за филмот „Измиени“, Специјалната награда на жирито на фестивалот во Карлови Вари за филмот „ ука“ и Специјално споменување на Берлиналето за филмот „Од другата страна“. == Филмографија == * 1991 – ''Фрагменти: Хроника на исчезнувањето'' ({{Langx|hr|Krhotine - Kronika jednog nestajanja}}); сценарист и режисер * 1995 – ''Измиено'' ( ''Испрани'' ); сценарист и режисер * 1999 – ''Црвена прашина'' (''Crvena prašina''); режисер * 2003 – ''Тука'' (''Tu''); сценарист и режисер * 2008 – ''Зад стаклото'' (''Iza stakla''); сосценарист и режисер * 2013 – ''Проекции'' (''Projekcije''); режисер * 2016 – ''Од другата страна'' (''S one strane''); сценарист и режисер * 2021 - ''[[Син цвет]]'' (''Plavi cvijet''); режисер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.havc.hr/infocentar/novosti/novi-film-zrinka-ogreste-uvrsten-medju-101-najiscekivaniji-film-2020|title=Novi film Zrinka Ogreste uvršten među 101 najiščekivaniji film 2020|date=27 December 2019}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|id=0003960|name=Zrinko Ogresta}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ореста, Зринко}} [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] eq4t2gdjkbhy3bx2dp3vustewc2ca6b 5586998 5586997 2026-07-04T10:16:57Z Bjankuloski06 332 5586998 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Зринко Ореста<br/>Zrinko Ogresta | image = Zrinko Ogresta.jpg | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1958|10|5}} | birth_place = [[Вировитица]], [[Социјалистичка Република Хрватса|СР Хрватска]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|7|3|1958|10|5}} | death_place = | yearsactive = | spouse = | awards = '''[[Златна арена за режија]]'''<br>1995 – ''Испрани''<br>1999 – ''Црвена прашина''<br>2016 – ''На другата страна''<br>2021 – ''Син цвет'' }} '''Зринко Огреста''' ([[Вировитица]], {{рн|5|октомври|1958}} - {{пн|3|јули|2026}}) — хрватски сценарист и филмски режисер, професор по филмска режија на Академијата за драмски уметности во Загреб и член на [[Европска филмска академија|Европската филмска академија]] во [[Берлин]]. Пофалени за нивниот силен визуелен стил, добро артикулиран мизансцен и иновативно раскажување приказни, неговите филмови се сосредоточуваат на вознемиреноста што се крие зад добро култивираната буржоаска фасада на ликовите, користејќи ги нивните емоционални и психолошки фрактури за да ги осветлат комплексите што го прогонуваат општеството воопшто, додека суптилно ги анализираат социјалните и политичките сили зад нив. Филмовите на Огреста биле прикажани и наградувани на реномирани меѓународни и месни фестивали (Берлин, Венеција, Карлови Вари, Лондон, Монпелје, Денвер, Милано, Пула…). Некои од најзначајните награди се номинацијата за Европска филмска награда во категоријата најдобар млад режисер за филмот „Фрагменти“, наградата „Италија“ за филмот „Измиени“, Специјалната награда на жирито на фестивалот во Карлови Вари за филмот „ ука“ и Специјално споменување на Берлиналето за филмот „Од другата страна“. == Филмографија == * 1991 – ''Фрагменти: Хроника на исчезнувањето'' ({{Langx|hr|Krhotine - Kronika jednog nestajanja}}); сценарист и режисер * 1995 – ''Измиено'' ( ''Испрани'' ); сценарист и режисер * 1999 – ''Црвена прашина'' (''Crvena prašina''); режисер * 2003 – ''Тука'' (''Tu''); сценарист и режисер * 2008 – ''Зад стаклото'' (''Iza stakla''); сосценарист и режисер * 2013 – ''Проекции'' (''Projekcije''); режисер * 2016 – ''Од другата страна'' (''S one strane''); сценарист и режисер * 2021 - ''[[Синиот цвет]]'' (''Plavi cvijet''); режисер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.havc.hr/infocentar/novosti/novi-film-zrinka-ogreste-uvrsten-medju-101-najiscekivaniji-film-2020|title=Novi film Zrinka Ogreste uvršten među 101 najiščekivaniji film 2020|date=27 December 2019}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|id=0003960|name=Zrinko Ogresta}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ореста, Зринко}} [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] o3gwgzztj9j76rnex9b9aveh1q7ix5q 0 1395684 5586803 5564232 2026-07-03T20:26:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586803 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Личност|name=Радислав Јованов Гонзо|native_name=Radislav Jovanov Gonzo|native_name_lang=хрватски|occupation=Филмски режисер|birth_date={{birth date and age|1964|8|9|df=y}}|birth_place=[[Загреб]], [[Социјалистичка Република Хрватска|СР Хрватска]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]]|years active=1988–сега}} '''Радислав Јованов''' '''- Гонзо''' (9 август 1964 година, [[Загреб]]) – [[Хрватска|хрватски]] режисер и [[снимател]] [[Музичко видео|на музички видеа]]. == Биографија == Роден на 9 август 1964 година во [[Загреб]], по завршувањето на средното училиште, работел неколку години како фотограф за ''Полет'', популарен студентски весник, а потоа и како фотографски асистент во [[Хрватска радио-телевизија|Радиотелевизија Загреб]], работејќи на голем број документарни филмови, ТВ филмови и ТВ серии додека во исто време студирал кинематографија на Академијата за драмски уметности, Универзитет во Загреб. Првото музичко видео на Јованов, „Летеќи одред“ за ''Психомодо Поп'' било наградено во 1988 година. Откако ја напуштил својата телевизиска работа во 1993 година, станал професионален режисер на музички видеа и режирал повеќе од 350 музички видеа за разни хрватски поп и рок уметници како што биле Мајке, The Bambi Molesters, Let 3, The Beat Fleet, Pips, Chips & Videoclips, [[Северина Вучковиќ|Северина]], [[Оливер Драгојевиќ]], ENI, [[Хладно пиво]], Натали Диздар, [[Златан Стипишиќ|Џибони]], [[Нина Бадриќ]] и [[Colonia|Колонија]], а повеќето од неговите видеа биле [[Монтажа|монтирани]] од неговата сопруга Анита. Јованов бил десеткратен добитник на наградата Порин за најдобро видео. Освен што снимал музички видеа, Јованов го режирал и ''Кубизмо туризмо'' (2000), документарец за „Cubismo“, хрватски латиноамерикански музички бенд и работел како кинематографер на два играни филма, ''Резервни делови'' од Дамјан Козоле (2003) и ''Животот е труба'' од Антонио Нуиќ (2015). == Надворешни врски == * {{Imdb име|id=1203068}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.muzika.hr/clanak/23571/interview/radislav-jovanov-gonzo-izvodac-mi-mora-reci-da-je-zadovoljan-inace-ja-ne-valjam.aspx|title=Gonzo: "Izvođač mi mora reći da je zadovoljan, inače ja ne valjam"|last=Jurilj|first=Igor|date=10 November 2009|work=muzika.hr|language=Croatian|accessdate=17 July 2011|archive-date=2011-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930192133/http://www.muzika.hr/clanak/23571/interview/radislav-jovanov-gonzo-izvodac-mi-mora-reci-da-je-zadovoljan-inace-ja-ne-valjam.aspx|url-status=dead}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јованов, Радислав Гонзо}} [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] [[Категорија:Родени во 1964 година]] [[Категорија:Статии со извори на хрватски (hr)]] [[Категорија:Статии со hCards]] 598p303m555vm3mu0b819rz0l103mbj 0 1396716 5586727 5575270 2026-07-03T15:44:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586727 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација |name = Претседателски комитет за граѓански права |image = Seal of the President of the United States.svg |image_border = |size = 200px |caption = |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = |formation = {{start date|df=yes|1946|12|5}} |extinction = {{end date|df=yes|1947|12|}} |type = Владина комитет за [[граѓански права]] |status = |purpose = Да ја истражи состојбата на граѓанските права во земјата и да предложи мерки за нивно зајакнување и заштита:<br />* Да ​​воспостави постојана Комисија за граѓански права, Заеднички конгресен комитет за граѓански права и Оддел за граѓански права во Министерството за правда<br />* Да развие сојузна заштита од линчување<br />* Да воспостави постојана комисија за праведни практики за вработување<br />* Да ги укине на даноците за гласање<br />* Други мерки |headquarters = |location = |region_served = [[Соединети Држави]] |membership = |language = |leader_title = Претседател |leader_name = [[Чарлс Едвард Вилсон (стопанственик)|Чарлс Едвард Вилсон]] |main_organ = членовите: <br />[[Седи Тенер Алекзендр]]<br />[[Џејмс Б. Кери]]<br />[[Џон Слоун Дики]]<br />[[Морис Ернст]]<br />[[Роланд Б. Гителсон]]<br />[[Френк Портер Греам]]<br />[[Френсис Џ. Хас]]<br />[[Чарлс Лакман]]<br />[[Френсис П. Метјус]]<br />[[Френклин Д. Рузвелт Помладиот]]<br />[[Хенри Нокс Шерил]]<br />[[Борис Шишкин]]<br />[[Дороти Роџерс Тили]]<br />[[Ченинг Хеги Тобајас]] |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }}   '''Претседателски комитет за граѓански права''' ― претседателска комисија на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], основана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Хари Труман]] во 1946 година. Комитетот бил создаден со Извршна наредба 9808, на 5 декември 1946 година и бил задолжен да го испита статусот на [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во земјата и да предложи мерки за нивно зајакнување и заштита.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1946.html|title=Executive Orders Disposition Tables|date=2016-08-15|work=National Archives|language=en|accessdate=4 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/executive-order-9808-establishing-the-presidents-committee-civil-rights|title=Executive Order 9808—Establishing the President's Committee on Civil Rights {{!}} The American Presidency Project|work=www.presidency.ucsb.edu|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Комитетот го доставил извештајот за своите наоди, насловен како ''„За обезбедување на овие права''“'','' до претседателот Труман во декември 1947 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trumanlibrary.gov/library/federal-record/records-presidents-committee-civil-rights-record-group-220|title=Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220 {{!}} Harry S. Truman|work=www.trumanlibrary.gov|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> а Труман предложил сеопфатно законодавство за граѓански права до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] и нареди противдискриминација и десегрегација низ целата влада и вооружените сили. Во комитетот, покрај изучувачи, учествувале и деловни, работнички и верски водачи. == Историја == Комитетот бил задолжен да ја испита состојбата со [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], да изготви писмен извештај за своите наоди и да поднесе препораки за подобрување на граѓанските права во Соединетите Држави. Во декември 1947 година, комитетот изготвил извештај од 178 страници насловен како „''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''“ . Во извештајот, предложено било да биде воспоставена постојана Комисија за граѓански права, Заеднички конгресен комитет за граѓански права и Оддел за граѓански права во Министерството за правда; да биде развиена сојузна заштита од линч; постојана комисија за праведно вработување; да бидат укинати даноците за гласање; и барале други мерки.<ref>President's Committee on Civil Rights. ''To Secure These Rights'' (2004).</ref> Понатаму, извештајот ја покренал јасната можност [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на ООН]] од 1945 година да биде користена и како извор на закон за борба против постојаната [[Расизам|расна дискриминација]] во Соединетите Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|title=William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949)|last=Christopher N.J.Roberts|publisher=Quellen zur Geschichte der Menschenrechte|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> На 26 јули 1948 година, претседателот Труман ги унапредил препораките од извештајот со потпишување на Извршната наредба 9980 и Извршната наредба 9981. Извршната наредба 9980 нареди десегрегација на сојузната работна сила, а Извршната наредба 9981 наредил десегрегација на [[Вооружени сили на САД|вооружените служби]]. Тој, исто така, испрати посебна порака до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] на 2 февруари 1948 година за спроведување на препораките на Претседателскиот комитет за граѓански права.<ref>[http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=1380&st=&st1= "Special Message to the Congress on Civil Rights, Public Papers of the Presidents, Harry S. Truman, 1945-1953"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200509032545/http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=1380&st=&st1= |date=2020-05-09 }} на 2 февруари 1948, од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref> Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права, исто така, им отворил пат на [[Афроамериканци|црнечките]] дипломати да се пробијат на позиции претходно држени од белците. Под претседателот Труман, Едвард Р. Дадли ќе стане првиот црнец на кого му била доделена амбасадорска позиција, делумно поради наодите од комитетот за расните односи. Сепак, овие потези во голема мера биле направени поради нарушување на надворешните односи поради расниот проблем на Соединетите Држави. Дури и со наодите на комитетот, претседателот Труман имал проблеми да дејствува врз основа на сопственото истражување, поради домашната реакција.<ref>Krenn, Michael. The History of United States Cultural Diplomacy, 1770 to Present Day. New York: Bloomsbury Academic, 2017.</ref> == Членство == Комитетот бил составен од 15 члена:<ref>[http://www.trumanlibrary.org/hstpaper/pccr.htm "Agency History, Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref>   {{div col|colwidth=15em}} *[[Чарлс Едвард Вилсон (стопанственик)|Чарлс Едвард Вилсон]] (Претседател) *[[Седи Тенер Алекзендр]] *[[Џејмс Б. Кери]] *[[Џон Слоун Дики]] *[[Морис Ернст]] *[[Роланд Б. Гителсон]] *[[Френк Портер Греам]] *[[Френсис Џ. Хас]] *[[Чарлс Лакман]] *[[Френсис П. Метјус]] *[[Френклин Д. Рузвелт Помладиот]] *[[Хенри Нокс Шерил]] *[[Борис Шишкин]] *[[Дороти Роџерс Тили]] *[[Ченинг Хеги Тобајас]] {{div col end}} == Публикација == * Претседателски комитет за граѓански права. ''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''. Вашингтон: GPO, 1947. == Поврзано == * [[Извршна наредба 8802]], потпишана од претседателот [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] на 25 јули 1941 година, за забрана на етничка или [[Расизам|расна дискриминација]] во одбранбената индустрија на земјата. * [[Национален комитет за вонредни состојби против насилство на толпи]] == Наводи == {{Наводи}} === Забелешки === # {{Белешка|executive orders}}[https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9980, Regulations Governing Fair Employment Practices Within the Federal Establishment,"] и [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9981, Establishing the President's Committee on Equality of Treatment and Opportunity in the Armed Services, Harry S Truman"] од Сојузниот регистар, посетено на 4 јуни 2026. За повеќе подробности за десегрегацијата на вооружените сили, видете, [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/index.php?action=chronology "Truman Library: Desegregation of the Armed Forces Online Research File"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026. == Дополнителни извори == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/politicsofcivilr0000berm|title=The Politics of Civil Rights in the Truman Administration|last=Berman|first=William C.|date=1970|publisher=Ohio State University Press|isbn=9780814201428|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3Ypq7AqtxQC|title=Harry Truman and Civil Rights: Moral Courage and Political Risks|last=Gardner|first=Michael R.|date=2002|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=9780809388967}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/beyondnewdealhar0000hamb_r1t6|title=Beyond the New Deal: Harry S. Truman and American Liberalism|last=Hamby|first=Alonzo L.|date=1973|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231083447|author-link=Алонзо Хамби|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/questresponsemin0000mcco|title=Quest and Response: Minority Rights and the Truman Administration|last=McCoy|first=Donald R.|last2=Ruetten|first2=Richard T.|date=1973|publisher=University Press of Kansas|isbn=9780700600991}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/trumanadministra00vaug|title=The Truman Administration's Legacy for Black America|last=Vaughan|first=Philip H.|date=1976|publisher=Mojave Books|isbn=9780878810475}} == Надворешни врски == * ''[http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250916071356/http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm |date=2025-09-16 }}'' Целосниот текст на документот е достапен во [http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm Трумановиот претседателски музеј и библиотека.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250916071356/http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm |date=2025-09-16 }} * Кристофер Н.Џ. Робертс: [http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/ Уредници за човекови права на Вилијам Х.] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Претседателски комисии на Соединетите Држави]] [[Категорија:Претседателски мандат на Хари Труман]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Појавено по извршна наредба на Соединетите Држави]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Црнечка историја на војската на Соединетите Држави]] [[Категорија:Црнечка историја помеѓу еманципацијата и движењето за граѓански права во Соединетите Држави]] mzicyzyg9g1syqyl4rkz152eupf3bz9 0 1396727 5586770 5577190 2026-07-03T18:24:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586770 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол на Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со усвојувањето на дополнителен препознатлив амблем (Протокол III), 8 декември 2005 година | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 декември 2005 година | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструменти за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 Држави<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flag|Јужна Кореја}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 Држави<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry|USA}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на „црвениот кристал“ можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, современото војување станувало сè понедискриминирачко и не било невообичаено да биде пукано врз воен лекар на бојното поле или да загине додека ги собира и се грижи за ранетите. Па така се повеќе се признавала потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. Женевската конвенција од 1864 година утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот лав и сонцето на Персија, двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии:<ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и оваа перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му била доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил ратификуван или кон него пристапиле 80 земји, и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток протокол признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]]. Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била перфидност и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems" /> ==Поврзано == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument |date=2006-06-03 }} {{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 2005 година]] [[Категорија:Договори на Албанија]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Договори на Австралија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Белорусија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кук Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украина]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британскиот Антарктик Територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] slx349scmv6e2unan6ryuj5xan11j9p 0 1396729 5586768 5583235 2026-07-03T18:11:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586768 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' — дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австроунгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австроунгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010|archive-date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126204459/http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|url-status=dead}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025|archive-date=2006-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20060808183456/http://www.infoukes.com/history/internment/|url-status=dead}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани,<ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите биле „условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал]], [[Квебек]] |13 август 1914 |30 ноември 1918 |Имиграциска сала |- |Кингстон, [[Онтарио]] |18 август 1914 |3 ноември 1917 |Тврдина Хенри |- |Винипег, [[Манитоба]] |1 септември 1914 |20 јули 1916 |Касарна Форт Озборн |- |Халифакс, [[Нова Шкотска]] |8 септември 1914 |3 октомври 1918 |Цитадела |- |Вернон, [[Британска Колумбија]] |18 септември 1914 |20 февруари 1920 |Зграда на покраинската влада |- |Нанаимо, Британска Колумбија |20 септември 1914 |17 септември 1915 |Зграда на покраинската влада |- |Брандон, Манитоба |22 септември 1914 |29 јули 1916 |Изложбена зграда |- |[[Алберта]] |30 септември 1914 |7 ноември 1916 |Изложбена зграда |- |Петавава, Онтарио |10 декември 1914 |8 мај 1916 |Воен камп |- |[[Торонто]], Онтарио |14 декември 1914 |2 октомври 1916 |Касарна Стенли |- |Капускасинг, Онтарио |14 декември 1914 |24 февруари 1920 |Барака |- |Нијагарски Водопади, Онтарио |15 декември 1915 |31 август 1918 |Оружарница |- |Бопор, Квебек |28 декември 1914 |22 јуни 1916 |Оружарница |- |Спирит Лејк, Квебек |13 јануари 1915 |28 јануари 1917 |Барака |- |Су Сент Мари, Онтарио |13 јануари 1915 |29 јануари 1918 |Оружарница |- |Амерст, Нова Шкотска |17 април 1915 |27 септември 1919 |Фабрика за железо |- |Монаше-Езеро Мара,<br />Британска Колумбија |2 јуни 1915 |29 јули 1917 |Шатори и бараки |- |Ферни-Морисеј,<br />Британска Колумбија |9 јуни 1915 |21 октомври 1918 |Изнајмени простории |- |Планината Банф-Касл, пештерата и басенот, Алберта |14 јули 1915 |15 јули 1917 |Зграда на Доминионскиот парк, шатори |- |Еџвуд, Британска Колумбија |19 август 1915 |23 септември 1916 |Бараки |- |Ревелстоук–Филд–Видра, Британска Колумбија |6 септември 1915 |23 октомври 1916 |Бараки |- |Џаспер, Алберта |8 февруари 1916 |31 август 1916 |Згради на Доминионските паркови |- |Мунсон, Алберта–<br /><br />Итон, [[Саскачеван]] |13 октомври 1918 |21 март 1919 |Железнички вагони |- |Валкартие, Квебек |24 април 1915 |23 октомври 1915 |Воен камп / шатори |} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност.<ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада.<ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година.<ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091225153158/http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml |date=2009-12-25 }}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада.<ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада.<ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ.<ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== * {{cite book |editor-last1=Kordan |editor-first1=Bohdan S. |editor-last2=Melnycky |editor-first2=Peter |year=1991 |title=In the Shadow of the Rockies: Diary of the Castle Mountain Internment Camp, 1915–1917 |url=https://archive.org/details/inshadowofrockie00unse |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |isbn=0-920862-79-9}} * {{cite journal |last1=Farney |first1=James |last2=Kordan |first2=Bohdan S. |date=Winter 2005 |title=The Predicament of Belonging: The Status of Enemy Aliens in Canada, 1914 |url=http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=1653b2d3-9393-4a18-a169-fb651697b598%40sessionmgr13&vid=1&hid=12 |journal=[[Journal of Canadian Studies]] |volume=39 |issue=1 |pages=74–89 |doi=10.1353/jcs.2006.0003|url-access=subscription }} * {{cite book |last=Kordan |first=Bohdan S. |year=2002 |title=Enemy Aliens, Prisoners of War: Internment in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/enemyalienspriso0000kord |url-access=limited |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2350-2}} * {{cite book |last1=Kordan |first1=Bohdan S. |last2=Mahovsky |first2= Craig |year=2004 |title=A Bare and Impolitic Right: Internment and Ukrainian-Canadian Redress |url=https://archive.org/details/bareimpoliticrig0000kord |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2733-8}} * {{cite book |last=Minenko |first=Mark |editor-last1=Luciuk |editor-first1=Lubomyr |editor-last2=Hryniuk |editor-first2=Stella |year=1991 |chapter=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations |chapter-url=https://archive.org/details/canadasukrainian0000unse/page/288/mode/2up |chapter-url-access=limited |title=Canada's Ukrainians: Negotiating an Identity |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=288–303 |isbn=0-8020-5978-3}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2000 |title=Searching for Place: Ukrainian Displaced Persons, Canada, and the Migration of Memory |url=https://archive.org/details/searchingforplac0000luci |url-access=limited |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |isbn=0-8020-8088-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2001 |title=In Fear of the Barbed Wire Fence: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-22-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr Y. |year=2006 |title=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |url=https://archive.org/details/withoutjustcause0000luci |url-access=limited |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-40-8}} * {{cite AV media |last=Luhovy |first=Yurij |year=1994 |title=Freedom Had a Price: Canada's First Internment Operation 1914–1920 |type=VHS/DVD |publisher=La Maison de Montage Luhovy Inc. |minutes=55}} * {{cite book |last=Martynowych |first=Orest |year=1991 |chapter=Registration, Internment and Censorship |title=Ukrainians in Canada: The Formative Period, 1891–1924 |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |pages=323–334 |isbn=0-920862-76-4}} * {{cite book |editor-last1=Swyripa |editor-first1=Frances |editor-last2=Thompson |editor-first2=John Herd |editor-link2=John Herd Thompson |year=1983 |title=Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/loyaltiesinconfl00swyr |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |isbn=0-920862-22-5}} * [http://www.italiancanadianww2.ca/ "Italian Canadians interned in Canada. Italian Canadians as Enemy Aliens: Memories of WWII] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190601215600/http://www.italiancanadianww2.ca/ |date=2019-06-01 }} == Надворешни врски == {{Commons category|World War I internment in Canada}} * [http://www.parl.gc.ca/legisinfo/index.asp?Language=E&Chamber=N&StartList=A&EndList=Z&Session=13&Type=0&Scope=I&query=4229&List=toc-1 Bill C-331], ''An Act to acknowledge that persons of Ukrainian origin were interned in Canada during the First World War and to provide for recognition of this event''. * [https://www.theglobeandmail.com/servlet/ArticleNews/TPStory/LAC/20050825/UKRANIANS25/TPNational/TopStories PM Reaches out to Ukrainians] – ''The Globe and Mail'', August 25, 2005 * [http://www.internmentcanada.ca/ Canadian First World War Internment Recognition Fund] * [http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&Id=788 Escape Attempt at Castle Mountain] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220304055234/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&Id=788 |date=2022-03-04 }} * [http://www.ucclf.ca/ Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] h2mrehk156qxbe0fc86xnr731al5f7s 0 1397063 5586649 5577558 2026-07-03T12:47:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586649 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Suffragists_Parade_Down_Fifth_Avenue,_1917.JPG|мини|Женските суфражетки парадираат во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во 1917 година, носејќи транспаренти со потписи од повеќе од еден милион жени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nytstore.com/Suffragists-Parade-Down-Fifth-Avenue--1917_p_5258.html|title=Suffragists Parade Down Fifth Avenue – 1917|date=1917|work=[[The New York Times]]}}</ref>]] [[Право на глас на жените|Правото на глас на жените]], или правото на жените да гласаат било воспоставено во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, прво во различни [[Сојузни држави на САД|држави]] и локалитети, а потоа на национално ниво во 1920 година со ратификацијата на 19-тиот амандман на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commonslibrary.org/essential-elements-for-turning-a-cause-into-a-movement-lessons-from-the-suffrage-struggle/|title=Essential Elements for Turning a Cause into a Movement : Lessons from the Suffrage Struggle for Today's Activists|last=Temkin|first=Moshik|date=2024-01-22|work=The Commons Social Change Library|language=en-AU|accessdate=2024-02-24}}</ref> Барањето за право на глас на жените почнало да добива на сила во 1840-тите, произлезено од поширокото движење за [[Женски права|права на жените]]. Во 1848 година, Конвенцијата на Сенека Фолс, првата конвенција за права на жените, донела резолуција во корист на правото на глас на жените и покрај противењето на некои од нејзините организатори, кои верувале дека идејата е премногу екстремна. <ref name=":3">{{Наведено списание|last=Katz|first=Elizabeth D.|date=July 30, 2021|title=Sex, Suffrage, and State Constitutional Law: Women's Legal Right to Hold Public Office|url=https://papers.ssrn.com/abstract=3896499|journal=Yale Journal of Law & Feminism|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3896499}}</ref> Сепак, до времето на првата [[Национална конвенција за права на жените]] во 1850 година, правото на глас станувало сè поважен аспект од активностите на движењето. Првите национални организации за право на глас биле основани во 1869 година, кога биле формирани две конкурентски организации, едната предводена од [[Сузан Б. Ентони]] и [[Елизабет Кеди Стентон]], а другата од [[Луси Стоун]] и [[Франсис Елен Воткинс Харпер]]. По години ривалство, тие се споиле во 1890 година како [[Национално здружение за право на глас на жените во Америка]] (НЗПГЖА) со Ентони како нејзина водечка фигура. [[Женска христијанска унија за воздржаност|Женската христијанска унија за воздржаност]] (ЖХУВ), која била најголемата женска организација во тоа време, била основана во 1873 година и исто така се залагала за правото на глас на жените, давајќи огромен поттик на движењето. <ref name="MarionOliver2014">{{Наведена книга|title=Drugs in American Society: An Encyclopedia of History, Politics, Culture, and the Law|last=Marion|first=Nancy E.|last2=Oliver|first2=Willard M.|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695961|page=963|language=en}}</ref> <ref name="Burlingame2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/philanthropyinam00sant/page/511|title=Philanthropy in America: A Comprehensive Historical Encyclopedia|last=Burlingame|first=Dwight|date=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078600|page=[https://archive.org/details/philanthropyinam00sant/page/511 511]|language=en}}</ref> Надевајќи се дека [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] ќе пресуди дека жените имаат уставно право на глас, суфражетките направиле неколку обиди да гласаат во раните 1870-ти, а потоа поднеле тужби кога биле одбиени. Ентони всушност успеал да гласа во 1872 година, но била уапсена за тој чин и прогласена за виновна во широко објавен судски процес што му дал нов импулс на движењето. Откако Врховниот суд пресудил против нив во случајот „''[[Мајнор против Хаперсет]]''“ од 1875 година, суфражетките ја започнале децениската кампања за амандман на Уставот на САД со кој ќе им се даде право на глас на жените. Сепак, голем дел од енергијата на движењето била насочена кон работа за право на глас, држава по држава. Овие напори вклучувале и посебно барање за права на држење функции, во обид да го зајакнат својот аргумент во корист на правото на глас. Првата држава која им доделила право на глас на жените била [[Вајоминг]] во 1869 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wyohistory.org/encyclopedia/right-choice-wrong-reasons-wyoming-women-win-right-vote|title=Right Choice, Wrong Reasons: Wyoming Women Win the Right to Vote {{!}} WyoHistory.org|work=www.wyohistory.org|accessdate=2023-10-03}}</ref> Потоа следеле [[Јута]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historytogo.utah.gov/womens-suffrage-utah/|title=Women's Suffrage in Utah|date=2016-04-29|work=History to Go|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1870 година; Колорадо во 1893 година; Ајдахо во 1896 година; Вашингтон <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.sos.wa.gov/elections/timeline/suffrage.htm|title=The History of Voting and Elections in Washington State|work=www2.sos.wa.gov|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1910 година; Калифорнија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sos.ca.gov/archives/women-get-right-vote/history-womens-suffrage-california|title=History of Women's Suffrage in California :: California Secretary of State|work=www.sos.ca.gov|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1911 година; Орегон <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oregoncapitolfoundation.org/project/woman-suffrage/|title=WOMAN SUFFRAGE|work=Oregon State Capitol Foundation|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Аризона <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpbs.org/2020/07/how-arizona-women-won-the-vote/|title=How Arizona women won the vote|last=Brammell|first=Kasey|date=2020-07-07|work=Arizona PBS|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1912 година; [[Илиноис]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chicagotribune.com/2026/05/23/illinois-250-celebrating-the-states-fabulous-firsts/|title=Illinois 250: Celebrating the state’s fabulous firsts|date=2026-05-23|work=Chicago Tribune|language=en-US|accessdate=2026-05-26}}</ref> во 1913 година; Монтана во 1914 година; Северна Дакота, Њујорк <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyheritage.org/exhibits/recognizing-womens-right-vote-new-york-state|title=Recognizing Women's Right to Vote in New York State {{!}} New York Heritage|work=nyheritage.org|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Род Ајленд <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.providence.edu/encompass/the-struggle-for-woman-suffrage-in-rhode-island/the-struggle-for-woman-suffrage-in-rhode-island/|title=The Struggle for Woman Suffrage in Rhode Island {{!}} EnCompass|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1917 година; Луизијана <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://64parishes.org/entry/woman-suffrage|title=Woman Suffrage|work=64 Parishes|language=en|accessdate=2023-10-03}}</ref>, Оклахома <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=SU002|title=Suffrage Amendment {{!}} The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|work=Oklahoma Historical Society {{!}} OHS|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Мичиген <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nps.gov/articles/michigan-and-the-19th-amendment.htm|title=Michigan and the 19th Amendment (U.S. National Park Service)|work=www.nps.gov|language=en|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1918 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml|title=Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation|work=Mapping American Social Movements Project|publisher=University of Washington|accessdate=25 September 2022}}</ref> Во 1916 година, [[Алис Пол]] ја формирала [[Национална женска партија|Националната женска партија]] (НЖП), група фокусирана на усвојување на амандман за национално право на глас. Над 200 поддржувачи на НЖП, Тивките чувари, биле уапсени во 1917 година додека протестирале пред [[Белата куќа]], од кои некои штрајкувале со глад и издржале принудно хранење откако биле испратени во затвор. Под водство на [[Кари Чапман Кет|Кери Чепмен Кат]], НЗПГЖА, со два милиони членови, исто така го направил амандманот за национално право на глас свој врвен приоритет. По тешката серија гласања во Конгресот на САД и во државните законодавни тела, Деветнаесеттиот амандман станал дел од Уставот на САД на 18 август 1920 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents/amendment-19|title=The 19th Amendment|date=May 16, 2019|publisher=National Archives|accessdate=May 31, 2019}}</ref> Во него се вели: „Правото на граѓаните на Соединетите Американски Држави да гласаат нема да биде одбиено или скратено од Соединетите Американски Држави или од која било држава врз основа на пол“. == Национална историја == === Позадина === Поголемиот дел од раните американски држави, продолжувајќи ги своите традиции пред [[Американска војна за независност|Револуционерната војна]] како [[Тринаесет колонии|британски колонии]], усвоиле устави кои експлицитно им го негирале правото на глас на жените. Основата за оваа практика била вкоренета во традиционалните општествени погледи и правни доктрини. Во текот на [[Среден век|средниот век]], англиското општо право ја усвоило доктрината за [[ковертура]], која сметала дека мажената жена е „{{Јаз|xno|feme covert}}“ (тајна жена). „без сопствено правно лице и која правно се смета за неразлична од нејзиниот сопруг.“ === Активност за предвремено гласање === На [[Лидија Тафт]] (1712–1778), богата вдовица, ѝ било дозволено да гласа на градските состаноци во Уксбриџ, Масачусетс, во 1756 година. <ref name="address">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ua-pgcKRY2QC&pg=PA172|title=Address Delivered at the Unitarian Church in Uxbridge, 1864|last=Chapin|first=Judge Henry|year=1881|location=Worcester, Massachusetts|page=172}}</ref> Не е познато дали и други жени во колонијалниот период гласале. Уставот на [[Њу Џерси]] од 1776 година им дал право на глас на сите возрасни жители кои поседуваат одредена количина имот. Законите донесени во 1790 и 1797 година се осврнувале на гласачите како „тој или таа“, а жените редовно гласале. Сепак, закон донесен во 1807 година ги исклучил жените од гласање во таа држава. Кентаки го донел првиот закон за право на глас на жените во целата држава во периодот пред војната (бидејќи Њу Џерси им го укинал правото на глас на жените во 1807 година) во 1838 година - дозволувајќи гласање на секоја вдовица или ''жена-единица'' (легално, глава на домаќинството) над 21 година која живеела и поседувала имот што подлежи на оданочување за системот на „заедничко училиште“ на новиот округ. Овие делумни права на глас за жените не биле изразени единствено за белците. <ref>{{Наведена книга|title=Acts of the General Assembly of the Commonwealth of Kentucky, December Session, 1837|date=1838|publisher=A.G. Hodges State Printer|location=Frankfort|page=282|chapter=An Act to establish a system of Common Schools in the State of Kentucky, Chap. 898, Sec. 37|access-date=January 25, 2018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zE9NAQAAMAAJ&q=kentucky%20law%201838&pg=PA282}}</ref> === Појавата на движење === [[Податотека:Margaret_Fuller_engraving.jpg|десно|мини|[[Маргарет Фулер]]]] Барањето за [[право на глас на жените]] се појавило како дел од поширокото движење за права на жените. Во Велика Британија во 1792 година, [[Мери Волстонкрафт]] напишала пионерска книга наречена ''„Образување на правата на жените“''. Американецот [[Џон Нил]] се залагал за право на глас на жените во говор од 1823 година во Балтимор, есеј од 1824 година во списанието ''„Единбург“ на Блеквуд'', говор од 1832 година во Портланд, Мејн, и говор од 1843 година во Њујорк, подоцна објавен во ''„Братер Џонатан“'' за да допре до поширока публика. <ref>{{Наведена книга|title=Economic Feminism in American Literature Prior to 1848|last=Violette|first=Augusta Genevieve|publisher=University Press|year=1925|location=Orono, Maine|pages=51–52}}</ref> Во Бостон во 1838 година, [[Сара Гримке]] ја објавила книгата ''„Еднаквоста на половите и состојбата на жените“,'' која била широко распространета. Во 1845 година, [[Маргарет Фулер]] ја објавила книгата ''„Жената во деветнаесеттиот век“'', клучен документ во американскиот [[феминизам]] кој првпат се појавил во сериска форма во 1839 година во ''„Дајал'', [[Трансцендентализам|трансценденталистичко]] списание што го уредувала Фулер. <ref>Joan Von Mehren (1996). ''Minerva and the Muse: A Life of Margaret Fuller'', [https://books.google.com/books?id=fz-tk_zoZtUC&pg=PA166 p. 166]. University of Massachusetts Press. {{ISBN|0-87023-941-4}}.</ref><blockquote>Самите вистини за кои сега се борите, за педесет години, ќе бидат толку целосно вкоренети во јавното мислење што никој нема да има потреба да каже ниту еден збор во нивна одбрана; додека во исто време ќе се појават нови форми на вистина за да ја тестираат верноста на пионерските умови од тоа време, и така натаму засекогаш. — Ангела Гримке, писмо од 1851 година до Елизабет Стантон<ref>Quoted in DuBois, ed. (1992), epigraph, prior to p. 1</ref></blockquote>Сепак, морало да се надминат значајни пречки пред кампањата за право на глас на жените да развие значителна сила. Една пречка претставувало силното противење на вклучувањето на жените во јавните работи, практика што не била целосно прифатена дури ни помеѓу активистите за реформи. Дури по жестока дебата, жените биле прифатени како членови на [[Американско друштво против ропството|Американското друштво против ропството]] на неговата конвенција во 1839 година, а организацијата се поделила на следната конвенција кога жените биле назначени во комитети. Опозицијата била особено силна кон идејата жените да зборуваат пред публика составена и од мажи и од жени. Френсис Рајт, [[Шкотска|Шкотланѓанка]], била подложена на остри критики за држење јавни предавања во САД во 1826 и 1827 година. Кога сестрите Гримке, кои се родени во семејство кое поседувало робови во [[Јужна Каролина]], зборувале против ропството низ целиот североисток во средината на 1830-тите, свештениците на [[Конгрегационална црква|Конгрегационалната црква]], голема сила во тој регион, објавиле изјава во која ги осудуваат нивните постапки. Во 1838 година, и покрај широкото неодобрување, Ангела Гримке станала првата жена во САД што се обратила пред законодавно тело кога зборувала против ропството пред законодавното тело на Масачусетс. Други жени почнале да држат јавни говори, особено во знак на спротивставување на ропството и во поддршка на правата на жените. Меѓу првите жени говорнички биле [[Ернестин Роуз]], еврејска имигрантка од Полска; Лукреција Мот, квакерска свештеничка и аболиционистка; и [[Аби Кели Фостер]], квакерска аболиционистка. Кон крајот на 1840-тите, [[Луси Стоун]] ја започнала својата кариера како јавен говорник, наскоро станувајќи најпознатата жена предавач. Поддржувајќи ги и аболиционистичките движења и движењата за права на жените, Стоун одиграла голема улога во намалувањето на предрасудите кон жените кои зборуваат јавно. Сепак, опозицијата останала силна. Регионалната конвенција за правата на жените во Охајо во 1851 година била попречена од машки противници. [[Соџернер Трут]], која го одржала својот познат говор „[[Зарем јас не сум жена?]]“ на конвенцијата, директно се осврнала на дел од ова спротивставување во својот говор. [[Национална конвенција за правата на жените|Националната конвенција за правата на жените]] во 1852 година исто така била попречена, а акцијата на толпата на конвенцијата во 1853 година била блиску до насилство. Светската конвенција за воздржаност во Њујорк во 1853 година била заглавена три дена во спор околу тоа дали на жените ќе им биде дозволено да зборуваат таму. Сузан Б. Ентони, лидерка на движењето за право на глас, подоцна изјавила: „Ниеден напреден чекор преземен од жените не е толку жестоко оспорен како говорењето во јавност. За ништо што тие се обидоа, дури ни да го обезбедат правото на глас, не беа толку злоупотребени, осудени и антагонизирани.“ <ref>Susan B. Anthony, "Fifty Years of Work for Woman," ''Independent'', 52 (February 15, 1900), pp. 414–417. Quoted in Sherr, Lynn (1995), [https://books.google.com/books?id=2po16sEMd7AC ''Failure is Impossible: Susan B. Anthony in Her Own Words''], p.134. New York: Random House. {{ISBN|0-8129-2430-4}}</ref> Законите кои остро ја ограничувале независната активност на мажените жени, исто така, создале пречки за кампањата за правото на глас на жените. Според „''Коментарите за законите на Англија“'' од Вилијам Блекстоун, авторитативен коментар за англиското право врз основа на кое е моделиран американскиот правен систем, „Со бракот, сопругот и сопругата се едно лице по закон: односно, самото битие или правното постоење на жената е суспендирано за време на бракот“, осврнувајќи се на правната доктрина за ковертура што ја вовеле во Англија [[Нормани|Норманите]] во [[Среден век|средниот век]]. Во 1862 година, главниот судија на Врховниот суд на [[Северна Каролина]] одбил развод на жена чиј сопруг ја камшикувал со коњ, велејќи: „Законот му дава на сопругот моќ да употреби таков степен на сила неопходен за да ја натера сопругата да се однесува добро и да го знае своето место“. <ref>Victoria E. Bynum (1992). ''Unruly Women: The Politics of Social and Sexual Control in the Old South''. University of North Carolina Press, [https://books.google.com/books?id=1natxXZ1-M8C&pg=PA61 p. 61], 171 n. 8. {{ISBN|0-8078-2016-4}}</ref> Мажените жени во многу држави не можеле законски да потпишуваат договори, што им го отежнувало организирањето сали за конвенции, печатени материјали и други работи потребни за движењето за право на глас. Ограничувањата како овие биле делумно надминати со донесување на закони за имотот на мажените жени во неколку држави, поддржани во некои случаи од богати татковци кои не сакале наследството на нивните ќерки да падне под целосна контрола на нивните сопрузи. Сентиментот во корист на правата на жените бил силен во рамките на радикалното крило на аболиционистичкото движење. [[Вилијам Лојд Гарисон]], водачот на Американското здружение против ропството, изјавил: „Се сомневам дека е започнато поважно движење кое се однесува на судбината на расата, од ова во однос на еднаквоста на половите“. {{Sfn|Scott|Scott|1982}} Аболиционистичкото движење, сепак, привлекло само околу еден процент од населението во тоа време, а радикалните аболиционисти биле само еден дел од тоа движење. === Рана поддршка === Уставната конвенција на државата Њујорк од 1846 година добила петиции во поддршка на правото на глас на жените од жителите на најмалку три окрузи. Неколку членови на радикалното крило на аболиционистичкото движење го поддржале правото на глас. Во 1846 година, Самуел Џ. Меј, унитарен министер и радикален аболиционист, енергично го поддржал правото на глас на жените во проповед која подоцна била распространета како прва во серија трактати за правата на жените. Во 1846 година, Лигата на слободата, огранок на аболиционистичката Партија на слободата, поднела петиција до Конгресот да им даде право на глас на жените. Конвенцијата на Партијата на слободата во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер, Њујорк,]] во мај 1848 година одобрил резолуција со која се повикува на „универзално право на глас во најширока смисла, вклучувајќи ги и жените и мажите“. [[Герит Смит]], нивниот кандидат за претседател, одржал говор кратко потоа на Националната конвенција за слобода во [[Бафало (Њујорк)|Бафало, Њујорк]], во кој елаборирал за повикот на неговата партија за право на глас на жените. [[Лукреција Мот]] била предложена за кандидат за потпретседател на партијата.{{Цп}} првпат жена била предложена за федерална извршна функција во САД{{Цп}} и таа добила пет гласа од делегатите на таа конвенција. === Рани конвенции === Правото на глас на жените не било главна тема во движењето за права на жените во тој момент. Голем дел од неговите активистки биле поврзани со гарисонското крило на аболиционистичкото движење, кое верувало дека активистките треба да избегнуваат политичка активност и наместо тоа да се фокусираат на убедување на другите во своите ставови со „морално убедување“. Многумина биле квакери чии традиции им забранувале и на мажите и на жените учество во секуларни политички активности. Серија конвенции за права на жените многу придонеле за промена на овие ставови. ==== Конвенцијата на Сенека Фолс ==== [[Податотека:Elizabeth_Stanton.jpg|десно|мини|[[Елизабет Кејди Стентон]]]] Првата конвенција за правата на жените била [[Конвенција на Сенека Фолс|Конвенцијата во Сенека Фолс]], регионален настан одржан на 19 и 20 јули 1848 година, во [[Сенека Фолс (Њујорк)|Сенека Фолс]] во регионот Фингер Лејкс во [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. Пет жени ја свикале конвенцијата, од кои четири биле квакерски социјални активистки, вклучувајќи ја и добро познатата [[Лукреција Мот]]. Петтата беше [[Елизабет Кеди Стентон]], која неколку години претходно разговарала за потребата од организирање за правата на жените со Мот. Стентон, која потекнувала од семејство кое било длабоко вклучено во политиката, станала главна сила во убедувањето на женското движење дека политичкиот притисок е клучен за неговите цели и дека правото на глас е клучно оружје. Околу 300 жени и мажи присуствувале на овој дводневен настан, кој бил широко забележан во печатот. Единствената резолуција која не била едногласно усвоена од конвенцијата била онаа со која се барало правото на глас на жените, која ја поднел Стентон. Кога нејзиниот сопруг, добро познат социјален реформатор, дознал дека таа има намера да ја предложи оваа резолуција, тој одбил да присуствува на конвенцијата и ја обвинил дека дејствува на начин што ќе ја претвори постапката во фарса. Лукреција Мот, главниот говорник, исто така била вознемирена од предлогот. Резолуцијата била усвоена дури откако [[Фредерик Даглас]], водач на аболиционистите и поранешен роб, ја дал својата силна поддршка. Декларацијата за чувствата на конвенцијата, која првенствено ја напишала Стентон, изразила намера да изгради движење за правата на жените и вклучувало список на поплаки, од кои првите две протестирале против недостатокот на право на глас на жените. Поплаките што биле насочени кон владата на Соединетите Американски Држави „бараа владина реформа и промени во машките улоги и однесувања што промовираа нееднаквост за жените“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/teachers/classroommaterials/presentationsandactivities/presentations/timeline/expref/crusader/seneca.html|title=Seneca Falls Convention – American Memory Timeline- Classroom Presentation|work=Teacher Resources|publisher=Library of Congress|accessdate=July 29, 2016}}</ref> Две недели подоцна, по оваа конвенција следела Конвенцијата за правата на жените во Рочестер од 1848 година, на која учествувале голем број од истите говорници и исто така се гласало за поддршка на правото на глас на жените. Тоа било првата конвенција за правата на жените на која претседавала жена, чекор што во тоа време се сметало за радикален. По таа средба следела Конвенцијата за правата на жените во Охајо во 1850 година, првата конвенција за правата на жените организирана на ниво на целата држава, која исто така го одобрила правото на глас на жените. ==== Национални конвенции ==== Првата од серијата [[Национални конвенции за правата на жените]] се одржала во Вустер, Масачусетс, на 23-24 октомври 1850 година, на иницијатива на [[Луси Стоун]] и [[Паулина Рајт Дејвис]]. Националните конвенции се одржувале потоа речиси секоја година до 1860 година, кога [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]] (1861-1865) ја прекинало практиката. Правото на глас било главна цел на овие конвенции, повеќе не контроверзно прашање како што било во Сенека Фолс само две години претходно. На првата национална конвенција, Стоун одржала говор во кој се барало да се поднесат петиции до државните законодавни тела за правото на глас. Извештаите за оваа конвенција стигнале до Британија, поттикнувајќи ја [[Хариет Тејлор]], која наскоро ќе се омажи за филозофот [[Џон Стјуарт Мил]], да напише есеј насловен „Овластувањето на жените“, кој бил објавен во ''Вестминстер Ривју''. Како најава за женското движење во САД, есејот на Тејлор помогнал да се иницира слично движење во Британија. Нејзиниот есеј бил препечатен како трактат за правата на жените во САД и се продавал со децении. [[Податотека:Lucy_stone.jpg|лево|мини|[[Луси Стоун]]]] [[Вендел Филипс]], истакнат аболиционист и застапник за правата на жените, одржал говор на втората национална конвенција во 1851 година насловен „Дали жените имаат право на глас?“, опишувајќи го правото на глас на жените како камен-темелник на женското движење, подоцна бил распространуван како трактат за правата на жените. Неколку од жените кои играле водечки улоги на националните конвенции, особено Стоун, Ентони и Стентон, биле исто така лидери во основањето организации за право на глас на жените по Граѓанската војна. Тие, исто така, го вклучиле барањето за право на глас како дел од нивните активности во текот на 1850-тите. Во 1852 година, Стентон се залагала за правото на глас на жените во говор на Конвенцијата за умереност во државата Њујорк. Во 1853 година, Стоун станала првата жена што апелирала за право на глас на жените пред тело пратеници кога се обрати на Уставната конвенција на Масачусетс. Во 1854 година, Ентони организирала кампања за петиции во државата Њујорк што го вклучувала барањето за право на глас. Кулминирала со конвенција за правата на жените во главниот град на државата и говор на Стентон пред државното законодавство. Во 1857 година, Стоун одбила да плаќа даноци врз основа на тоа што жените се оданочуваат без да можат да гласаат за даночните закони. [[Констабл|Полицајката]] ги продавала своите домашни работи на аукција сè додека не се соберат доволно пари за да се плати данокот. Движењето за права на жените било лабаво структурирано во овој период, со малку државни организации и без национална организација, освен координативен комитет кој ги организирал годишните национални конвенции. Голем дел од организациската работа за овие конвенции ја извршила Стоун, највидливиот лидер на движењето во овој период. На националната конвенција во 1852 година, бил даден предлог за формирање национална организација за права на жените, но идејата била отфрлена откако се изразиле стравувања дека таков потег ќе создаде гломазна машинерија и ќе доведе до внатрешни поделби. === Соработката на Ентони-Стентон === Сузан Б. Ентони и Елизабет Кеди Стентон се запознале во 1851 година и наскоро станале блиски пријателки и колешки. Нивната децениска соработка била клучна за движењето за право на глас и значително придонела за пошироката борба за правата на жените, која Стентон ја нарекла „најголемата револуција што светот некогаш ја видел или некогаш ќе ја видел“. <ref>Sigerman, Harriet, ''Elizabeth Cady Stanton: The Right Is Ours'', 2001, [https://books.google.com/books?id=rLDKhn38wZYC&pg=PA95 p. 95]. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0195119695}}</ref> Тие имале комплементарни вештини: Ентони била одлична во организирањето, додека Стентон имала склоност кон интелектуални прашања и пишување. Стентон, која била врзана за дома со неколку деца во овој период, пишувала говори кои Ентони ги држела на состаноци што самата ги организирала. Заедно тие развиле софистицирано движење во државата Њујорк, но нивната работа во тоа време се занимавала со женските прашања воопшто, а не конкретно со правото на глас. Ентони, која на крајот станала личноста најтесно поврзана во јавноста со правото на глас на жените, <ref>Dumenil, Lynn, Editor-in-Chief, ''The Oxford Encyclopedia of American Social History'', 2012, [https://books.google.com/books?id=N-RMAgAAQBAJ&pg=PA59 p. 59]. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0199743360}}</ref> подоцна изјавила: „Не бев подготвена да гласам, не сакав да гласам, но сакав еднаква плата за еднаква работа“. Во периодот непосредно пред Граѓанската војна, Ентони дала приоритет на работата против ропството пред нејзината работа за женското движење. === Женска лојална национална лига === Против приговорите на Ентони, лидерите на движењето се согласиле да ги суспендираат активностите за правата на жените за време на Граѓанската војна, со цел да се фокусираат на укинувањето на ропството.<ref>McMillen (2008), p. 149</ref> Во 1863 година, Ентони и Стентон ја организирале [[Женска лојална национална лига|Лигата на женската лојална национална организација]], првата национална женска политичка организација во САД.<ref>{{cite web |url= https://www.pbs.org/kenburns/not-for-ourselves-alone?body=biography.html |title=Biography |author=Judith E. Harper |work=Not for Ourselves Alone: The Story of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony |publisher=PBS (Public Broadcasting System) |access-date=June 11, 2013}}</ref> Таа собрала речиси 400.000 потписи на петиции за укинување на ропството, во најголемата акција за петиции во историјата на нацијата до тој момент.<ref name=venet-148>Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA148 p. 148]</ref> [[File:Susan B Anthony c1855.png|thumb|left|Сузан Б. Ентони]] Иако не била организација за право на глас, Лигата јасно ставила до знаење дека се залага за политичка еднаквост на жените,<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA51 p. 51]</ref> и индиректно ја унапредила таа цел на неколку начини. Стентон ја потсетила јавноста дека поднесувањето петиции било единственото политичко средство достапно за жените во време кога само мажите смееле да гласаат.<ref>Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA116 p. 116]</ref> Импресивната акција за петиции на Лигата ја покажала вредноста на формалната организација за женското движење, кое традиционално се спротивставувало на организациски структури,<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA105 p. 105]</ref> и таа означила продолжување на преминот на женскиот активизам од морално убедување кон политичко дејствување.<ref name=venet-148/> Нејзините 5000 членови претставувале широка мрежа на жени активистки кои стекнале искуство што помогнало да се создаде резервоар на талент за идни форми на општествен активизам, вклучувајќи го и правото на глас.<ref>За бројот на членови, види Barry (1988), p. 154. За „резервоар на талент“, види Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA1 p. 1].</ref> ===Американска асоцијација за еднакви права=== Единаесеттата [[Национална конвенција за правата на жените]], првата по Граѓанската војна, се одржала во 1866 година, помагајќи му на движењето за правата на жените повторно да го врати замавот што го изгубило за време на војната.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/152/mode/2up pp. 152–153]</ref> Конвенцијата гласала да се преобрази во [[Американска асоцијација за еднакви права]] (AERA), чија цел била да води кампања за еднакви права на сите граѓани, особено правото на глас.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/170/mode/2up pp. 171–172]</ref> Покрај Ентони и Стентон, кои ја организирале конвенцијата, раководството на новата организација ги вклучувало истакнатите аболиционисти и активисти за права на жените како [[Лукреција Мот]], [[Луси Стоун]] и [[Фредерик Даглас]]. Нејзиниот стремеж кон [[универзално право на глас]], сепак, бил спротивставен од некои аболиционистички лидери и нивните сојузници во Републиканската партија на САД, кои сакале жените да ја одложат својата кампања за право на глас додека тоа прво не биде обезбедено за црните мажи. [[Хорас Грили]], истакнат уредник на весник, им рекол на Ентони и Стентон: „Ова е критичен период за Републиканската партија и за животот на нашата нација... Ве молам да се сетите дека ова е ‘часот на црнецот’, и вашата прва должност сега е да одите низ државата и да ги застапувате неговите права.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/270/mode/2up p. 270]. Грили се однесувал на кампањата на AERA во 1867 година во државата Њујорк за женско право на глас и укинување на дискриминаторските имотни услови за црните гласачи.</ref> Тие и други, вклучувајќи ја Луси Стоун, одбиле да ги одложат своите барања и продолжиле да се залагаат за универзално право на глас. Во април 1867 година, Стоун и нејзиниот сопруг, [[Хенри Блеквел]], ја отвориле кампањата на AERA во [[Канзас]] во поддршка на референдуми во таа држава кои требало да им дадат право на глас и на Афроамериканците и на жените.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/232/mode/2up p. 232]</ref> [[Вендел Филипс]], аболиционистички лидер кој се спротивставувал на спојување на овие две каузи, ги изненадил и разгневил работниците на AERA со тоа што го блокирал финансирањето што AERA го очекувала за нивната кампања.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA105 p. 105]</ref> По внатрешна борба, републиканците од Канзас одлучиле да поддржат право на глас само за црните мажи и формирале „Антиженски комитет за право на глас“ за да се спротивстават на напорите на AERA.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA124 pp. 124, 127]</ref> До крајот на летото, кампањата на AERA речиси се распаднала, а нејзините финансии биле исцрпени. Ентони и Стентон биле остро критикувани од Стоун и други членови на AERA затоа што прифатиле помош во последните денови од кампањата од [[Џорџ Френсис Трејн]], богат бизнисмен кој ги поддржувал правата на жените. Трејн им се спротивставил на многу активисти напаѓајќи ја Републиканската партија, која ја имала поддршката на многу реформски активисти, и отворено ја омаловажувал чесноста и интелигенцијата на Афроамериканците.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA93 pp. 92–94].</ref> По кампањата во Канзас, AERA сè повеќе се поделила на две крила, и двете се залагале за универзално право на глас, но со различни пристапи. Едното крило, предводено од Луси Стоун, било подготвено прво да се обезбеди право на глас за црните мажи, ако е потребно, и сакало да одржува блиски врски со Републиканската партија и аболиционистичкото движење. Другото крило, предводено од Ентони и Стентон, инсистирало жените и црните мажи да добијат право на глас истовремено и работело кон политички независно женско движење кое повеќе не би било зависно од аболиционистите за финансиски и други ресурси. Остриот годишен состанок на AERA во мај 1869 година го означил фактичкиот распад на организацијата, по што биле создадени две конкурентни организации за право на глас на жените.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA80 pp. 80–81, 189, 196]. AERA повеќе не одржала годишни состаноци и престанала да постои една година подоцна. See Harper (1899), [https://archive.org/stream/lifeandworksusa00unkngoog#page/n415/mode/2up pp. 348–349]</ref> ===Здружение за право на глас на жените во Нова Англија=== [[File:Petition from the Citizens of Massachusetts in Support of Woman Suffrage - DPLA - 7f9ea8cee372bf695ab59acb5e1f6811 (page 1).jpg|thumb|Петиција од граѓаните на Масачусетс во поддршка на правото на глас на жените]] Делумно како резултат на развојната поделба во женското движење, во 1868 година било формирано [[Здружение за право на глас на жените во Нова Англија]] (ЗПГЖНА), првата голема политичка организација во САД чија цел било женското право на глас.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA168 pp. 164, 168]</ref> Организаторите на основачката конвенција на ЗПГЖНА работеле да привлечат поддршка од Републиканците и на говорничката платформа поставиле истакнати републикански политичари, вклучувајќи и сенатор од САД.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA165 pp. 164–166]</ref> Во услови на зголемена увереност дека [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]], кој во суштина требало да им даде право на глас на црните мажи, бил обезбеден за усвојување, Луси Стоун, идната претседателка на ЗПГЖНА, ја покажала својата наклонетост кон истовремено право на глас за жени и Афроамериканци со тоа што неочекувано предложила резолуција со која Републиканската партија се повикувала да го „отфрли слоганот -право на глас само за мажи-“<ref>"Woman Suffrage," ''New York Tribune'', November 21, 1868; "Mrs. Lucy Stone and Woman Suffrage," cited in Dudden (2011); [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA163 p. 163]</ref> и наместо тоа да поддржи [[универзално право на глас]]. И покрај противењето од Фредерик Даглас и други, Стоун успеала да ја добие поддршката на состанокот за резолуцијата.<ref>Dudden (2011); [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA163 p. 163]</ref> Два месеци подоцна, сепак, кога Петнаесеттиот амандман бил во опасност да биде блокиран во Конгресот, Стоун се повлекла од таа позиција и изјавила дека „жената мора да почека за црнецот“. === Петнаесетти === Во мај 1869 година, два дена по последниот годишен состанок на AERA, Ентони, Стентон и други го формирале [[Национално здружение за право на глас на жените|Националното здружение за право на глас на жените]] (НЗПГЖ). Во ноември 1869 година, Луси Стоун, Френсис Елен Воткинс Харпер, Џулија Вард Хау, Хенри Блеквел и други, од кои многумина помогнале во создавањето на Здружението за право на глас на жените во Нова Англија една година порано, го формирале Американското здружение за право на глас на жените (АЗПГЖ). Непријателското ривалство меѓу овие две организации создало партиска атмосфера која траела со децении и влијаела дури и врз професионалните историчари на женското движење.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA173 pp. 173, 189, 196].</ref> [[File:Frederick Douglass as a younger man.jpg|thumb|right|[[Фредерик Даглас]]]] Непосредната причина за поделбата била предложениот [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесетти амандман]] на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]], мандман од периодот на Реконструкцијата кој забранувал одземање на правото на глас поради раса. Оригиналниот текст на амандманот вклучувал клаузула со која се забранувала дискриминација при гласање врз основа на пол, но таа подоцна била отстранета.<ref name=":3" /> Стентон и Ентони се спротивставиле на неговото усвојување, освен ако не бил придружен со друг амандман кој би забранил одземање на правото на глас врз основа на пол.<ref>Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA47 p. 47]</ref> Тие изјавиле дека, со тоа што ефективно им го давал правото на глас на сите мажи, а ги исклучувал сите жени, амандманот би создал „аристократија на полот“, давајќи уставна основа на идејата дека мажите се супериорни во однос на жените.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA185 pp. 174–175, 185]</ref> Стентон тврдела дека машката моќ и привилегија биле во коренот на општествените проблеми и дека ништо не требало да се направи за да се зајакне тоа.<ref name="Rakow-48">Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA48 p. 48]</ref> Ентони и Стентон исто така предупредиле дека црните мажи, кои би добиле право на глас со амандманот, во голема мера се спротивставувале на женското право на глас.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA184 p. 184]</ref> Тие не биле единствени во својата несигурност околу поддршката на црните мажи за женското право на глас. [[Фредерик Даглас]], силен поддржувач на женското право на глас, изјавил: „Расата на која припаѓам, генерално, не го зазела вистинскиот став по ова прашање.“<ref>{{cite news |title=The Anniversaries |newspaper=New York Tribune |date=May 15, 1868}} Quoted in Dudden (2011), p. 149.</ref> Сепак, Даглас силно го поддржал амандманот, велејќи дека тој бил прашање на живот и смрт за поранешните робови. Луси Стоун, која станала најистакнат лидер на AWSA, го поддржала амандманот, но изјавила дека верувала дека правото на глас за жените би било покорисно за земјата отколку правото на глас за црните мажи.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/382/mode/2up pp. 382–384]. Douglass and Stone are speaking here during the final AERA convention in 1869.</ref> AWSA и поголемиот дел од членовите на AERA исто така го поддржале амандманот.<ref>Barry (1988), pp. 194, 208. The 1869 AERA annual meeting voted to endorse the Fifteenth Amendment.</ref> Двете крила на движењето биле силно поврзани со спротивставувањето на ропството, но нивните лидери понекогаш изразувале ставови кои ги одразувале расните ставови на тоа време. Стентон, на пример, верувала дека ќе биде потребен долг процес на образование пред она што таа го нарекувала „пониските слоеви“ на поранешните робови и имигрантски работници да можат значајно да учествуваат како гласачи.<ref name="Rakow-48"/> Во еден напис во ''[[The Revolution (newspaper)|The Revolution]]'', Стентон напишала: „Американските жени од богатство, образование, доблест и рафинираност, ако не сакате пониските слоеви на Кинези, Африканци, Германци и Ирци, со нивните ниски идеи за женственоста, да ви носат закони вам и на вашите ќерки... барајте и жените да бидат претставени во владата.“<ref>Elizabeth Cady Stanton, "The Sixteenth Amendment," ''The Revolution'', April 29, 1869, p. 266. Quoted in DuBois (1978), p. 178.</ref> Во друг напис, таа дала слична изјава персонифицирајќи ги тие четири етнички групи како „Патрик и Самбо и Ханс и Јунг Тунг“.<ref>Elizabeth Cady Stanton, "Manhood Suffrage," ''The Revolution'', December 24, 1868. Reproduced in Gordon (2000), [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC&pg=PA196 p. 196]</ref> Луси Стоун повикала состанок за право на глас во Њу Џерси за да се разгледа прашањето: „Дали само жените треба да бидат исклучени во реконструкцијата? Дали тие... треба да бидат политички рангирани под најнеписмените и најдеградираните мажи?“<ref>Quoted in Gordon (2000), [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC&pg=PA190 p. 190]</ref> [[Henry Brown Blackwell|Хенри Блеквел]], сопругот на Стоун и функционер во AWSA, објавил отворено писмо до јужните законодавни тела, уверувајќи ги дека ако им дозволат на Афроамериканците и на жените да гласаат, „политичката надмоќ на вашата бела раса ќе остане непроменета“ и дека „црната раса по законот на природата ќе се движи кон тропските области“.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/rbpe.12701100/ |title=What the South can do |author=Henry B. Blackwell |date=January 15, 1867 |publisher= Library of Congress |access-date=March 2, 2017}} Cited in Dudden (2011), p. 93</ref> АмериканскоТО здружение за право на глас на жените имала цел да одржи блиски врски со Републиканската партија, надевајќи се дека ратификацијата на Петнаесеттиот амандман ќе доведе до републикански притисок за женското право на глас.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA199 pp. 199–200]. That did not happen; the high point of Republican support was a non-committal reference to women's suffrage in the 1872 Republican platform.</ref> Националното здружение за право на глас на жените, иако решено да биде политички независна, било критична кон републиканците. Ентони и Стентон напишале писмо до Демократската национална конвенција од 1868 година во кое ја критикувале републиканската поддршка на [[Четиринаесеттиот амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман]] (кој им дал државјанство на црните мажи, но за првпат го вовел зборот „маж“ во Уставот), изјавувајќи: „Додека доминантната партија со една рака подигнала два милиони црни мажи и ги крунисала со чест и достоинство на државјанство, со другата рака симнала петнаесет милиони бели жени — нивните мајки и сестри, нивните сопруги и ќерки — и ги фрлила под петата на најниските слоеви на машкоста.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/340/mode/2up p. 341]. This letter was signed by Anthony, who was requesting permission to present their views to the convention in person.</ref><ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA109 pp. 109–110, 200]</ref> Тие ги повикале либералните [[history of the United States Democratic Party|демократи]] да ја убедат својата партија, која тогаш немала јасен правец, да го прифати универзалното право на глас.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA152 p. 152].</ref> Двете организации имале и други разлики. Иако и двете воделе кампања за право на глас на државно и национално ниво, Националното здружение за право на глас на жените повеќе се фокусирала на национално ниво, додека AWSA повеќе на државно ниво.{{snf|Scott|Scott|1982|p=17}} Националното здружение за право на глас на жените првично се занимавала со поширок спектар прашања од AWSA, вклучувајќи реформи на разводот и [[equal pay for women|еднаква плата за жените]]. НЗПГЖ била предводена само од жени, додека Американското здружение за право на глас на жените во своето раководство вклучувала и мажи и жени.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA197 pp. 192, 196–197]</ref> Наскоро настаните отстраниле голем дел од основата за поделбата во движењето. Во 1870 година, дебатата за Петнаесеттиот амандман станала ирелевантна кога амандманот бил официјално ратификуван. Во 1872 година, незадоволството од корупцијата во владата довело до масовно напуштање на аболиционистите и други социјални реформатори од Републиканците кон краткотрајната [[Liberal Republican Party (United States)|Либерална републиканска партија]].<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA200 pp. 166, 200]</ref> Ривалството меѓу двете женски групи било толку жестоко што обединување било невозможно сè до 1890 година. ===Нов почеток=== Во 1869 година, Френсис и [[Вирџинија Мајнор]], сопружници и суфражисти од Мисури, изработиле стратегија која станала позната како [[Нов почеток (САД)|„Нов почеток“]], која го ангажирала суфражистичкото движење во текот на неколку години.<ref>DuBois (1998), pp. 98–99, 117</ref> Тврдејќи дека Уставот на САД имплицитно им го гарантирал правото на глас на жените, оваа стратегија во голема мера се потпирала на Дел 1 од неодамна усвоениот Четиринаесетти амандман,<ref name=fjc-trial-narrative>{{cite web |url= http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_narrative.html |title=The Trial of Susan B. Anthony: A Short Narrative|author=Ann D. Gordon |publisher=Federal Judicial Center|access-date=August 21, 2014}} (Името на авторот на овој напис е наведено [http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_background.html овде].)</ref> кој гласи: „Сите лица родени или натурализирани во Соединетите Американски Држави и подлежат на нивната јурисдикција, се граѓани на Соединетите Американски Држави и на државата во која живеат. Ниедна држава нема да донесе или спроведува закон кој ќе ги ограничува привилегиите или имунитетите на граѓаните на Соединетите Американски Држави; ниту ќе лиши ниту едно лице од живот, слобода или сопственост без соодветна законска постапка; ниту ќе му одземе на кое било лице во нејзина јурисдикција еднаква заштита на законите.“ [[File:The Childrens Museum of Indianapolis - Votes for women pennant.jpg|thumbnail|left|Знаме „Глас за жените“]] Во 1871 година, НЗПГЖ официјално ја усвоила стратегијата „Нов почеток“, охрабрувајќи ги жените да се обидат да гласаат и да поднесуваат тужби доколку им било одбиено тоа право.<ref name=":3" /> Наскоро стотици жени се обиделе да гласаат во десетици места. Во некои случаи, ваквите акции ѝ претходеле на стратегијата „Нов почеток“: во 1868 година во Винеленд, Њу Џерси, центар на радикални спиритуалисти, речиси 200 жени ги ставиле своите гласачки ливчиња во посебна кутија и се обиделе да бидат изброени, но без успех. АЗПГЖ официјално не ја усвоила стратегијата „Нов почеток“, но [[Луси Стоун]], нејзината лидерка, се обидела да гласа во својот роден град во Њу Џерси.<ref>DuBois (1998), pp. 100, 119–120</ref> Во еден судски случај кој произлегол од тужба поднесена од жени на кои им било спречено да гласаат, Окружниот суд на САД во Вашингтон одлучил дека жените немале имплицитно право на глас, изјавувајќи: „Фактот дека практичното спроведување на претпоставеното право би било деструктивно за цивилизацијата е одлучувачки дека тоа право не постои.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/598/mode/2up p. 599]</ref> Во 1871 година, [[Викторија Вудхал]] била поканета да зборува пред конгресна комисија, како прва жена што го направила тоа.<ref name=":3" /> Иако таа немала претходна силна поврзаност со женското движење, таа презентирала изменета верзија на стратегијата „Нов почеток“. Наместо да бара од судовите да потврдат дека жените имаат право на глас, таа побарала самиот Конгрес да изјави дека Уставот имплицитно им го дава тоа право на жените. Комисијата го одбила нејзиниот предлог.<ref>DuBois (1998), pp. 100, 122</ref> NWSA на почетокот реагирала со ентузијазам на ненадејното појавување на Вудхал. Стентон особено го поздравила нејзиниот предлог да се формира широка реформска партија која би го поддржувала женското право на глас. Ентони се спротивставила на таа идеја, сакајќи НЗПГЖ да остане политички независна. НЗПГЖ наскоро имала причини да жали за својата поврзаност со Вудхал. Во 1872 година, таа објавила детали за наводна прељубничка афера помеѓу свештеникот [[Хенри Вард Бичер]], претседател на АЗПГЖ, и Елизабет Тилтон, сопруга на истакнат член на НЗПГЖ.<ref>DuBois, ed. (1992), pp. 101–106</ref> Следниот судски процес бил широко покриен во весниците низ целата земја, создавајќи она што еден научник го нарекол „политички театар“ кој сериозно го оштетил угледот на суфражистичкото движење.<ref>Amanda Frisken, ''Victoria Woodhull's sexual revolution: Political theater and the popular press in nineteenth-century America'' (2011).</ref> Врховниот суд во 1875 година ставил крај на стратегијата „Нов почеток“ со одлуката во случајот ''[[Мајнор против Хаперсет]]'' дека „Уставот на Соединетите Американски Држави не му го доделува правото на глас на никого“. <ref name=fjc-legal-questions>{{cite web |url= http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_questions.html |title= The Trial of Susan B. Anthony: Legal Questions Before the Federal Courts |author=Ann D. Gordon |publisher=Federal Judicial Center|access-date=December 31, 2013}} Оваа одлука исто така укажала дека Врховниот суд дури во средината на 20 век воспоставил врска помеѓу државјанството и правото на глас.</ref> НЗПГЖ одлучила да продолжи со многу потешката стратегија за кампања за уставен амандман кој би го гарантирал правото на глас на жените.<ref>{{cite book|last1=Hall|first1=Kermit L.|last2=Ely|first2=James W.|last3=Grossman|first3=Joel B.|title=The Oxford Companion to the Supreme Court of the United States|url=https://books.google.com/books?id=cY3er3ilgjcC&pg=PA381|year=2005|publisher=Oxford University Press|pages=381–382|isbn=9780195176612}}</ref> ===''Соединетите Американски Држави против Сузан Б. Ентони''=== Во случај кој предизвикал национална контроверзија, Сузан Б. Ентони била уапсена поради прекршување на Законот за спроведување од 1870 година со тоа што гласала на [[Претседателски избори во САД (1872)|претседателските избори во 1872 година]]. На судењето, судијата му наложил на поротата да донесе пресуда за вина. Кога ја прашал Ентони, која не ѝ било дозволено да зборува за време на судењето, дали има нешто да каже, таа одговорила со она што еден историчар го нарекол „најпознатиот говор во историјата на агитацијата за женско право на глас“. <ref name=fjc-trial-narrative/> Таа го нарекла тоа „ова брутално кршење на моите граѓански права“, велејќи: „... вие ги погазивте сите суштински принципи на нашата влада. Моите природни права, моите граѓански права, моите политички права, моите судски права, сите подеднакво се игнорирани.“<ref>{{cite web|first=Susan B.|last=Anthony |url=http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_doc_5.html |title= Говорот на Сузан Б. Ентони пред окружниот суд|publisher=Federal Judicial Center|access-date=December 31, 2013}}</ref> Судијата ја осудил Ентони да плати казна од 100 долари, а таа одговорила: „Никогаш нема да платам ниту еден долар од вашата неправедна казна“, и навистина никогаш не платила.<ref name=fjc-trial-narrative/> Сепак, судијата не наредил таа да биде затворена сè додека не ја плати казната, бидејќи Ентони можела да поднесе жалба на случајот.<ref name="fjc-legal-questions"/> На 18 август 2020 година, претседателот на САД [[Доналд Трамп]] постхумно ја помилувал Ентони на стогодишнината од ратификацијата на [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]].<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-pardon-susan-b-anthony/trump-says-he-will-posthumously-pardon-us-womens-rights-activist-susan-b-anthony-idUSKCN25E1TF|title=Trump says he will posthumously pardon U.S. women's rights activist Susan B. Anthony|date=August 18, 2020|work=[[Reuters]]|last=Johnson|first=Katanga|access-date=August 18, 2020|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wftv.com/news/trending/trump-says-he-plans-pardon-susan-b-anthony/AEFUM4YWGVHTFPLWBGOIDU2IEQ/|title=Trump says he plans to pardon Susan B. Anthony|date=August 18, 2020|work=[[WFTV]]|last=Seiger|first=Theresa|access-date=August 18, 2020|language=en-US|archive-date=December 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206123935/https://www.wftv.com/news/trending/trump-says-he-plans-pardon-susan-b-anthony/AEFUM4YWGVHTFPLWBGOIDU2IEQ/|url-status=live}}</ref> ===Историја на женското право на глас=== Во 1876 година, Ентони, Стентон и [[Матилда Џослин Гејџ]] започнале да работат на делото ''[[Историја на женското право на глас]]''. Првично замислено како скромна публикација која брзо ќе биде завршена, делото се развило во шесттомно издание од повеќе од 5700 страници, пишувано во период од 41 година. Последните два тома биле објавени во 1920 година, долго по смртта на иницијаторките на проектот, од страна на [[Ајда Хјустед Харпер]], која помогнала и во четвртиот том. Напишана од лидерите на едното крило на поделбеното женско движење (Луси Стоун, нивна главна ривалка, одбила да учествува во проектот), Историјата на женското право на глас зачувала огромна количина материјал кој можел да биде изгубен, но не давала избалансиран приказ на настаните кога се однесувале на нивните ривали. Бидејќи со години била главен извор за движењето, историчарите подоцна морале да пронајдат други извори за да обезбедат поурамнотежен преглед.<ref>Cullen-DuPont, Kathryn (2000). "History of Woman Suffrage" in ''Encyclopedia of Women's History in America'', 2nd ed., [https://books.google.com/books?id=oIro7MtiFuYC&pg=PA115 p. 115]. New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-4100-8}}</ref> ===Воведување на амандманот за женско право на глас=== Во 1878 година, сенаторот [[Арон А. Сарџент]], пријател на Сузан Б. Ентони, поднел во Конгресот амандман за женско право на глас. Повеќе од четириесет години подоцна, тој станал [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] без промени во неговиот текст. Неговиот текст бил идентичен со оној на [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]], освен што забранувал одземање на правото на глас поради пол наместо поради „раса, боја или претходна состојба на ропство“.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA165 p. 165]</ref> Иако во најголем дел од прашањата бил машински политичар, Сарџент бил постојан поддржувач на правата на жените и зборувал на суфражистички конвенции и ја промовирал идејата преку законодавниот процес.<ref>{{Cite book |title=How the vote was won woman suffrage in the western United States, 1868–1914|last=Mead| first=Rebecca |page=38 |date=2004 |publisher=New York University Press |location=New York | isbn=978-0814756768| url=https://books.google.com/books?id=nAkUCgAAQBAJ }}</ref> {| style="margin:auto" | [[File:Women Suffrage Issues of the 20th century.jpg|thumb|upright=3.4| За време на 20 век, Поштенската служба на САД, под надзор на американската влада, издавала комеморативни поштенски марки во чест на значајни жени кои се бореле за женското право на глас и други права на жените. Од лево кон десно:<br> — <big>[[Susan B Anthony|Сузан Б. Ентони]]</big>, издание од 1936<br>— <big>[[Elizabeth Cady Stanton|Елизабет Стентон]], [[Carrie Catt|Кери К. Кет]], [[Lucretia Mott|Лукреција Мот]]</big>, издание од 1948<br>— <big>Женско право на глас</big>, издание од 1970, по повод 50 години од правото на глас на жените]] |} [[File:Milhousdrawing.jpg|thumb|right|„Тоа не ја прави помалку жена“ – разгледница за женско право на глас од 1915 година]] ===Рани женски кандидати за национални функции=== Привлекувајќи го вниманието на иронијата што законски им било дозволено да се кандидираат за функција, а им било одбиено правото на глас, Елизабет Кејди Стентон се прогласила за кандидат за Конгресот на САД во 1866 година, како прва жена што го направила тоа.<ref>Ginzberg (2009), p. 120</ref> Во 1872 година, [[Викторија Вудхал]] формирала своја партија и се прогласила за нејзин кандидат за претседател на САД, иако не била подобна бидејќи сè уште немала 35 години.<ref>McMillen (2008), [https://books.google.com/books?id=TzVRlFXiYswC&pg=PA190 pp. 190–191]</ref> Во 1884 година, [[Белва Ен Локвуд]], првата жена адвокат која аргументирала случај пред Врховниот суд на САД, станала првата жена што водела реална претседателска кампања.<ref>McMillen (2008), p. 218</ref> Таа била номинирана, без нејзино претходно знаење, од група во Калифорнија наречена Партија за еднакви права. Локвуд се залагала за женско право на глас и други реформи во кампања што се протегала низ целата земја и која добила почитувачко известување во најмалку дел од големите списанија. Таа ја финансирала својата кампања делумно преку наплата на влезници за своите говори. Ниту НЗПГЖ ниту АЗПГЖ, кои веќе го поддржале републиканскиот кандидат за претседател, не ја поддржале кандидатурата на Локвуд.<ref>Norgren, Jill (2007). ''Belva Lockwood: The Woman Who Would Be President'', [https://books.google.com/books?id=7m4a4njENQ4C&pg=PA124 pp. x, 124–142]. New York: New York University Press. {{ISBN|0-8147-5834-7}}. Локвуд повторно се кандидирала за претседател во 1888 година.</ref> Освен кандидатурите за национални функции, многу жени биле избрани или назначени да извршуваат одредени функции низ целата земја пред усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман.<ref name=":3" /> Многу устави на држави содржеле формулации што биле родово неутрални во однос на прашањето за вршење јавни функции. Жените ја искористиле оваа можност со тоа што се кандидирале за функции како начин да напредуваат кон добивање на правото на глас.<ref name=":3" /> Голем дел од борбата на жените за стекнување право на извршување функции и право на глас се одвивала одделно и во тоа време биле сфатени како целосно различни права од страна на голем дел од населението.<ref name=":3" /> ===Почетни успеси и неуспеси=== [[File:An Act to Grant to the Women of Wyoming Territory the Right of Suffrage and to Hold Office.jpg|thumb|left|Акт на Територијата Вајоминг со кој жените добиле право на глас на 10 декември 1869 година, што во таа држава се одбележува како Ден на Вајоминг.]] Жените добиле право на глас во пограничната Територија Вајоминг во 1869 година и во [[Право на глас на жените во Јута|Јута во 1870 година]].<ref>Dubois and Dumenil (2009), p. 326</ref><ref>"An Act Conferring upon Women the Elective Franchise", approved February 12, 1870. Acts, Resolutions and Memorials of the Territory of Utah, Passed at the Nineteenth Annual Session of the Legislature, 1870, p. 8.</ref> Бидејќи Јута одржала два избори пред Вајоминг, Јута станала првото место во земјата каде жените легално гласале по почетокот на суфражистичкото движење. Во 1887 година, жените во Канзас можеле да гласаат на градски избори и да извршуваат одредени функции.<ref>{{Cite book |last=Society |first=Kansas State Historical |url=https://books.google.com/books?id=QJJFAQAAMAAJ&q=%22women+the+right+to+vote%22&pg=PA400 |title=Collections of the Kansas State Historical Society |date=1912 |language=en}}</ref> Краткотрајната Популистичка партија го поддржала женското право на глас, придонесувајќи за неговото воведување во Колорадо во 1893 година и во Ајдахо во 1896 година.<ref>Dubois and Dumenil (2009), pp. 412–413</ref> Во некои места, жените добиле различни форми на делумно право на глас, како гласање за училишни одбори.<ref>Flexner (1959), p. 168</ref> Според студија од 2018 година во списанието ''The Journal of Politics'', државите со силни суфражистички движења и конкурентни политички средини биле поверојатни да им дадат право на глас на жените; ова е една од причините зошто западните држави побрзо го усвоиле женското право на глас отколку источните држави.<ref>{{Cite journal|last=Teele|first=Dawn Langan|date=March 2, 2018|title=How the West Was Won: Competition, Mobilization, and Women's Enfranchisement in the United States|journal=The Journal of Politics|volume=80|issue=2|pages=442–461|doi=10.1086/696621|s2cid=158399637|issn=0022-3816}}</ref> Кон крајот на 1870-тите, суфражистичкото движење добило голем поттик кога [[Христијанска унија за умереност на жените|Христијанската унија за умереност на жените]] (ХУЖ), најголемата женска организација во земјата, одлучила да води кампања за право на глас и создала оддел за франшиза за поддршка на таа цел. [[Френсис Вилард]], нејзината про-суфражистичка лидерка, ги повикала членовите на ХУЖ да го бараат правото на глас како средство за заштита на семејствата од алкохол и други пороци.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA174 pp. 174–176]</ref> Во 1886 година, ХУЖ доставила до Конгресот петиции со 200.000 потписи во поддршка на национален суфражистички амандман.<ref>McMillen (2008), p. 207</ref> Во 1885 година, Гренџ, голема земјоделска организација, официјално го поддржала женското право на глас.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA173 p. 173]</ref> Во 1890 година, [[American Federation of Labor|Американската федерација на трудот]], голем синдикален сојуз, го поддржала женското право на глас и подоцна собрала 270.000 потписи во петиции во негова поддршка.<ref>American Federation of Labor, William Clark Roberts compiler, ''American Federation of Labor: History, Encyclopedia, Reference Book'', 1919, [https://books.google.com/books?id=XQURAAAAYAAJ&pg=PA367 p. 367]. Washington, D.C.</ref> ПредложенИОТ 16-ти амандман, со кој би се доделило право на глас на жените, бил поднесен во 1869 година и бил одбиен од Сенатот во 1887 година. Помеѓу 1870 и 1890 година, амандманите за женско право на глас биле одбиени на референдуми во осум држави.<ref>{{cite book |title=Passionate Energies. The Gerrit and Ann Smith Family of Peterboro, New York[,] Through a Century of Reform |first=Norman Kingsford |last=Dann |authorlink=Norman Kingsford Dann |date=2021 |location=[[Hamilton, New York]] |publisher=Log Cabin Books |isbn=9781733089111 |page=138}}</ref> ==1890–1919== ===Спојување на ривалските суфражистички организации=== АЗПГЖ, која била особено силна во Нова Англија, првично била поголема од двете ривалски суфражистички организации, но нејзината сила опаднала во текот на 1880-тите.<ref>Gordon (2009). [https://books.google.com/books?id=QSWhKqKt1moC&pg=PR25 pp. xxv, 55]</ref> Стентон и Ентони, водечките фигури во ривалската НЗПГЖ, во тој период биле пошироко познати како лидери на женското суфражистичко движење и имале поголемо влијание врз неговата насока.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA12 p. 12].</ref> Тие понекогаш користеле и смели тактики. Ентони, на пример, ги прекинала официјалните церемонии на 100-годишнината од Декларацијата за независност на САД за да ја претстави Декларацијата за правата на жените на НЗПГЖ. АЗПГЖ одбила да учествува во оваа акција.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA163 pp. 163–165]</ref> [[File:Portrait of Susan B. Anthony.jpg|thumb|Сузан Б. Ентони во 1900 година]] Со текот на времето, НЗПГЖ се приближила кон ставовите на АЗПГЖ, ставајќи помал акцент на конфронтативни акции и поголем на респектабилност, и повеќе не промовирала широк спектар на реформи.<ref>Flexner (1959), pp. 208–9</ref> Надежите на НЗПГЖ за федерален суфражистички амандман биле осуетени кога Сенатот гласал против него во 1887 година, по што НЗПГЖ вложила повеќе енергија во кампањи на државно ниво, како што тоа веќе го правела AWSA.<ref name=Gordon-in-Wheeler>Gordon, Ann D, "Woman Suffrage (Not Universal Suffrage) by Federal Amendment" in Wheeler, Marjorie Spruill (ed.), (1995), ''Votes for Women!: The Woman Suffrage Movement in Tennessee, the South, and the Nation'', [https://books.google.com/books?id=4sqiGdY0zDkC&pg=PA14 pp. 8, 14–16]. Knoxville: University of Tennessee Press. {{ISBN|0-87049-836-3}}</ref> Работата на државно ниво, сепак, исто така носела разочарувања. Помеѓу 1870 и 1910 година, суфражистичкото движење спровело 480 кампањи во 33 држави само за прашањето на женското право на глас да биде ставено пред гласачите, и тие кампањи резултирале со само 17 случаи во кои прашањето навистина се нашло на гласање.<ref>Flexner (1959), p. 213</ref> Овие напори довеле до женско право на глас во две држави, Колорадо и Ајдахо. [[Алис Стоун Блеквел]], ќерка на лидерите на АЗПГЖ Луси Стоун и Хенри Блеквел, имала големо влијание во приближувањето на ривалските лидери, предлагајќи заеднички состанок во 1887 година за да се разгледа спојувањето. Ентони и Стоун ја поддржале идејата, но спротивставувањето од неколку ветерани на NWSA го одложило процесот. Во 1890 година, двете организации се споиле во НЗПГЖ.<ref>Dubois, ed. (1992) pp. 178–180</ref> Стентон станала претседателка на новата организација, Стоун била претседателка на нејзиниот извршен комитет, но Ентони, која ја имала титулата потпретседателка, во пракса била нејзин лидер, а станала и претседателка во 1892 година кога Стентон се повлекла.<ref>McMillen (2008), pp. 228, 231</ref> ===Национална американска асоцијација за женско право на глас=== Иако Ентони била водечката сила во новообединетата организација, таа не секогаш ја следела нејзината линија. Во 1893 година, NAWSA изгласала, спротивно на приговорите на Ентони, своите годишни конвенции да се одржуваат наизменично во Вашингтон и во различни други делови од земјата. Пред спојувањето, организацијата на Ентони, НЗПГЖ, секогаш ги одржувала своите конвенции во Вашингтон за да се задржи фокусот на национален суфражистички амандман. Спротивставувајќи се на оваа одлука, таа изјавила дека се плаши, што подоцна се покажало како точно, дека NAWSA ќе се насочи кон државни кампањи на сметка на националната борба за право на глас.<ref>Flexner (1959), pp. 212–213</ref> Стентон, иако веќе постара, сè уште била силно радикална и не се вклопувала удобно во новата организација, која станувала поконзервативна. Во 1895 година таа ја објавила ''[[Женската Библија]]'', контроверзен бестселер што го критикувал користењето на [[Библија]]та за оправдување на потчинетата положба на жените. NAWSA изгласала да се огради од книгата, и покрај приговорот на Ентони дека таков потег е непотребен и штетен. По ова, Стентон сè повеќе се оддалечила од суфражистичкото движење.<ref>Dubois, ed. (1992) pp. 182, 188–191</ref> [[File:Carrie Chapman Catt.jpg|thumb|left|[[Кери Чепмен Кет]]]] Суфражистичкото движење ослабнало во годините веднаш по спојувањето од 1890 година.{{snf|Scott|Scott|1982|p=22}} Кога [[Кери Чепман Кет]] станала шеф на Организацискиот комитет на NAWSA во 1895 година, бројот на локални ограноци и идентитетот на нивните службеници во голема мера не биле познати. Покрај тоа, десет држави немале позната суфражистичка организација. Кет започнала да ја ревитализира организацијата, воспоставувајќи план за работа со јасни цели за секоја држава секоја година. Ентони била импресионирана и организирала Кет да ја наследи на претседателската функција во NAWSA кога се повлекла во 1900 година. На нејзината нова позиција, Кет продолжила да ја трансформира неуредната организација во структура подобро подготвена да води голема кампања за право на глас.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=24–25}} Кет забележала брзо растечко движење на женските клубови, кое пополнувало дел од празнината што ја оставил падот на движењето за умереност. Локалните женски клубови првично биле главно читачки групи фокусирани на литература, но постепено се развивале во организации за граѓанско подобрување составени од жени од средната класа кои се среќавале неделно во домовите. Нивната национална организација била [[Општата федерација на женски клубови|Општата федерација на женски клубови]] (ОФЖК), основана во 1890 година. Клубовите избегнувале контроверзни прашања што би можеле да го поделат членството, особено религијата и забраната на алкохол. На Југот и Истокот, прашањето за женско право на глас исто така било многу поделувачко, додека на Запад имало мал отпор меѓу членките на клубовите. Во Средниот Запад, женските клубови првично го избегнувале суфражизмот од претпазливост, но по 1900 година сè повеќе го поддржувале.<ref>Stephen M. Buechler, ''The Transformation of the Woman Suffrage Movement: The Case of Illinois, 1850–1920'' (1986) pp. 154–157</ref> Кет ја спровела таканаречената „society plan“, успешен обид да се привлечат богати членки од движењето на женските клубови чие време, пари и искуство можеле да помогнат во градењето на суфражистичкото движење.<ref>Graham (1996), pp. 36–37</ref> До 1914 година, женското право на глас било поддржано од националната Општа федерација на женски клубови.<ref>Dubois, ed. (1992) p. 178</ref> Кет се повлекла од својата позиција по четири години, делумно поради влошеното здравје на нејзиниот сопруг и делумно за да помогне во организирањето на [[Меѓународна алијанса за женско право на глас|Меѓународната алијанса за женско право на глас]], која била создадена во Берлин, Германија во 1904 година со Кет како претседателка.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA231 pp. 231–232]</ref> Во 1904 година, [[Ана Хауард Шо]] била избрана за претседателка на NAWSA.{{snf|Scott|Scott|1982|p=25}} Шо била енергичен работник и талентиран оратор, но не била ефективен администратор. Помеѓу 1910 и 1916 година, националниот одбор на NAWSA постојано бил во превирања што ја доведувале во прашање стабилноста на организацијата.{{snf|Scott|Scott|1982|p=31}} Иако членството и финансиите биле на највисоко ниво, NAWSA одлучила да ја замени Шо со повторно враќање на Кет како претседателка во 1915 година. Овластена од NAWSA да го именува својот извршен одбор, кој претходно бил избирачки на годишните конвенции, Кет брзо ја претворила лабаво организираната структура во високо централизирана организација.<ref>Graham (1996), pp. 81, 86</ref> ===Мекензи против Хејр=== Член 3 од Законот за експатријација од 1907 година предвидувал губење на државјанството за американските жени кои се омажиле за странски државјани.<ref name="Tsiang114">Tsiang, I-Mien (1942). ''The question of expatriation in America prior to 1907.'' Johns Hopkins Press. p. 114. OCLC 719352.</ref> [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] првпат го разгледал Законот за експатријација од 1907 година во случајот од 1915 година ''MacKenzie v. Hare''.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Mackenzie_v._Hare|title=Mackenzie v. Hare - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org}}</ref> Тужителката, суфражистка по име Етел Мекензи, живеела во Калифорнија, која од 1911 година им го доделила правото на глас на жените. Сепак, нејзиното барање за регистрација за гласање било одбиено од страна на обвинетиот во својство на комесар на Изборниот одбор во Сан Франциско, поради нејзиниот брак со Шкотланѓанец.<ref name="Martin">{{cite journal|url=http://www.law.virginia.edu/html/alumni/uvalawyer/sp05/martin_lecture.htm|first=David A.|last=Martin|title=Dual Nationality: TR's 'Self-Evident Absurdity'|journal=UVA Lawyer|date=Spring 2005|access-date=June 12, 2012}}</ref> Мекензи тврдела дека Законот за експатријација од 1907 година, „ако се однесува на неа, е надвор од овластувањата на Конгресот“, бидејќи ниту [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|14-тиот амандман]] ниту кој било друг дел од Уставот не му давале на Конгресот овластување „да му одземе државјанство на граѓанин без негово согласување“. Сепак, судијата [[Џозеф Мекена]], во мнозинското мислење, изјавил дека, иако „може да се признае дека промена на државјанството не може да биде наметната произволно, односно без согласност на граѓанинот“, сепак „законот во спор не ја има таа карактеристика. Тој се однесува на состојба во која доброволно се влегува, со свест за последиците.“ Судијата [[Џејмс Кларк Мекрејнолдс]], во издвоено согласувачко мислење, изјавил дека случајот треба да биде отфрлен поради недостиг на надлежност.<ref>{{cite court|url=https://bulk.resource.org/courts.gov/c/US/239/239.US.299.79.html|litigants=MacKenzie v. Hare|reporter=239 U.S. 299|date=1915|access-date=October 30, 2012|pinpoint=17, 20, 22}}</ref> ===Опозиција кон женското право на глас=== На 5 ноември 1895 година, Масачусетс одржал референдум за дозволување на жените да гласаат на општински избори. Референдумот не успеал со 36,76% наспроти 63,24%. На жените им било дозволено да гласаат за мерката, но само 4% од нив го искористиле тоа право.<ref>{{Cite web |title=Massachusetts Women's Suffrage for Local Elections Advisory Question (1895) |url=https://ballotpedia.org/Massachusetts_Women%27s_Suffrage_for_Local_Elections_Advisory_Question_(1895) |access-date=2023-10-02 |website=Ballotpedia |language=en}}</ref> Пиварите и дестилериите биле особено против женското право на глас, плашејќи се дека женските гласачи ќе го поддржат забранувањето на алкохолните пијалаци.{{snf|Scott|Scott|1982|p=25}} На изборите во 1896 година, женското право на глас и прохибицијата се нашле заедно на политичката агенда, што го привлекло вниманието на противниците на двете движења. Со цел да ја нарушат кампањата, еден ден пред изборите, Лигата на трговци со алкохол собрала бизнисмени за да помогнат во поткопување на напорите. Се ширеле гласини дека овие бизнисмени ќе се погрижат „лошите жени“ во Оукленд, Калифорнија да се однесуваат непристојно за да ја нарушат нивната репутација и со тоа да ги намалат шансите да помине амандманот за женско право на глас.<ref>{{Cite web|url=https://webso.iup.edu/idp/profile/SAML2/Redirect/SSO?execution=e1s1|title=Error – Error|website=webso.iup.edu|access-date=April 4, 2019}}</ref> [[Германски Американци|германските Американци]], особено германските лутеранци и католици, најчесто се спротивставувале на прохибицијата и на женското право на глас; тие поддржувале патријархални семејни модели во кои сопругот ја донесувал политичката одлука за семејството.<ref>{{cite book|last=Richardson|first=Belinda|title=Christian Clergy Response to Intimate Partner Violence: Attitudes, Training, Or Religious Views?|url=https://books.google.com/books?id=bMDCCBmzEsIC&pg=PA55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617081121/https://books.google.com/books?id=bMDCCBmzEsIC&pg=PA55|url-status=dead|archive-date=June 17, 2016|year=2007|page=55|isbn=9780549564379}}</ref><ref>{{cite book|last=Michael A. Lerner|title=Dry Manhattan: Prohibition in New York City|url=https://books.google.com/books?id=GyQqk-hxaO4C&pg=PA32|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=31–32|isbn=9780674040090}}</ref> Нивната опозиција подоцна била користена како аргумент во корист на суфражизмот за време на Првата светска војна, кога германските Американци станале непопуларни.<ref>{{cite book|last=Rose|first=Kenneth D.|title=American Women and the Repeal of Prohibition|url=https://books.google.com/books?id=6uhcDrmgwlMC&pg=PA35|year=1997|publisher=NYU Press|pages=34–35|isbn=9780814774663}}</ref> Поразите понекогаш доведувале до обвинувања за измама. По поразот на референдумот за женско право на глас во Мичиген во 1912 година, гувернерот ги обвинил пиварите за вмешаност во широко распространета изборна измама која придонела за поразот. Докази за кражба на гласови имало и во референдумите во Небраска и Ајова.<ref>Flexner (1959), pp. 252, 271</ref> [[File:Opposed to suffrage.jpg|thumb|200px|Седиште на Националната асоцијација против женско право на глас.]] Некои други индустрии, како јужните фабрики за памук, се спротивставувале на суфражизмот затоа што се плашеле дека женските гласачи ќе ја поддржат забраната на детскиот труд.<ref>Flexner (1959), p. 294</ref> Политичките машини, како [[Тамани Хол]] во Њујорк, се спротивставувале затоа што се плашеле дека додавањето женски гласачи ќе ја намали контролата врз машките гласачки блокови. До референдумот за женско право на глас во државата Њујорк во 1917 година, сепак, некои сопруги и ќерки на лидери на Тамани Хол работеле за суфражизмот, па организацијата зазела неутрален став кој бил клучен за успехот на референдумот.<ref>Flexner (1959), pp. 247, 282, 290</ref><ref>Ronald Schaffer, "The New York City Woman Suffrage Party, 1909–1919." ''New York History'' (1962): 269–287. [https://www.jstor.org/stable/23153512 in JSTOR]</ref> Иако Католичката црква немала официјален став, многу малку од нејзините водачи го поддржувале суфражизмот, а некои, како кардинал Гибонс, јасно се спротивставувале.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA263 pp. 263–264, 290]</ref><ref>James J. Kenneally, "Catholicism and Woman Suffrage in Massachusetts." ''Catholic Historical Review'' (1967): 43–57 [https://www.jstor.org/stable/25017913 in JSTOR]</ref> ''New York Times'' по првичната поддршка се откажалa од неа и објавила остри предупредувања. Еден уреднички текст од 1912 година предвидел дека со женско право на глас жените ќе поставуваат „невозможни барања“, како „служба како војници и морнари, полицајци или пожарникари... и ќе служат во пороти и ќе се избираат на извршни функции и судии“. Тој ја обвинил недоволната машкост за тоа што мажите не се спротивставуваат, предупредувајќи дека жените ќе го добијат правото на глас „ако мажите не се доволно цврсти и мудри, и, може да се каже, доволно машки за да го спречат тоа“.<ref>"The Uprising of the Women," ''New York Times'' May 5, 1912, quoted in Sandra Adickes, "Sisters, not demons: The influence of British suffragists on the American Suffrage Movement," ''Women's History Review'' (2002) 11#4 pp: 675–690 at p. 681</ref> ====Жени против суфражизмот==== ===Анти-суфражистички движења=== Анти-суфражистичките сили, првично нарекувани „ремонстранти“, се организирале уште во 1870 година кога била формирана Женската анти-суфражистичка асоцијација на Вашингтон.<ref>McMillen (2008), p. 223</ref> Широко познати како „антис“, тие подоцна создале организации во околу дваесет држави. Во 1911 година била формирана Националната асоцијација против женското право на глас. Таа тврдела дека има 350.000 членови и се спротивставувала на женското право на глас, феминизмот и социјализмот. Тврдела дека женското право на глас „ќе ги намали посебните заштити и каналите на влијание достапни за жените, ќе го разруши семејството и ќе го зголеми бројот на гласачи наклонети кон социјализмот“.<ref>{{cite book |last=Blee |first=Kathleen M. |editor-first=Wilma P. |editor-last=Mankiller |chapter=Antifeminism |title=The Reader's Companion to U.S. Women's History |chapter-url=https://books.google.com/books?id=d9lhBw8t410C&pg=PA32 |year=1999 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |page=[https://archive.org/details/isbn_9780618001828/page/32 32] |display-editors=etal |isbn=0618001824 |url=https://archive.org/details/isbn_9780618001828/page/32 }}</ref> Жените од средната и високата класа кои се спротивставувале на суфражизмот биле конзервативни со неколку мотиви. Особено општествените дами често имале директен пристап до моќни политичари и не сакале да се откажат од таа предност. Најчесто „антис“ сметале дека политиката е валкана и дека учеството на жените ќе ја уништи моралната предност што жените ја тврделе, како и дека партиското политизирање ќе го наруши локалното клубско работење за граѓанско подобрување, претставено преку [[Општа федерација на женски клубови|Општата федерација на женски клубови]].<ref>Susan Goodier, ''No votes for women: the New York state anti-suffrage movement'' (University of Illinois Press, 2013) pp. 85–86.</ref> Најдобро организираното движење било [[Њујоршка државна асоцијација против женското право на глас|Њујоршката државна асоцијација против женското право на глас]] (ЊДИЖПГ). Нејзиниот принцип, поставен од претседателката [[Josephine Jewell Dodge|Џозефин Џуел Додж]], бил: <blockquote>Веруваме во секој можен напредок за жените. Веруваме дека овој напредок треба да се одвива по оние легитимни линии на работа и дејствување за кои таа е најдобро оспособена и за кои сега има неограничени можности. Веруваме дека овој напредок подобро се постигнува преку строго непартиски напори и без ограничувањата на гласањето. Веруваме во напредок, а не во политика за жените.<ref>"A Creed" by Josephine Jewell Dodge, 1915, cited in Susan Goodier, ''The other woman's movement: Anti-suffrage activism in New York State, 1865–1932'' (PhD dissertation, State University of New York at Albany, ProQuest, UMI Dissertations Publishing, 2007) p. 1</ref></blockquote> Њујоршката државна асоцијација против женското право на глас користела техники на мобилизација од „основа“ (grassroots) што ги научила набљудувајќи ги суфражистите, со цел да го порази референдумот од 1915 година. Тие биле многу слични на суфражистите, но користеле спротивна кампањска реторика, предупредувајќи за „злото“ што би го донело женското право на глас. Тие одбивале машко раководство и ја нагласувале улогата на независни жени во филантропијата и општественото подобрување. ЊДИЖПГ тесно била поразена во Њујорк во 1916 година, по што државата гласала за доделување право на глас на жените. Организацијата се преселила во Вашингтон за да се спротивстави на федералниот уставен амандман, станувајќи „Национална асоцијација против женското право на глас“ (НАПЖПГ), каде што била преземена од мажи и усвоила поостар реторички тон, особено во нападите врз „црвениот радикализам“. По 1919 година, анти-суфражистите лесно се прилагодиле на новата состојба и станале активни во партиската политика, особено во Републиканската партија.<ref>Goodier (2013) ch. 6</ref> ===Јужна стратегија=== Уставот барал 34 држави (три четвртини од 45-те држави во 1900 година) да ратификуваат амандман, и доколку остатокот од земјата не бил едногласен, морало да постои поддршка од најмалку некои од 11-те поранешни конфедеративни држави за амандманот да успее. Југот бил најконзервативниот регион и секогаш давал најмала поддршка за суфражизмот. Во регионот имало малку или воопшто немало суфражистичка активност сè до крајот на XIX век.<ref>Kenneth R. Johnson, "Kate Gordon and the Woman-Suffrage Movement in the South," ''Journal of Southern History'' (1972) 38#3 pp. 365–392</ref> [[Ајлин С. Крадитор]] идентификувала четири јасно јужни карактеристики кои придонеле за воздржаноста на Југот. Прво, јужните белци мажи се држеле до традиционалните вредности во однос на јавните улоги на жените. Второ, цврстиот Југ бил цврсто контролиран од Демократската партија, па затоа играњето на двете партии една против друга не било реална стратегија. Трето, силната поддршка за правата на државите значела автоматско спротивставување на федерален уставен амандман. Четврто, ставовите на [[Џим Кроу]] значеле дека проширувањето на правото на глас на жените, кое би ги вклучувало и црните жени, било силно одбивано.<ref>[[Aileen S. Kraditor]], ''The Ideas of the Woman Suffrage Movement, 1890–1920'' (1971) pp. 12–18</ref> Три дополнителни западни територии станале држави до 1912 година, што ја зголемило про-амандманската бројка, па сега биле потребни 36 држави од 48. На крај, Тенеси станал клучната 36-та држава што ратификувала на 18 август 1920 година.<ref>Arkansas also ratified. A. Elizabeth Taylor, "A short history of the woman suffrage movement in Tennessee." ''Tennessee Historical Quarterly'' (1943) pp: 195–215. [https://www.jstor.org/stable/42620797 in JSTOR]</ref> [[Милдред Ратерфорд]], претседателка на Georgia [[Обединети ќерки на Конфедерацијата]] и лидерка на [[Национална асоцијација против женското право на глас|Националната асоцијација против женското право на глас]], јасно го изразила спротивставувањето на елитните бели жени кон суфражизмот во говор пред законодавното тело на Џорџија во 1914 година: <blockquote>Жените кои се борат за оваа мерка удираат по принципот за кој нивните татковци се бореле за време на Граѓанската војна. Женското право на глас доаѓа од Северот и Западот и од жени кои не веруваат во правата на државите и кои сакаат да ги видат црните жени како гласаат. Не верувам дека државата Џорџија паднала толку ниско што нејзините добри мажи не можат да донесуваат закони за жените. Ако некогаш дојде тоа време, тогаш ќе биде време жените да го бараат гласачкото право.<ref>{{cite book|last=Marjorie Spruill Wheeler|title=New Women of the New South: The Leaders of the Woman Suffrage Movement in the Southern States|url=https://books.google.com/books?id=kE6lZpmLmK0C&pg=PA25|year=1993|publisher=Oxford University Press|page=25|isbn=9780195359572}}</ref></blockquote> [[Елна Грин]] истакнува дека: „Суфражистичката реторика тврдела дека жените со право на глас ќе го забранат детскиот труд, ќе донесат закони за минимална плата и максимално работно време за жените работнички и ќе воспостават здравствени и безбедносни стандарди во фабриките.“ Заканата од овие реформи ги обединила сопствениците на плантажи, сопствениците на текстилни фабрики, железничките магнати, градските политички машини и интересите на алкохолната индустрија во силна коалиција против суфражизмот.<ref>Elna C. Green, ''Southern Strategies: Southern Women and the Woman Suffrage Question'' (1997) p. 52</ref> [[File:Henry Mayer, The Awakening, 1915 Cornell CUL PJM 1176 01 - Restoration.jpg|left|thumb|„Будењето“: „Гласови за жените“ во 1915 година [[Пак (списание)|Списание ''Пак'']]]] [[Хенри Браун Блеквел]], функционер на АЗПГЖ пред спојувањето и истакната личност во движењето потоа, ја предложил стратегијата јужните политички лидери да бидат убедени дека можат да ја одржат белата надмоќ во регионот без кршење на Петнаесеттиот амандман, со тоа што ќе им го дадат правото на глас на образованите жени, кои претежно би биле бели. Набргу по тоа што Блеквел го изнел својот предлог пред делегацијата на Мисисипи во [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на САД]], неговиот план бил сериозно разгледуван од Уставната конвенција на Мисисипи во 1890 година, чија главна цел била да најде правни начини за дополнително ограничување на политичката моќ на Афроамериканците. Иако конвенцијата на крај усвоила други мерки, фактот дека идеите на Blackwell биле сериозно разгледани привлекол интерес кај многу суфражисти.<ref>Wheeler (1993), pp. 113–114</ref> [[Лаура Клеј]], сојузничка на Блеквел, ја убедила НЗПГЖ да започне државна кампања на Југ базирана на оваа стратегија. Клеј била една од неколкуте јужни членки на НЗПГЖ кои се спротивставувале на идејата за национален уставен амандман за женско право на глас, бидејќи сметале дека тој би ги нарушил правата на државите. Под влијание на предвидувања дека Југот може да стане водечки регион во добивањето право на глас за жените, биле формирани суфражистички организации низ целиот регион. Ентони, Кет и Блеквел воделе кампања на Југот во 1895 година, при што последните две застапувале право на глас само за образовани жени. Со неволна согласност од Ентони, НЗПГЖ се приспособила на политиката на бела надмоќ во регионот. Ентони побарала од својот стар пријател [[Фредерик Даглас]] да не присуствува на конвенцијата на НЗПГЖ во Атланта во 1895 година, првата одржана во јужен град. Црни членови на NAWSA биле исклучени од конвенцијата во Њу Орлеанс во 1903 година, што го означило врвот на оваа стратегија.<ref>Wheeler (1993), pp. 114–118, 177</ref> Лидерите на јужното движење биле привилегирани жени од високата класа со силни позиции во општеството и црквата. Тие се обидувале да ги искористат своите општествени врски за да убедат влијателни мажи дека суфражизмот е корисен за „прочистување“ на општеството. Тие исто така тврделе дека давањето право на глас на белите жени би го надоместило влијанието од гласањето на помалиот број црни жени.<ref>Evelyn A. Kirkley, "'This Work is God's Cause': Religion in the Southern Woman Suffrage Movement, 1880–1920." ''Church history'' (1990) 59#4 pp: 507–522 esp p. 508</ref> Ниту една јужна држава не им го дала правото на глас на жените како резултат на оваа стратегија, а повеќето јужни суфражистички друштва формирани во тој период подоцна станале неактивни. Раководството на NAWSA подоцна изјавило дека нема да прифаќа политики што „застапуваат исклучување на која било раса или класа од правото на глас“.<ref>Wheeler (1993), pp. 120–121</ref> Сепак, NAWSA во пракса го одразувала ставот на своето претежно бело членство со тоа што ја минимизирала улогата на црните суфражисти. === Антицрнечки расизам === Движењето за право на глас на жените, предводено во деветнаесеттиот век од истакнати жени како [[Сузан Б. Ентони]] и [[Елизабет Кејди Стентон]], ги имало своите корени во [[аболиционизам|аболиционистичкото]] движење, но до почетокот на дваесеттиот век целта на Ентони за општо избирачко право била засенета од речиси универзалниот [[расизам во Соединетите Американски Држави]].<ref>Kraditor (1965). footnote p. 164.</ref><ref>Wheeler, ed. (1995). p. 147.</ref> Додека претходните суфражетки верувале дека двете прашања можат да бидат поврзани, усвојувањето на [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман]] и [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]] предизвикало поделба меѓу правата на [[Афроамериканци|Афроамериканците]] и правото на глас на жените, давајќи им предност на избирачките права на црните мажи пред општото избирачко право за сите мажи и жени.<ref>Wheeler, ed. (1995). pp. 31–32.</ref> Во 1903 година, НЗПГЖ официјално усвоила платформа на права на државите која имала цел да ги смири и да ги придобие суфражетските групи од [[Југ (САД)|јужниот дел на САД]]. Потписници на изјавата биле Ентони, [[Кери Чепмен Кат]] и Ана Хауард Шо. [[File:1913 Chicago Daily Tribune photograph of Ida B. Wells.jpg|thumb|300x300px|[[Ајда Б. Велс|Ајда Б. Велс-Барнет]] марширала со делегацијата на својата држава и покрај тоа што ѝ било кажано да маршира со другите црнци во посебен дел.]] Со распространетоста на [[Расна сегрегација во Соединетите Американски Држави|„расната“ сегрегација]] низ целата земја, како и во организации како НЗПГЖ, црнците формирале сопствени активистички групи за да се борат за своите еднакви права. Многумина биле високообразовани и негодувале поради нивното исклучување од политичката моќ. Педесетгодишнината од [[Прокламација за еманципација|Прокламацијата за еманципација]], издадена од претседателот [[Абрахам Линколн]] во 1863 година, исто така се одбележувала во 1913 година, што им дало дополнителен поттик да учествуваат во суфражетската поворка.<ref>Zahniser and Fry (2014). p. 140.</ref> [[Нели Квандер]] од [[Алфа Капа Алфа]] (АКА){{snd}}најстарото црнечко женско студентско здружение во земјата{{snd}}побарала место во делот за студентки за жените од [[Универзитет Хауард|универзитетот Хауард]].<ref>{{Cite web|title=Exhibition Items Seneca Falls and Building a Movement, 1776–1890 Early Feminist Inspirations|url=https://www.loc.gov/exhibitions/women-fight-for-the-vote/exhibition-items/|website=Library of Congress}}</ref> Иако постоеле две писма во кои се разгледувало ова прашање, писмото од 17 февруари 1913 година ја разгледувало желбата жените од Хауард да добијат поволно место во маршот, а исто така споменувало преписка и барања од членка на сестринството AKA, водачка на суфражетската поворка, потпретседателка на НЗПГЖ и назначувачка на Пол и Барнс за организатори на поворката, [[Џејн Адамс]].<ref>{{Cite web|date=August 10, 2020|title=#19SuffrageStories Countdown: Stories 14 to 10|url=https://womenshistory.si.edu/news/2020/08/19suffragestories-countdown-stories-14-10|access-date=October 1, 2020|website=Smithsonian Because of Her|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428114103/https://womenshistory.si.edu/news/2020/08/19suffragestories-countdown-stories-14-10|url-status=dead}}</ref> Овие писма биле продолжение на разговорите започнати од Пол и иницирани од Елис Хил кога Хил отишла на Универзитетот Хауард по барање на Пол за да ги регрутира жените од Хауард.<ref>{{Cite news|date=March 2, 1913|title=Colored women in Suffrage Parade|work=The Times Dispatch|url=https://www.newspapers.com/image/171604975/?terms=Colored%2Bwomen%2Bin%2Bsuffrage%2Bparade|access-date=October 1, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Fry|first=Amelia|date=1976|title=Suffragists Oral History Project Conversations with Alice Paul: Woman Suffrage and the Equal Rights Amendment Alice Paul|url=https://oac.cdlib.org/view?docId=kt6f59n89c&doc.view=entire_text|access-date=October 1, 2021|website=Online Archive of California}}</ref> Групата од Универзитетот Хауард вклучувала „уметник, една{{snd}}г-ѓа [[Меј Хауард Џексон]]; студентки, шест{{snd}}г-ѓа [[Мери Черч Терел]], г-ѓа [[Ана Еванс Мареј|Даниел Мареј]], госпоѓица [[Џорџијана Симпсон]], госпоѓица Шарлот Стјуард, госпоѓица Хариет Шад, госпоѓица Берта Мекнил; наставничка, една{{snd}}госпоѓица Кеди Парк; музичарка, една{{snd}}г-ѓа [[Хариет Гибс Маршал]]; професионални жени, две{{snd}}д-р [[Аманда Греј Хилиер|Аманда В. Греј]], д-р Ева Рос; делегација од Илиноис{{snd}}г-ѓа Ајда Велс Барнет; Мичиген{{snd}}г-ѓа Мекој од Детроит, која го носела знамето; Универзитет Хауард, група од дваесет и пет девојки со капи и академски тоги; домаќинки{{snd}}г-ѓа Дафилд, која го носела знамето на Њујорк, г-ѓа М. Д. Батлер, г-ѓа [[Кери Вилијамс Клифорд|Кери В. Клифорд]].“ Една обучена медицинска сестра, чие име не можело да се утврди, марширала, а една постара црна дадилка била доведена од делегацијата на Делавер.<ref>{{Cite web|last=Dubois|first=William Edward Burghardt|date=April 1913|title=Suffrage Paraders|url=https://books.google.com/books?id=Xb4RAQAAMAAJ&q=%22dr.+amanda+v+gray%22+suffrage+march&pg=PA296|website=Google Books}}</ref> Но, Гарденер, родена во [[Вирџинија]], се обидела да ја убеди Пол дека вклучувањето на црнците би било лоша идеја бидејќи јужните делегации се заканувале дека ќе се повлечат од маршот. Пол се обидувала да ги држи вестите за црните учесници подалеку од печатот, но кога групата од Хауард објавила дека има намера да учествува, јавноста станала свесна за конфликтот.<ref name=":15">{{cite news|date=March 2, 1913|title=Colored Women in Suffrage Parade|page=2|publisher=The Times-Dispatch|location=Richmond, Virginia)|url=http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85038615/1913-03-02/ed-1/seq-2.pdf|url-status=live|access-date=March 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511203402/http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85038615/1913-03-02/ed-1/seq-2.pdf|archive-date=May 11, 2017}}</ref> Еден весник објавил дека Пол им кажала на некои црни суфражетки дека НЗПГЖ верува во еднакви права за „обоените жени“, но дека некои јужни жени веројатно ќе се спротивстават на нивното присуство. Извор во организацијата инсистирал дека официјалниот став бил „да им се дозволи на црнците да маршираат доколку сакаат“.<ref name=":15" /> Во интервју за усна историја од 1974 година, Пол се присетила на „пречката“ што ја претставувал планот на Терел да маршира, што ги вознемирило јужните делегации. Таа изјавила дека ситуацијата била решена кога еден [[Квекери|квекер]], кој го предводел машкиот дел од поворката, предложил мажите да маршираат помеѓу јужните групи и групата на Универзитетот Хауард.<ref name="I Was Arrested, Of Course">{{cite journal|last1=Gallagher|first1=Robert A.|date=1974|title=I Was Arrested, Of Course|url=http://www.americanheritage.com/content/%E2%80%9Ci-was-arrested-course%E2%80%A6%E2%80%9D|journal=American Heritage|volume=25|issue=2|pages=20}}</ref> Додека според сеќавањата на Пол бил постигнат компромис поворката да биде организирана со јужните жени напред, потоа машкиот дел, а на крајот делот на црните жени, извештаите во весникот на [[NAACP]], ''[[Кризата]]'', ги прикажуваат настаните поинаку, при што црните жени протестирале против планот за нивна сегрегација.<ref name="Harvey2">{{cite web|last=Harvey|first=Sheridan|title=Marching for the Vote: Remembering the Woman Suffrage Parade of 1913|url=http://memory.loc.gov/ammem/awhhtml/aw01e/aw01e.html#ack|access-date=January 21, 2019|work=American Women: A Library of Congress Guide for the Study of Women's History and Culture in the United States|publisher=Library of Congress}}</ref> Она што е јасно е дека некои групи се обиделе, на самиот ден на поворката, да ги сегрегираат своите делегации.<ref name=":21">Zahniser and Fry (2014). p. 144.</ref> На пример, инструкција во последен момент од претседателката на одделот за државни делегации, Женевјев Стоун, предизвикала дополнителна вознемиреност кога ја замолила единствената црна членка на делегацијата на [[Илиноис]], [[Ајда Б. Велс|Ајда Б. Велс-Барнет]], да маршира со одвоената црна група на крајот од поворката. Некои историчари тврдат дека Пол го поставила тоа барање, иако тоа изгледа малку веројатно по официјалната одлука на NAWSA.<ref name=":15" /><ref name=":21" /> Велс-Барнет на крајот повторно ѝ се придружила на делегацијата на Илиноис додека поворката се движела по авенијата. На крајот, црни жени марширале во неколку државни делегации, вклучувајќи ги [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Мичиген]]. Некои им се придружиле на своите колешки во професионалните групи. Имало и многу црни мажи кои ги управувале платформите на поворката.<ref name=":123">Zahniser and Fry (2014). p. 149.</ref> Гледачите не ги третирале црните учесници поинаку.<ref name=":123" /> === Нова жена === [[File:Official Program Woman Suffrage Procession - March 3, 1913.jpg|thumb|200px|Официјална програма на [[Поворка за женско право на глас (1913)|Поворката за женско право на глас од 1913 година]]. Во самата поворка, жената на коњ била [[Инез Милхоланд]].<ref>Walton (2010), p. 72</ref>]] Концептот на [[Нова жена|Новата жена]] се појавил кон крајот на деветнаесеттиот век за да ја опише сè понезависната активност на жените, особено на помладата генерација. Според еден научник, „Новата жена станала поврзана со подемот на феминизмот и кампањата за женско право на глас, како и со подемот на потрошувачката култура, масовната култура и послободното изразување на сексуалноста што ги обележале првите децении на 20 век“.<ref>{{cite book |chapter-url= https://oxfordre.com/americanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-427 |chapter= New Women in Early 20th-Century America |last1=Rabinovitch-Fox |first1=Einav |title= Oxford Research Encyclopedia of American History |date=2017 |publisher= Oxford Research Encyclopedias |doi= 10.1093/acrefore/9780199329175.013.427 |isbn= 978-0-19-932917-5 |access-date=May 28, 2020 }}</ref> Навлегувањето на жените во јавниот простор се изразувало на многу начини. Кон крајот на 1890-тите години, возењето велосипед станало новопопуларна активност што ја зголемила подвижноста на жените, а истовремено означувала отфрлање на традиционалните учења за женската слабост и кревкост. Сузан Б. Ентони изјавила дека велосипедите „направиле повеќе за ослободувањето на жените отколку што било што друго во светот“.<ref>''New York World'', February 2, 1896, quoted in Harper (1898–1908), Vol. 2. [https://archive.org/stream/lifeandworksusa01harpgoog#page/n397/mode/2up p. 859]</ref> Елизабет Кејди Стентон изјавила дека „Жената се движи кон избирачкото право на велосипед“.<ref>Quoted in Schultz (2013), [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ&pg=PA33 p. 33]</ref> [[File:OnToWashington1913.ogv|thumb|200px|Снимка од суфражетки кои марширале од Њуарк, Њу Џерси, до Вашингтон во 1913 година.]] Активистките воделе кампања за право на глас на начини што многумина сè уште ги сметале за „недолични за дами“, како што биле марширањето во поворки и држењето говори на улични агли стоејќи на импровизирани говорници. Во Њујорк во 1912 година, суфражетките организирале дванаесетдневен марш од 170 милји до Олбани за да му достават петиции за право на глас на новиот гувернер. Во 1913 година, суфражетската „Армија на Хадсон“ марширала 250 милји од Њујорк до Вашингтон за шеснаесет дена, привлекувајќи национално медиумско внимание.<ref>Schultz (2013), [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ&pg=PA30 p. 30]</ref> === Нови организации за женско право на глас === ==== Лига за еднакво право на глас на студентките ==== Кога [[Мод Вуд Парк]] присуствувала на конвенцијата на НЗПГЖ во 1900 година, открила дека е речиси единствената млада личност таму. По враќањето во Бостон, таа ја основала Лигата за еднакво право на глас на студентките со помош на нејзината колешка од Редклиф, [[Инез Хејнс Ирвин]], и ја поврзала со НЗПГЖ. Во голема мера благодарение на напорите на Парк, слични групи биле организирани на универзитетски кампуси во 30 држави, што довело до создавање на [[Национална лига за еднакво право на глас на студентките|Националната лига за еднакво право на глас на студентките]] во 1908 година.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/444021/Maud-Wood-Park |title=Maud Wood Park |publisher=Britannica Online Encyclopedia |access-date=July 15, 2014}}</ref><ref>Jana Nidiffer, "Suffrage, FPS, and History of Higher Education", in Allen, Elizabeth J., et al. (2010), ''Reconstructing Policy in Higher Education'', [https://books.google.com/books?id=F6-MAgAAQBAJ&pg=PA45 pp. 45–47]. New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-99776-8}}</ref> [[File:Rose-Sanderson-Votes-for-Women.jpeg|right|thumb|Суфражетки кои демонстрирале за правото на глас во 1913 година.]] ==== Лига за еднаквост на самостојно издржуваните жени ==== Драматичните тактики на милитантното крило на британското движење за женско право на глас почнале да влијаат врз движењето во САД. [[Хариет Стентон Блач]], ќерката на [[Елизабет Кејди Стентон]], се вратила во САД по неколку години поминати во Англија, каде што била поврзана со суфражетски групи кои сè уште биле во раните фази на милитантно дејствување. Во 1907 година таа ја основала Лигата за еднаквост на самостојно издржуваните жени, подоцна наречена Женски политички сојуз, чие членство се засновало на работнички, и професионални и индустриски работнички. Лигата за еднаквост ја вовела практиката на организирање суфражетски поворки и ги организирала првите јавни суфражетски собири на отворено по триесет години.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA242 pp. 242–251]</ref> На овие поворки марширале дури до 25.000 луѓе.<ref>Frost-Knappman and Cullen-DuPont (2009), [https://books.google.com/books?id=n1R4lAb8gBMC&pg=PA304 p. 304]</ref> ==== Национален совет на жените гласачи ==== Националниот совет на жените гласачи (НСЖГ) бил основан во 1911 година за да ги претставува жените во државите каде што веќе било обезбедено женско право на глас. Првично тие држави биле Вајоминг, Колорадо, Ајдахо, Јута и Вашингтон. Набргу потоа следеле и неколку други држави, вклучувајќи ја и Калифорнија. [[Ема Смит Девоу]] била претседателка на НСЖГ во текот на целото негово деветгодишно постоење. Таа претходно била претседателка на Здружението за еднакво право на глас на Вашингтон за време на успешната кампања за право на глас во таа држава во 1910 година. Дејствувајќи како политичка група за притисок, NCWV работел на донесување закони од интерес за жените во државите каде што тие можеле да гласаат. Како што правото на глас било обезбедувано и во други држави, НСЖГ сè повеќе можел да ја користи својата политичка моќ за да го поттикне усвојувањето на [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]].<ref name=ross-nazzal-book>{{cite book|title=Winning the West for Women: The Life of Suffragist Emma Smith DeVoe|last=Ross-Nazzal|first=Jennifer M.|pages=[https://books.google.com/books?id=zvgUCgAAQBAJ&pg=PA11 11–12, 182]|year=2011|publisher= University of Washington Press|isbn=978-0-295-99086-6}}</ref> По неговото усвојување, NCWV и NAWSA се здружиле за да ја формираат [[Лига на жени гласачи]].<ref>{{cite web |url=https://www.lwv.org/about-us |title=Who Is the League of Women Voters?|publisher=League of Women Voters | access-date=May 18, 2023}}</ref> ==== Национална женска партија ==== Работата за усвојување на национален амандман за право на глас била значително ограничена во корист на кампањите за право на глас на ниво на држави откако двете ривалски организации за женско право на глас се споиле во 1890 година и ја формирале НЗПГЖ. Интересот за национален амандман за право на глас повторно оживеал главно благодарение на [[Алис Пол]].<ref name=Gordon-in-Wheeler/> Во 1910 година таа се вратила во САД од Англија, каде што била дел од милитантното крило на движењето за право на глас. Пол таму била затворана и била подложена на [[присилно хранење|присилни хранења]] откако започнала штрајк со глад. Во јануари 1913 година таа пристигнала во Вашингтон како претседателка на Конгресниот комитет на НЗПГЖ, задолжена за обновување на кампањата за уставен амандман што ќе им обезбеди избирачко право на жените. Таа и нејзината соработничка [[Луси Бернс]] организирале поворка за право на глас во Вашингтон ден пред инаугурацијата на [[Вудро Вилсон]] за претседател. Противниците на маршот го претвориле настанот во речиси бунт, кој завршил дури кога биле повикани коњанички единици на армијата за да воспостават ред. Јавното негодување поради инцидентот, кој го чинел началникот на полицијата неговата функција, му донело публицитет на движењето и му дало нов поттик.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA256 pp. 255–257]</ref> Во 1914 година Пол и нејзините следбеници почнале предложениот амандман за право на глас да го нарекуваат „Амандманот на Сузан Б. Ентони“,<ref>Ward (1999), pp. 214–215</ref> име што било широко прифатено.<ref>{{cite news|title=Senators to Vote on Suffrage Today; Fate of Susan B. Anthony Amendment Hangs in Balance on Eve of Final Test|newspaper=The New York Times|date=September 26, 1918|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60F17F63E5511738DDDAF0A94D1405B888DF1D3}}</ref> Пол тврдела дека, бидејќи Демократската партија не преземала мерки за да им обезбеди право на глас на жените иако ги контролирала претседателската функција и двата дома на Конгресот, движењето за право на глас требало да работи за пораз на сите демократски кандидати без оглед на личниот став на кандидатот за тоа прашање. Таа и Бернс формирале посебна лобистичка група наречена [[Конгресен сојуз]] за да дејствува според овој пристап. Силно несогласувајќи се со тоа, НЗПГЖ во 1913 година ја повлекла поддршката за групата на Пол и продолжила со својата практика да го поддржува секој кандидат што го поддржувал правото на глас, без оглед на политичката припадност.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=32–33}} Во 1916 година Блач го споила својот Женски политички сојуз со Конгресниот сојуз на Пол.<ref>Fowler (1986), p. 146</ref> [[File:Alice Paul cph.3a38295.jpg|thumb|200px|[[Алис Пол]]]] Во 1916 година Пол ја основала [[Национална женска партија|Националната женска партија]] (НЖП).<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA133 pp. 133, 158]</ref> Женското движење повторно се поделило, но резултатот овојпат бил нешто слично на поделба на трудот. НЗПГЖ дополнително го зацврстила својот углед на респектабилна организација и се занимавала со високо организирано лобирање и на национално и на државно ниво. Помалата НЖП исто така се занимавала со лобирање, но сè повеќе станувала позната по драматични и конфронтациски активности, најчесто во главниот град на државата.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=32–33}} Еден облик на протест биле таканаречените „стражарски оган“ (watchfires), кои подразбирале палење примероци од говорите на претседателот Вилсон, често пред Белата куќа или во блискиот [[Лафајет парк]]. NWP продолжила да организира вакви акции и по почетокот на војната, предизвикувајќи критики од јавноста, па дури и од други организации за право на глас, дека постапува непатриотски.<ref>{{Cite web|url=https://depts.washington.edu/moves/NWP_storymap.shtml|title=National Woman's Party 1912-1922: Timeline Story Map - Mapping American Social Movements Project|website=depts.washington.edu}}</ref> ==== Конференција за женско право на глас на јужните држави ==== Водачките на јужната стратегија на НЗПГЖ почнале да го наоѓаат својот сопствен глас до 1913 година, кога Кејт Гордон од Луизијана и [[Лора Клеј]] од Кентаки ја формирале Конференцијата за женско право на глас на јужните држави (КЖПГЈД). Суфражетките од КЖПГЈД избрале да дејствуваат во рамките на обичаите на [[Закони на Џим Кроу|Џим Кроу]] во нивните држави и отворено зборувале за тоа како давањето избирачко право на белите жени ќе ја зајакне општествено-економската и политичката дејност што произлегувала од белата надмоќ.<ref>{{cite web |last1=Case |first1=Sarah H. |title=Woman Suffrage in the Southern States |url=https://www.nps.gov/articles/woman-suffrage-in-the-southern-states.htm |website=Series: The 19th Amendment and Women's Access to the Vote Across America. National Park Service. |publisher=U.S. Department of the Interior |access-date=September 17, 2019}}</ref> За да појаснат како нивната политичка идеологија се вклопувала во сè поригидното статус кво на сегрегацијата, тие објавувале весник, ''[https://www.worldcat.org/oclc/13640436 New Southern Citizen]'', со мотото: „Направете ги јужните држави бели“. КЖПГЈД сè повеќе доаѓала во судир со НЗПГЖ и нејзиниот главен фокус на постигнување федерален амандман. Сепак, повеќето јужни суфражетки не се согласувале со овој пристап и продолжиле да работат поврзани со НЗПГЖ. Гордон активно водела кампања против Деветнаесеттиот амандман бидејќи, теоретски, тој би им обезбедил избирачко право и на афроамериканските жени.<ref>{{cite web |last1=Tyler |first1=Pamela |title=Woman Suffrage |url=https://64parishes.org/entry/woman-suffrage |website=64 Parishes |publisher=Encyclopedia of Louisiana |access-date=September 17, 2019}}</ref> Тоа, како што изјавила [[Лора Клеј]] во дебата со претседателката на [[Здружение за еднакви права на Кентаки|Здружението за еднакви права на Кентаки]], [[Медлин Мекдауел Брекенриџ]],<ref>{{cite web |last1=Hollingsworth |first1=Randolph |title=Debate between Laura Clay and Madeline McDowell Breckinridge over the Anthony Amendment |url=https://networks.h-net.org/node/2289/discussions/1706557/debate-between-laura-clay-and-madeline-mcdowell-breckinridge-over |website=H-Kentucky |publisher=H-Net.org |access-date=September 17, 2019}}</ref> би го оживеало стравот од интервенциите од времето на [[Период на реконструкција во САД|Реконструкцијата]] и би довело до зголемен федерален надзор врз изборите на Југот. '''Алфа-клуб за право на глас''' Оваа организација била создадена од [[Ајда Б. Велс]] во 1913 година, со надеж дека ќе го унапреди правото на жените во Соединетите Американски Држави. Организацијата потекнувала од Чикаго, Илиноис, со помош на активистки како [[Бел Сквајер]] и [[Вирџинија Брукс]]. Групата работела на поддршка на целокупното движење за право на глас на афроамериканските жени. Клубот го поттикнувал политичкото учество на црните жени и се занимавал со нивната маргинализација во рамките на вообичаените организации за право на глас. Една од тие организации била Националната американска асоцијација за женско право на глас (НЗПГЖ), како и поединци како Алис Пол. Неговите главни цели биле да ја поддржува изборната победа на кандидати кои би ги застапувале интересите на црните заедници, да ги образува афроамериканските жени за граѓанското учество и да го поттикнува нивното учество на изборите. Водечката улога на Велс како директорка на Бирото против линчување на [[Национален афроамерикански совет|Националниот афроамерикански совет]] е истакната во ''The Appeal'' (Минеаполис, 19 јули 1902 година).<ref>{{Cite web |title=Image 1 of The Appeal |url=https://www.loc.gov/resource/sn83016810/1902-07-19/ed-1/?sp=1&r=-0.149,0.233,1.469,0.728,0}}</ref> Овие документи исто така ја покажуваат трајната посветеност на Велс кон расната правда и поддршката на црните заедници, што влијаело врз нејзината работа за женското право на глас. Напорите на клубот за образување и мобилизирање на афроамериканските жени гласачи се прикажани во официјалното издание на организацијата, [[Алфа суфражетски запис]] (том 1, бр. 1, 18 март 1914 година).<ref>{{Cite web |title=The Alpha Suffrage Record |url=http://livinghistoryofillinois.com/pdf_files/The%20Alpha%20Suffrage%20Record,%20Volume%201,%20Number%201,%20March%2018,%201914.pdf}}</ref> === Периодични изданија за правото на глас === Стентон и Ентони во 1868 година започнале да издаваат шеснаесетстраничен неделен весник наречен ''[[Револуцијата (весник во САД)|Револуцијата]]''. Тој првенствено бил насочен кон правата на жените, особено правото на глас, но исто така обработувал политика, работничко движење и други теми. Неговиот енергичен и разновиден стил му обезбедил трајно влијание, но долговите се зголемиле бидејќи не ја добил очекуваната финансиска поддршка, па тие биле принудени да го предадат весникот во други раце по само дваесет и девет месеци.<ref>Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA14 pp. 14–18]</ref> Нивната организација, NWSA, потоа зависела од други периодични изданија, како ''The National Citizen and Ballot Box'', уредуван од Матилда Џослин Гејџ, и ''[[Женска трибина]]'', уредуван од [[Клара Бевик Колби]], за да ги претставуваат нејзините ставови.<ref>McMillen (2008), p. 210</ref> Во 1870 година, кратко по формирањето на AWSA, Луси Стоун започнала да издава осумстраничен неделен весник наречен ''[[Женски журнал]]'' за застапување на правата на жените, особено правото на глас. Подобро финансиран и помалку радикален од ''Револуцијата'', тој опстојувал многу подолго. До 1880-тите години станал неофицијален глас на движењето за право на глас во целина.<ref>McMillen (2008), pp. 208, 224</ref> Во 1916 година NAWSA го купила ''Женски журнал'' и вложила значителни средства за негово унапредување. Тој бил преименуван во ''Жена граѓанин'' (''Woman Citizen'') и бил прогласен за официјално гласило на NAWSA.<ref>Fowler (1986), pp. 117, 119</ref> Алис Пол започнала да издава весник наречен ''[[Суфражистката]]'' во 1913 година, кога сè уште била дел од NAWSA. Уредничка на осумстраничниот неделник била [[Рета Чајлд Дор]], искусна новинарка.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA88 pp. 88, 96–97]</ref> === Промена на текот на настаните === [[Женско право на глас во Нов Зеланд|Нов Зеланд им обезбедил право на глас на жените]] во 1893 година, станувајќи првата држава што го направила тоа на национално ниво. Во САД, жените добиле право на глас во државата Вашингтон во 1910 година; во [[Предлог 4 на Калифорнија (1911)|Калифорнија во 1911 година]]; во Орегон, Канзас и Аризона во 1912 година; и во Илиноис во 1913 година.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA166 p. 166]</ref> Некои држави им дозволувале на жените да гласаат на училишни избори, општински избори или за членови на Изборниот колегиум. Некои територии, како Вашингтон, Јута и Вајоминг, им дозволувале на жените да гласаат уште пред да станат сојузни држави.<ref>{{Cite web|url=https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml|title=Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation State by State 1838-1919 - Mapping American Social Movements Project|website=depts.washington.edu}}</ref> Како што жените гласале во сè поголем број држави, конгресмените од тие држави почнале да ја поддржуваат идејата за национален амандман за право на глас и да обрнуваат поголемо внимание на прашања како што бил детскиот труд. [[File:Map of US Suffrage, 1920.svg|thumb|240px|left|Статусот на женското право на глас пред усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во 1920 година {{legend|#4575b4|Целосно право на глас}} {{legend|#74add1|Претседателско право на глас}} (глас само за претседател) {{legend|#abd9e9|Примарно право на глас}} (глас само на внатрепартиски избори) {{legend|#e0f3f8|Општинско право на глас}} (глас само на градски избори) {{legend|#fee090|Право на глас на училишни, обврзнички или даночни прашања}} (глас само на посебни избори) {{legend|#fdae61|Општинско право на глас во некои градови}} {{legend|#f46d43|Примарно право на глас во некои градови}} {{legend|#d73027|Без право на глас}}]] Реформските кампањи на [[Прогресивен период|Прогресивниот период]] го зајакнале движењето за право на глас. Почнувајќи околу 1900 година, ова широко движење започнало од основно ниво со цели како борба против корупцијата во владата, укинување на детскиот труд и заштита на работниците и потрошувачите. Многу од неговите учесници гледале на женското право на глас како на уште една прогресивна цел и верувале дека вклучувањето на жените во електоратот ќе му помогне на движењето да ги постигне и другите цели. Во 1912 година, [[Прогресивна партија (Соединети Американски Држави, 1912)|Прогресивната партија]], формирана од [[Теодор Рузвелт]], го поддржала женското право на глас.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA28 pp. 28–29]</ref> [[Социјализам во Соединетите Американски Држави|Социјалистичкото движење]] исто така го поддржувало женското право на глас во некои области.<ref>Graham (1996), pp. 57, 112–113</ref> До 1916 година, правото на глас за жените станало големо национално прашање, а НЗПГЖ станала најголемата волонтерска организација во земјата, со два милиони членки.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA38 pp. 38–39]</ref> Истата година, конвенциите на Демократската и Републиканската партија го поддржале женското право на глас, но само на ниво на поединечни држави, со импликација дека различните држави би можеле да го спроведуваат правото на глас на различни начини или (во некои случаи) воопшто да не го воведат. Очекувајќи повеќе, Кат повикала итна конвенција на NAWSA и го предложила она што станало познато како „Планот за победа“.<ref>Graham (1996), pp. 84–85, 88</ref> Неколку години НЗПГЖ се фокусирала на постигнување право на глас поединечно по држави, делумно за да ги прилагоди членовите од јужните држави кои се спротивставувале на идејата за национален амандман, сметајќи ја како нарушување на правата на државите.<ref>Fowler (1986), p. 143</ref> Во стратешки пресврт, конвенцијата од 1916 година го одобрила предлогот на Кат да се направи националниот амандман приоритет за целата организација. Управниот одбор бил овластен да утврди план за работа за секоја држава и да ја преземе таа работа ако државната организација одбие да соработува.<ref>Graham (1996), p. 87</ref> Во 1917 година, Кат добила завештание од 900.000 долари од г-ѓа Френк (Мириам) Лесли, кое требало да се користи за движењето за женско право на глас. Кат ја формирала Комисијата „Лесли“ за женско право на глас за распределба на средствата, од кои поголемиот дел ги поддржувале активностите на НЗПГЖ во клучен момент за движењето за право на глас.<ref>Fowler (1986), pp. 118–119</ref> [[File:Suffragette banner. One of the banners, the women who picketed the White House . . . - NARA - 533769.tif|thumb|200px|„Кајзер Вилсон“ транспарент што го држела членка на НЖП, која протестирала пред Белата куќа]] Во јануари 1917 година, Националната женска партија (НЖП) поставила стражарски протести пред Белата куќа, која дотогаш никогаш не била предмет на вакви протести, со транспаренти што барале женско право на глас.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA275 p. 275]</ref> Тензиите ескалирале во јуни кога една руска делегација пристигнала во Белата куќа, а членките на НЖП развиле транспарент на кој пишувало: „Ние, жените на Америка, ви кажуваме дека Америка не е демократија. Дваесет милиони американски жени се лишени од правото на глас. Претседателот Вилсон е главниот противник на нивното национално избирачко право“.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA171 pp. 171–172]</ref> Во август, друг транспарент се однесувал на „Кајзер Вилсон“ и ја споредувал судбината на германскиот народ со таа на американските жени.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA187 p. 187]</ref> Некои од набљудувачите, вклучително и толпи пијани мажи кои дошле во градот за [[втора инаугурација на Вудро Вилсон]],<ref>[https://think.kera.org/2016/03/08/defending-the-ballot-box/ Defending The Ballot Box] (audio interview with Michael Waldman, president of the Brennan Center for Justice at NYU School of Law)</ref> реагирале насилно, кинејќи им ги транспарентите од рацете на протестирачките. Полицијата, чии претходни дејства биле воздржани, почнала да ги апси демонстрантките за блокирање на тротоарот. На крај биле уапсени над 200 жени, од кои околу половина биле испратени во затвор.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA277 pp. 277–278]</ref> Во октомври Алис Пол била осудена на седум месеци затвор. Кога таа и другите затворени суфражетки започнале штрајк со глад, затворските власти ги [[присилно хранење|присилно ги хранеле]]. Негативниот публицитет од оваа сурова практика извршил дополнителен притисок врз администрацијата, која на крај попуштила и ги ослободила сите затворенички.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA207 pp. 192, 194, 200, 207]</ref> Влегувањето на САД во [[Прва светска војна]] во април 1917 година имало значително влијание врз движењето за право на глас. За да ги заменат мажите што заминале во војска, жените влегле во работни места кои традиционално не вработувале жени, како што се челичарници и рафинерии за нафта. НЗПГЖ соработувала со воените напори, при што Кат и Шо служеле во Женскиот комитет на [[Совет за национална одбрана (САД)|Советот за национална одбрана]]. За разлика од тоа, NWP не презела чекори за соработка со воените напори.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA276 pp. 276, 280–281]</ref> [[Џенет Ранкин]], избрана во 1916 година од Монтана како првата жена во Конгресот, била една од педесетте членови на Конгресот што гласале против објавувањето војна.<ref>Norma Smith, ''Jeannette Rankin, America's Conscience'' (Montana Historical Society, 2002)</ref> Во ноември 1917 година, референдум за давање избирачко право на жените во Њујорк – во тоа време најнаселена држава во земјата – бил усвоен со значителна разлика во гласови.<ref name="autogenerated1">Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA41 p. 41]</ref> Во септември 1918 година, претседателот Вилсон се обратил пред Сенатот, повикувајќи на одобрување на амандманот за право на глас како воена мерка, велејќи: „Дали жените, со кои сме направиле партнери во оваа војна, ќе ги прифатиме само како партнери во страдање, жртва и труд, а не и како партнери во привилегија и право?“<ref>''The Public Papers of Woodrow Wilson: War and peace'', Baker and Dodd (eds.), p. 265, quoted in Flexner (1959), p. 302</ref> На [[Претседателски избори во САД (1918)|изборите во 1918 година]], и покрај заканата од [[шпански грип]], уште три држави ([[Оклахома]], [[Јужна Дакота]] и [[Мичиген]]) усвоиле иницијативи за да им дадат право на глас на жените, а двајца актуелни сенатори ([[Џон В. Викс]] од [[Масачусетс]] и [[Вилард Салсбери Џуниор]] од [[Делавер]]) ги изгубиле изборите поради нивното спротивставување на правото на глас.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/pandemic-nearly-derailed-womens-suffrage-movement/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421155316/https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/pandemic-nearly-derailed-womens-suffrage-movement/|url-status=dead|archive-date=April 21, 2020|title=A pandemic nearly derailed the women's suffrage movement|last=DuBois|first=Ellen Carol|date=April 20, 2020|website=National Geographic|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref> До крајот на 1919 година, жените фактички можеле да гласаат за претседател во држави со 326 изборни гласови од вкупно 531.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/naw:@field(DOCID+@lit(rbnawsan4830div12)) The record of the Leslie Woman Suffrage Commission, Inc., 1917–1929] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125205527/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem%2Fnaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28rbnawsan4830div12%29%29 |date=January 25, 2022 }}, by Rose Young, posted on the web by the Library of Congress.</ref> Политичките лидери кои станале уверени во неизбежноста на женското право на глас почнале да вршат притисок врз локалните и националните законодавци да го поддржат, за нивните партии да можат да си припишат заслуга на идните избори.<ref>Graham (1996), p. 146</ref> Војната служела како катализатор за проширување на правото на глас во неколку земји, при што жените го добиле правото на глас по години кампањи, делумно како признание за нивната поддршка во воените напори, што дополнително го зголемило притисокот за право на глас во САД.<ref>Susan Zeiger, "She didn't raise her boy to be a slacker: Motherhood, conscription, and the culture of the First World War." ''Feminist Studies'' (1996): 7–39</ref> Околу половина од жените во Британија добиле избирачко право до јануари 1918 година, како и жените во повеќето канадски провинции, со исклучок на Квебек.<ref>Flexner (1959), pp. 302, 381 n. 6</ref> === Деветнаесетти амандман === {{quote box | quote = Да се извади зборот „машки“ од Уставот во пракса ги чинеше жените на оваа земја педесет и две години непрекината кампања... Во тој период тие беа принудени да водат 56 кампањи на референдуми пред машките гласачи; 480 кампањи за законодавствата да предложат амандмани за право на глас до гласачите; 47 кампањи за државни уставни конвенции да го вметнат женското право на глас во државните устави; 277 кампањи за државни партиски конвенции да вклучат платформи за женско право на глас; 30 кампањи за претседателски партиски конвенции да усвојат платформи за женско право на глас, и 19 кампањи со 19 последователни Конгреси. Биле собрани милиони долари, главно во мали суми, и внимателно биле потрошени. Стотици жени ги дале можностите на цели животи, илјадници дале години од своите животи, а стотици илјади дале постојана поддршка и помош колку што можеле. | source = —[[Кери Чепмен Кат]], претседателка на [[Национална американска асоцијација за женско право на глас]].<ref name="Sherr2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2po16sEMd7AC&pg=PT28|title=Failure Is Impossible: Susan B. Anthony in Her Own Words|first=Lynn|last=Sherr|date=September 29, 2010|publisher=Crown|isbn=978-0-307-76529-1 |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite thesis |degree= Ph.D. |last= Imsande |first= Jennifer Lynn |date=2006 |title= The perils of protection: gender and the recasting of rights in a nation at war, 1860–1898 | oclc = 75385271 | isbn = 9780542795619 }} [https://books.google.com/books?id=4tsV4zBFxBIC Details.]</ref> }} [[File:I did not raise my girl to be a voter3.jpg|thumb|200px|Карикатура од 1915 година од списанието ''[[Puck (списание)|Puck]]'', во која група дискредитирани мажи поддржуваат антисуфражетска жена. Натписот „Јас не ја одгледав мојата ќерка за да биде гласач“ е парафраза на антивоената песна „[[I Didn't Raise My Boy To Be A Soldier]]“.]] [[File:Stamp-US-1970-Woman-Suffrage.png|thumb|200px|Поштенска марка на САД од 1970 година, издадена по повод 50 години од женското право на глас]] Првата светска војна имала длабоко влијание врз женското право на глас во земјите учеснички. Жените одиграле голема улога на [[Домашен фронт за време на Првата светска војна|домашниот фронт]] и многу земји ги признале нивните жртви со доделување право на глас за време или веднаш по војната, вклучувајќи ги САД, Британија, Канада (со исклучок на Квебек), Данска, Австрија, Холандија, Германија, Русија, Шведска; а Ирска вовела универзално избирачко право по стекнувањето независност. Франција речиси го сторила истото, но не го довршила процесот.<ref>{{Cite journal | last = Palm | first = Trineke | title = Embedded in social cleavages: an explanation of the variation in timing of women's suffrage | journal = [[Scandinavian Political Studies]] | volume = 36 | issue = 1 | pages = 1–22 | doi = 10.1111/j.1467-9477.2012.00294.x | date = March 2013 }}</ref> И покрај нивниот конечен успех, групи како Националната женска партија кои продолжиле со милитантни протести за време на војната биле критикувани од други суфражетски организации и од јавноста, која ги сметала за непатриотски.<ref>{{cite web | title = National Woman's Party: a year-by-year history 1913–1922 | url = https://depts.washington.edu/moves/NWP_project.shtml }}</ref> На 12 јануари 1915 година, пред [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом]] бил изнесен закон за право на глас, но бил одбиен со 204 гласови „против“ и 174 „за“ (демократи 170–85 против, републиканци 81–34 за, прогресивци 6–0 за).<ref>{{cite web | title = On passage of H. J. Res. 1, proposing to the state legislatures a woman's suffrage amendment to the constitution. (P.1483) | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/63-3/h238 }}</ref> Претседателот [[Вудроу Вилсон]] чекал додека не бил сигурен дека Демократската партија го поддржува предлогот; референдумот во 1917 година во државата Њујорк во корист на женското право на глас се покажал како одлучувачки за него. Кога во јануари 1918 година бил изнесен нов закон пред Претставничкиот дом, Вилсон упатил силен и широко објавен апел до Домот да го усвои законот.<ref>{{Cite journal | last1 = Lunardini | first1 = Christine A. | last2 = Knock | first2 = Thomas J. | title = Woodrow Wilson and woman suffrage: a new look | journal = [[Political Science Quarterly]] | volume = 95 | issue = 4 | pages = 655–671 | doi = 10.2307/2150609 | date = Winter 1980–1981 | jstor = 2150609 }}</ref> Бен тврдела дека: :Националната американска асоцијација за женско право на глас, а не Националната женска партија, била пресудна во промената на ставот на Вилсон кон федералниот амандман, затоа што нејзиниот пристап се совпаѓал со неговата конзервативна визија за соодветниот начин на реформи: да се изгради широк консензус, да се развие легитимна основа и да се направи прашањето политички корисно. Дополнително, јас тврдам дека Вилсон имал значајна улога во успешното донесување во Конгресот и националната ратификација на 19-от амандман.<ref>{{cite thesis |degree= Ph.D. |last= Behn |first= Beth |date= 2012 |title= Woodrow Wilson's conversion experience: the president and the federal woman suffrage amendment |publisher= [[University of Massachusetts Amherst]] |oclc= 813298690 |url= http://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=open_access_dissertations |format= pdf |access-date= 2026-06-07 |archive-date= 2020-10-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201001091932/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=open_access_dissertations |url-status= dead }} (Quote from abstract.)</ref> Амандманот бил усвоен со двотретинско мнозинство во Претставничкиот дом, со само еден глас разлика. Потоа гласањето било пренесено во Сенатот. Повторно претседателот Вилсон упатил апел, но на 30 септември 1918 година амандманот паднал два гласа помалку од потребното двотретинско мнозинство, 53–31 (републиканци 27–10 за, демократи 26–21 за).<ref>{{cite web | title = S652146 Y=53, N=31 JONES, N.M. TO PASS H.J. RES. 200. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/65-2/s325 }}</ref> На 10 февруари 1919 година повторно било гласање и амандманот повторно бил одбиен, овој пат со само еден глас разлика, 54–30 (републиканци 30–12 за, демократи 24–18 за).<ref>{{cite web | title = S653037 Y=55, N=29 JONES, N.M. TO PASS H.J. RES. 200. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/65-3/s365 }}</ref> Меѓу политичарите од двете партии постоела значителна загриженост амандманот да биде усвоен и ратификуван пред општите избори во 1920 година, па претседателот свикал специјална седница на Конгресот, и повторно бил изнесен закон со кој се воведувал амандманот. На 21 мај 1919 година бил усвоен со 304 „за“ и 89 „против“ (републиканци 200–19 за, демократи 102–69 за, Union Labor 1–0 за, Prohibitionist 1–0 за),<ref>{{cite web | title = To pass H.J. Res. 1, proposing an amendment to the constitution extending the right to suffrage of women. (P. 78-2) | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/66-1/h2 }}</ref> со 42 гласа повеќе од потребното мнозинство. На 4 јуни 1919 година бил разгледан во Сенатот и по долга расправа бил усвоен со 56 „за“ и 25 „против“ (републиканци 36–8 за, демократи 20–17 за).<ref>{{cite web | title = S661014 Y=56, N=25 WATSON, IND. TO PASS HJR 1. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/66-1/s13 }}</ref> Во рок од неколку дена, [[Висконсин]], [[Илиноис]] и [[Мичиген]] го ратификувале амандманот, бидејќи нивните законодавни тела тогаш биле во сесија. Други држави следеле со редовно темпо, сè додека амандманот не бил ратификуван од 35 од потребните 36 државни законодавства. По [[Вашингтон]] на 22 март 1920 година, ратификацијата се одолговлекувала со месеци. Конечно, на 18 август 1920 година, [[Тенеси]] тесно го ратификувал [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]], со што тој станал закон во целиот САД.<ref>{{Cite journal | last = Arendale | first = Marirose | title = Tennessee and women's rights | url = https://archive.org/details/sim_tennessee-historical-quarterly_spring-1980_39_1/page/62 | journal = Tennessee Historical Quarterly | volume = 39 | issue = 1 | pages = 62–78 | date =Spring 1980 | jstor = 42626045 }}</ref> Така изборите во 1920 година станале првите [[претседателски избори во Соединетите Американски Држави]] на кои жените биле дозволени да гласаат во сите држави. Три други држави, Конектикат, Вермонт и Делавер, го ратификувале амандманот до 1923 година. Потоа биле следени од други на југот. Скоро дваесет години подоцна, [[Мериленд]] го ратификувал амандманот во 1941 година. По уште десет години, во 1952 година, [[Вирџинија]] го ратификувала Деветнаесеттиот амандман, а потоа и Алабама во 1953 година.<ref name="Tennessee">{{cite book | last = Spruill Wheeler | first = Marjorie | title = Votes for women!: the woman suffrage movement in Tennessee, the South, and the nation | url = https://archive.org/details/votesforwomenwom0000unse | publisher = University of Tennessee Press | location = Knoxville | year = 1995 | isbn = 9780870498374 }}</ref> По уште 16 години, Флорида и Јужна Каролина ги усвоиле потребните гласови за ратификација во 1969 година, а две години подоцна следеле [[Џорџија]],<ref>{{cite book | editor-last = Scott | editor-first = Thomas A. | title = Cornerstones of Georgia history documents that formed the state | publisher = University of Georgia Press | location = Athens | year = 1995 | isbn = 9780820340227 }}</ref> Луизијана и Северна Каролина.<ref name="Tennessee" /> Мисисипи не го ратификувал Деветнаесеттиот амандман сè до 1984 година, шеесет и четири години по неговото национално стапување во сила.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uH1SPgyl5e0C&dq=Mississippi++amendment+1984&pg=PA154|title=Mississippi Women: Their Histories, Their Lives|first1=Martha H.|last1=Swain|first2=Elizabeth Anne|last2=Payne|first3=Marjorie Julian|last3=Spruill|date=February 1, 2010|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-3393-9 |via=Google Books}}</ref> Иронично, Мисисипи била последната држава која избрала жена во Конгресот, при што првата жена во нејзината конгресна делегација била [[Синди Хајд-Смит]], избрана во 2018 година. ==Ефекти од Деветнаесеттиот амандман== ===Во САД=== [[File:19200819 Suffrage vote (Tennessee) - Nineteenth Amendment - The Washington Times.jpg|thumb|upright=1.5| По ратификацијата, Елис Пол предупредила дека „жените сè уште не се целосно слободни“ и дека жените „не можат да очекуваат ништо од политичарите... сè додека не се обединат како целина во своја сопствена партија“, додавајќи дека дискриминацијата сè уште постои „во законските книги која нема да биде отстранета со ратификацијата“.<ref name=WashTimes_19200819/> Пол тврдела дека амандманот бил усвоен само затоа што „на крајот станало поповолно за оние што ја контролирале владата да го поддржат правото на глас отколку да се спротивставуваат на него“.<ref name=WashTimes_19200819>{{cite news |last1=Morris |first1=Mildred |title=Tennessee Fails to Reconsider Suffrage Vote – Fight for All Rights Still Facing Women |url=https://newspaperarchive.com/washington-times-aug-19-1920-p-1/ |work=The Washington Times |date=August 19, 1920 |page=1}} Morris is writer for "Fight for All Rights..." article only.</ref>]] [[File:Women voter outreach 1935 English Yiddish.jpg|thumb|Жени опкружени со плакати на англиски и [[јидиш]] кои ги поддржуваат [[Френклин Д. Рузвелт]], [[Херберт Х. Леман]] и [[Лабуристичка партија (САД)|Американска Лабуристичка Партија]] учат други жени како да гласаат, 1936 година.]] Политичарите реагирале на ново проширеното гласачко тело со нагласување на прашања од посебен интерес за жените, особено забрана на алкохол, здравје на децата, јавни училишта и светски мир.<ref>Lynn Dumenil, ''The Modern Temper: American Culture and Society in the 1920s'' (1995) pp 98–144</ref> Жените навистина реагирале на овие прашања, но во однос на општото гласање тие имале ист поглед и исто гласачко однесување како и мажите.<ref>[[Kristi Andersen]], ''After Suffrage: Women in Partisan and Electoral Politics before the New Deal'' (1996)</ref> Организацијата за право на глас [[Национална американска асоцијација за женско право на глас]] станала [[Лига на жени гласачи]], а Националната женска партија на Елис Пол почнала да лобира за целосна еднаквост и за [[Амандман за еднакви права]], кој бил усвоен од Конгресот за време на вториот бран на женското движење во 1972 година (но не бил ратификуван и никогаш не стапил во сила). Главниот пораст на женското гласање се случил во 1928 година, кога големите градски политички машини сфатиле дека им е потребна поддршката од жените за да биде избран [[Ал Смит]], додека руралните „суви“ движења ги мобилизирале жените да ја поддржат забраната и да гласаат за републиканецот [[Херберт Хувер]]. Католичките жени биле воздржани во раните 1920-ти, но во голем број се регистрирале за изборите во 1928 година — првите на кои католицизмот бил важно политичко прашање.<ref>Allan J. Lichtman, ''Prejudice and the Old Politics: The Presidential Election of 1928'' (1979)</ref> Неколку жени биле избрани на функции, но ниту една не станала особено истакната во тој период. Генерално, женското движење за права значително ослабнало во текот на 1920-тите. Усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во практиката не им дало право на глас на сите жени во Соединетите Американски Држави.{{sfn|McConnaughy|2013|p=251}} Правата на жените на јавен идентитет биле ограничени со практиката на обичајното право на [[coverture|покриеност]].{{sfn|Kerber|1998|p=11}} Бидејќи жените не биле граѓани во свое име, а мажените жени морале да ја преземат државјанската и резиденцијалната припадност на своите сопрузи, многу жени по брак останувале без право на глас.{{sfn|Hacker|2014|pp=57–58}}{{sfn|McConnaughy|2013|p=251}} [[Закон за натурализација од 1790 година|Законот за натурализација од 1790 година]] им давал на сите слободни бели лица кои ги исполнувале условите за карактер и престој право да станат граѓани, а [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|14-от амандман]] го проширил државјанството на оние родени во Соединетите Американски Држави, вклучувајќи ги Афроамериканците.{{sfn|Arnold|2011|pp=413–415}} Одлуките на Врховниот суд дозволувале расни ограничувања во натурализацијата на лица кои не биле ниту црни ниту бели.{{sfn|Arnold|2011|pp=413–415}}{{sfn|Van Dyne|1904|pp=56–61}} Тоа значело дека Латиноамериканци, Азијци и Источноевропејци, меѓу други групи, во различни периоди биле исклучени од можноста да станат граѓани.{{sfn|Arnold|2011|pp=415–416}}{{sfn|Van Dyne|1904|p=56}} Исклучувањата врз основа на раса се применувале и на домородните жени кои живееле во резервации, сè до донесувањето на [[Закон за индијанско државјанство|Законот за индијанско државјанство]] во 1924 година.{{sfn|Deloria|Lytle|1983|p=222}} Како резултат на тоа, ако Американка се омажела за лице кое не било подобно за натурализација, сè до донесувањето на Законот за независно државјанство на мажени жени од 1922 година и различни амандмани, таа го губела своето државјанство.{{sfn|Hacker|2014|pp=60–61}} Бидејќи [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]] им дава на државите овластување да одредуваат кој има право да гласа на избори,{{sfn|National Academy of Sciences|National Research Council|2008|p=23}} сè до донесувањето на [[Закон за право на глас (1965)]], законските разлики меѓу државите довеле до многу различни граѓански права за жените во федералниот систем, зависно од нивното место на живеење.{{sfn|Carlson|2007|p=262}} Ограничувања врз основа на писменост, морален карактер и способност за плаќање изборен данок биле користени за законски да се исклучат жените од гласање.{{sfn|McConnaughy|2013|pp=251–252}} Голем број Афроамерикански жени, како и мажи, продолжиле да бидат лишени од право на глас во јужните држави.{{sfn|Valk|Brown|2010|p=140}} Латиноамериканки и жени кои не зборувале англиски редовно биле исклучувани преку барања за писменост во северните држави,{{sfn|Cartagena|2017|p=218}} а многу сиромашни жени, без разлика на расата, немале можност да го платат изборниот данок.{{sfn|Podolefsky|2014|p=843}} Бидејќи платите и законскиот пристап на мажените жени до пари бил контролиран од нивните сопрузи, многу мажени жени немале можност да го платат изборниот данок.{{sfn|Podolefsky|2014|pp=846–847}} Во 1940 година, на жените во САД им бил доделен сопствен правен статус како граѓани, а биле воведени одредби за жените кои претходно го изгубиле своето државјанство поради брак да можат да го повратат.{{sfn|Hacker|2014|p=61}} ===Домородни американски жени=== Раното движење за женско право на глас црпело инспирација од политичката егалитарност на ирокезкото општество. Домородни американски жени и мажи номинално биле [[Право на глас на домородните Американци|обезбедени со право на глас]] во 1924 година со донесувањето на[Законот за индијанско државјанство. Сепак, сè до 1950-тите, некои држави ги спречувале домородните Американци да гласаат, освен ако не ја прифателе културата и јазикот на американското општество, не се откажеле од своето племенско членство или не се преселеле во урбани области. Универзалното право на глас не било загарантирано во практика сè до донесувањето на Законот за право на глас од 1965 година. Гласачите во индијанските територии и денес се соочуваат со одредени пречки за политичко учество.<ref>{{cite web| url = https://time.com/5879346/19th-amendment-facts-myths/| title = Myths About the 19th Amendment and Women's Suffrage Debunked| date = August 18, 2020| access-date = August 6, 2021| archive-date = March 26, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210326122726/https://time.com/5879346/19th-amendment-facts-myths/| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vote.narf.org/obstacles-at-every-turn/|title = Report: Obstacles at Every Turn}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://womensmediacenter.com/news-features/100-years-after-suffrage-native-american-women-still-fighting-to-vote|title = 100 Years After Suffrage, Native American Women Still Fighting to Vote – Women's Media Center}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.americanbar.org/groups/crsj/resources/human-rights/archive/how-native-american-vote-continues-be-suppressed/|title=How the Native American Vote Continues to Be Suppressed|website=www.americanbar.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.historycolorado.org/story/2020/08/16/what-does-equal-suffrage-mean|title=What does Equal Suffrage mean? | History Colorado|website=www.historycolorado.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-02/#indian-citizenship-act|title = Today in History – June 2|website = [[Library of Congress]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.wyohistory.org/encyclopedia/could-women-color-vote-1870-election |title = Could Women of Color Vote in the 1870 election? {{!}} WyoHistory.org}}</ref> ===Во териториите на САД=== Во времето кога бил донесен 19-от амандман, и [[Порторико]] и [[Американски Девствени Острови|Девствените Острови]] биле неинкорпорирани територии на Соединетите Американски Држави.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=48}} Суфражистките верувале дека жените на Девствените Острови веќе биле добиле право на глас кога Данска го проширила избирачкото право во 1915 година, бидејќи тогаш [[Западни Инди|Дански Западни Инди]] биле нејзина сопственост. Слично, бидејќи Порториканците биле потврдени како граѓани на САД во 1917 година, се сметало дека со донесувањето на 19-от амандман и таму било проширено правото на глас.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=49}} По преиспитување на неговата применливост во Порторико, гувернерот [[Артур Јегер]] добил појаснување од [[Биро за островски прашања]] дека усвојувањето или ратификацијата во државите не им дава право на глас на жените во Порторико, поради неинкорпорираниот статус на островот.{{sfn|Clark|1975|p=43}} Во 1921 година, Врховниот суд на САД појаснил дека уставните права не се применуваат на жителите на овие две територии, како што биле дефинирани во Порторико со [[Форакеров закон|Органскиот закон од 1900 година]] и во Девствените Острови со данскиот колонијален закон од 1906 година.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=49}} Иако ограничувањето на пристапот до гласачките места поради пол било прогласено за неуставно во 1920 година, жените не излегувале на гласање во ист број како мажите сè до 1980 година. Терминот што најчесто се користи за да го опише притисокот за еднаква застапеност во владата е познат како „огледална застапеност“. Според овој концепт, степенот на застапеност на полот во владата треба да одговара на уделот на тој пол во населението. Од 1980 година до денес, жените гласаат на избори во барем ист процент како мажите, а често и повеќе. Оваа разлика во излезноста и изборните преференции меѓу мажите и жените е позната како родов јаз во гласањето. Родовиот јаз во гласањето влијаел врз политичките избори и, следствено, врз начинот на кој кандидатите водат кампањи. ===Промени во застапеноста и владините програми=== Откако жените го добиле правото на глас, присуството на жени во Конгресот постепено се зголемувало од 1920 година, со особено стабилен раст од 1981 година. Денес, сè повеќе жени се занимаваат со политика како професија. На државно и национално ниво, жените привлекле внимание кон родово чувствителни теми, родова еднаквост и права на децата. Учество на жените е повисоко на локално ниво на власта.<ref>{{Cite news |title=Women’s representation in local government: A global analysis |url=https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/01/womens-representation-in-local-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117092149/https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/01/womens-representation-in-local-government |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-03-15 |work=UN Women – Headquarters |language=en |url-status=live }}</ref> Во 1972 година, [[Ширли Чисхолм]] станала првата жена што се кандидирала за претседателска номинација на Демократската партија. Во 1984 година, [[Џералдин Фераро]] станала првата жена кандидат за потпретседател номинирана од голема партија. Во 2016 година, [[Хилари Клинтон]] станала првата жена кандидат за претседател номинирана од голема партија. Во 2019 година, 25 од 100 сенатори биле жени, а 102 од 435 претставници биле жени.<ref>{{cite web |url=https://www.cawp.rutgers.edu/current-numbers |title=Current Numbers |date=June 12, 2015 |publisher=Center for American Women and Politics |access-date=August 19, 2019 |archive-date=2019-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824201443/https://cawp.rutgers.edu/current-numbers |url-status=dead }}</ref> Ова личи на глобалниот просек; низ светот, во 2018 година, нешто помалку од една четвртина од националните парламентарни претставници биле жени.<ref>{{cite web|url=http://www.ipu.org/wmn-e/world.htm|title=Women in National Parliaments|website=ipu.org|publisher=[[Меѓународна парламентарна унија]]}}</ref> Во 2021 година, потпретседателката [[Камала Харис]] станала највисоко рангираната жена избрана функционерка во историјата на САД, откако ја презела функцијата заедно со претседателот [[Џо Бајден]].<ref>{{cite news |title=Kamala Harris, daughter of Jamaican and Indian immigrants, elected nation's first female vice president |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/politics/kamala-harris-vice-president/2020/11/07/5e6cb460-1df2-11eb-90dd-abd0f7086a91_story.html}}</ref> ===Значајно законодавство=== Веднаш по ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман, многу законодавци стравувале дека ќе се појави моќен женски блок како резултат на женското добивање право на глас. [[Закон Шепард–Таунер|Законот Шепард–Таунер од 1921 година]], кој ја проширил грижата за мајките во текот на 1920-тите, бил еден од првите закони донесени со цел да се привлече женскиот глас.<ref>Lynn Dumenil, ''The Modern Temper: American Culture and Society in the 1920s'', Hill and Wang, (1995)</ref> '''Раздел IX''' е федерален закон за граѓански права што бил донесен во 1972 година како дел (Раздел IX) од [[Амандмани за образование од 1972 година]]. Тој забранува дискриминација врз основа на пол во секое училиште или друг образовен програм што прима федерални средства. ===Социо-економски ефекти=== Еден труд на [[Џон Р. Лот]] и Лоренс В. Кени, објавен во списанието ''[[Journal of Political Economy]]'', утврдил дека жените генерално гласале во согласност со полиберални политички филозофии од мажите. Трудот заклучил дека гласањето на жените било поаверзивно кон ризик од она на мажите и дека жените повеќе ги поддржувале кандидати или политики што поддржувале [[прераспределба на богатството]], [[социјално осигурување]], [[прогресивно оданочување]] и поголема држава.<ref>[[John R. Lott]] and Lawrence W. Kenny, "[http://www.people.fas.harvard.edu/~iversen/PDFfiles/LottKenny.pdf Did Women's Suffrage Change the Size and Scope of Government?]", ''[[Journal of Political Economy]]'', [[University of Chicago]], 1999, vol. 107, no. 6, pt. 1</ref> Една студија од 2020 година утврдила дека „изложеноста на право на глас во детството довела до големо зголемување на образовното постигнување кај деца од обесправени средини, особено кај црните луѓе и јужните бели луѓе. Исто така, утврдивме дека правото на глас довело до повисоки приходи заедно со образовните добивки, иако не и за јужните црни луѓе.“<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Kose|first1=Esra|last2=Kuka|first2=Elira|last3=Shenhav|first3=Na'ama|title=Women's Suffrage and Children's Education|url=https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/pol.20180677&from=f|journal=American Economic Journal: Economic Policy|date=August 2021|volume=13|issue=3|pages=374–405|language=en|doi=10.1257/pol|s2cid=236623774 |issn=1945-7731}}</ref> Овие подобрувања главно биле поттикнати од зголемување на образовните трошоци предизвикано од добивањето право на глас.<ref name=":0" /> ==Анти-суфражизам по Деветнаесеттиот амандман== ===Современ период=== Во 2020-тите, многу американски [[Десна екстремна политика во САД|крајно десни]] фигури почнале да повикуваат на укинување на Деветнаесеттиот амандман, често поврзано со движењето на [[Христијански национализам во САД|христијанскиот национализам]].<ref name=hegseth>{{cite web|url=https://19thnews.org/2025/08/pete-hegseth-doug-wilson-women-voting/|title=Who's questioning women's right to vote?|author=Padilla, Mariel|date=2025-08-12|accessdate=2025-11-11|publisher=19th News}}</ref> Овој став добил поголемо внимание во август 2025 година, кога [[Американски секретар за одбрана|американскиот секретар за одбрана]] [[Пит Хегсет]] споделил видео на [[Твитер]] во кое се појавувал [[Даглас Вилсон (теолог)|Даг Вилсон]], пастор на [[Христова Црква (Москва, Ајдахо)|Христова Црква]] во [[Москва (Ајдахо)|Москва, Ајдахо]], во кое учесниците дискутирале за укинување на Деветнаесеттиот амандман.<ref>{{cite web|url=https://www.politico.com/newsletters/women-rule/2025/08/15/christian-nationalists-target-womens-right-to-vote-00511090|title=Are Christian nationalists targeting women's right to vote?|author=Cordover, Emma|publisher=[[Politico]]|date=2025-08-15|accessdate=2025-11-11}}</ref> Во одговор, портпаролот на Хегсет појаснил дека тој го поддржува правото на глас на жените.<ref>{{cite news|url=https://www.militarytimes.com/news/pentagon-congress/2025/08/14/hegseth-supports-womens-right-to-vote-pentagon-says/|title=Hegseth supports women's right to vote, Pentagon says|last=Babb|first=Carla|date=2025-08-14|accessdate=2025-11-11|newspaper=[[Military Times]]}}</ref> Пасторот на Хегсет, сепак, заедно со други високи фигури во Причест на реформираните евангелистички цркви, се залагаат за укинување на Деветнаесеттиот амандман во корист на „семејно гласање“, каде домаќинствата би добивале еден заеднички глас, а сопругот би имал конечна одлука во случај на несогласување.<ref>{{cite news|url=https://nashvillebanner.com/2025/08/25/crec-church-influence-tennessee-19th-amendment/|title=Christian Nationalist Church Challenges Women's Right to Vote Around Anniversary of Tennessee Ratifying the 19th Amendment|last=Taylor|first=Sarah Grace|newspaper=[[Nashville Banner]]|date=2025-08-25|accessdate=2025-11-11}}</ref> Други значајни политички фигури поврзани со овој став вклучуваат [[Пол Инграсија (правник)|Пол Инграсија]], кој наводно го поддржал овој став во подкаст интервју во 2023 година, [[Пол Реј Ремзи]], [[Дејл Партиџ]], [[Џон Гибс (владин службеник)|Џон Гибс]] и [[Ендру Тејт]].<ref>{{cite web|url=https://www.liberalcurrents.com/women-should-make-babies-not-vote-why-some-on-the-far-right-want-to-repeal-the-19th-amendment/|title=Women Should Make Babies, Not Vote: Why Some on the Far Right Want to Repeal the 19th Amendment|author=Elrod, Alan|publisher=Liberal Currents|date=2025-11-06|accessdate=2025-11-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2022/09/21/politics/john-gibbs-womens-suffrage-19th-amendment-kfile|title=GOP congressional candidate said US suffered from women's suffrage and praised organization trying to repeal 19th Amendment|author=[[Andrew Kaczynski|Kaczynski, Andrew]]|date=2022-09-21|accessdate=2025-11-11|publisher=[[CNN]]}}</ref> Активистката против абортус [[Еби Џонсон (активист)|Еби Џонсон]] исто така се залагала за замена на сегашниот систем на гласање со „семејно гласање“.{{Cite web|title=RNC speaker supported wives deferring to husbands on political decisions|url=https://www.wtol.com/article/news/nation-world/abby-johnson-household-voting-rnc/507-69010b4e-9d77-4eb6-8293-acb9cbd8e488|access-date=2020-08-26|website=wtol.com|date=August 26, 2020 |language=en-US}} Во 2022 година, американскиот политички коментатор и крајно десен бел националистички активист [[Ник Фуентес]] изјавил пред британскиот новинар [[Луис Теру]] дека смета дека би било подобро жените да немаат право на глас.<ref name=":28">{{Cite news |last=Theroux |first=Louis |date=2022-02-10 |title='They had their own cameras trained on me' – Louis Theroux on his showdowns with US extremists |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/feb/10/louis-theroux-showdowns-us-extremists-forbidden-america-white-nationalists-no-platforming |access-date=2025-09-14 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Во ноември 2025 година, Фуентес изјавил дека ако биде избран за претседател, би „одзел право на глас од многу луѓе. Жените сигурно.“<ref>{{Cite web|date=2025-11-26 |title=Asked what he'd do as president, Nick Fuentes says: "I would just take away the right to vote for tons of people. Women for sure." |url=https://www.mediamatters.org/nick-fuentes/asked-what-hed-do-president-nick-fuentes-says-i-would-just-take-away-right-vote-tons |access-date=2025-11-26 |website=Media Matters for America |language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== *{{cite book |last=Arnold |first=Kathleen R. |title=Anti-immigration in the United States: A-R |url=https://books.google.com/books?id=raS9TqUFb94C&pg=PA415 |date=2011 |publisher=[[ABC-CLIO]] |location=Santa Barbara, CA |isbn=978-0-313-37521-7}} * [[Jean H. Baker|Baker, Jean]], ed. '' Votes for Women: The Struggle for Suffrage Revisited'' (2002) 11 essays by scholars * [[Barry, Kathleen|Kathleen Barry]] (1988). [https://books.google.com/books?id=eX1U-X0ekW4C ''Susan B. Anthony: A Biography of a Singular Feminist'']. New York: Ballantine Books. {{ISBN|0-345-36549-6}}. *{{cite book |last=Carlson |first=Laura |title=Searching for Equality: Sex Discrimination, Parental Leave, and the Swedish Model with Comparisons to EU, UK, and US Law |url=https://archive.org/details/searchingforequa0000carl |date=2007 |publisher=Iustus Förlag |location=Uppsala, Sweden |isbn=978-91-7678-646-8 |quote="Prior to the passage of the federal acts in the 1960s, the legislative variations permissible historically with respect to women's rights under the American federal system initially led to extremely different rights for women depending upon their state of residence."}} *{{cite book |last1=Carano |first1=Paul |last2=Sanchez |first2=Pedro C. |title=A Complete History of Guam |url=https://www.familysearch.org/library/books/records/item/666213-a-complete-history-of-guam?viewer=1&offset=0#page=18&viewer=picture&o=&n=0&q= |edition=8th printing |year=1980 |publisher=[[Charles E. Tuttle Company]] |location=Rutland, Vermont |isbn=978-0-8048-0114-0}}{{subscription required|via=[[FamilySearch]]}} *{{cite book |last=Cartagena |first=Juan |editor-last1=Baver |editor-first1=Sherrie |editor-last2=Falcón |editor-first2=Angelo |editor-last3=Haslip-Viera |editor-first3=Gabriel |title=Latinos in New York: Communities in Transition |edition=Second |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZJYHDgAAQBAJ&pg=PT218 |date=2017 |publisher=[[University of Notre Dame Press]] |location=Notre Dame, Indiana |isbn=978-0-268-10153-4 |chapter=Chapter 10: Latina/o Voting Rights in New York City |pages=216–231}} * Corder, J. Kevin and [[Christina Wolbrecht]]. ''Counting Women's Ballots: Female Voters from Suffrage through the New Deal'' (Cambridge UP, 2016). xiv, 316 pp. *{{cite book |last=Clark |first=Truman R. |title=Puerto Rico and the United States, 1917–1933 |url=https://books.google.com/books?id=tDZtGZoFSGYC&pg=PA43 |date=1975 |publisher=[[University of Pittsburgh Press]] |location=Pittsburgh, Pennsylvania |isbn=978-0-8229-7605-9}} * [[Nancy F. Cott|Cott, Nancy F.]] ''The Grounding of Modern Feminism'' (1987). *{{cite book | last1=Deloria | first1=Vine Jr. |author-link1=Vine Deloria Jr. |last2=Lytle |first2=Clifford M. |title=American Indians, American Justice |url=https://books.google.com/books?id=HDiCHla27qwC&pg=PA222 |date=1983 |publisher=[[University of Texas Press]] |location=Austin |isbn=978-0-292-73834-8}} * Dodd, Lynda G. "Parades, Pickets, and Prison: Alice Paul and the Virtues of Unruly Constitutional Citizenship." ''Journal of Law and Politics'' 24 (2008): 339–433. [http://www.lyndagdodd.com/2_Research/Research_4_Dodd_FINAL_Alice%20Paul%20Paper.pdf online] * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] (1978). [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC ''Feminism and Suffrage: The Emergence of an Independent Women's Movement in America, 1848–1869'']. Ithaca, NY: Cornell University Press. {{ISBN|0-8014-8641-6}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] (1998). [https://books.google.com/books?id=Urn8GOy9EsQC ''Woman Suffrage and Women's Rights'']. New York: New York University Press. {{ISBN|0-8147-1901-5}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]]. (2020). ''Suffrage: Women's Long Battle for the Vote''. New York City: Simon & Schuster. {{ISBN|978-1-5011-6516-0}}. * Dudden, Faye E. (2011). [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC ''Fighting Chance: The Struggle over Woman Suffrage and Black Suffrage in Reconstruction America'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-977263-6}}. * [[Eleanor Flexner|Flexner, Eleanor]] (1959). [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC ''Century of Struggle'']. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. {{ISBN|978-0674106536}}. * Fowler, Robert Booth (1986). [https://books.google.com/books?id=xEAqAAAAYAAJ ''Carrie Catt: Feminist Politician'']. Boston: Northeastern University Press. {{ISBN|0-930350-86-3}}. * Frost-Knappman, Elizabeth and Cullen-DuPont, Kathryn (2009). [https://books.google.com/books?id=n1R4lAb8gBMC ''Women's Suffrage in America'']. New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-5693-5}}. * Graham, Sara Hunter (1996). [https://books.google.com/books?id=fWVwVrVyDLIC ''Woman Suffrage and the New Democracy'']. New Haven: Yale University Press. {{ISBN|0-300-06346-6}}. * Ginzberg, Lori D (2009). [https://books.google.com/books?id=8U-Tv-JvHT0C ''Elizabeth Cady Stanton: An American Life'']. Hill and Wang, New York. {{ISBN|978-0-8090-9493-6}}. *{{cite journal |last1=Hacker |first1=Meg |title=When Saying "I Do" Meant Giving Up Your U.S. Citizenship |journal=[[Prologue (magazine)|Prologue]] |date=Spring 2014 |pages=56–61 |url=https://www.archives.gov/files/publications/prologue/2014/spring/citizenship.pdf |access-date=April 11, 2020 |publisher=[[National Archives and Records Administration]] |location=Washington, D. C. |issn=0033-1031}} * [[Ida Husted Harper|Harper, Ida Husted]] (1898–1908). [https://archive.org/details/lifeandworksusa00unkngoog ''The Life and Work of Susan B. Anthony''], Vol 1 of 3.; [https://archive.org/stream/lifeandworksusa01harpgoog ''The Life and Work of Susan B. Anthony''], Vol. 2 of 3. * Hewitt, Nancy A. (2001). ''[https://books.google.com/books?id=Izg05RynLZgC Women's Activism and Social Change: Rochester, New York, 1822–1872]''. Lexington Books, Lanham, Maryland. {{ISBN|0-7391-0297-4}}. *{{cite book |last1=Kerber |first1=Linda K. |title=No Constitutional Right to be Ladies : women and the obligations of citizenship |date=1998 |publisher=Hill and Wang |location=New York |isbn=0-8090-7383-8 |edition=1st |url=https://archive.org/details/noconstitutional00kerb/page/n25/mode/1up?}} * [[Aileen S. Kraditor|Kraditor, Aileen S.]] ''The Ideas of the Woman Suffrage Movement, 1890–1920'' (1971). * Lemay, Kate Clarke (2019). ''Votes for Women! A Portrait of Persistence.'' Princeton, NJ: Princeton University Press. * McMillen, Sally Gregory (2008). [https://books.google.com/books?id=TzVRlFXiYswC ''Seneca Falls and the Origins of the Women's Rights Movement'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-518265-0}}. * Million, Joelle. (2003). [https://books.google.com/books?id=ydeGAAAAMAAJ ''Woman's Voice, Woman's Place: Lucy Stone and the Birth of the Woman's Rights Movement''], Westport, CT: Praeger. {{ISBN|0-275-97877-X}}. *{{cite report |last1=Morra |first1=Linda G. |title=U.S. Insular Areas: Applicability of Relevant Provisions of the U.S. Constitution |url=https://www.gao.gov/assets/hrd-91-18.pdf |publisher=[[United States General Accounting Office]] |access-date=May 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506171510/https://www.gao.gov/assets/hrd-91-18.pdf |archive-date=May 6, 2021 |location=Washington, D.C. |date=June 20, 1991 |id=Report B-217276 |url-status=live}} *{{cite book |last1=National Academy of Sciences |author-link1=National Academy of Sciences |last2=National Research Council |author-link2=National Research Council (United States) |title=State Voter Registration Databases: Immediate Actions and Future Improvements: Interim Report |url=https://books.google.com/books?id=SYix5Szd9kYC&pg=PA23 |year=2008 |publisher=[[National Academies Press]] |location=Washington, D.C. |isbn=978-0-309-17858-7}} * Neuman, Johanna. ''And yet they persisted: how American women won the right to vote'' (2020) [https://www.amazon.com/Yet-They-Persisted-American-Women/dp/1119530830/ excerpt]. *{{cite journal |last1=Podolefsky |first1=Ronnie L. |title=Illusion of Suffrage: Female Voting Rights and the Women's Poll Tax Repeal Movement after the Nineteenth Amendment |journal=[[Notre Dame Law Review]] |date=February 2014 |volume=73 |issue=3 |pages=839–888 |url=https://scholarship.law.nd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1776&context=ndlr |access-date=July 9, 2020 |publisher=University of Notre Dame Law School |location=Notre Dame, Indiana |issn=0745-3515}} * [[Lana Rakow|Rakow, Lana F.]] and Kramarae, Cheris, editors (2001). [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C ''The Revolution in Words: Righting Women 1868–1871''], Volume 4 of ''Women's Source Library''. New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-25689-6}}. *{{cite journal |last1=Rivera Lassén |first1=Ana Irma |author-link1=Ana Irma Rivera Lassén |title=Del dicho al derecho hay un gran trecho o el derecho a tener derechos: decisiones del tribunal supremo de Puerto Rico ante los derechos de las mujeres y de las comunidades LGBTTI |journal=Revista Jurídica UIPR |date=May 2010 |volume=44 |issue=1 |pages=39–70 |url=https://www.ramajudicial.pr/academia/Del-Dicho-al-Derecho-hay-un-gran-trecho.pdf |access-date=November 18, 2019 |trans-title=There Is a Huge Gap from Saying There Are Rights or the Right to Have Rights: Decisions of the Supreme Court of Puerto Rico Regarding the Rights of Women and LGBTTI Communities |publisher=[[Interamerican University of Puerto Rico]] |location=San Germán, Puerto Rico |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225753/https://www.ramajudicial.pr/academia/Del-Dicho-al-Derecho-hay-un-gran-trecho.pdf |archive-date=November 15, 2019 |language=es |issn=0041-851X}} *{{cite thesis |last1=Rivera López |first1=Lizbeth L. |title=Las aportaciones sociales y periodísticas de las mujeres en Puerto Rico: desde la llegada de la imprenta en los primeros años del siglo XIX hasta el primer tercio del siglo XX |url=https://eprints.ucm.es/41949/1/T38584.pdf |type=PhD |date=2016|trans-title=The Social and Journalistic Contributions of Women in Puerto Rico: From the Arrival of the Printing Press in the First Years of the 19th Century until the First Third of the 20th Century |publisher=[[Universidad Complutense de Madrid]] |location=Madrid, Spain |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225756/https://eprints.ucm.es/41949/1/T38584.pdf |archive-date=November 15, 2019 |access-date=November 17, 2019}} *{{cite book |last=Roy-Féquière |first=Magali |title=Women, Creole Identity, and Intellectual Life in Early Twentieth-century Puerto Rico |url=https://books.google.com/books?id=LWi4kU9QP-YC&pg=PA78 |year=2004 |publisher=[[Temple University Press]] |location=Philadelphia, Pennsylvania |isbn=978-1-59213-231-7}} * Schultz, Jaime (2013). "The Physical is Political: Women's Suffrage, Pilgrim Hikes and the Public Sphere", in [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ ''Women, Sport, Society: Further Reflections, Reaffirming Mary Wollstonecraft''], edited by Roberta J. Park and Patricia Vertinsky. New York: Routledge. {{ISBN|9781317985808}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/onehalfpeoplefig0000scot_r3v8 |title=One Half the People: The Fight for Woman Suffrage |last1=Scott |first1=Anne Firor |author-link=Anne Firor Scott |last2=Scott |first2=Andrew Mackay |publisher=University of Illinois Press |year=1982 |isbn=0-252-01005-1 |access-date=August 19, 2025 |url-access=registration}} * [[Elizabeth Cady Stanton|Stanton, Elizabeth Cady]]; [[Susan B. Anthony|Anthony, Susan B.]]; [[Matilda Joslyn Gage|Gage, Matilda Joslyn]]; [[Ida Husted Harper|Harper, Ida]] (1881–1922). ''[[History of Woman Suffrage]]'' in six volumes. Rochester, NY: Susan B. Anthony (Charles Mann Press). * Teele, Dawn Langan. ''Forging the Franchise: The Political Origins of the Women's Vote'' (2018) [http://www.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=53857 Online review] *{{cite book |last=Terborg-Penn |first=Rosalyn |editor-last1=Pierson |editor-first1=Ruth Roach |editor-last2=Chaudhuri |editor-first2=Nupur |editor-last3=McAuley |editor-first3=Beth |title=Nation, Empire, Colony: Historicizing Gender and Race |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kO8yRHeDxVcC&pg=PA49 |date=1998 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington |isbn=0-253-11386-5|chapter=Enfranchising Women of Color: Woman Suffragists as Agents of Imperialism |pages=41–56}} *{{cite book |last=Terborg-Penn |first=Rosalyn |editor-last1=Terborg-Penn |editor-first1=Rosalyn |editor-last2=Harley |editor-first2=Sharon |editor-last3=Rushing |editor-first3=Andrea Benton |title=Women in Africa and the African Diaspora |chapter-url=https://archive.org/details/womeninafricaafr0000unse/page/43 |date=1987 |publisher=[[Howard University Press]] |location=Washington, D.C. |isbn=0-88258-171-6 |chapter=African Feminism: A Theoretical Approach to the History of Women in the African Diaspora |pages=[https://archive.org/details/womeninafricaafr0000unse/page/43 43–63] }} *{{cite web |last1=Torres Rivera |first1=Juan |title=Genara Pagán de Arce |url=http://www.puertadetierra.info/figuras/gente/genara/genara_pagan.htm |website=Puerta de Tierra |access-date=November 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225757/http://www.puertadetierra.info/figuras/gente/genara/genara_pagan.htm |archive-date=November 15, 2019 |location=San Juan, Puerto Rico |language=es |date=2009}} *{{cite book |last1=Valk |first1=Anne |last2=Brown |first2=Leslie |title=Living with Jim Crow: African American Women and Memories of the Segregated South |url=https://books.google.com/books?id=Yb7HAAAAQBAJ&pg=PA140 |date=2010 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |location=New York |isbn=978-0-230-10987-2}} *{{cite book |last1=Van Dyne |first1=Frederick |title=Citizenship of the United States |date=1904 |publisher=Lawyers' Co-operative Publishing Companyo |location=Rochester, NY |oclc=1147861787 |url=https://archive.org/details/citizenshipunit00goog/page/n92/mode/1up}} * Venet, Wendy Hamand (1991). [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC ''Neither Ballots nor Bullets: Women Abolitionists and the Civil War'']. Charlottesville: University Press of Virginia. {{ISBN|978-0813913421}}. * Walton, Mary (2010). [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC ''A Woman's Crusade: Alice Paul and the Battle for the Ballot''] New York: Palgrave Macmillan. {{ISBN|978-0-230-61175-7}}. * Ward, Geoffrey C., with essays by [[Martha Saxton]], [[Ann D. Gordon]] and [[Ellen Carol DuBois]] (1999). [https://books.google.com/books?id=iSgqAAAAYAAJ ''Not for Ourselves Alone: The Story of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony'']. New York: Alfred Knopf. {{ISBN|0-375-40560-7}}. * Wellman, Judith (2004). [https://books.google.com/books?id=IV6rt59asF8C ''The Road to Seneca Falls: Elizabeth Cady Stanton and the First Women's Rights Convention''], University of Illinois Press. {{ISBN|0-252-02904-6}}. * Wheeler, Marjorie Spruill (1993). [https://books.google.com/books?id=kE6lZpmLmK0C ''New Women of the New South: The Leaders of the Woman Suffrage Movement in the Southern States'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-507583-8}}. ===Против правото на глас=== * Apostol, Jane. "Why Women Should Not Have the Vote: Anti-Suffrage Views in the Southland in 1911." ''Southern California Quarterly'' 70.1 (1988): 29-42. in California [https://www.jstor.org/stable/41171291 online] * {{Cite book |last=Benjamin |first=Anne M. |title=A History of the Anti-Suffrage Movement in the United States from 1895 to 1920 |publisher=Edwin Mellen Press |year=1992}} * Finneman, Teri. "Covering a countermovement on the verge of defeat: The press and the 1917 social movement against woman suffrage." ''American Journalism'' 36.1 (2019): 124-143. * {{Cite book |last=Goodier |first=Susan |url=https://books.google.com/books?id=C6hx17zZVU4C |title=No Votes for Women: The New York State Anti-Suffrage Movement |year=2013 |publisher=University of Illinois Press |isbn=9780252094675}} * {{Cite journal |last=Green |first=Elna C. |url=https://www.jstor.org/stable/2587365 |title=From Antisuffragism to Anti-Communism: The Conservative Career of Ida M. Darden |journal=Journal of Southern History |year=1999 |volume=65 |issue=2 |pages=287–316|doi=10.2307/2587365 |jstor=2587365 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Jablonsky |first=Thomas J. |title=The home, heaven, and mother party: Female anti-suffragists in the United States, 1868–1920 |url=https://archive.org/details/homeheavenmother0000jabl |publisher=Carlson Pub. |year=1994}} * {{Cite book |last=Kenneally |first=James J. |title=Catholicism and Woman Suffrage in Massachusetts |publisher=Catholic Historical Review |year=1967 |volume=8 |pages=43–57 |issue=1}} * McDonagh, Eileen L., and H. Douglas Price. "Woman suffrage in the Progressive Era: Patterns of opposition and support in referenda voting, 1910-1918." ''American Political Science Review'' 79.2 (1985): 415-435 ([https://www.researchgate.net/profile/Eileen-Mcdonagh-2/publication/240420452_Woman_Suffrage_in_the_Progressive_Era_Patterns_of_Opposition_and_Support_in_Referenda_Voting_1910/links/571f8a9f08aeaced788abe27/Woman-Suffrage-in-the-Progressive-Era-Patterns-of-Opposition-and-Support-in-Referenda-Voting-1910.pdf digital]).</ref> * {{Cite book |last=Maddux |first=Kristy |title=When Patriots Protest: The Anti-Suffrage Discursive Transformation of 1917 |publisher=Rhetoric and Public Affairs |year=2004 |volume=7 |pages=283–310 |issue=3}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Susan E. |title=Splintered Sisterhood: Gender and Class in the Campaign against Woman Suffrage |url=https://archive.org/details/splinteredsister0000mars |publisher=University of Wisconsin Press |year=1997}} *{{Cite book |last=McConnaughy |first=Corrine M. |url=https://books.google.com/books?id=VfA0AgAAQBAJ&pg=PA251 |title=The Woman Suffrage Movement in America: A Reassessment |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2013 |isbn=978-1-107-43396-0 |location=New York}} *{{Cite book |last=Nielsen |first=Kim E. |url=https://books.google.com/books?id=evShjdEUXygC&pg=PA79 |title=Un-American womanhood : antiradicalism, antifeminism, and the first Red Scare |publisher=Ohio State University Press |year=2001 |isbn=978-0-8142-0882-3 |location=Columbus |author-link=Kim E. Nielsen}} * Palczewski, Catherine H. "The male Madonna and the feminine Uncle Sam: Visual argument, icons, and ideographs in 1909 anti-woman suffrage postcards." ''Quarterly Journal of Speech'' 91.4 (2005): 365-394. [https://www.academia.edu/download/51498603/Palczewski_postcard.pdf online] * {{Cite journal |last=Stevenson |first=Louise L. |url=https://www.jstor.org/stable/364357 |title=Women Anti-Suffragists in the 1915 Massachusetts Campaign |journal=New England Quarterly |year=1979 |volume=52 |pages=80–93 |issue=1|doi=10.2307/364357 |jstor=364357 |url-access=subscription }} * {{Cite journal |last=Thurner |first=Manuela. |url=http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_womens_history/v005/5.1.thurner.html |title='Better Citizens Without the Ballot': American AntiSuffrage Women and Their Rationale During the Progressive Era |journal=Journal of Women's History |year=1993 |volume=5 |pages=33–60 |issue=1|doi=10.1353/jowh.2010.0279 |s2cid=144309053 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Vacca |first=Carolyn Summers |title=A reform against nature: woman suffrage and the rethinking of American citizenship, 1840–1920 |url=https://archive.org/details/reformagainstnat0000vacc |publisher=Peter Lang |year=2004}} ===Примарни извори=== * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]], ed. (1992). [https://books.google.com/books?id=qs0MngEACAAJ ''The Elizabeth Cady Stanton–Susan B. Anthony Reader'']. Boston: Northwestern University Press. {{ISBN|1-55553-143-1}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] and Dumenil, Lynn (2009). [https://books.google.com/books?id=5MVyngEACAAJ ''Through Women's Eyes: An American History with Documents''], Vol. 1. Boston: Bedford/St. Martin's. {{ISBN|978-0-312-46888-0}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (1997). [https://books.google.com/books?id=dBs4CO1DsF4C ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: In the School of Anti-Slavery, 1840 to 1866'']. Vol. 1 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|0-8135-2317-6}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (2000). [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: Against an aristocracy of sex, 1866 to 1873'']. Vol. 2 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|0-8135-2318-4}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (2009). [https://books.google.com/books?id=QSWhKqKt1moC ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: Place Inside the Body-Politic, 1887 to 1895'']. Vol. 5 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|978-0-8135-2321-7}}. ==Дополнително читање== {{Refbegin}} * Cassidy, Tina. ''Mr. President, how Long Must We Wait?: Alice Paul, Woodrow Wilson, and the Fight for the Right to Vote'' (2019). * {{cite journal|last=Knobe|first=Bertha Damaris|date=August 1911|title=Recent Strides Of Woman Suffrage|url= https://books.google.com/books?id=rHAAAAAAYAAJ&pg=RA1-PA14733|journal=[[World's Work|The World's Work: A History of Our Time]]|volume=XXII|issue=1|pages=14733–14745|access-date=July 10, 2009}} * {{Cite journal |last=Palczewski |first=Catherine H. |date=2006 |title=The Male Madonna and the Feminine Uncle Sam: Visual Argument, Icons, and Ideographs in 1909 Anti-Woman Suffrage Postcards |journal=Quarterly Journal of Speech |volume=91 |issue=4 |pages=365–394 |doi=10.1080/00335630500488325}} * {{cite book|last=Wall|first=Meneese|date=2020|title=[[We Demand the Right to Vote]]|publisher=Meneese wall |isbn=9781734901009}} * {{cite book|last=Wayne|first=Tiffany K.|date=2020|title=[[Women's Suffrage: The Complete Guide to the Nineteenth Amendment]]|publisher=Bloomsbury |isbn= 9798765126899}} * {{cite book|last=Weiss|first=Elaine|date=2018|title=[[The Woman's Hour: The Great Fight to Win the Vote]]|publisher=Penguin |isbn=9780143128991}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation State by State 1838–1919] * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/vote/ The Vote] – PBS ''American Experience'' documentary * [https://www.loc.gov/collection/women-of-protest/about-this-collection/ Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party] * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/suffrage/nwp/detchron.pdf Detailed Chronology of National Woman's Party] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_map-events.shtml Database of National Woman's Party Actions Outside Washington D.C. 1914–1924] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_DC_map-events.shtml National Woman's Party Offices and Actions (Washington D.C. map)] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_project.shtml National Woman's Party: a year-by-year history 1913–1922] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_storymap.shtml National Woman's Party 1912–1922: Timeline Story Map] * [https://www.flickr.com/photos/iminerva/sets/72157604177179029/ UNCG Special Collections and University Archives selections of American Suffragette manuscripts] * [http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm International Woman Suffrage Timeline: Winning the Vote for Women Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823111624/http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm |date=August 23, 2016 }} provided by [[About.com]] * [http://www.theliberatorfiles.com/category/women-rights/ The ''Liberator'' Files], Items concerning women's rights from Horace Seldon's collection and summary of research of William Lloyd Garrison's ''The Liberator'' original copies at the Boston Public Library, Boston, Massachusetts. *[http://sewallbelmont.org/ The Sewall-Belmont House & Museum – Home of the historic National Woman's Party] *[https://www.loc.gov/collection/women-of-protest/about-this-collection/ Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party] *[https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject Women's suffrage in the United States from 1908–1918: Select "Suffrage" subject, at the Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection], [[Cornell University Library]] *[https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/19thamendment.html 19th Amendment to the U.S. Constitution] from the Library of Congress * Maurer, Elizabeth. [https://www.nwhm.org/exhibits/pathways-equality "Pathways to Equality: The U.S. Women's Rights Movement Emerges"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218090151/https://www.nwhm.org/exhibits/pathways-equality |date=February 18, 2018 }}. National Women's History Museum. 2014. * [[Edith Mayo|Mayo, Edith P.]] [https://www.nwhm.org/exhibits/creating-female-political-culture "Creating a Female Political Culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218090149/https://www.nwhm.org/exhibits/creating-female-political-culture |date=February 18, 2018 }}. National Women's History Museum. 2017. *Digitized items from the [https://www.loc.gov/collections/national-american-woman-suffrage-association/about-this-collection/ National American Women's Suffrage Collection] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] of the [[Library of Congress]] *[https://cdm16014.contentdm.oclc.org/digital/search/searchterm/woman%20suffrage%20party%20of%20greater%20cleveland!1911-1920!suffrage/field/creato!date!all/mode/exact!exact!all/conn/and!and!all/order/date/ad/asc Scrabooks of Newspaper Clippings compiled by the Woman Suffrage Party of Greater Cleveland] compiled between 1911 and 1920, available from [[Cleveland Public Library]] * [https://www.newspapers.com/topics/progressive-era/womens-suffrage/ Newspaper articles and clippings about U.S. Women's Suffrage at Newspapers.com] * "[https://women.ca.gov/women-of-color-and-the-fight-for-womens-suffrage/ Women of Color and the Fight for Women's Suffrage]", CCSWG [[Категорија:Историја на правото на глас во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави| ]] [[Категорија:Историја на жените во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Право на глас на жените ]] qtqi69j2zsnzp4rs1089v1h1y5ok6pm 0 1397155 5586858 5572979 2026-07-03T23:02:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5586858 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |logo = |logo_size = |formation = {{Start date|1951|01|10}} |type = [[Невладина организација]] |status = |purpose = [[Граѓански и политички права|Граѓански права]] |headquarters = [[Мисисипи]], [[Соединети Држави]] |leader_title = |leader_name = |leader_title2 = |leader_name2 = |main_organ = |affiliations = |budget = |remarks = |name = Регионален совет на црнечко водство |image_border = |abbreviation = РСЦВ |location = |region_served = [[Соединети Држави]] |num_members = |num_staff = 60 |num_volunteers = |website = }} '''Регионален совет на црнечко водство''' ('''РСЦВ'''; англиски: '''Regional Council of Negro Leadership''' ('''RCNL''')) ― здружение во [[Мисисипи]], [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], основано од Тиодор. Р.М. Хауард во 1951 година, за да промовира програма за [[Граѓански и политички права|граѓански права]], самопомош и сопственост на бизнис за [[Афроамериканци|црнците]]. Тој ветил „да ги води нашите луѓе во нивните граѓански одговорности во врска со образованието, регистрацијата и гласањето, спроведувањето на законот, плаќањето даноци, зачувувањето на имотот, вредноста на штедењето и во сè што ќе нè направи стабилни, квалификувани совесни граѓани“. Наместо да се започне од „корените“, стратегијата беше да се „допре до масите преку нивните избрани водачи“ со искористување на дарбите на црнците со докажано искуство во бизнисот, професиите, [[Образование|образованието]] и црквата. <ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/T_R_M_Howard/fy_dEAAAQBAJ?hl=en|title=T.R.M. Howard: Doctor, Entrepreneur, Civil Rights Pioneer|last=Beito|first=David T.|last2=Beito, Linda Royster|publisher=Institute|year=2018|isbn=978-1-59813-312-7|edition=First|location=Oakland|pages=1–15}}</ref> == Историја == На почетокот, РСЦВ не го оспорил директно концептот „одделно, но еднакво“ (слично како почетниот став на Здружението за подобрување на Монтгомери), туку се насочувал на потребата да биде гарантирана „еднаквоста“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://snccdigital.org/events/rcnl-holds-first-mass-meeting-mississippi-delta/|title=RCNL holds first mass meeting in Mississippi Delta|work=SNCC Digital Gateway|language=en|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Честопати ги идентификувал несоодветните училишта како главен фактор одговорен за северниот црн егзодус на вториот бран на Големата преселба. Сепак, наместо да бара итна интеграција, советот повикал на еднакви училишни услови за двете [[Раса|раси]]. Од самиот почеток, РСЦВ, исто така, ветил „целосна борба за неограничени [[Право на глас во Соединетите Американски Држави|права на глас]]“.<ref>{{Наведена книга|title=T.R.M. Howard: Doctor, Entrepreneur, Civil Rights Pioneer|last=Beito|first=David T.|last2=Beito, Linda Royster|publisher=Institute|year=2018|isbn=978-1-59813-312-7|edition=First|location=Oakland|pages=80–83}}</ref> Шеснаесет релативно автономни комитети, секој предводен од почитуван водач во бизнисот, образованието, црквата или професиите, го сочинувале 'рбетот на РСЦВ. Комитетите, пак, поднесувале извештаи до извршен одбор и одбор на директори предводени од Хауард. Уставот на РСЦВ предвидувал дека секое место или град во делтата на [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] со најмалку илјада црнци има право на претставување. За да изгради масовна поддршка за работата на овие комитети, РСЦВ се погрижил своите деловни состаноци да ги одржува на различни места секоја година. == Членство == РСЦВ привлекол многу значајни поединци со добро воспоставен углед, вклучувајќи го Арон Хенри, [[Аптека|аптекар]] и службеник во [[NAACP|НЗУОЛ]] од Кларксдејл, Мисисипи; Амзи Мур, активистка на НЗУОЛ и сопственик на бензинска пумпа од Кливленд, Мисисипи; претседателката Аренија Малори од колеџот „Сеинтс Џуниор“ во Лексингтон, Мисисипи; и претседателот Џ.Х. Вајт од стручниот колеџ во Мисисипи, сега (Државен универзитет „Долина Мисисипи“), во Ита Бена, Мисисипи. За многумина, тоа било нивното прво запознавање со граѓанските права и место за обука. За разлика од подоцнежните групи, како што е Здружението за подобрување на Монтгомери во Алабама, повеќето водачи на РСЦВ биле стопанственици и професионалци. Релативно малкумина биле од [[Свештенство|свештенството]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://news.google.com/newspapers?id=O30oAAAAIBAJ&sjid=g8sEAAAAIBAJ&pg=3396,2168895&dq=regional+council+of+negro+leadership&hl=en|title=Challenges Negro Leader On Charges|date=19 јануари 1956|work=The Sunday News Journal|access-date=7 јуни 2026|agency=Associated Press}}</ref> Можеби најпознатиот член на РСЦВ бил Медгар Еверс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mec.cuny.edu/about/history/struggle-of-medgar-evers/|title=Struggle of Medgar Evans|work=Medgar Evans College|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Веднаш по дипломирањето на Алкорновиот државени универзитет во 1952 година, тој се преселил во Маунд Бају, Мисисипи, за да продава осигурување за Хауард. Еверс наскоро станал програмски директор на РСЦВ и помогнал во организирањето на бојкот на оние бензински пумпи кои не обезбедувале тоалети за црнците. Како дел од оваа кампања, РСЦВ распространувал околу дваесет илјади налепници на браниците со слоганот „Не купувајте бензин таму каде што не можете да го користите тоалетот“. Почнувајќи од 1953 година, директно ја оспорил доктрината „одделни, но еднакви“ и побарал интеграција на училиштата.<ref name=":0"/> Годишните состаноци на РСЦВ во Маунд Бају помеѓу 1952 и 1955 година, привлекле толпи од десет илјади или повеќе.<ref name=":1"/> На тие состаноци биле одржани говори од претставникот Вилијам Л. Досон од [[Чикаго]], претставникот Чарлс Дигс од [[Мичиген]], советникот Арчибалд Џ. Кери помладиот од [[Чикаго]] и адвокатот на НЗУОЛ , Тергуд Маршал. Секој од овие настани, според зборовите на Мирли Еверс (подоцна Мирли Еверс-Вилијамс), сопругата на Медгар, претставувал „огромен целодневен камп-состанок: комбинација од собир за охрабрување, оживување на старите времиња и неделен црковен излет“. Конференциите, исто така, вклучувале панели и работилници за [[Право на глас во Соединетите Американски Држави|правото на глас]], сопственост на бизнис и други прашања. Присуството било искуство што го преобразувал животот за многу помлади и идни граѓански црнци водачи, како што е Фани Лу Хамер.<ref name=":0"/><ref name=":1" /> Во 1955 година, службениците на РСЦВ, вклучувајќи ги Хауард и Амзи Мур, одиграле клучна улога во помагањето во пронаоѓањето докази во случајот за убиството на Емет Тил. За време на судењето, Мами Тил Бредли, мајката на Емет; клучните сведоци, како што е Вили Рид; и црнците новинари престојувале во домот на Хауард во Маунд Бају.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aier.org/article/mound-bayou-takes-the-lead-in-the-modern-civil-rights-movement/|title=Mound Bayou Takes the Lead in the Modern Civil Rights Movement {{!}} AIER|last=Beito|first=David|work=www.aier.org|language=en-US|accessdate=7 јуни 2026}}</ref> Д-р Хауард, осврнувајќи се на убиствата на Емет Тил и Џорџ В. Ли и обидот за убиство на Гус Кортс, обвинил дека [[Федерално истражно биро|ФБИ]] „се чини дека не може да реши злосторство во кое е вмешан црнец“. Изјавата го налутила директорот на ФБИ, Џон Едгар Хувер, кој му ја припишал на ФБИ заслугата за „виртуелното елиминирање на линчувањата на [[Југ (САД)|Југот]]“ и за „разбивањето на [[Ку-клукс-клан|Ку-клукс кланот]] во Каролините и [[Џорџија]]“.<ref name=":0"/> Откако Хауард ја напуштил државата на почетокот на 1956 година, РСЦВ почнал да опаѓа. Сепак, продолжил да привлекува многу од истакнатите водачи за граѓански права во регионот, вклучувајќи ги Амзи Мур и Арон Хенри. РСЦВ сè уште работел во 1962 година, но веќе бил турнат во сенка од групи како што се Советот на сојузни организации (СОСО) и Студентскиот ненасилен координативен комитет (СНКК).<ref>{{Наведена книга|title=T.R.M. Howard: Doctor, Entrepreneur, Civil Rights Pioneer|last=Beito|first=David T.|last2=Beito, Linda Royster|publisher=Institute|year=2018|isbn=978-1-59813-312-7|edition=First|location=Oakland|pages=202, 215–216}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителни извори == * {{Наведена книга|title=T.R.M. Howard: Doctor, Entrepreneur, Civil Rights Pioneer|last=Beito|first=David and Linda|publisher=Independent Institute|year=2018|isbn=978-1-59813-312-7|location=Oakland}}. * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/localpeoplestrug00ditt|title=Local People: the Struggle for Civil Rights in Mississippi|last=Dittmer|first=John|publisher=University of Illinois Press|year=1994|isbn=0-252-02102-9|location=Urbana}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ivegotlightoffre00payn|title=I've Got the Light of Freedom: The Organizing Tradition and the Mississippi Freedom Struggle|last=Payne|first=Charles M.|publisher=University of California Press|year=1995|isbn=0-520-08515-9|location=Berkeley|author-link=Чарлс Пејн}} == Надворешни врски == * [http://onevotesncc.org/profile/rcnl/ „RCNL“, Едно лице, еден глас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160427045544/http://onevotesncc.org/profile/rcnl/ |date=2016-04-27 }} [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Историја на афроамериканските граѓански права]] [[Категорија:Организации со седиште во Мисисипи]] [[Категорија:Црнечка историја на Мисисипи]] [[Категорија:Црнечки организации за права во Соединетите Држави]] dbesfvtgry0isnwp2kci2r9kp801gys 0 1398681 5586961 5584807 2026-07-04T09:34:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Видови јасен]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586961 wikitext text/x-wiki {{speciesbox|image=Fraxinus chinensis kz01.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 13 January 2023">{{cite iucn |author=Oldfield, S. |date=2017 |title=''Fraxinus chinensis'' |volume=2017 |article-number=e.T35953A96445276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T35953A96445276.en |access-date=13 January 2023}}</ref>|genus=Fraxinus|parent=Fraxinus sect. Ornus|species=chinensis|authority=[[William Roxburgh|Roxb.]]}} '''Кинескиот јасен'''<ref>{{Наведено списание|last=Sara Oldfield (Co-Chair IUCN SSC Global Tree Specialist Group)|date=2017-03-21|title=IUCN Red List of Threatened Species: Fraxinus chinensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/35953/96445276|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> ( ''Fraxinus chinensis'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.sc.egov.usda.gov/plant-profile/FRCH6|title=USDA Plants Database|work=plants.sc.egov.usda.gov|accessdate=2026-06-30}}</ref> е листопадно [[Дрво (растение)|дрво]] од семејството [[маслинки]] (''Oleaceae''), кое расте до 15 метри во висина. По потекло е од Кина. == Ботанички опис == Стеблото на дрвото е право и разгрането. Под поволни услови, кинескиот јасен може да достигне висина од 15 метри. [[Лист|Листовите]] се темнозелени, дисецирани, со 5-9 [[Прилисник|прилисници]]. На есен, листовите се со виолетова боја. [[Цвет|Цветовите]] се собираат во миризливи [[Соцветие|соцвети]]<nowiki/>ја. == Распространетост == Татковината на дрвото се кинеските провинции [[Ќингхај]] и [[Тибет]]. Сега расте првенствено во [[Источна Азија]], јужна Кина и [[Индија]]. == Апликација == Кинескиот јасен се користи за размножување на [[Восковые пистрянки|восочни]] [[Инсекти|бубачки]] (Ericerus pela), кои лачат таканаречен бел [[Китайский воск|кинески восок]], важна индустриска супстанца. Се користи во производството на [[Свеќа|свеќи]], [[Медицина|медицината]], парфимеријата, [[Текстилна индустрија|текстилната индустрија]] и за преработка [[Хартија|на хартија]] и ткаенини. Бубачките се внесуваат на дрвја кои се стари 5-6 години. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Ясень китайский — статья из Большой советской энциклопедии.  * А.Г. Головач. Род 2. Ясень — Fraxinus L. // Деревья и кустарники СССР : дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции : в 6 т. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1960. — Т. 5 : Покрытосеменные. Семейства Миртовые — Маслиновые / ред. С. Я. Соколов. — С. 415 - 416. — 544 с. — 2200 экз. [[Категорија:Маслинки]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Јасен]] shlwjzw8knv3g8rw127p3x98qmqj0cd 5586962 5586961 2026-07-04T09:35:19Z Gurther 105215 5586962 wikitext text/x-wiki {{speciesbox|image=Fraxinus chinensis kz01.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 13 January 2023">{{cite iucn |author=Oldfield, S. |date=2017 |title=''Fraxinus chinensis'' |volume=2017 |article-number=e.T35953A96445276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T35953A96445276.en |access-date=13 January 2023}}</ref>|genus=Fraxinus|parent=Fraxinus sect. Ornus|species=chinensis|authority=[[William Roxburgh|Roxb.]]}} '''Кинескиот јасен'''<ref>{{Наведено списание|last=Sara Oldfield (Co-Chair IUCN SSC Global Tree Specialist Group)|date=2017-03-21|title=IUCN Red List of Threatened Species: Fraxinus chinensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/35953/96445276|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> (''Fraxinus chinensis'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.sc.egov.usda.gov/plant-profile/FRCH6|title=USDA Plants Database|work=plants.sc.egov.usda.gov|accessdate=2026-06-30}}</ref> — листопадно [[Дрво (растение)|дрво]] од семејството [[маслинки]] (''Oleaceae''), кое расте до 15 метри во висина. По потекло е од [[Кина]]. == Ботанички опис == Стеблото на дрвото е право и разгрането. Под поволни услови, кинескиот јасен може да достигне висина од 15 метри. [[Лист|Листовите]] се темнозелени, дисецирани, со 5-9 [[Прилисник|прилисници]]. На есен, листовите се со виолетова боја. [[Цвет|Цветовите]] се собираат во миризливи [[Соцветие|соцветиja]]. == Распространетост == Татковината на дрвото се кинеските провинции [[Ќингхај]] и [[Тибет]]. Сега расте првенствено во [[Источна Азија]], јужна Кина и [[Индија]]. == Апликација == Кинескиот јасен се користи за размножување на [[Восковые пистрянки|восочни]] [[Инсекти|бубачки]] (Ericerus pela), кои лачат таканаречен бел [[Китайский воск|кинески восок]], важна индустриска супстанца. Се користи во производството на [[Свеќа|свеќи]], [[Медицина|медицината]], парфимеријата, [[Текстилна индустрија|текстилната индустрија]] и за преработка [[Хартија|на хартија]] и ткаенини. Бубачките се внесуваат на дрвја кои се стари 5-6 години. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Маслинки]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Јасен]] e8hanvkhk2gbqj1ql3tlu6im73u9hss 0 1398692 5586975 5584869 2026-07-04T09:54:56Z Gurther 105215 5586975 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ламбо Порјазов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = ? | birth_place = {{роден во|Костур (град){{!}}Костур}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = | death_place = | nationality = | ethnicity = | occupation = сарач, револуционер | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Ламбо Порјазов''' ([[Костур (град)|Костур]], [[XIX век]] – ?) — македонски претприемач и револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Отворил своја [[Сарачки занает|сарачка работилница]] во градот, а истовремено се вклучил во активностите на [[ВМОРО]]. Есента 1900 г. стапил во [[Костурски револуционерен реон|околискиот комитет]] на ВМОРО, заедно со Михаил Самарџиев–Гегата (или Гетата).<ref>{{Николов|140}}</ref> Тој го поддржал револуционерното дело давајќи го својот личен коњ за обиколките на други комити низ Костурско.<ref>[http://books.google.bg/books?id=Ip9pAAAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=Bi1-UuGpHMmWtAab1oDYBg&redir_esc=y Македонски преглед, Том 14, брой 4, МНИ, 1994, стр.137.]</ref> Подоцна се преселил во [[Софија]], [[Бугарија]], каде што отворил нова сарачка работилница на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот. „Марија Луиза“]]. Изработил дел од облеката на [[Македонско-одринските доброволни чети]] во 1912 г. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порјазов, Ламбо}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски претприемачи]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] 26mecq83bn5dkqzfs9xicstaf32xvmp 5586976 5586975 2026-07-04T09:55:28Z Gurther 105215 5586976 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ламбо Порјазов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = ? | birth_place = [[Костур]], [[Отоманско Царство]] | death_date = | death_place = | nationality = | ethnicity = | occupation = сарач, револуционер | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Ламбо Порјазов''' ([[Костур (град)|Костур]], [[XIX век]] – ?) — македонски претприемач и револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Отворил своја [[Сарачки занает|сарачка работилница]] во градот, а истовремено се вклучил во активностите на [[ВМОРО]]. Есента 1900 г. стапил во [[Костурски револуционерен реон|околискиот комитет]] на ВМОРО, заедно со Михаил Самарџиев–Гегата (или Гетата).<ref>{{Николов|140}}</ref> Тој го поддржал револуционерното дело давајќи го својот личен коњ за обиколките на други комити низ Костурско.<ref>[http://books.google.bg/books?id=Ip9pAAAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=Bi1-UuGpHMmWtAab1oDYBg&redir_esc=y Македонски преглед, Том 14, брой 4, МНИ, 1994, стр.137.]</ref> Подоцна се преселил во [[Софија]], [[Бугарија]], каде што отворил нова сарачка работилница на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот. „Марија Луиза“]]. Изработил дел од облеката на [[Македонско-одринските доброволни чети]] во 1912 г. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порјазов, Ламбо}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски претприемачи]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] 0n96z3zyr3nr4hlnsm8fpeafb2p7j34 5586977 5586976 2026-07-04T09:56:22Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски претприемачи]]; додадена [[Категорија:Македонски стопанственици]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586977 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ламбо Порјазов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = ? | birth_place = [[Костур]], [[Отоманско Царство]] | death_date = | death_place = | nationality = | ethnicity = | occupation = сарач, револуционер | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Ламбо Порјазов''' ([[Костур (град)|Костур]], [[XIX век]] – ?) — македонски претприемач и револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во градот [[Костур (град)|Костур]], [[Егејска Македонија]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Отворил своја [[Сарачки занает|сарачка работилница]] во градот, а истовремено се вклучил во активностите на [[ВМОРО]]. Есента 1900 г. стапил во [[Костурски револуционерен реон|околискиот комитет]] на ВМОРО, заедно со Михаил Самарџиев–Гегата (или Гетата).<ref>{{Николов|140}}</ref> Тој го поддржал револуционерното дело давајќи го својот личен коњ за обиколките на други комити низ Костурско.<ref>[http://books.google.bg/books?id=Ip9pAAAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2&hl=bg&sa=X&ei=Bi1-UuGpHMmWtAab1oDYBg&redir_esc=y Македонски преглед, Том 14, брой 4, МНИ, 1994, стр.137.]</ref> Подоцна се преселил во [[Софија]], [[Бугарија]], каде што отворил нова сарачка работилница на [[Булевар „Марија Луиза“ (Софија)|булеварот. „Марија Луиза“]]. Изработил дел од облеката на [[Македонско-одринските доброволни чети]] во 1912 г. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Порјазов, Ламбо}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] qvevkzu7bvh50xj09mlk7v50a1wiper 0 1398865 5586693 5586239 2026-07-03T14:53:31Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5586693 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Калифорникација | image = Californication - official logo.svg | genre = [[комична драма]] | creator = [[Том Капинос]] | starring = {{Plain list| * [[Дејвид Дуковни]] * [[Наташа Макелхон]] * [[Медлин Мартин]] * [[Еван Хендлер]] * [[Памела Адлон]] * [[Медлин Зима]] }} | open_theme = „Main Title Theme from Californication“ (Три Адамс и [[Тајлер Бејтс]]) | composer = {{Plain list| * Тајлер Бејтс * Три Адамс }} | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | num_seasons = 7 | num_episodes = 84 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl|Дејвид Духовни|Том Капинос|[[Стивен Хопкинс]] (пилот)|[[Скот Вајнант]] (сезона 1)|Џина Фаторе (сезона 3)}} | producer = {{ubl|Лу Фусаро (сезони 1–2)|[[Џина Фаторе]] (сезона 3)|Џон Х. Радуловиќ (сезони 4–7)}} | cinematography = {{Plain list| * [[Мајкл Вивер]] (сезони 1–6) * Тим Белен (сезона 7) }} | editor = {{Unbulleted list|Шенон Мичел|Кевин Д. Рос|Мајкл Орнстин|Тод Десрозиерс|Тони Соломонс|Марк С. Манос}} | location = Калифорнија, Њујорк | camera = еднокамерска | runtime = 27 — 33 минути | company = {{Plain list| * Totally Commercial Films * Aggressive Mediocrity * Twilight Time Films * And Then... * [[Showtime Networks]] }} | network = [[Showtime]] | first_aired = {{start date|2007|8|13}} | last_aired = {{end date|2014|6|29}} }} '''''Калифорникација''''' ({{Langx|en|Californication}}) — американска комична драма создадена од [[Том Капинос]], која првично се прикажувала во седум сезони и 84 епизоди на каналот [[Showtime]] од 13 август 2007 до 29 јуни 2014 г. Серијата го следи њујорчанецот [[Хенк Муди]] ([[Дејвид Духовни]]), проблематичен романописец што се преселува во [[Калифорнија]] и страда од „писателска блокада“. Неговото опивање, женкарење и злоупотреба на дрога ги усложнуваат неговите односи со неговата долгогодишна [[љубов]], Карен ([[Наташа Макелхон]]), и нивната ќерка, Бека ([[Медлин Мартин]]).<ref>{{cite web|url=http://www.broadcastingcable.com/article/CA6623201.html|title='Dexter,' 'Californication' Finales Draw Record Ratings&nbsp;– 2008-12-16 11:31:00 &#124; Broadcasting & Cable|publisher=Broadcastingcable.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223204340/http://www.broadcastingcable.com/article/CA6623201.html|archive-date=23 декември 2008|access-date=11 декември 2012|url-status=dead}}</ref> Другите главни ликови во серијата се најдобриот пријател и агент на Хенк, Чарли Ранкл ([[Еван Хендлер]]), и [[Сопруга|сопругата]] на Чарли, Марси ([[Памела Адлон]]). Повторливи теми се [[Полов однос|сексот]], [[Дрога|дрогата]] и [[Рокенрол|рокенролот]], кои се редовно застапени, како и помрачната страна на [[Лос Анџелес]]. Серијата освоила неколку награди, вклучувајќи две награди „[[Еми]]“ (номинирана за уште две) и една награда „[[Златен глобус]]“ (номинирана за уште пет). Серијата се прикажувала и во [[Македонија]]. == Содржина == Серијата ја раскажува приказната за познатиот писател и славољубив женкар, Хенк Муди ([[Дејвид Духовни]]), шармантен заводник и романописец. Некогаш одамна, Хенк бил наполно среќен жител на Њујорк, со својата партнерка Карен и нивната прекрасна ќерка, Бека. Меѓутоа, среќата не траела вечно. Последниот роман на Хенк, „Бог нѐ мрази сите“, бил откупен за филмска екранизација во [[Лос Анџелес]]. Целото семејство ги напуштило своите домови и се упатило кон „американскиот сон“. Но за Хенк, Градот на Ангелите се претворил во вистински [[пекол]]. Хенк го напишал сценариото, кое било безмилосно изобличено од страна на режисерот и глумците. Така, на екраните се појавило нешто под наслов „Оваа луда работа наречена љубов“. Хенк доживеал успех токму кога неговото семејство почнало неминовно да се распаѓа. Карен, чувствувајќи недостиг на внимание, пронашла сродна душа во својот клиент (архитект по занимање). Наскоро, Бил — кого Хенк за време на вечера го нарекол „голема зелена жирафа“ — му ја одзел Карен, а со неа и ќерката Бека, која почнала да живее во новиот дом што Карен го уредила за него. Како и да е, Бил има ќерка, 16-годишната Мија — убава, сексапилна и прилично лукава. Преку неа, без да знае, Хенк му се одмаздува на Бил за сите навреди. Хенк ја запознава Мија во книжарница и поминува ноќ со неа. Подоцна се открива дека убавицата има само шеснаесет години, а чувството на вина, стравот од откривање и постојаните провокации од страна на самата Мија ќе лебдат како Дамоклиев меч над главата на Хенк во текот на целата прва сезона. Хенк не се откажува од обидите да ја врати Карен. Преку повремените „враќања во минатото“ што ги гледаме, сфаќаме дека Хенк многу се променил откако семејната среќа му се распаднала пред очите. Тој постојано го посетува домот на Бил, ја опсипува Карен со комплименти и ја брани на забави, додека Бил се обидува сѐ да реши мирно, за да не избувне скандал. Карен и самата се сомнева во правилноста на својот избор — фактот дека го сака Хенк, понекогаш не успева ни самата да го скрие. Меѓутоа, откако решила да стане „поинаква“, да се промени и да созрее, таа повеќе не може да си дозволи да се врати во тој луд и привлечен вител по име Хенк. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Дејвид Духовни]] || Хенк Муди |- | [[Наташа Макелхон]] || Карен ван дер Бек |- | [[Медлин Мартин]] || Ребека „Бека“ Муди |- | [[Еван Хендлер]] || Чарли Ранкл |- | [[Памела Адлон]] || Марси Ранкл |- | [[Медлин Зима]] || Мија Луис |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Американски комични телевизиски серии]] iuc7vc7fdmb3p6lb9ayj1g5cqp36r8n 0 1398896 5586931 5586469 2026-07-04T06:31:15Z Bjankuloski06 332 5586931 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Trifolium angustifolium FlowersCloseup DehesaBoyaldePuertollano.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn |title=''Trifolium angustifolium'' |author=Lopez Poveda, L. |name-list-style=amp |article-number= e.T176423A20120853 |date=2012 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T176423A20120853.en |access-date=25 January 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = angustifolium |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Теснолисна детелина''' ({{науч|Trifolium angustifolium}}) — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишан од [[Карл Линеј]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1336-1337}}</ref> == Опис == Растението е едногодишно, високо 10–40 см, најчесто неразгрането или разгрането уште од основата, а поретко со странични гранки. [[Стебло|Стеблото]] е исправено и покриено со прилегнати влакна. [[Лист|Листовите]] имаат дршки покуси од листната плочка. Листовите се линејно-ланцетни, долги 20–50 мм и широки 1–4 мм, со постепено заострен врв и стеснета основа. Од двете страни се покриени со прилегнати влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со полегнат дел покриен со прилегнати влакна, белузлави, со зелени жили, а нивниот слободен дел е шиловидно-заострен и по работ има ретки полураширени влакна. Тој е долг приближно колку сраснатиот дел на прилисникот или малку покус. [[Соцветие|Соцветието]] е поединечно, терминално, јајцевидно или конусовидно, долго 20–60 мм и широко околу 10 мм. Цветовите се многубројни, а цветната дршка е долга 20–40 мм. [[Цвет|Цветовите]] се без брактеи. Чашката е долга околу 10 мм. Нејзиниот трубест дел е долг околу 3–4 мм и покриен со густи раширени влакна. Запците се долги 4–6 мм, линејно-шиловидни и покриени со раширени влакна. Отворот на чашката е по работ двојно задебелен, а од внатрешната страна има влакнест прстен. Кај прецветените цветови запците се ѕвездесто раширени. Венчето е розово, долго околу 12 мм и обично е покусо од чашкините запци, поретко е еднакво долго или малку подолго од нив. Барјачето е долго околу 10–12 мм и е тенко, додека крилцата се околу 1 мм пошироки и 2 мм подолги од лаѓичката, која е малку покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Теснолисната детелина расте по брдските и планинските пасишта на надморска височина до 1000 метри. Растението е широко распространето и се среќава во околината на градовите [[Скопје]], [[Куманово]], [[Велес]], [[Прилеп]], [[Битола]], [[Ресен]], [[Штип]], [[Пробиштип]], [[Кратово]], [[Кочани]], [[Делчево]], [[Демир Капија]], [[Валандово]], [[Гевгелија]], [[Струмица]] и [[Радовиш]]. Исто така се среќава во [[Жеденска Клисура|Жеденската Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], [[Таорска Клисура|Таорската Клисура]], [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписката Клисура]], планините [[Скопска Црна Гора]], [[Серта]], [[Галичица]], [[Кожуф]], [[Богословец (планина)|Богословец]] и други места.<ref name=":0" /> == Распространетост во светот == Видот е домороден во [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Се јавува во многу видови живеалишта низ светот, вклучувајќи ги и нарушените области. Може да се најде на други места како [[доведен вид]], вклучувајќи го и како [[инвазивен вид]] во делови од [[Северна Америка]], како што е [[Калифорнија]]. == Галерија == <gallery> Flower April 2010-9.jpg Trif angustifolium027.JPG Trif angustifolium75.JPG </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{рвр|Trifolium angustifolium}} * {{Викивидови|Trifolium angustifolium|Теснолисна детелина}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] ncparpc1exfwvf6moe6z6w9icltcdzv 5586932 5586931 2026-07-04T06:32:30Z Bjankuloski06 332 5586932 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Теснолисна детелина |image = Trifolium angustifolium FlowersCloseup DehesaBoyaldePuertollano.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium angustifolium'' |author=Lopez Poveda, L. |name-list-style=amp |article-number= e.T176423A20120853 |date=2012 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T176423A20120853.en |access-date=25 јануари 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = angustifolium |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Теснолисна детелина''' ({{науч|Trifolium angustifolium}}) — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишан од [[Карл Линеј]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1336-1337}}</ref> == Опис == Растението е едногодишно, високо 10–40 см, најчесто неразгрането или разгрането уште од основата, а поретко со странични гранки. [[Стебло|Стеблото]] е исправено и покриено со прилегнати влакна. [[Лист|Листовите]] имаат дршки покуси од листната плочка. Листовите се линејно-ланцетни, долги 20–50 мм и широки 1–4 мм, со постепено заострен врв и стеснета основа. Од двете страни се покриени со прилегнати влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со полегнат дел покриен со прилегнати влакна, белузлави, со зелени жили, а нивниот слободен дел е шиловидно-заострен и по работ има ретки полураширени влакна. Тој е долг приближно колку сраснатиот дел на прилисникот или малку покус. [[Соцветие|Соцветието]] е поединечно, терминално, јајцевидно или конусовидно, долго 20–60 мм и широко околу 10 мм. Цветовите се многубројни, а цветната дршка е долга 20–40 мм. [[Цвет|Цветовите]] се без брактеи. Чашката е долга околу 10 мм. Нејзиниот трубест дел е долг околу 3–4 мм и покриен со густи раширени влакна. Запците се долги 4–6 мм, линејно-шиловидни и покриени со раширени влакна. Отворот на чашката е по работ двојно задебелен, а од внатрешната страна има влакнест прстен. Кај прецветените цветови запците се ѕвездесто раширени. Венчето е розово, долго околу 12 мм и обично е покусо од чашкините запци, поретко е еднакво долго или малку подолго од нив. Барјачето е долго околу 10–12 мм и е тенко, додека крилцата се околу 1 мм пошироки и 2 мм подолги од лаѓичката, која е малку покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Теснолисната детелина расте по брдските и планинските пасишта на надморска височина до 1000 метри. Растението е широко распространето и се среќава во околината на градовите [[Скопје]], [[Куманово]], [[Велес]], [[Прилеп]], [[Битола]], [[Ресен]], [[Штип]], [[Пробиштип]], [[Кратово]], [[Кочани]], [[Делчево]], [[Демир Капија]], [[Валандово]], [[Гевгелија]], [[Струмица]] и [[Радовиш]]. Исто така се среќава во [[Жеденска Клисура|Жеденската Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], [[Таорска Клисура|Таорската Клисура]], [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписката Клисура]], планините [[Скопска Црна Гора]], [[Серта]], [[Галичица]], [[Кожуф]], [[Богословец (планина)|Богословец]] и други места.<ref name=":0" /> == Распространетост во светот == Видот е домороден во [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Се јавува во многу видови живеалишта низ светот, вклучувајќи ги и нарушените области. Може да се најде на други места како [[доведен вид]], вклучувајќи го и како [[инвазивен вид]] во делови од [[Северна Америка]], како што е [[Калифорнија]]. == Галерија == <gallery> Flower April 2010-9.jpg Trif angustifolium027.JPG Trif angustifolium75.JPG </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{рвр|Trifolium angustifolium}} * {{Викивидови|Trifolium angustifolium|Теснолисна детелина}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] m9p0c19n0sb73hoau10ya7jmh1wiqh7 5586933 5586932 2026-07-04T06:32:38Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Trifolium angustifolium]] на [[Теснолисна детелина]] 5586932 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Теснолисна детелина |image = Trifolium angustifolium FlowersCloseup DehesaBoyaldePuertollano.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium angustifolium'' |author=Lopez Poveda, L. |name-list-style=amp |article-number= e.T176423A20120853 |date=2012 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T176423A20120853.en |access-date=25 јануари 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = angustifolium |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Теснолисна детелина''' ({{науч|Trifolium angustifolium}}) — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишан од [[Карл Линеј]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1336-1337}}</ref> == Опис == Растението е едногодишно, високо 10–40 см, најчесто неразгрането или разгрането уште од основата, а поретко со странични гранки. [[Стебло|Стеблото]] е исправено и покриено со прилегнати влакна. [[Лист|Листовите]] имаат дршки покуси од листната плочка. Листовите се линејно-ланцетни, долги 20–50 мм и широки 1–4 мм, со постепено заострен врв и стеснета основа. Од двете страни се покриени со прилегнати влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, со полегнат дел покриен со прилегнати влакна, белузлави, со зелени жили, а нивниот слободен дел е шиловидно-заострен и по работ има ретки полураширени влакна. Тој е долг приближно колку сраснатиот дел на прилисникот или малку покус. [[Соцветие|Соцветието]] е поединечно, терминално, јајцевидно или конусовидно, долго 20–60 мм и широко околу 10 мм. Цветовите се многубројни, а цветната дршка е долга 20–40 мм. [[Цвет|Цветовите]] се без брактеи. Чашката е долга околу 10 мм. Нејзиниот трубест дел е долг околу 3–4 мм и покриен со густи раширени влакна. Запците се долги 4–6 мм, линејно-шиловидни и покриени со раширени влакна. Отворот на чашката е по работ двојно задебелен, а од внатрешната страна има влакнест прстен. Кај прецветените цветови запците се ѕвездесто раширени. Венчето е розово, долго околу 12 мм и обично е покусо од чашкините запци, поретко е еднакво долго или малку подолго од нив. Барјачето е долго околу 10–12 мм и е тенко, додека крилцата се околу 1 мм пошироки и 2 мм подолги од лаѓичката, која е малку покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Теснолисната детелина расте по брдските и планинските пасишта на надморска височина до 1000 метри. Растението е широко распространето и се среќава во околината на градовите [[Скопје]], [[Куманово]], [[Велес]], [[Прилеп]], [[Битола]], [[Ресен]], [[Штип]], [[Пробиштип]], [[Кратово]], [[Кочани]], [[Делчево]], [[Демир Капија]], [[Валандово]], [[Гевгелија]], [[Струмица]] и [[Радовиш]]. Исто така се среќава во [[Жеденска Клисура|Жеденската Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], [[Таорска Клисура|Таорската Клисура]], [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписката Клисура]], планините [[Скопска Црна Гора]], [[Серта]], [[Галичица]], [[Кожуф]], [[Богословец (планина)|Богословец]] и други места.<ref name=":0" /> == Распространетост во светот == Видот е домороден во [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Африка]]. Се јавува во многу видови живеалишта низ светот, вклучувајќи ги и нарушените области. Може да се најде на други места како [[доведен вид]], вклучувајќи го и како [[инвазивен вид]] во делови од [[Северна Америка]], како што е [[Калифорнија]]. == Галерија == <gallery> Flower April 2010-9.jpg Trif angustifolium027.JPG Trif angustifolium75.JPG </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{рвр|Trifolium angustifolium}} * {{Викивидови|Trifolium angustifolium|Теснолисна детелина}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] m9p0c19n0sb73hoau10ya7jmh1wiqh7 1 1398897 5586935 5586464 2026-07-04T06:32:39Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Trifolium angustifolium]] на [[Разговор:Теснолисна детелина]] 5586464 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1398922 5586641 5586580 2026-07-03T12:34:49Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Слезовидни]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586641 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Thymelaea hirsuta kz2.jpg|image_caption=''[[Thymelaea hirsuta]]''|taxon=Thymelaeaceae|authority=[[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]]|subdivision_ranks=Genera|subdivision=See text}}'''Thymelaeaceae''' се космополитско [[Семејство (биологија)|семејство]] на [[Скриеносеменици|сриеносеменици]] составено од 50 родови (наведени подолу) и 898 видови. Основано е во 1789 година од [[Антоан Лоран де Жисје]]. Thymelaeaceae се претежно [[Дрво (растение)|дрвја]] и [[Грмушка|грмушки]], со неколку ползечки растенија и [[Зелјесто растение|зелјести растенија]], од кои вторите вклучуваат некои едногодишни видови. == Опис == Неколку впечатливи или необични особини се карактеристични за семејството (кога е исклучен ''Tepuianthus''). Кората е обично сјајна и влакнеста, со ленти од кора што се лупат по страните на скршените стебла.<ref name="Kruger">Ernst Schmidt, Mervyn Lotter and Warren McCleland {{Google books|RpVJJH3kV0oC|Trees and Shrubs of Mpumalanga and Kruger National Park (2002)|page=448}}</ref> Бројот на [[Прашник|прашници]] е обично еднаш или двапати поголем од бројот на лобусите на [[Чашкино ливче|чашкините ливчиња]]; кога се двапати поголеми, тие често се појавуваат во две добро одделени серии. Исклучоци се ''Gonystylus'', кој може да има до 100 прашници, и ''Pimelea'', која има само 1 или 2. Thymelaeaceae често е тешко да се идентификуваат поради двосмисленото толкување на цветните делови. Сепалите, ливчињата и стаминодите тешко се разликуваат, а многу клучеви се двосмислени околу тоа дали стаминодите треба да се сметаат за прашници. Покрај тоа, кај ''Wikstroemia'', поединечните растенија често произведуваат аномални цветови. == Таксономија == Семејството е именувано по родот ''[[Thymelaea]]'', чие име е комбинација од грчкото име за [[мајчина душичка]] (θύμος) и името за [[маслинка]] (ἐλαία) - поради нејзините лисја слични на мајчина душица (т.е. ситни листови) и плодови слични на маслинка.<ref>''The Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening'' ed. Chittenden, Fred J., 2nd edition, by Synge, Patrick M. Volume III : Je-Pt. Pub. Oxford at the Clarendon Press 1965. Reprinted 1984. {{ISBN|0-19-869106-8}}</ref> === Класификација === Thymelaeaceae се од редот [[Слезовидни]]. Освен сродството со [[Tepuianthaceae]], малку е познато со сигурност за нивните врски со другите семејства во [[Ред (биологија)|редот]]. За разлика од повеќето неодамнешни автори, кои прифаќаат четири потсемејство, Б. Е. Хербер ја поделил Thymelaeaceae на две потсемејства. Тој го задржал потсемејството Gonostyloideae, но го преименувал во Octolepidoideae. Другите три традиционални потсемејства (Synandrodaphnoideae, Aquilarioideae и Thymelaeoideae) биле комбинирани во Thymelaeoideae sensu lato и сведени на [[Племе (биологија)|племенски]] ранг, како Synandrodaphneae, Aquilarieae и Daphneae, соодветно. Во потсемејството Octolepidoideae не биле означени племиња, но било привремено поделено на две неформални групи, групата Octolepis и групата Gonystylus. Слично на тоа, во племето Daphneae не биле означени [[Племе (биологија)|потплемиња]], но било неформално поделено на четири групи: групата ''Linostoma'', групата ''Daphne'', групата ''Phaleria'' и групата ''Gnidia.'' 45-те рода прифатени од Хербер се групирани на следниов начин. Три рода од Daphneae биле сместени incertae sedis (не беа доделени на ниедна посебна група или во посебна група сами по себе). :: ==== Octolepidoideae ==== : '''''Octolepis''''' група: ''Arnhemia'', ''Deltaria'', ''Lethedon'', ''Octolepis'', ''Solmsia'' : '''''Gonystylus''''' група: ''Aetoxylon'', ''Amyxa'', ''Gonystylus'' ==== Thymelaeoideae ==== : '''Synandrodaphneae''': ''Synandrodaphne'' : '''Aquilarieae''': ''Aquilaria'', ''Gyrinops'' : '''Daphneae''' :: '''''Linostoma''''' група: ''Craterosiphon'', ''Dicranolepis'', ''Enkleia'', ''Jedda'', ''Linostoma'', ''Lophostoma'', ''Synaptolepis'' :: '''''Phaleria''''' група: ''Peddiea'', ''Phaleria'' :: '''''Daphne''''' група: ''Daphne'', ''Daphnopsis'', ''Diarthron'', ''Dirca'', ''Edgeworthia'', ''Funifera'', ''Goodallia'', ''Lagetta'', ''Ovidia'', ''Rhamnoneuron'', ''Schoenobiblus'', ''Stellera'', ''Thymelaea'', ''Wikstroemia'' :: '''''Gnidia''''' група: ''Dais'', ''Drapetes'', ''Gnidia'', ''Kelleria'', ''Lachnaea'', ''Passerina'', ''Pimelea'', ''Struthiola'' :: '''Incertae sedis''': ''Linodendron'', ''Stephanodaphne'', ''Lasiadenia'' : :: === Филогенија === Првата молекуларна филогенија за Thymelaeaceae била објавена во 2002 година. Се базирала на два региони на [[Хлоропласт|хлоропластната]] [[ДНК]]. Тоа бил [[Ген|генот]] [[рибулоза-бифосфатна карбоксилаза]] и интергенскиот спејсер помеѓу гените за [[транспортна РНК]] [[trnL]] и [[trnF]]. Четириесет и еден вид во семејството биле земени како примероци. Во 2008 година, Марлин Раутенбах спровел филогенетска студија во која биле земени како примероци 143 видови во семејството. Земањето примероци во оваа студија било фокусирано во групата ''Gnidia'', но земањето примероци во остатокот од семејството било исто толку обемно како во претходната студија, или повеќе. Покрај податоците од rbcL и [[trnL-F]], биле користени и секвенци од регионот ITS (внатрешен транскрибиран спејсер) на nrDNA ([[Nuclear ribosomal DNA|нуклеарна рибозомска ДНК]]). Сите клади кои биле силно поддржани во претходната студија биле обновени со уште посилна статистичка поддршка. Дрвото подолу е извадок од филогенијата на Раутенбах (2002). Видовите ''Gnidia'' се избрани од најчестите или добро познатите видови на начин што покажува кои клади содржат видови ''Gnidia''.{{Клад|{{clade |1=''[[Octolepis]]'' }}|{{clade |1=''[[Gonystylus]]'' |2=''[[Lethedon]]'' |3=''[[Deltaria]]'' |4=''[[Solmsia]]'' |5=''[[Arnhemia (plant)|Arnhemia]]'' }}|{{clade |label1=[[Synandrodaphneae]] |1=''[[Synandrodaphne]]'' |2={{clade |label1=[[Aquilarieae]] |1={{clade |1=''[[Aquilaria]]'' |2=''[[Gyrinops]]'' }} |label2=[[Daphneae]] |2={{clade |label1=Linostoma group |1={{clade |1=''[[Dicranolepis]]'' |2={{clade |1=''[[Enkleia]]'' |2={{clade |1=''[[Synaptolepis]]'' |2=''[[Craterosiphon]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=Daphne group |1={{clade |1=''[[Edgeworthia]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Wikstroemia gemmata]]'' |2={{clade |1=''[[Wikstroemia canescens]]'' |2=''[[Stellera]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Diarthron]]'' |2={{clade |1=''[[Daphne (plant)|Daphne]]'' |2=''[[Thymelaea]]'' }} }} }} }} |2={{clade |label1=Phaleria group |1={{clade |1=''[[Phaleria]]'' |2=''[[Dais (plant)|Dais]]'' }} |label2=Gnidia group |2={{clade |1={{clade |1=''[[Gnidia glauca]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia kraussiana]]'' |2=''[[Gnidia calocephala]]'' }} }} |2=''[[Stephanodaphne]]'' |3={{clade |1=''[[Dirca]]'' |2=''[[Ovidia]]'' }} |4=''[[Peddiea]]'' |5={{clade |1=''[[Gnidia humilis]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia squarrosa]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia pilosa]]'' |2=''[[Pimelea]]'' }} }} }} |6={{clade |1={{clade |1=''[[Gnidia racemosa]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia pinifolia]]'' |2=''[[Struthiola]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Lachnaea]]'' |2=''[[Passerina (plant)|Passerina]]'' |3={{clade |1=''[[Drapetes (plant)|Drapetes]]'' |2=''[[Gnidia anomala]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }}}} === Дефинирање на родовите === [[Податотека:Ruby_Gnidia_(Gnidia_rubescens)_close-up_(11421758284).jpg|лево|мини|Впечатливите цветови на ''[[Gnidia rubescens]]'']] [[Податотека:Gnidia_pinifolia_Bettys_Bay.jpg|лево|мини|''Gnidia pinifolia'' во цут]] [[Податотека:Gnidia_glauca_(6666724377).jpg|десно|мини|''[[Gnidia glauca]]'' (порано позната како ''Lasiosiphon glaucus'' )]] [[Податотека:Nacchinar_(in_Tamil)_(3127220503).jpg|десно|мини|Детал од цветовите на ''[[Gnidia glauca]]'' (порано позната како ''Lasiosiphon glaucus'' )]] Ограничувањето на родовите во Thymelaeaceae отсекогаш било тешко и до одреден степен е вештачко. На пример, тешкотијата за разликување на ''Daphne'' од ''Wikstroemia'' е коментирана од Раутенбах и Хербер. Неколку мали родови веројатно се вградени во ''Daphne'' или ''Wikstroemia'', или ако ''Daphne'' и ''Wikstroemia'' се измешани, овие мали родови може да бидат вградени во двата истовремено. ''Stellera'', на пример, е вгнездена во ''Wikstroemia'' (видете го [[Филогенија|филогенетското]] дрво подолу). Неодамнешна споредба на ДНК секвенците ја утврдила монофилијата на ''Thymelaea'' и полифилијата на ''Diarthron'', но немало доволно земање примероци кај ''Wikstroemia'' и ''Daphne'' за да се исклучи можноста дека ''Thymelaea'', ''Diarthron'' и други може да бидат вградени во нив. Големиот род ''Gnidia'' е полифилетичен и неговиот вид спаѓа во четири одделни клади, од кои секоја содржи други родови од семејството. [[Типски вид|Типскиот вид]] за ''Gnidia'' е ''[[Gnidia pinifolia]]''. Ако ''Gnidia'' е поделена на четири или повеќе одделни родови, сегрегираниот род кој го содржи ''G. pinifolia'' ќе го задржи името ''Gnidia''. Закари С. Роџерс објавил ревизија на ''Gnidia'' од Мадагаскар во 2009 година во ''Аналите на ботаничката градина во Мисури''. Некои од постарите третмани на Thymelaeaceae го третираат ''Lasiosiphon'' како посебен род од ''Gnidia''. Подоцна се покажало дека оваа разлика е вештачка. Сепак, Ван дер Банк и соработници (2002) сметале дека ''Lasiosiphon'' може да се воскресне ако се редефинира. Типскиот вид за ''Lasiosiphon'' е ''Gnidia glauca'', порано познат како ''Lasiosiphon glaucus.'' === Отворени прашања === Раутенбах користела различни имиња од Хербер за некои од групите и ги сместила некои од групите на различен таксономски ранг, но нејзината филогенија ја поддржува класификацијата на Хербер со неколкуте исклучоци наведени подолу. Единствената силно поткрепена разлика (99% од класификацијата на Хербер бил дека ''Dais с''е смета како сестра на ''Phaleria''. Филогенијата фрла значителен сомнеж врз монофилијата на подсемејството Octolepidoideae и врз монофилијата на неформалните групи ''Octolepis'' и ''Gonostylus'', но овој резултат имал само слаба статистичка поткрепа. Само земање примероци од повеќе видови и повеќе ДНК од секоја ќе утврди дали овие групи се монофилетски или не. ''Stephanodaphne'' и ''Peddiea'' можеби ќе треба да се префрлат во групата ''Gnidia'', но поддршката не била силна (60% BP) за клад што се состои од групата ''Gnidia'' со ''Stephanodaphne'' и ''Peddiea''. Повторно, потребно е пообемно земање примероци за да се реши ова прашање. Два од трите рода поставени incertae sedis од Хербер (''Linodendron'' и ''Lasiadenia'') сè уште не се земени примероци и нивните врски со други родови остануваат нејасни. === Родови === [[Податотека:Gonystylus_bancanus.jpg|десно|мини|''Gonystylus bancanus'' по потекло од [[Брунеј|Брунеи]], [[Индонезија]] и [[Малезија]] : ботанички линиски цртеж на детална анатомија]] Хербер (2003) прифаќа 45 родови, исклучувајќи го ''Tepuianthus'' од семејството, потопувајќи ги ''Atemnosiphon'' и ''Englerodaphne'' во ''Gnidia'', ''Eriosolena'' во ''Daphne'' и ''Thecanthes'' во ''Pimelea''. Најголемите родови и приближниот број на видови во секој од нив се ''Gnidia'' (160), ''Pimelea'' (110), ''Daphne'' (95), ''Wikstroemia'' (70), ''Daphnopsis'' (65), ''Struthiola'' (35), ''Lachnaea'' (30), ''Thymelaea'' (30), ''Phaleria'' (30) и ''Gonystylus'' (25). {{На|2024|September}}, ''[[Plants of the World Online]]'' прифаќа 52 рода.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:50000375-1|title=''Thymelaeaceae'' Juss.|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=16 September 2024}}</ref> {| border="0" | style="vertical-align:top;" | * ''Aetoxylon'' {{Мали|(Airy Shaw) Airy Shaw}} * ''Amyxa'' {{Мали|Tiegh.}} * ''Aquilaria'' {{Мали|Lam.}} * ''Arnhemia'' {{Мали|Airy Shaw}} * ''Atemnosiphon'' {{Мали|Leandri}} * ''Craterosiphon'' {{Мали|Engl. & Gilg.}} * ''Dais'' {{Мали|D.Royen ex L.}} * ''Daphne'' {{Мали|Tourn. ex L.}} * ''Daphnimorpha'' {{Мали|Nakai}} * ''Daphnopsis'' {{Мали|Mart.}} * ''Deltaria'' {{Мали|Steenis}} * ''Diarthron'' {{Мали|Turcz.}} * ''Dicranolepis'' {{Мали|Planch.}} * ''Dirca'' {{Мали|L.}} * ''Drapetes'' {{Мали|Banks ex Lam.}} * ''Edgeworthia'' {{Мали|Meisn.}} * ''Englerodaphne'' {{Мали|Gilg}} | style="vertical-align:top;" | * ''Enkleia'' {{Мали|Griff.}} * ''Eriosolena'' {{Мали|Blume}} * ''Funifera'' {{Мали|Andrews ex C.A.Mey.}} * ''Gnidia'' {{Мали|L.}} * ''Gonystylus'' {{Мали|Teijsm. & Binn.}} * ''Goodallia'' {{Мали|Benth.}} * ''Gyrinops'' {{Мали|Gaertn.}} * ''Jedda'' {{Мали|J.R.Clarkson}} * ''Kelleria'' {{Мали|Endl.}} * ''Lachnaea'' {{Мали|L.}} * ''Lagetta'' {{Мали|Juss.}} * ''Lasiadenia'' {{Мали|Benth.}} * ''Lethedon'' {{Мали|Biehler}} * ''Linodendron'' {{Мали|Griseb.}} * ''Linostoma'' {{Мали|Wall. ex Endl.}} * ''Lophostoma'' {{Мали|Meisn.}} * ''Octolepis'' {{Мали|Oliv.}} | style="vertical-align:top;" | * ''Ovidia'' {{Мали|Meisn.}} * ''Passerina'' {{Мали|L.}} * ''Peddiea'' {{Мали|Harv.}} * ''Phaleria'' {{Мали|Jack}} * ''Pimelea'' {{Мали|Banks ex Gaertn.}} * ''Restella'' {{Мали|Pobed.}} * ''Rhamnoneuron'' {{Мали|Gilg}} * ''Schoenobiblus'' {{Мали|Mart.}} * ''Solmsia'' {{Мали|Baill.}} * ''Stellera'' {{Мали|L.}} * ''Stephanodaphne'' {{Мали|Baill.}} * ''Struthiola'' {{Мали|L.}} * ''Synandrodaphne'' {{Мали|Gilg}} * ''Synaptolepis'' {{Мали|Oliv.}} * ''Tepuianthus'' {{Мали|Maguire & Steyerm.}} * ''Thymelaea'' {{Мали|Mill.}} * ''Wikstroemia'' {{Мали|Endl.}} |} Во минатото, различни автори ги дефинирале Thymelaeaceae на различни начини. На пример, [[Џон Хачинсон]] ги исклучил ''Gonystylus'' и неговите блиски роднини, како и ''Aquilaria'' и неговите блиски роднини од семејството, формирајќи две одвоени семејства, Gonystylaceae и Aquilariaceae. Но, денес, единствената контроверзност што сè уште постои околу ограничувањето на семејството е прашањето дали ''[[Tepuianthus]]'' треба да биде вклучен или одвоен како посебно, моногенерично семејство. Стивенс го вклучува ''Tepuianthus'', но Кубицки ги третира Tepuianthaceae како посебно семејство. == Распространетост == Семејството е поразновидно на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] отколку на [[Северна полутопка|северната]], со големи концентрации на видови во [[Африка]] и [[Австралија]]. [[Род (биологија)|Родовите]] се претежно африкански. == Етноботаника и економска употреба == [[Податотека:Hooker-Lagetta_lagetto.jpg|мини|''Lagetta lagettо'' ботаничка илустрација на растението со примероци од јаже и ткаенина направени од неговите влакна]] [[Податотека:Jamaican-lacebark-souvenirs2.jpg|десно|мини|Сложени [[Јамајка|јамајкански]] сувенири ткаени од влакна „чипкана кора“]] [[Податотека:Flickr_-_BioDivLibrary_-_n39_w1150_(1).jpg|десно|мини|[[Бразил|Бразилската]] ''Funifera utilis'', нејзиниот род именуван по соодветноста на нејзините влакна за производство на јажиња (под застареното име ''Lagetta funifera'' )]] Неколку родови се од економско значење. ''Gonystylus'' (ramin) е ценет по неговото релативно меко, лесно обработливо жолтеникаво дрво, но трговијата со сите видови во родот е контролирана од [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови на дива флора и фауна|конвенција за меѓународна трговијасо загрозени видови на дива флора и фауна]]. Многу родови имаат внатрешна кора што дава силни влакна погодни за производство на [[Јаже|јажиња]] и [[хартија]], факт што е признат во именувањето на еден од родовите, ''Funifera'' што на латински значи „носител (снабдувач) на јаже“. Кората на ''[[Aquilaria]]'', ''[[Daphne]]'', ''[[Edgeworthia]]'', ''[[Gnidia]]'', ''[[Linostoma]]'', ''[[Rhamnoneuron]]'', ''[[Thymelaea]]'', ''[[Stellera]]'' и ''[[Wikstroemia]]'' се користи во производството на хартија, додека ''[[Lagetta]]'' некогаш се собирала како извор на природна чипка за правење крпи и украси за луксузна облека. == Токсичност и медицинска употреба == [[Податотека:Daphne_mezereum_003.JPG|мини|Атрактивниот, но отровен плод на ''Daphne mezereum'']] Многу од видовите имаат вистинска или потенцијална употреба во медицината и се [[Отров|отровни]] ако се јадат, дејствувајќи како силни прочистувачи (на пр. ''[[Daphne mezereum]]''). Оваа токсичност често е поврзана со тоа што растенијата содржат форболни естри кои, како што сугерира името, се чести и во семејството [[Млечки (род)|млечки]] [[Млечки|Euphorbiaceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Goel|first=G|last2=Makkar|first2=H. P.|last3=Francis|first3=G|last4=Becker|first4=K|year=2007|title=Phorbol esters: Structure, biological activity, and toxicity in animals|journal=International Journal of Toxicology|volume=26|issue=4|pages=279–88|citeseerx=10.1.1.320.6537|doi=10.1080/10915810701464641|pmid=17661218}}</ref> == Употреба како украсни растенија == [[Податотека:Daphne_bholua_(3307537340).jpg|десно|мини|Слаткомиризливите и многу украсни цветови на ''[[Daphne bholua]]'', [[Непал|непалски]] вид кој се користи и во традиционалното производство на хартија.]] ''[[Daphne]]'' се одгледува (и покрај високата токсичност на нејзиниот привлечен плод) поради нејзините [[Цвет|цветови]] со сладок мирис. Видовите ''Wikstroemia, Daphne, Phaleria, Dais, Pimelea'' и други родови се одгледуваат како [[Украсно растение|украсни растенија]].<ref>George W. Staples and Derral R. Herbst. 2005. "A Tropical Garden Flora". Bishop Museum Press: Honolulu. {{ISBN|978-1-58178-039-0}}.</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Strettle_Road_Reserve_pimelea.jpg|алт=Inflorescence of the Australian Pimelea spectabilis| Цветница на [[Австралија|австралиската]] ''[[Pimelea spectabilis]]'' Податотека:Daphne_striata_100604.jpg|алт=Daphne striata, native to the Alps and the Dolomites| ''[[Daphne striata]]'', по потекло од [[Алпи|Алпите]] и [[Доломити|Доломитите]] Податотека:Struthiola_ciliata_Gonnabos_IMG_1983s.jpg|алт=The South African Struthiola myrsinites| [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканските]] ''Struthiola myrsinites'' Податотека:Passerina_(Thymelaeaceae)_details_of_flowering_sprig_EOS_009.jpg|алт=Flowers of an unidentified Passerina species| Цвеќиња од непознат вид ''[[Passerina]]'' Податотека:Hortus_Botanicus_Leiden_-_Phaleria_capitata_Jack_(Sumatra).JPG|алт=Phaleria capitata of Sumatra exhibiting cauliflory| ''[[Phaleria capitata]]'' од [[Суматра]] која покажува [[Каулифлорија|карфиол]] Податотека:Stellera_chamaejasme_2.jpg|алт=Stellera chamaejasme of Central and East Asia| ''[[Stellera chamaejasme]]'' од [[Средна Азија|Централна]] и [[Источна Азија]] Податотека:Daphnopsis_racemosa_Envira_flor_Oct_2007_031.jpg|алт=Flower of Daphnopsis racemosa| Цвет од ''[[Daphnopsis racemosa]]'' Податотека:Daphnopsis_racemosa_Griseb._(17144500699).jpg|алт=Fruit of Daphnopsis racemosa| Плод од ''Daphnopsis racemosa'' Податотека:Dirca_palustris_-_Edwards.jpg|алт=Flowers of Dirca palustris from the United States| Цвеќиња од ''[[Dirca palustris]]'' од Соединетите Американски Држави Податотека:Akabana-mitsumata.JPG|алт=Edgeworthia chrysantha, native to China| [[Edgeworthia chrysantha,]] od Кина Податотека:Wikstroemia_phillyreifolia_(Hawai'i_false_ohelo)_flowers_(6592426883).jpg|алт=Flowers of the Hawaiian Wikstroemia phillyreifolia| Цвеќиња на [[Хаваи|хавајската]] ''[[Wikstroemia phillyreifolia]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Закари С. Роџерс (од 2009 година па наваму). [http://legacy.tropicos.org/Project/Thymelaeaceae Светска контролна листа на Thymelaeaceae (верзија 1).] * [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html Филогенија на ангиосперми] Питер Ф. Стивенс (2001 година па наваму) Во: Ботаничка градина во Мисури * [https://ujcontent.uj.ac.za/esploro/outputs/doctoral/Gnidia-L-Thymelaeaceae-is-not-monophyletic/9913629807691 Раутенбах (2008)] во: [https://ujcontent.uj.ac.za/esploro/ UJDigiSpace @ Универзитетот во Јоханесбург] * [https://web.archive.org/web/20110831201241/http://ujdigispace.uj.ac.za:8080/dspace/bitstream/10210/784/27/Bl.%207%20_Fig.%201.2%20-%20Distribution%20Thymelaeoideae.pdf Распространетост] во: Гнидијата не е монофилетска: таксономски импликации за Гнидијата и нејзините роднини во Thymelaeoideae. * [https://floragreif.uni-greifswald.de/taxon/?flora_search=Taxon&fam_id=119 Thymelaeaceae од Монголија во ФлораGREIF] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] [[Категорија:Слезовидни]] aca08swf44a0dnrhndp841fs9shmb3o 5586653 5586641 2026-07-03T12:52:10Z BosaFi 115936 /* Отворени прашања */ 5586653 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Thymelaea hirsuta kz2.jpg|image_caption=''[[Thymelaea hirsuta]]''|taxon=Thymelaeaceae|authority=[[Juss.]]|subdivision_ranks=Genera|subdivision=See text}}'''Thymelaeaceae''' се космополитско [[Семејство (биологија)|семејство]] на [[Скриеносеменици|сриеносеменици]] составено од 50 родови (наведени подолу) и 898 видови. Основано е во 1789 година од [[Антоан Лоран де Жисје]]. Thymelaeaceae се претежно [[Дрво (растение)|дрвја]] и [[Грмушка|грмушки]], со неколку ползечки растенија и [[Зелјесто растение|зелјести растенија]], од кои вторите вклучуваат некои едногодишни видови. == Опис == Неколку впечатливи или необични особини се карактеристични за семејството (кога е исклучен ''Tepuianthus''). Кората е обично сјајна и влакнеста, со ленти од кора што се лупат по страните на скршените стебла.<ref name="Kruger">Ernst Schmidt, Mervyn Lotter and Warren McCleland {{Google books|RpVJJH3kV0oC|Trees and Shrubs of Mpumalanga and Kruger National Park (2002)|page=448}}</ref> Бројот на [[Прашник|прашници]] е обично еднаш или двапати поголем од бројот на лобусите на [[Чашкино ливче|чашкините ливчиња]]; кога се двапати поголеми, тие често се појавуваат во две добро одделени серии. Исклучоци се ''Gonystylus'', кој може да има до 100 прашници, и ''Pimelea'', која има само 1 или 2. Thymelaeaceae често е тешко да се идентификуваат поради двосмисленото толкување на цветните делови. Сепалите, ливчињата и стаминодите тешко се разликуваат, а многу клучеви се двосмислени околу тоа дали стаминодите треба да се сметаат за прашници. Покрај тоа, кај ''Wikstroemia'', поединечните растенија често произведуваат аномални цветови. == Таксономија == Семејството е именувано по родот ''[[Thymelaea]]'', чие име е комбинација од грчкото име за [[мајчина душичка]] (θύμος) и името за [[маслинка]] (ἐλαία) - поради нејзините лисја слични на мајчина душица (т.е. ситни листови) и плодови слични на маслинка.<ref>''The Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening'' ed. Chittenden, Fred J., 2nd edition, by Synge, Patrick M. Volume III : Je-Pt. Pub. Oxford at the Clarendon Press 1965. Reprinted 1984. {{ISBN|0-19-869106-8}}</ref> === Класификација === Thymelaeaceae се од редот [[Слезовидни]]. Освен сродството со [[Tepuianthaceae]], малку е познато со сигурност за нивните врски со другите семејства во [[Ред (биологија)|редот]]. За разлика од повеќето неодамнешни автори, кои прифаќаат четири потсемејство, Б. Е. Хербер ја поделил Thymelaeaceae на две потсемејства. Тој го задржал потсемејството Gonostyloideae, но го преименувал во Octolepidoideae. Другите три традиционални потсемејства (Synandrodaphnoideae, Aquilarioideae и Thymelaeoideae) биле комбинирани во Thymelaeoideae sensu lato и сведени на [[Племе (биологија)|племенски]] ранг, како Synandrodaphneae, Aquilarieae и Daphneae, соодветно. Во потсемејството Octolepidoideae не биле означени племиња, но било привремено поделено на две неформални групи, групата Octolepis и групата Gonystylus. Слично на тоа, во племето Daphneae не биле означени [[Племе (биологија)|потплемиња]], но било неформално поделено на четири групи: групата ''Linostoma'', групата ''Daphne'', групата ''Phaleria'' и групата ''Gnidia.'' 45-те рода прифатени од Хербер се групирани на следниов начин. Три рода од Daphneae биле сместени incertae sedis (не беа доделени на ниедна посебна група или во посебна група сами по себе). ==== [[Octolepidoideae]] ==== : '''''Octolepis''''' група: ''[[Arnhemia]]'', ''[[Deltaria]]'', ''[[Lethedon]]'', ''[[Octolepis]]'', ''[[Solmsia]]'' : '''''Gonystylus''''' група: ''[[Aetoxylon]]'', ''[[Amyxa]]'', ''[[Gonystylus]]'' : ==== [[Thymelaeoideae]] ==== : '''Synandrodaphneae''': ''[[Synandrodaphne]]'' : '''Aquilarieae''': ''[[Aquilaria]]'', ''[[Gyrinops]]'' : '''Daphneae''' :: '''''Linostoma''''' група: ''[[Craterosiphon]]'', ''[[Dicranolepis]]'', ''[[Enkleia]]'', ''[[Jedda]]'', ''[[Linostoma]]'', ''[[Lophostoma]]'', ''[[Synaptolepis]]'' :: '''''Phaleria''''' група: ''[[Peddiea]]'', ''[[Phaleria]]'' :: '''''Daphne''''' група: ''[[Daphne]]'', ''[[Daphnopsis]]'', ''[[Diarthron]]'', ''[[Dirca]]'', ''[[Edgeworthia]]'', ''[[Funifera]]'', ''[[Goodallia]]'', ''[[Lagetta]]'', ''[[Ovidia]]'', ''[[Rhamnoneuron]]'', ''[[Schoenobiblus]]'', ''[[Stellera]]'', ''[[Thymelaea]]'', ''[[Wikstroemia]]'' :: '''''Gnidia''''' група: ''[[Dais]]'', ''[[Drapetes]]'', ''[[Gnidia]]'', ''[[Kelleria]]'', ''[[Lachnaea]]'', ''[[Passerina]]'', ''[[Pimelea]]'', ''[[Struthiola]]'' :: '''Incertae sedis''': ''[[Linodendron]]'', ''[[Stephanodaphne]]'', ''[[Lasiadenia]]'' :: : :: === Филогенија === Првата молекуларна филогенија за Thymelaeaceae била објавена во 2002 година. Се базирала на два региони на [[Хлоропласт|хлоропластната]] [[ДНК]]. Тоа бил [[Ген|генот]] [[рибулоза-бифосфатна карбоксилаза]] и интергенскиот спејсер помеѓу гените за [[транспортна РНК]] [[trnL]] и [[trnF]]. Четириесет и еден вид во семејството биле земени како примероци. Во 2008 година, Марлин Раутенбах спровел филогенетска студија во која биле земени како примероци 143 видови во семејството. Земањето примероци во оваа студија било фокусирано во групата ''Gnidia'', но земањето примероци во остатокот од семејството било исто толку обемно како во претходната студија, или повеќе. Покрај податоците од rbcL и [[trnL-F]], биле користени и секвенци од регионот ITS (внатрешен транскрибиран спејсер) на nrDNA ([[Nuclear ribosomal DNA|нуклеарна рибозомска ДНК]]). Сите клади кои биле силно поддржани во претходната студија биле обновени со уште посилна статистичка поддршка. Дрвото подолу е извадок од филогенијата на Раутенбах (2002). Видовите ''Gnidia'' се избрани од најчестите или добро познатите видови на начин што покажува кои клади содржат видови ''Gnidia''.{{Клад|{{clade |1=''[[Octolepis]]'' }}|{{clade |1=''[[Gonystylus]]'' |2=''[[Lethedon]]'' |3=''[[Deltaria]]'' |4=''[[Solmsia]]'' |5=''[[Arnhemia]]'' }}|{{clade |label1=[[Synandrodaphneae]] |1=''[[Synandrodaphne]]'' |2={{clade |label1=[[Aquilarieae]] |1={{clade |1=''[[Aquilaria]]'' |2=''[[Gyrinops]]'' }} |label2=[[Daphneae]] |2={{clade |label1=Linostoma група |1={{clade |1=''[[Dicranolepis]]'' |2={{clade |1=''[[Enkleia]]'' |2={{clade |1=''[[Synaptolepis]]'' |2=''[[Craterosiphon]]'' }} }} }} |2={{clade |label1=Daphne група |1={{clade |1=''[[Edgeworthia]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Wikstroemia gemmata]]'' |2={{clade |1=''[[Wikstroemia canescens]]'' |2=''[[Stellera]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Diarthron]]'' |2={{clade |1=''[[Daphne]]'' |2=''[[Thymelaea]]'' }} }} }} }} |2={{clade |label1=Phaleria група |1={{clade |1=''[[Phaleria]]'' |2=''[[Dais]]'' }} |label2=Gnidia група |2={{clade |1={{clade |1=''[[Gnidia glauca]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia kraussiana]]'' |2=''[[Gnidia calocephala]]'' }} }} |2=''[[Stephanodaphne]]'' |3={{clade |1=''[[Dirca]]'' |2=''[[Ovidia]]'' }} |4=''[[Peddiea]]'' |5={{clade |1=''[[Gnidia humilis]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia squarrosa]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia pilosa]]'' |2=''[[Pimelea]]'' }} }} }} |6={{clade |1={{clade |1=''[[Gnidia racemosa]]'' |2={{clade |1=''[[Gnidia pinifolia]]'' |2=''[[Struthiola]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Lachnaea]]'' |2=''[[Passerina]]'' |3={{clade |1=''[[Drapetes]]'' |2=''[[Gnidia anomala]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }}}} === Дефинирање на родовите === [[Податотека:Ruby_Gnidia_(Gnidia_rubescens)_close-up_(11421758284).jpg|лево|мини|Впечатливите цветови на ''[[Gnidia rubescens]]'']] [[Податотека:Gnidia_pinifolia_Bettys_Bay.jpg|лево|мини|''Gnidia pinifolia'' во цут]] [[Податотека:Gnidia_glauca_(6666724377).jpg|десно|мини|''[[Gnidia glauca]]'' (порано позната како ''Lasiosiphon glaucus'' )]] [[Податотека:Nacchinar_(in_Tamil)_(3127220503).jpg|десно|мини|Детал од цветовите на ''[[Gnidia glauca]]'' (порано позната како ''Lasiosiphon glaucus'' )]] Ограничувањето на родовите во Thymelaeaceae отсекогаш било тешко и до одреден степен е вештачко. На пример, тешкотијата за разликување на ''Daphne'' од ''Wikstroemia'' е коментирана од Раутенбах и Хербер. Неколку мали родови веројатно се вградени во ''Daphne'' или ''Wikstroemia'', или ако ''Daphne'' и ''Wikstroemia'' се измешани, овие мали родови може да бидат вградени во двата истовремено. ''Stellera'', на пример, е вгнездена во ''Wikstroemia'' (видете го [[Филогенија|филогенетското]] дрво подолу). Неодамнешна споредба на ДНК секвенците ја утврдила монофилијата на ''Thymelaea'' и полифилијата на ''Diarthron'', но немало доволно земање примероци кај ''Wikstroemia'' и ''Daphne'' за да се исклучи можноста дека ''Thymelaea'', ''Diarthron'' и други може да бидат вградени во нив. Големиот род ''Gnidia'' е полифилетичен и неговиот вид спаѓа во четири одделни клади, од кои секоја содржи други родови од семејството. [[Типски вид|Типскиот вид]] за ''Gnidia'' е ''[[Gnidia pinifolia]]''. Ако ''Gnidia'' е поделена на четири или повеќе одделни родови, сегрегираниот род кој го содржи ''G. pinifolia'' ќе го задржи името ''Gnidia''. Закари С. Роџерс објавил ревизија на ''Gnidia'' од Мадагаскар во 2009 година во ''Аналите на ботаничката градина во Мисури''. Некои од постарите третмани на Thymelaeaceae го третираат ''Lasiosiphon'' како посебен род од ''Gnidia''. Подоцна се покажало дека оваа разлика е вештачка. Сепак, Ван дер Банк и соработници (2002) сметале дека ''Lasiosiphon'' може да се воскресне ако се редефинира. Типскиот вид за ''Lasiosiphon'' е ''Gnidia glauca'', порано познат како ''Lasiosiphon glaucus.'' === Отворени прашања === Раутенбах користела различни имиња од Хербер за некои од групите и ги сместила некои од групите на различен таксономски ранг, но нејзината филогенија ја поддржува класификацијата на Хербер со неколкуте исклучоци наведени подолу. Единствената силно поткрепена разлика (99% од класификацијата на Хербер бил дека ''Dais с''е смета како сестра на ''Phaleria''. Филогенијата фрла значителен сомнеж врз монофилијата на потсемејството Octolepidoideae и врз монофилијата на неформалните групи ''Octolepis'' и ''Gonostylus'', но овој резултат имал само слаба статистичка поткрепа. Само земање примероци од повеќе видови и повеќе ДНК од секоја ќе утврди дали овие групи се монофилетски или не. ''Stephanodaphne'' и ''Peddiea'' можеби ќе треба да се префрлат во групата ''Gnidia'', но поддршката не била силна (60% BP) за клад што се состои од групата ''Gnidia'' со ''Stephanodaphne'' и ''Peddiea''. Повторно, потребно е пообемно земање примероци за да се реши ова прашање. Два од трите рода поставени incertae sedis од Хербер (''Linodendron'' и ''Lasiadenia'') сè уште не се земени примероци и нивните врски со други родови остануваат нејасни. === Родови === [[Податотека:Gonystylus_bancanus.jpg|десно|мини|''Gonystylus bancanus'' по потекло од [[Брунеј|Брунеи]], [[Индонезија]] и [[Малезија]] : ботанички линиски цртеж на детална анатомија]] Хербер (2003) прифаќа 45 родови, исклучувајќи го ''Tepuianthus'' од семејството, потопувајќи ги ''Atemnosiphon'' и ''Englerodaphne'' во ''Gnidia'', ''Eriosolena'' во ''Daphne'' и ''Thecanthes'' во ''Pimelea''. Најголемите родови и приближниот број на видови во секој од нив се ''Gnidia'' (160), ''Pimelea'' (110), ''Daphne'' (95), ''Wikstroemia'' (70), ''Daphnopsis'' (65), ''Struthiola'' (35), ''Lachnaea'' (30), ''Thymelaea'' (30), ''Phaleria'' (30) и ''Gonystylus'' (25). {{На|2024|September}}, ''[[Plants of the World Online]]'' прифаќа 52 рода.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:50000375-1|title=''Thymelaeaceae'' Juss.|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=16 September 2024}}</ref> {| border="0" | style="vertical-align:top;" | * ''[[Aetoxylon]]'' {{small|(Airy Shaw) Airy Shaw}} * ''[[Amyxa]]'' {{small|Tiegh.}} * ''[[Aquilaria]]'' {{small|Lam.}} * ''[[Arnhemia]]'' {{small|Airy Shaw}} * ''[[Atemnosiphon]]'' {{small|Leandri}} * ''[[Craterosiphon]]'' {{small|Engl. & Gilg.}} * ''[[Dais]]'' {{small|D.Royen ex L.}} * ''[[Daphne]]'' {{small|Tourn. ex L.}} * ''[[Daphnimorpha]]'' {{small|Nakai}} * ''[[Daphnopsis]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Deltaria]]'' {{small|Steenis}} * ''[[Diarthron]]'' {{small|Turcz.}} * ''[[Dicranolepis]]'' {{small|Planch.}} * ''[[Dirca]]'' {{small|L.}} * ''[[Drapetes]]'' {{small|Banks ex Lam.}} * ''[[Edgeworthia]]'' {{small|Meisn.}} * ''[[Englerodaphne]]'' {{small|Gilg}} | style="vertical-align:top;"| * ''[[Enkleia]]'' {{small|Griff.}} * ''[[Eriosolena]]'' {{small|Blume}} * ''[[Funifera]]'' {{small|Andrews ex C.A.Mey.}} * ''[[Gnidia]]'' {{small|L.}} * ''[[Gonystylus]]'' {{small|Teijsm. & Binn.}} * ''[[Goodallia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Gyrinops]]'' {{small|Gaertn.}} * ''[[Jedda]]'' {{small|J.R.Clarkson}} * ''[[Kelleria]]'' {{small|Endl.}} * ''[[Lachnaea]]'' {{small|L.}} * ''[[Lagetta]]'' {{small|Juss.}} * ''[[Lasiadenia]]'' {{small|Benth.}} * ''[[Lethedon]]'' {{small|Biehler}} * ''[[Linodendron]]'' {{small|Griseb.}} * ''[[Linostoma]]'' {{small|Wall. ex Endl.}} * ''[[Lophostoma]]'' {{small|Meisn.}} * ''[[Octolepis]]'' {{small|Oliv.}} | style="vertical-align:top;"| * ''[[Ovidia]]'' {{small|Meisn.}} * ''[[Passerina]]'' {{small|L.}} * ''[[Peddiea]]'' {{small|Harv.}} * ''[[Phaleria]]'' {{small|Jack}} * ''[[Pimelea]]'' {{small|Banks ex Gaertn.}} * ''[[Restella]]'' {{small|Pobed.}} * ''[[Rhamnoneuron]]'' {{small|Gilg}} * ''[[Schoenobiblus]]'' {{small|Mart.}} * ''[[Solmsia]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Stellera]]'' {{small|L.}} * ''[[Stephanodaphne]]'' {{small|Baill.}} * ''[[Struthiola]]'' {{small|L.}} * ''[[Synandrodaphne]]'' {{small|Gilg}} * ''[[Synaptolepis]]'' {{small|Oliv.}} * ''[[Tepuianthus]]'' {{small|Maguire & Steyerm.}} * ''[[Thymelaea]]'' {{small|Mill.}} * ''[[Wikstroemia]]'' {{small|Endl.}} |} Во минатото, различни автори ги дефинирале Thymelaeaceae на различни начини. На пример, [[Џон Хачинсон]] ги исклучил ''Gonystylus'' и неговите блиски роднини, како и ''Aquilaria'' и неговите блиски роднини од семејството, формирајќи две одвоени семејства, Gonystylaceae и Aquilariaceae. Но, денес, единствената контроверзност што сè уште постои околу ограничувањето на семејството е прашањето дали ''[[Tepuianthus]]'' треба да биде вклучен или одвоен како посебно, моногенерично семејство. Стивенс го вклучува ''Tepuianthus'', но Кубицки ги третира Tepuianthaceae како посебно семејство. == Распространетост == Семејството е поразновидно на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] отколку на [[Северна полутопка|северната]], со големи концентрации на видови во [[Африка]] и [[Австралија]]. [[Род (биологија)|Родовите]] се претежно африкански. == Етноботаника и економска употреба == [[Податотека:Hooker-Lagetta_lagetto.jpg|мини|''Lagetta lagettо'' ботаничка илустрација на растението со примероци од јаже и ткаенина направени од неговите влакна]] [[Податотека:Jamaican-lacebark-souvenirs2.jpg|десно|мини|Сложени [[Јамајка|јамајкански]] сувенири ткаени од влакна „чипкана кора“]] [[Податотека:Flickr_-_BioDivLibrary_-_n39_w1150_(1).jpg|десно|мини|[[Бразил|Бразилската]] ''Funifera utilis'', нејзиниот род именуван по соодветноста на нејзините влакна за производство на јажиња (под застареното име ''Lagetta funifera'' )]] Неколку родови се од економско значење. ''Gonystylus'' (ramin) е ценет по неговото релативно меко, лесно обработливо жолтеникаво дрво, но трговијата со сите видови во родот е контролирана од [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови на дива флора и фауна|конвенција за меѓународна трговијасо загрозени видови на дива флора и фауна]]. Многу родови имаат внатрешна кора што дава силни влакна погодни за производство на [[Јаже|јажиња]] и [[хартија]], факт што е признат во именувањето на еден од родовите, ''Funifera'' што на латински значи „носител (снабдувач) на јаже“. Кората на ''[[Aquilaria]]'', ''[[Daphne]]'', ''[[Edgeworthia]]'', ''[[Gnidia]]'', ''[[Linostoma]]'', ''[[Rhamnoneuron]]'', ''[[Thymelaea]]'', ''[[Stellera]]'' и ''[[Wikstroemia]]'' се користи во производството на хартија, додека ''[[Lagetta]]'' некогаш се собирала како извор на природна чипка за правење крпи и украси за луксузна облека. == Токсичност и медицинска употреба == [[Податотека:Daphne_mezereum_003.JPG|мини|Атрактивниот, но отровен плод на ''Daphne mezereum'']] Многу од видовите имаат вистинска или потенцијална употреба во медицината и се [[Отров|отровни]] ако се јадат, дејствувајќи како силни прочистувачи (на пр. ''[[Daphne mezereum]]''). Оваа токсичност често е поврзана со тоа што растенијата содржат форболни естри кои, како што сугерира името, се чести и во семејството [[Млечки (род)|млечки]] [[Млечки|Euphorbiaceae]].<ref>{{Наведено списание|last=Goel|first=G|last2=Makkar|first2=H. P.|last3=Francis|first3=G|last4=Becker|first4=K|year=2007|title=Phorbol esters: Structure, biological activity, and toxicity in animals|journal=International Journal of Toxicology|volume=26|issue=4|pages=279–88|citeseerx=10.1.1.320.6537|doi=10.1080/10915810701464641|pmid=17661218}}</ref> == Употреба како украсни растенија == [[Податотека:Daphne_bholua_(3307537340).jpg|десно|мини|Слаткомиризливите и многу украсни цветови на ''[[Daphne bholua]]'', [[Непал|непалски]] вид кој се користи и во традиционалното производство на хартија.]] ''[[Daphne]]'' се одгледува (и покрај високата токсичност на нејзиниот привлечен плод) поради нејзините [[Цвет|цветови]] со сладок мирис. Видовите ''Wikstroemia, Daphne, Phaleria, Dais, Pimelea'' и други родови се одгледуваат како [[Украсно растение|украсни растенија]].<ref>George W. Staples and Derral R. Herbst. 2005. "A Tropical Garden Flora". Bishop Museum Press: Honolulu. {{ISBN|978-1-58178-039-0}}.</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Strettle_Road_Reserve_pimelea.jpg|алт=Inflorescence of the Australian Pimelea spectabilis| Цветница на [[Австралија|австралиската]] ''[[Pimelea spectabilis]]'' Податотека:Daphne_striata_100604.jpg|алт=Daphne striata, native to the Alps and the Dolomites| ''[[Daphne striata]]'', по потекло од [[Алпи|Алпите]] и [[Доломити|Доломитите]] Податотека:Struthiola_ciliata_Gonnabos_IMG_1983s.jpg|алт=The South African Struthiola myrsinites| [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканските]] ''Struthiola myrsinites'' Податотека:Passerina_(Thymelaeaceae)_details_of_flowering_sprig_EOS_009.jpg|алт=Flowers of an unidentified Passerina species| Цвеќиња од непознат вид ''[[Passerina]]'' Податотека:Hortus_Botanicus_Leiden_-_Phaleria_capitata_Jack_(Sumatra).JPG|алт=Phaleria capitata of Sumatra exhibiting cauliflory| ''[[Phaleria capitata]]'' од [[Суматра]] која покажува [[Каулифлорија|карфиол]] Податотека:Stellera_chamaejasme_2.jpg|алт=Stellera chamaejasme of Central and East Asia| ''[[Stellera chamaejasme]]'' од [[Средна Азија|Централна]] и [[Источна Азија]] Податотека:Daphnopsis_racemosa_Envira_flor_Oct_2007_031.jpg|алт=Flower of Daphnopsis racemosa| Цвет од ''[[Daphnopsis racemosa]]'' Податотека:Daphnopsis_racemosa_Griseb._(17144500699).jpg|алт=Fruit of Daphnopsis racemosa| Плод од ''Daphnopsis racemosa'' Податотека:Dirca_palustris_-_Edwards.jpg|алт=Flowers of Dirca palustris from the United States| Цвеќиња од ''[[Dirca palustris]]'' од Соединетите Американски Држави Податотека:Akabana-mitsumata.JPG|алт=Edgeworthia chrysantha, native to China| [[Edgeworthia chrysantha,]] od Кина Податотека:Wikstroemia_phillyreifolia_(Hawai'i_false_ohelo)_flowers_(6592426883).jpg|алт=Flowers of the Hawaiian Wikstroemia phillyreifolia| Цвеќиња на [[Хаваи|хавајската]] ''[[Wikstroemia phillyreifolia]]'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Закари С. Роџерс (од 2009 година па наваму). [http://legacy.tropicos.org/Project/Thymelaeaceae Светска контролна листа на Thymelaeaceae (верзија 1).] * [https://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html Филогенија на ангиосперми] Питер Ф. Стивенс (2001 година па наваму) Во: Ботаничка градина во Мисури * [https://ujcontent.uj.ac.za/esploro/outputs/doctoral/Gnidia-L-Thymelaeaceae-is-not-monophyletic/9913629807691 Раутенбах (2008)] во: [https://ujcontent.uj.ac.za/esploro/ UJDigiSpace @ Универзитетот во Јоханесбург] * [https://web.archive.org/web/20110831201241/http://ujdigispace.uj.ac.za:8080/dspace/bitstream/10210/784/27/Bl.%207%20_Fig.%201.2%20-%20Distribution%20Thymelaeoideae.pdf Распространетост] во: Гнидијата не е монофилетска: таксономски импликации за Гнидијата и нејзините роднини во Thymelaeoideae. * [https://floragreif.uni-greifswald.de/taxon/?flora_search=Taxon&fam_id=119 Thymelaeaceae од Монголија во ФлораGREIF] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] [[Категорија:Слезовидни]] 07lixu0842n5b8tl77la9zq6wkmb7s3 0 1398928 5586644 5586609 2026-07-03T12:41:43Z BosaFi 115936 5586644 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Daphne mezereum 090308.jpg |image_caption = ''[[Daphne mezereum]]'' во цвет |taxon = Daphne |authority = [[L.]] |subdivision_ranks = [[Вид (биологија)]] |synonyms = *''Daphmanthus'' <small>F.K.Ward</small> *''Farreria'' <small>Balf.f. & W.W.Sm. ex Farrer</small> *''Laureola'' <small>Hill</small> *''Mezereum'' <small>C.A.Mey.</small> *''Mistralia'' <small>Fourr.</small> *''Nemoctis'' <small>Raf.</small> *''Pentathymelaea'' <small>Lecomte</small> *''Thymelaea'' <small>All.</small> *''Tumelaia'' <small>Raf.</small> |synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30024583-2#synonyms |title=''Daphne'' Tourn. ex L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=10 July 2020 }}</ref> }} '''''Daphne''''' е [[Род (биологија)|род]] од 70 до 95 [[Вид (биологија)|видови]] [[Листопадни растенија|листопадни]] и [[Зимзелено растение|зимзелени]] [[Грмушка|грмушки]] во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Thymelaeaceae]], [[Домороден вид|домородни]] во Азија, Европа и Северна Африка. Тие се познати по своите миризливи [[Цвет|цвеќиња]] и често светло обоени [[Бобинка|бобинки]]. Два вида се користат за производство на хартија. Голем број на видови се одгледуваат во градините како украсни растенија; помалите видови често се користат во карпести градини. Сите делови од растенијата ''Daphne'' се отровни за луѓето, особено бобинките, иако птиците ги јадат слободно за да ги распрснат семето. == Опис == Зимзелени или листопадни грмушести растенија, обично се многу разгранети, а листовите најчесто се многу погусти по врвовите на гранчињата. Листовите целокрајни и обично кожести. Цветовите во гроздовидни соцветија во пазувите на листовите или во големи групи по врвовите на гранчињата, хермафродитни и ароматични. Перијантот во долниот дел цилиндришен или ѕвонест, во горниот дел насечен на 4 дела, венчевиден. Прашниците 8, во 2 круга по 4. Прашниците во горниот круг се во отворот на венечната трубичка или подлабоко. Плодникот едносемена костелка, во почетокот обвиен од перијантот, а покасно се ослободува од него, со месест или сочен егзокап. Семките со тврда обвивка. == Таксономија == Родот ''Daphne'' првпат го опишал [[Карл Линеј]] во 1753 година во ''Species Plantarum''. Линеј вклучувал десет видови, вклучувајќи ги ''[[Daphne mezereum]]'', ''[[Daphne laureola]]'' и ''[[Daphne cneorum]]''. Некои од неговите видови сега се сместени во други сродни родови.<ref name="TPL_kew-2518411">{{Наведување|title=''Thymelaea sanamunda''|journal=The Plant List|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2518411|access-date=2017-11-23}}</ref> [[Типски вид|Типскиот вид]] на родот е ''[[Daphne laureola]].''<ref name="f567">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/45977941|title=Bulletin de la Classe physico-mathématique de l'Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg|date=1843|publisher=W. Graeff|issn=1029-998X|accessdate=2025-08-22}}</ref> Бројот на видови во родот значително варира помеѓу различните авторитети. ''Флора на Кина'' наведува дека има околу 95 видови, од кои 41 се ендемски за Кина, а Евро+Мед базата на растенија прифаќа 21 вид во Западниот палеарктички регион.<ref name="E+M">{{Наведена мрежна страница|url=https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/871849c1-4065-4527-b90e-bacc41b226de|title=''Daphne''|work=Euro+Med-Plantbase|accessdate=2025-08-21}}</ref> Некои од овие видови биле сведени на подвидови или вариетети од Јозеф Халда во серија трудови од 1997 година па наваму, што кулминирало со монографија за родот.{{Sfnp|Halda|Haldová|2001}} Верзијата 1.1 од [[The Plant List|Списокот на растенија]] прифаќа 83 видови. === Филогенеза и генерички граници === Студија од 2002 година базирана на ДНК од хлоропласт ја смести ''Daphne'' во група на сродни родови; сепак, само еден вид што за секој род. {{Клад|{{clade |1=''[[Edgeworthia]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Wikstroemia]]'' |2=''[[Stellera]]'' }} |2={{clade |1=''[[Diarthron]]'' |2={{clade |1=''[[Thymelaea]]'' |2='''''Daphne''''' }} }} }} }}|style=line-height:100%}}Студија објавена во 2009 година вклучила дополнителен вид на ''[[Wikstroemia]]'' и сугерира дека овој род е парафилетичен во однос на ''[[Stellera]]'', но инаку се согласува со горенаведениот кладограм ж. Разликата помеѓу ''Wikstroemia'' и ''Daphne'' е тешко да се направи; Халда ја вклучил ''Wikstroemia'' во рамките ''на Daphne''. Кладограмот прикажан погоре сугерира дека и други родови би требало да се вклучат за да се направи ''Daphne'' монофилетска. Две други студии во 2022 и 2023 година,<ref name="Lee">{{Наведено списание|last=Lee|first=Shiou Yih|last2=Xu|first2=Ke-Wang|last3=Huang|first3=Cui-Ying|last4=Lee|first4=Jung-Hyun|last5=Liao|first5=Wen-Bo|last6=Zhang|first6=Yong-Hong|last7=Fan|first7=Qiang|date=2022|title=Molecular phylogenetic analyses based on the complete plastid genomes and nuclear sequences reveal ''Daphne'' (Thymelaeaceae) to be non-monophyletic as current circumscription|journal=Plant Diversity|volume=44|issue=3|pages=279–289|doi=10.1016/j.pld.2021.11.001|pmc=9209861|pmid=35769588|doi-access=free}}</ref><ref name="Ramos">{{Наведено списание|last=Ramos‐Capón|first=Cristina|last2=Vargas|first2=Pablo|last3=Pomeda‐Gutiérrez|first3=Fernando|last4=Martín‐Hernanz|first4=Sara|date=2024|title=Time‐calibrated phylogeny of Daphne (Thymelaeaceae): Pre‐mediterranean temporal origin of the sclerophyllous Daphne gnidium|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdfdirect/10.1111/jse.13018|journal=Journal of Systematics and Evolution|volume=62|issue=1|pages=20–37|doi=10.1111/jse.13018|issn=1674-4918|access-date=2025-08-21|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> откриле дека ''Wikstroemia'' и ''Daphne'' формираат две тесно поврзани, но различни групи, иако некои видови (''D. genkwa'',<ref name="Lee" /> ''D. angustiloba'', ''D. aurantiaca'', ''D. holosericea''<ref name="Ramos" />) би требало да се префрлат од ''Daphne'' во ''Wikstroemia'' (а можеби и други во обратна насока<ref name="Lee" />) за да се дадат реципрочно монофилетски родови; и дополнително, дека еден вид (''Daphne championii'') треба да се префрли во друг род, при што неговиот најблизок роднина меѓу анализираните видови е ''[[Edgeworthia chrysantha]]''.<ref name="Lee" /> Сепак, потребните формални нови комбинации не биле направени во ниту еден од трудовите. === Видови === {{На|2025|October}}, ''[[Plants of the World Online]]'' прифатени се следните видови:<ref name="POWO_30024583-2">{{Наведување|title=''Daphne'' Tourn. ex L.|journal=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30024583-2|access-date=2025-10-21}}</ref>  {{Div col|colwidth=25em}} *''[[Daphne acutiloba]]'' <small>Rehder</small> *''[[Daphne alpina]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne altaica]]'' <small>Pall.</small> *''[[Daphne angustiloba]]'' <small>Rehder</small> *''[[Daphne arbuscula]]'' <small>Čelak.</small> *''[[Daphne arisanensis]]'' <small>Hayata</small> *''[[Daphne aurantiaca]]'' <small>Diels</small> *''[[Daphne axillaris]]'' <small>(Merr. & Chun) Chun & C.F.Wei</small> *''[[Daphne axilliflora]]'' <small>(Keissl.) Pobed.</small> *''[[Daphne baksanica]]'' <small>Pobed.</small> *''[[Daphne bholua]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> *''[[Daphne blagayana]]'' <small>Freyer</small> *''[[Daphne brevituba]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne caucasica]]'' <small>Pall.</small> *''[[Daphne championii]]'' <small>Benth.</small> *''[[Daphne chingshuishaniana]]'' <small>S.S.Ying</small> *''[[Daphne cneorum]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne depauperata]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne domini]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne emeiensis]]'' <small>C.Y.Chang</small> *''[[Daphne erosiloba]]'' <small>C.Y.Chang</small> *''[[Daphne esquirolii]]'' <small>H.Lév.</small> *''[[Daphne feddei]]'' <small>H.Lév.</small> *''[[Daphne gemmata]]'' <small>E.Pritz.</small> *''[[Daphne genkwa]]'' <small>Siebold & Zucc.</small> *''[[Daphne giraldii]]'' <small>Nitsche</small> *''[[Daphne glomerata]]'' <small>Lam.</small> *''[[Daphne gnidioides]]'' <small>Jaub. & Spach</small> *''[[Daphne gnidium]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne gracilis]]'' <small>E.Pritz.</small> *''[[Daphne grueningiana]]'' <small>H.J.P.Winkl.</small> *''[[Daphne hekouensis]]'' <small>H.W.Li & Y.M.Shui</small> *''[[Daphne holosericea]]'' <small>(Diels) Hamaya</small> *''[[Daphne jarmilae]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne jasminea]]'' <small>Sm.</small> *''[[Daphne jejudoensis]]'' <small>M.Kim</small> *''[[Daphne jezoensis]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Daphne jinyunensis]]'' <small>C.Yung Chang</small> *''[[Daphne jinzhaiensis]]'' <small>D.C.Zhang & J.Z.Shao</small> *''[[Daphne kamtschatica]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Daphne kingdon-wardii]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne kiusiana]]'' <small>Miq.</small> *''[[Daphne kosaninii]]'' <small>(Stoj.) Stoj.</small> *''[[Daphne kurdica]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> *''[[Daphne laciniata]]'' <small>Lecomte</small> *''[[Daphne laureola]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne leishanensis]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne limprichtii]]'' <small>H.J.P.Winkl.</small> *''[[Daphne longilobata]]'' <small>(Lecomte) Turrill</small> *''[[Daphne longituba]]'' <small>C.Yung Chang</small> *''[[Daphne ludlowii]]'' <small>D.G.Long & Rae</small> *''[[Daphne luzonica]]'' <small>C.B.Rob.</small> *''[[Daphne macrantha]]'' <small>Ludlow</small> *''[[Daphne malyana]]'' <small>Blečić</small> *''[[Daphne mezereum]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne miyabeana]]'' <small>Makino</small> *''[[Daphne modesta]]'' <small>Rehder</small> *''[[Daphne morrisonensis]]'' <small>C.E.Chang</small> *''[[Daphne mucronata]]'' <small>Royle</small> *''[[Daphne myrtilloides]]'' <small>Nitsche</small> *''[[Daphne nana]]'' <small>Tagawa</small> *''[[Daphne odora]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Daphne ogisui]]'' <small>C.D.Brickell, B.Mathew & Yin Z.Wang</small> *''[[Daphne oleoides]]'' <small>Schreb.</small> *''[[Daphne pachyphylla]]'' <small>D.Fang</small> *''[[Daphne papyracea]]'' <small>Wall. ex G.Don</small> *''[[Daphne pedunculata]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne penicillata]]'' <small>Rehder</small> *''[[Daphne petraea]]'' <small>Leyb.</small> *''[[Daphne pontica]]'' <small>L.</small> *''[[Daphne pseudomezereum]]'' <small>A.Gray</small> *''[[Daphne pseudosericea]]'' <small>Pobed.</small> *''[[Daphne purpurascens]]'' <small>S.C.Huang</small> *''[[Daphne retusa]]'' <small>Hemsl.</small> *''[[Daphne rhynchocarpa]]'' <small>C.Y.Chang</small> *''[[Daphne rodriguezii]]'' <small>Texidor</small> *''[[Daphne rosmarinifolia]]'' <small>Rehder</small> *''[[Daphne sericea]]'' <small>Vahl</small> *''[[Daphne sojakii]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne sophia]]'' <small>Kolenicz.</small> *''[[Daphne souliei]]'' <small>(Lecomte) Aymonin</small> *''[[Daphne stapfii]]'' <small>Bornm. & Keissl.</small> *''[[Daphne striata]]'' <small>Tratt.</small> *''[[Daphne sureil]]'' <small>W.W.Sm. & Cave</small> *''[[Daphne tangutica]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Daphne taurica]]'' <small>Kotov</small> *''[[Daphne taylorii]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne tenuiflora]]'' <small>Bureau & Franch.</small> *''[[Daphne thanguensis]]'' <small>J.Ghosh, Midday, S.K.Dey & D.Maity</small> *''[[Daphne transcaucasica]]'' <small>Pobed.</small> *''[[Daphne tripartita]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne velenovskyi]]'' <small>Halda</small> *''[[Daphne wangiana]]'' <small>(Hamaya) Halda</small> *''[[Daphne wolongensis]]'' <small>C.D.Brickell & B.Mathew</small> *''[[Daphne xichouensis]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> *''[[Daphne yangtoushanensis]]'' <small>S.S.Ying</small> *''[[Daphne yunnanensis]]'' <small>H.F.Zhou ex C.Y.Chang</small> {{Div col end}} === Хибриди === Хибридите прифатени од ''Plants of the World Online'' се:<ref name="POWO_30024583-2"/> {{Div col|colwidth=25em}} *[[Daphne × hauseri|''Daphne'' × ''hauseri'']] <small>Halda</small> *[[Daphne × hendersonii|''Daphne'' × ''hendersonii'']] <small>Hodgkin ex C.D.Brickell & B.Mathew</small> – natural hybrid ''D. petraea'' × ''D. cneorum'' *[[Daphne × houtteana|''Daphne'' × ''houtteana'']] <small>Lindl. & Paxton</small> *[[Daphne × juraseki|''Daphne'' × ''juraseki'']] <small>Halda</small> *[[Daphne × neapolitana|''Daphne'' × ''neapolitana'']] <small>(Lindl.) Loudon</small> *[[Daphne × rossetii|''Daphne'' × ''rossetii'']] <small>H.Correvon & Halda</small> *[[Daphne × savensis|''Daphne'' × ''savensis'']] <small>Daksk., Seliškar & Vreš</small> *[[Daphne × sillingeri|''Daphne'' × ''sillingeri'']] <small>Halda</small> *[[Daphne × thauma|''Daphne'' × ''thauma'']] <small>Farrer</small> – natural hybrid ''D. petraea'' × ''D. striata'' {{Div col end}} Бројни вештачки хибриди се одгледуваат како украсни растенија. Меѓу нив се: * [[Daphne × burkwoodii|''D.'' × ''burkwoodii'']]<ref>{{Наведување|title=RHS Plant Selector – ''Daphne × burkwoodii''|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=5677|access-date=2013-06-14}}{{Мртва врска|date=August 2025}}</ref> - ''D. cneorum'' × ''D. caucasica'' * [[Daphne × napolitana|''D.'' × ''napolitana'']] <small>Lodd.</small> ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво<ref>{{Наведување|title=RHS Plant Selector - ''Daphne'' × ''napolitana''|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=2472|access-date=2013-06-14}}{{Мртва врска|date=August 2025}}</ref> – потеклото не е познато * [[Daphne × susannae|''D.'' × ''susannae'']] <small>CDBrickell</small> – вештачки хибрид ''D. arbuscula'' × ''D. sericea'' (син. ''D.&nbsp;collina'' ); точното име може да биде ''D.'' × ''medfordensis'' <small>Halda</small> <ref>{{Наведување|last=Jockel|first=Dirk M.|title=''Daphne'' x ''medfordensis''|journal=Daphne – Seidelbast|url=http://www.seidelbast.net/medfordensis.html|access-date=2020-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706081426/http://www.seidelbast.net/medfordensis.html|archivedate=2020-07-06}}</ref> * [[Daphne × schlyteri|''D.'' × ''schlyteri'']] – вештачки хибрид ''D. cneorum'' × ''D. arbuscula''<ref>{{Наведување|title=Mail Order Daphne from Junker's Nursery (38a)|publisher=Junker's Nursery|url=http://www.junker.co.uk/daphne38a.htm|access-date=2012-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004093544/http://www.junker.co.uk/daphne38a.htm|archivedate=2009-10-04}}</ref> == Распространетост == ''Daphne'' е евроазиски род, домороден во централна и јужна Европа и Азија, од Британија до Јапонија. Некои видови се наоѓаат и во северна Африка. Голем број видови се воведени во други области за одгледување, од кои два, ''D.&#x20;mezereum'' и ''D.&#x20;laureola'', откако станала натурализирана во Северна Америка. == Употреба == Два вида, ''[[Daphne bholua]]'' и ''[[Daphne papyracea]]'', се собираат во [[Непал]] и [[Бутан]] за производство на хартија. Многу видови се одгледуваат како украсни грмушки во градините.<ref name="PhilRix89">{{Наведување|last=Phillips|first=Roger|last2=Rix|first2=Martyn|year=1989|title=Shrubs|place=London|publisher=Pan Books|isbn=978-0-330-30258-6}}, pp. 36–39</ref> Помалите видови се користат како растенија во карпести градини. Се препорачува да се одгледуваат во добро дренирана почва, но која ја задржува влагата, избегнувајќи силно кисели услови. Повеќето видови претпочитаат сончева позиција, иако некои се шумски растенија. Размножувањето е со семе, резници или со слоевито размножување. == Токсичност == Сите делови од Daphne се токсични, особено бобинките. Едно активно соединение е дафнин, [[гликозид]], кој ја комбинира [[Гликоза|гликозата]] со дафнетин. Докажано е дека некои видови содржат уште еден токсин, мезереин. Симптомите ако се проголта вклучуваат чувство на печење и лезии на устата и горниот дигестивен тракт, [[гастроентеритис]] и [[Пролив|дијареа]], а во тешки случаи, оштетување на бубрезите, неправилен срцев ритам и [[кома]]. == Алергеност == ''Daphne'' имаат оценка од 5 од 10 на скалата за алергија на OPALS, што укажува на умерен потенцијал за предизвикување алергиски реакции, влошени со прекумерна употреба на истото растение низ целата градина.<ref name="Ogren">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/allergyfreegarde00thom|title=Allergy-Free Gardening|last=Ogren|first=Thomas Leo|date=2000|publisher=Ten Speed Press|isbn=1580081665|location=Berkeley, California|url-access=registration}}</ref> Сокот и сокот од бобинки можат да предизвикаат дерматитис, а мирисот може да влијае на луѓе кои се чувствителни на мириси.<ref name="Ogren" /> == Галерија == <gallery mode="packed" caption="Варијации во цвет и плод"> Податотека:Daphne_blagayana_(33946067631).jpg|''[[Daphne blagayana]]'' Податотека:Daphne_giraldii_2015-06-20_3137.jpg|''[[Daphne giraldii]]'' Податотека:Daphne_glomerata_Lam.jpg|''[[Daphne glomerata]]'' Податотека:Daphne_gnidium1.jpg|''[[Daphne gnidium]]'' Податотека:Daphne_jezoensis_6.JPG|''Daphne jezoensis'' Податотека:Daphne_jezoensis_4.JPG|''[[Daphne jezoensis]]'' Податотека:Spurge_Laurel_(Daphne_laureola)_-_Flickr_-_gailhampshire.jpg|''[[Daphne laureola]]'' Податотека:Daphne_mezereum0.jpg|''[[Daphne mezereum]]'' – Податотека:Daphne_odora-ja01.jpg|''[[Daphne odora]]'' Податотека:Daphne_petraea_ENBLA02.JPG|''[[Daphne petraea]]'' Податотека:Daphne_pseudomezereum_(flower_s2).JPG|''[[Daphne pseudomezereum]]'' Податотека:Daphne_×_transatlantica_Eternal_Fragrance_=_'Blafra'.png|алт=Daphne_transatlantica_EternalFragrance_Blafra|''Daphne'' × ''transatlantica'' = 'Blafra' </gallery> == Наводи == {{наводи}}   == Библиографија == * {{Наведување|last=Brickell|first=C.D.|last2=Mathew|first2=B.|date=1976|title=''Daphne'': The Genus in the Wild and in Cultivation|place=Woking|publisher=The Alpine Garden Society|oclc=832501497}} * {{Наведување|last=Halda|first=Josef J.|last2=Haldová|first2=Jarmila|date=2001|title=The Genus ''Daphne''|place=Dobré|publisher=SEN|isbn=978-80-86483-00-9}} * {{Наведување|last=White|first=Robin|date=2006|title=Daphnes: A Practical Guide for Gardeners|place=Portland, UK|publisher=Timber Press|isbn=978-0-88192-752-8}} == Надворешни врски == * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Daphne&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Флора Европеа: ''Дафне''] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со извори на латински (la)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 0hjbv7w9rsdsecgud60crsfueph5n70 0 1398929 5586630 5586617 2026-07-03T12:10:24Z Buli 2648 5586630 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1845 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична. Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] q7d0qmpnjyz6ly28di0m131udeg9kda 5586634 5586630 2026-07-03T12:15:08Z Buli 2648 5586634 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1845 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична. Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] e9yai8xs6ti8ff99gvdsnqlg5hsgwt1 5586637 5586634 2026-07-03T12:21:28Z Buli 2648 5586637 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1845 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] 59q5xfn23zag0u6mo00muyyzzna2mt1 5586638 5586637 2026-07-03T12:21:57Z Buli 2648 5586638 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] nwk81ykoosmyodshyo3gv1ld0lcjb98 5586665 5586638 2026-07-03T13:13:19Z Buli 2648 5586665 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Оваа мешаница е особено видлива во: * Морфосинтаксички развој и распад на деклинацијата - Најзначајната карактеристика е забрзаниот процес на '''аналитизација''' — замена на синтетичките падежни форми со аналитички конструкции (предлози, редослед на зборови и општи форми). Се забележува генерализација на една именска форма. Примери: ''niz dolčina na golěma reka'', ''uboja se od kletva''. Ова е директен показател за развојот на македонскиот јазик кон модерниот аналитички тип. * Развој на постпозитивниот член Еден од најраните јасни примери на употреба на определен член во писмена форма: douganite („дуќаните“). Оваа црта е фундаментална за македонскиот јазик и го одделува од повеќето други словенски јазици. * Морфологија на именките Карактеристични наставки за множина кај именки од среден род: -ina / -inja (dolčina). Ова е типична македонска иновација. * Заменски и глаголски системи Народни заменски форми (лични и показни) што се приближуваат до современиот македонски стандард. Глаголските конструкции покажуваат дијалектни особености својствени за централните македонски говори. * Фонетско-правописни црти Мешање на српска правописна традиција со македонски фонетски рефлекси. Присутни се и некои турцизми и грцизми (čaršija, dukjan, mahala), кои служат како хронолошки индикатор дека текстот е од XVI век == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] abchr42y6nv6445yr34op55yis8mla6 5586666 5586665 2026-07-03T13:13:44Z Buli 2648 /* Лингвистички особености */ 5586666 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Оваа мешаница е особено видлива во: * Морфосинтаксички развој и распад на деклинацијата - Најзначајната карактеристика е забрзаниот процес на '''аналитизација''' — замена на синтетичките падежни форми со аналитички конструкции (предлози, редослед на зборови и општи форми). Се забележува генерализација на една именска форма. Примери: ''niz dolčina na golěma reka'', ''uboja se od kletva''. Ова е директен показател за развојот на македонскиот јазик кон модерниот аналитички тип. * Развој на постпозитивниот член - Еден од најраните јасни примери на употреба на определен член во писмена форма: douganite („дуќаните“). Оваа црта е фундаментална за македонскиот јазик и го одделува од повеќето други словенски јазици. * Морфологија на именките Карактеристични наставки за множина кај именки од среден род: -ina / -inja (dolčina). Ова е типична македонска иновација. * Заменски и глаголски системи Народни заменски форми (лични и показни) што се приближуваат до современиот македонски стандард. Глаголските конструкции покажуваат дијалектни особености својствени за централните македонски говори. * Фонетско-правописни црти Мешање на српска правописна традиција со македонски фонетски рефлекси. Присутни се и некои турцизми и грцизми (čaršija, dukjan, mahala), кои служат како хронолошки индикатор дека текстот е од XVI век == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] 0h5o0xtxzmtqvaopz5ev3dj08q54sgn 5586674 5586666 2026-07-03T13:30:21Z Buli 2648 /* Лингвистички особености */ 5586674 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Тоа е видливо во карактеристични наставки за [[Граматички категории на именките во македонскиот јазик#Род|множина кај именки од среден род]]: -ина / -иња ({{Script|Cyrs|долчина}}), што е типична македонска иновација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] kwfp89qhfzpgp9v1j8y5f76ix6iu3l6 5586675 5586674 2026-07-03T13:31:48Z Buli 2648 /* Лингвистички особености */ 5586675 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Тоа е видливо во карактеристични наставки за [[Граматички категории на именките во македонскиот јазик#Род|множина кај именки од среден род]]: -ина / -иња ({{Script|Cyrs|долчина}}), што е типична македонска иновација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски ракописи]] g3n6td5zpzpfwyyet9ksp6hrsed9ih7 5586676 5586675 2026-07-03T13:32:45Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Сводна грамота на манастирот Зограф и Калиманова грамота]] на [[Сводна грамота Зограф и Калиманова грамота]]: пократок наслов 5586675 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Тоа е видливо во карактеристични наставки за [[Граматички категории на именките во македонскиот јазик#Род|множина кај именки од среден род]]: -ина / -иња ({{Script|Cyrs|долчина}}), што е типична македонска иновација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски ракописи]] g3n6td5zpzpfwyyet9ksp6hrsed9ih7 5586678 5586676 2026-07-03T13:33:05Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Сводна грамота Зограф и Калиманова грамота]] на [[Сводна грамота на Зограф и Калиманова грамота]]: Погрешно напишан наслов 5586675 wikitext text/x-wiki '''Сводната грамота на Зограф''' и '''Калимановата грамота''' претставуваат фалсифицирани [[Грамота|грамоти]], направени со цел да се потврди правото на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] во [[Света Гора]] над некои места. Пишувани се од една рака во почетокот на 16 век. По особеностите на јазикот во нив со полна сигурност се заклучува дека се составени од Македонец. Меѓу најстарите ракописи во кои со доволна јасност се согледуваат особеностите на современиот македонски јазик. Калимановата грамота за прв пат била објавена во 1848 година од [[Васил Априлов]], кој верувал дека грамотата е автентична.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=fKkZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false|title=Болгарския граммоты|last=Априловъ|first=Василиій|year=1848|location=Одеса|pages=31-35}}</ref> Во 1878 година, [[Константин Јиречек]] оценил дека грамотата претставува доцна компилација. == Лингвистички особености == Анализата на јазичните особености на Калимановата грамота открива сложена интерференција меѓу традиционалната црковнословенска норма и иновативните црти на македонските говори. Тоа е видливо во карактеристични наставки за [[Граматички категории на именките во македонскиот јазик#Род|множина кај именки од среден род]]: -ина / -иња ({{Script|Cyrs|долчина}}), што е типична македонска иновација. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски ракописи]] g3n6td5zpzpfwyyet9ksp6hrsed9ih7 0 1398930 5586622 2026-07-03T12:05:00Z Jtasevski123 69538 нс 5586622 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox |image = Trifoliumhirtum3.jpg |genus = Trifolium |species = hirtum |authority = [[All.]] }}'''''Trifolium hirtum''''', попозната како '''розова детелина''', — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишан од [[Карло Алиони]].<ref>{{PLANTS|id=TRHI4|taxon=Trifolium hirtum}}</ref><ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref> Потекнува од Евроазија и Северна Африка, а е [[доведен вид]] и се одгледува и на други места. == Опис == Растението е едногодишно, високо до 40 см, разгрането и со странично раширени гранчиња. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, цврсто и по површината покриено со куси и долги раширени влакна. Базалните листови имаат дршки два до три пати подолги од листната плочка, додека кај најгорните листови дршките се покуси од листната плочка. Лисните дршки се густо покриени со раширени влакна. [[Лист|Листовите]] се обратнојајцевидни, долги 10–20 мм, од двете страни покриени со полураширени влакна и со јасно испакнати жили. Врвот е тап и заоблен, а работ ситно назабен. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, белузлави, со испакнати зелени жили, а нивниот слободен дел постепено преминува во долг, тенок, зелен и заострен врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 20–25 мм, густо влакнести и составени од голем број збиени [[Цвет|цветови]]. Во основата се обвиени од проширените јајцевидни прилисници на еден или два листа. Чашката е долга 10–11 мм. Нејзиниот трубест дел е долг околу 3 мм, има дваесет жили и е покриен со густи полураширени влакна, а околу отворот има прстен од густи влакна. Запците се долги 8–9 мм, речиси еднакви по должина, тенко шиловидни и покриени со полураширени влакна. Венчето е пурпурно. Барјачето е долго 12–16 мм и широко околу 1–1,2 мм, со заострен врв благо закривен нагоре. Крилцата се исто така заострени и околу 4 мм покуси од барјачето, а лаѓичката има заострен врв и е малку покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1330}}</ref> == Распространетост во светот == Домороден на [[Европа]], [[Западна Азија]] и [[Северна Африка]], ''T.&#x20;hirtum'' е [[доведен вид]] и во други региони, вклучувајќи ја и [[Северна Америка]]. Во [[Соединетите Американски Држави]], тој бил доведен во [[Калифорнија]] од [[Турција]] во 1940-тите, првично како [[фуражна култура]] за поддршка на сточарското земјоделство. Денес, тој е станат широко распространет [[плевел]] покрај патот во Калифорнија, понекогаш сметан за [[Инвазивен вид|инвазивен]], добро прилагодувајќи се на локалната клима и почвените услови.<ref>{{Наведен Q|Q104828537}}</ref><ref>{{Наведен Q|Q104828538}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Trifolium hirtum'' расте по брдски пасишта, камењари, покрај грмушести растенија и проретчени шуми до надморска височина од 1500 метри, растението е широко распространето на скоро цела територија на Македонија до соодветната височина, но претежно во пониските предели.<ref name=":0" /> == Екологија == Иако ''Trifolium hirtum'' има придобивки како покривна култура и сточна храна, неговото воведување во неавтохтони области понекогаш доведува до тоа да стане инвазивно, потенцијално нарушувајќи ги локалните екосистеми и надвладувајќи ги автохтоните растителни видови. Затоа во некои случаеви потребни практики за управување за да се контролира неговото ширење во одредени контексти. == Одгледување и употреба == Розовата детелина често се одгледува како покривна култура, обезбедувајќи разни еколошки придобивки како што се стабилизација на почвата и [[Врзување на азотот|врзување на азот]] поради нејзината мешункаста природа. Исто така, се користи како добиточна [[Фуражни култури|храна]], особено за хранење на добитокот како што се [[Говедо|говедата]] и [[Овца|овците]]. Сепак, нејзиното широко распространето усвојување довело до тоа да стане инвазивна во некои области, надвладувајќи ја локалната флора. == Галерија == <gallery> Trifoliumhirtum.jpg Trifolium hirtum-1.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium hirtum|Trifolium hirtum}} * {{wikispecies|Trifolium hirtum|Trifolium hirtum}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Сточна храна]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Таксони именувани од Карло Алиони]] n40av61ozhfue97fi49ifql20kk0ihx 5586625 5586622 2026-07-03T12:07:37Z Jtasevski123 69538 /* Екологија */ 5586625 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{speciesbox |image = Trifoliumhirtum3.jpg |genus = Trifolium |species = hirtum |authority = [[All.]] }}'''''Trifolium hirtum''''', попозната како '''розова детелина''', — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] опишан од [[Карло Алиони]].<ref>{{PLANTS|id=TRHI4|taxon=Trifolium hirtum}}</ref><ref name="BSBI07">{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}</ref> Потекнува од Евроазија и Северна Африка, а е [[доведен вид]] и се одгледува и на други места. == Опис == Растението е едногодишно, високо до 40 см, разгрането и со странично раширени гранчиња. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, цврсто и по површината покриено со куси и долги раширени влакна. Базалните листови имаат дршки два до три пати подолги од листната плочка, додека кај најгорните листови дршките се покуси од листната плочка. Лисните дршки се густо покриени со раширени влакна. [[Лист|Листовите]] се обратнојајцевидни, долги 10–20 мм, од двете страни покриени со полураширени влакна и со јасно испакнати жили. Врвот е тап и заоблен, а работ ситно назабен. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, белузлави, со испакнати зелени жили, а нивниот слободен дел постепено преминува во долг, тенок, зелен и заострен врв. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 20–25 мм, густо влакнести и составени од голем број збиени [[Цвет|цветови]]. Во основата се обвиени од проширените јајцевидни прилисници на еден или два листа. Чашката е долга 10–11 мм. Нејзиниот трубест дел е долг околу 3 мм, има дваесет жили и е покриен со густи полураширени влакна, а околу отворот има прстен од густи влакна. Запците се долги 8–9 мм, речиси еднакви по должина, тенко шиловидни и покриени со полураширени влакна. Венчето е пурпурно. Барјачето е долго 12–16 мм и широко околу 1–1,2 мм, со заострен врв благо закривен нагоре. Крилцата се исто така заострени и околу 4 мм покуси од барјачето, а лаѓичката има заострен врв и е малку покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката, која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1330}}</ref> == Распространетост во светот == Домороден на [[Европа]], [[Западна Азија]] и [[Северна Африка]], ''T.&#x20;hirtum'' е [[доведен вид]] и во други региони, вклучувајќи ја и [[Северна Америка]]. Во [[Соединетите Американски Држави]], тој бил доведен во [[Калифорнија]] од [[Турција]] во 1940-тите, првично како [[фуражна култура]] за поддршка на сточарското земјоделство. Денес, тој е станат широко распространет [[плевел]] покрај патот во Калифорнија, понекогаш сметан за [[Инвазивен вид|инвазивен]], добро прилагодувајќи се на локалната клима и почвените услови.<ref>{{Наведен Q|Q104828537}}</ref><ref>{{Наведен Q|Q104828538}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Trifolium hirtum'' расте по брдски пасишта, камењари, покрај грмушести растенија и проретчени шуми до надморска височина од 1500 метри, растението е широко распространето на скоро цела територија на Македонија до соодветната височина, но претежно во пониските предели.<ref name=":0" /> == Екологија == Иако ''Trifolium hirtum'' има придобивки како покривна култура и сточна храна, неговото воведување во неавтохтони области понекогаш доведува до тоа да стане инвазивно, потенцијално нарушувајќи ги локалните екосистеми и надвладувајќи ги автохтоните растителни видови. Затоа во некои случаи потребни се практики за управување за да се контролира неговото ширење во одредени контексти. == Одгледување и употреба == Розовата детелина често се одгледува како покривна култура, обезбедувајќи разни еколошки придобивки како што се стабилизација на почвата и [[Врзување на азотот|врзување на азот]] поради нејзината мешункаста природа. Исто така, се користи како добиточна [[Фуражни култури|храна]], особено за хранење на добитокот како што се [[Говедо|говедата]] и [[Овца|овците]]. Сепак, нејзиното широко распространето усвојување довело до тоа да стане инвазивна во некои области, надвладувајќи ја локалната флора. == Галерија == <gallery> Trifoliumhirtum.jpg Trifolium hirtum-1.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium hirtum|Trifolium hirtum}} * {{wikispecies|Trifolium hirtum|Trifolium hirtum}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Сточна храна]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Таксони именувани од Карло Алиони]] cone2bxdfipl7grn3jfuf3uqrze60ad 1 1398931 5586623 2026-07-03T12:05:26Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5586623 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 14 1398932 5586636 2026-07-03T12:19:59Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Категорија:Таксони по автор]] 5586636 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Таксони по автор]] ntuqne4pmjch7my5fvy77kegojxplmq 0 1398933 5586646 2026-07-03T12:45:43Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355069429|Dryopteris dilatata]]“ 5586646 wikitext text/x-wiki '''''Dryopteris dilatata''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Листопадни растенија|листопадна]] или [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[папрат]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Dryopteridaceae]], што расте во Европа, особено во западна и централна Европа. Во јужна Европа, најчесто се наоѓа во планинските региони. Исто така, се наоѓа помеѓу [[Црно Море|Црното Море]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="RünkZobeZobe12">{{Наведување|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|number=4|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x}}</ref> Расте до 90 см во височина и 120 см во широчина. Има темнозелени триперни лисја, ребрата покриени со кафеави лушпи.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=1405332964|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naturespot.org.uk/species/broad-buckler-fern|title=Dryopteris dilatata|publisher=NatureSpot|accessdate=13 July 2013}}</ref> Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''dilatata'' значи „раширено“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=184533731X|location=United Kingdom}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Наведено списание|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x|doi-access=free}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Папрати]] 8mdolm33w9mr86ibkrhreto4cv18pxf 5586647 5586646 2026-07-03T12:46:42Z Виолетова 1975 5586647 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Dryopteris dilatata im weissen moor2.jpg | image_caption = | genus = Dryopteris | species = dilatata | authority = ([[Hoffm.]]) [[A. Gray]] }} '''''Dryopteris dilatata''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Листопадни растенија|листопадна]] или [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[папрат]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Dryopteridaceae]], што расте во Европа, особено во западна и централна Европа. Во јужна Европа, најчесто се наоѓа во планинските региони. Исто така, се наоѓа помеѓу [[Црно Море|Црното Море]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="RünkZobeZobe12">{{Наведување|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|number=4|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x}}</ref> Расте до 90 см во височина и 120 см во широчина. Има темнозелени триперни лисја, ребрата покриени со кафеави лушпи.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=1405332964|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naturespot.org.uk/species/broad-buckler-fern|title=Dryopteris dilatata|publisher=NatureSpot|accessdate=13 July 2013}}</ref> Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''dilatata'' значи „раширено“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=184533731X|location=United Kingdom}}</ref> ==Опис== А == Во Македонија == Во Македонија расте == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Наведено списание|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x|doi-access=free}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Папрати]] tacnt5ijga971bne971nhw6guekzo8l 5586652 5586647 2026-07-03T12:51:33Z Виолетова 1975 5586652 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Dryopteris dilatata im weissen moor2.jpg | image_caption = | genus = Dryopteris | species = dilatata | authority = ([[Hoffm.]]) [[A. Gray]] }} '''''Dryopteris dilatata''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Листопадни растенија|листопадна]] или [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[папрат]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Dryopteridaceae]], што расте во Европа, особено во западна и централна Европа. Во јужна Европа, најчесто се наоѓа во планинските региони. Исто така, се наоѓа помеѓу [[Црно Море|Црното Море]] и [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="RünkZobeZobe12">{{Наведување|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|number=4|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x}}</ref> Расте до 90 см во височина и 120 см во широчина. Има темнозелени триперни лисја, ребрата покриени со кафеави лушпи.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=1405332964|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naturespot.org.uk/species/broad-buckler-fern|title=Dryopteris dilatata|publisher=NatureSpot|accessdate=13 July 2013}}</ref> Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''dilatata'' значи „раширено“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=184533731X|location=United Kingdom}}</ref> ==Опис== Ова е папрат со речиси вертикален ризом. Листовите се долги еден метар и повеќе, меки се,. Лисната дршка е покуса од ламината, густо препокриена со лушпи и со мали, ретки, топчести, ѓолтеникави жлезди. Сорусите при зреење не се допираат помеѓу себе, индузиумот по работ е честопати назабен.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 71-72, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Во Македонија == Во Македонија расте по влажни хумусни или каменливи почви во планинските предели. Познат е за планините [[Јакупица]], [[Дудица]] и [[Пелистер]]. Се посочува дека е видена на [[Шар Планина]].<ref name="Флора на Македонија22" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * {{Наведено списание|last=Rünk|first=Kai|last2=Zobel|first2=Martin|last3=Zobel|first3=Kristjan|year=2012|title=Biological Flora of the British Isles: ''Dryopteris carthusiana'', ''D. dilatata'' and ''D. expansa''|journal=Journal of Ecology|volume=100|pages=1039–1063|doi=10.1111/j.1365-2745.2012.01985.x|doi-access=free}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Папрати]] 9r6jxfwpaem1ldtanbpk4qlhe8m5q0a 1 1398934 5586654 2026-07-03T12:52:39Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5586654 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398935 5586656 2026-07-03T12:59:04Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1320944561|Gymnocarpium]]“ 5586656 wikitext text/x-wiki '''''Gymnocarpium''''' е мал род на папрати, наречени '''дабови папрати'''. Некогаш бил сместен со разни други групи, вклучувајќи ги папратите од родовите [[Dryopteris]] и [[Athyriaceae]]. [[Кладистика|Кладистичката]] анализа покажала дека ''Gymnocarpium'' и ''[[Cystopteris]]'' формираат природен, но релативно примитивен клад. Сорите на ''Gymnocarpium'' се мали, тркалезни и голи. Овие папрати генерално имаат тенок, ползечки ризом под површината на земјата и прилично тенки текстурирани листови. == Филогенија == Овој род ги вклучува следниве видови: <ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/results?q=Gymnocarpium%20dryopteris|title=Gymnocarpium dryopteris (L.)|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=7 August 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm Светскиот список на видови ''Gymnocarpium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180202071730/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] meebrfzp5qzh0olra1pwnd92wkp13ob 5586657 5586656 2026-07-03T13:01:40Z Виолетова 1975 5586657 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Gymnocarpium dryopteris Moore5.png | taxon = Gymnocarpium | authority = [[Newm.]] 1851 | type_species = ''Gymnocarpium dryopteris'' | type_species_authority = (von Linné) Newman | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Види текст | synonyms = * ''Carpogymnia'' <small>(Fuchs ex Janch.) Löve & Löve</small> * ×''Cystocarpium'' <small>Fraser-Jenkins</small> * ''Currania'' <small>Copeland</small> }} '''''Gymnocarpium''''' е мал род на папрати, наречени '''дабови папрати'''. Некогаш бил сместен со разни други групи, вклучувајќи ги папратите од родовите [[Dryopteris]] и [[Athyriaceae]]. [[Кладистика|Кладистичката]] анализа покажала дека ''Gymnocarpium'' и ''[[Cystopteris]]'' формираат природен, но релативно примитивен клад. Сорите на ''Gymnocarpium'' се мали, тркалезни и голи. Овие папрати генерално имаат тенок, ползечки ризом под површината на земјата и прилично тенки текстурирани листови. == Филогенија == Овој род ги вклучува следниве видови: <ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/results?q=Gymnocarpium%20dryopteris|title=Gymnocarpium dryopteris (L.)|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=7 August 2025}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan=1 | Phylogeny from Fern Tree of Life<ref>{{cite journal |last1=Nitta |first1=Joel H. |last2=Schuettpelz |first2=Eric |last3=Ramírez-Barahona |first3=Santiago |last4=Iwasaki |first4=Wataru |display-authors=et al. |year=2022 |title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life |journal=Frontiers in Plant Science |volume=13 |issue= |article-number= 909768| doi=10.3389/fpls.2022.909768 |pmid= 36092417|pmc= 9449725|bibcode= |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last1= |first1= |display-authors=et al. |year=2024 |title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL |url=https://fernphy.github.io/viewer.html |version=FTOL v1.7.0 ([[GenBank]] release 261) |access-date=1 May 2025}}</ref> ! colspan=1 | Other species include: |- | style="vertical-align:top| {{clade|style=font-size:90%;line-height:80% |label1=''Gymnocarpium'' |1={{Clade |1=''[[Gymnocarpium robertianum|G. robertianum]]'' <small>(Hoffm.) Newman</small> ( |2={{Clade |1={{Clade |1=×''Cystocarpium'' × ''roskamianum'' <small>Fraser-Jenkins</small> |2={{Clade |1=''G.'' ×''brittonianum'' <small>(Sarvela) Pryer & Haufler</small> |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium disjunctum|G. disjunctum]]'' <small>(Ruprecht) Ching</small> |2=''[[Gymnocarpium dryopteris|G. dryopteris]]'' <small>(von Linné) Newman</small> }} }} }} |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium oyamense|G. oyamense]]'' <small>(Baker) Ching</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=''G. jessoense'' <small>(Koidzumi) Koidzumi</small> |2=''G. remotepinnatum'' <small>(Hayata) Ching</small> }} |2={{Clade |1=''G. appalachianum'' <small>Pryer & Haufler</small> |2=''G. continentale'' <small>(Petrov) Pojark.</small> }} }} }} }} }} }} | {{div col|colwidth=18em}} * ''G. ×achriosporum'' <small>Sarvela</small> * ''G. ×bipinnatifidum'' <small>Miyam.</small> * ''G. fedtschenkoanum'' * ''G. ×intermedium'' <small>Sarvela</small> {{div col end}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm Светскиот список на видови ''Gymnocarpium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180202071730/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] augexi2763xbfcaksdro7w83ki4ci7s 5586659 5586657 2026-07-03T13:02:51Z Виолетова 1975 /* Филогенија */ 5586659 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Gymnocarpium dryopteris Moore5.png | taxon = Gymnocarpium | authority = [[Newm.]] 1851 | type_species = ''Gymnocarpium dryopteris'' | type_species_authority = (von Linné) Newman | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Види текст | synonyms = * ''Carpogymnia'' <small>(Fuchs ex Janch.) Löve & Löve</small> * ×''Cystocarpium'' <small>Fraser-Jenkins</small> * ''Currania'' <small>Copeland</small> }} '''''Gymnocarpium''''' е мал род на папрати, наречени '''дабови папрати'''. Некогаш бил сместен со разни други групи, вклучувајќи ги папратите од родовите [[Dryopteris]] и [[Athyriaceae]]. [[Кладистика|Кладистичката]] анализа покажала дека ''Gymnocarpium'' и ''[[Cystopteris]]'' формираат природен, но релативно примитивен клад. Сорите на ''Gymnocarpium'' се мали, тркалезни и голи. Овие папрати генерално имаат тенок, ползечки ризом под површината на земјата и прилично тенки текстурирани листови. == Филогенија == Овој род ги вклучува следниве видови: <ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/results?q=Gymnocarpium%20dryopteris|title=Gymnocarpium dryopteris (L.)|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=7 August 2025}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan=1 | Филогенија<ref>{{cite journal |last1=Nitta |first1=Joel H. |last2=Schuettpelz |first2=Eric |last3=Ramírez-Barahona |first3=Santiago |last4=Iwasaki |first4=Wataru |display-authors=et al. |year=2022 |title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life |journal=Frontiers in Plant Science |volume=13 |issue= |article-number= 909768| doi=10.3389/fpls.2022.909768 |pmid= 36092417|pmc= 9449725|bibcode= |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last1= |first1= |display-authors=et al. |year=2024 |title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL |url=https://fernphy.github.io/viewer.html |version=FTOL v1.7.0 ([[GenBank]] release 261) |access-date=1 May 2025}}</ref> ! colspan=1 | Други видови: |- | style="vertical-align:top| {{clade|style=font-size:90%;line-height:80% |label1=''Gymnocarpium'' |1={{Clade |1=''[[Gymnocarpium robertianum|G. robertianum]]'' <small>(Hoffm.) Newman</small> ( |2={{Clade |1={{Clade |1=×''Cystocarpium'' × ''roskamianum'' <small>Fraser-Jenkins</small> |2={{Clade |1=''G.'' ×''brittonianum'' <small>(Sarvela) Pryer & Haufler</small> |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium disjunctum|G. disjunctum]]'' <small>(Ruprecht) Ching</small> |2=''[[Gymnocarpium dryopteris|G. dryopteris]]'' <small>(von Linné) Newman</small> }} }} }} |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium oyamense|G. oyamense]]'' <small>(Baker) Ching</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=''G. jessoense'' <small>(Koidzumi) Koidzumi</small> |2=''G. remotepinnatum'' <small>(Hayata) Ching</small> }} |2={{Clade |1=''G. appalachianum'' <small>Pryer & Haufler</small> |2=''G. continentale'' <small>(Petrov) Pojark.</small> }} }} }} }} }} }} | {{div col|colwidth=18em}} * ''G. ×achriosporum'' <small>Sarvela</small> * ''G. ×bipinnatifidum'' <small>Miyam.</small> * ''G. fedtschenkoanum'' * ''G. ×intermedium'' <small>Sarvela</small> {{div col end}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm Светскиот список на видови ''Gymnocarpium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180202071730/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] g2m2ba4xpgjj49qazaosvbs3jtl9moz 5586660 5586659 2026-07-03T13:03:08Z Виолетова 1975 /* Филогенија */ 5586660 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Gymnocarpium dryopteris Moore5.png | taxon = Gymnocarpium | authority = [[Newm.]] 1851 | type_species = ''Gymnocarpium dryopteris'' | type_species_authority = (von Linné) Newman | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Види текст | synonyms = * ''Carpogymnia'' <small>(Fuchs ex Janch.) Löve & Löve</small> * ×''Cystocarpium'' <small>Fraser-Jenkins</small> * ''Currania'' <small>Copeland</small> }} '''''Gymnocarpium''''' е мал род на папрати, наречени '''дабови папрати'''. Некогаш бил сместен со разни други групи, вклучувајќи ги папратите од родовите [[Dryopteris]] и [[Athyriaceae]]. [[Кладистика|Кладистичката]] анализа покажала дека ''Gymnocarpium'' и ''[[Cystopteris]]'' формираат природен, но релативно примитивен клад. Сорите на ''Gymnocarpium'' се мали, тркалезни и голи. Овие папрати генерално имаат тенок, ползечки ризом под површината на земјата и прилично тенки текстурирани листови. == Филогенија == Овој род ги вклучува следниве видови: <ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/results?q=Gymnocarpium%20dryopteris|title=Gymnocarpium dryopteris (L.)|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=7 August 2025}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan=1 | Филогенија<ref>{{cite journal |last1=Nitta |first1=Joel H. |last2=Schuettpelz |first2=Eric |last3=Ramírez-Barahona |first3=Santiago |last4=Iwasaki |first4=Wataru |display-authors=et al. |year=2022 |title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life |journal=Frontiers in Plant Science |volume=13 |issue= |article-number= 909768| doi=10.3389/fpls.2022.909768 |pmid= 36092417|pmc= 9449725|bibcode= |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last1= |first1= |display-authors=et al. |year=2024 |title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL |url=https://fernphy.github.io/viewer.html |version=FTOL v1.7.0 ([[GenBank]] release 261) |access-date=1 May 2025}}</ref> ! colspan=1 | Други видови: |- | style="vertical-align:top| {{clade|style=font-size:90%;line-height:80% |label1=''Gymnocarpium'' |1={{Clade |1=''[[Gymnocarpium robertianum|G. robertianum]]'' <small>(Hoffm.) Newman</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=×''Cystocarpium'' × ''roskamianum'' <small>Fraser-Jenkins</small> |2={{Clade |1=''G.'' ×''brittonianum'' <small>(Sarvela) Pryer & Haufler</small> |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium disjunctum|G. disjunctum]]'' <small>(Ruprecht) Ching</small> |2=''[[Gymnocarpium dryopteris|G. dryopteris]]'' <small>(von Linné) Newman</small> }} }} }} |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium oyamense|G. oyamense]]'' <small>(Baker) Ching</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=''G. jessoense'' <small>(Koidzumi) Koidzumi</small> |2=''G. remotepinnatum'' <small>(Hayata) Ching</small> }} |2={{Clade |1=''G. appalachianum'' <small>Pryer & Haufler</small> |2=''G. continentale'' <small>(Petrov) Pojark.</small> }} }} }} }} }} }} | {{div col|colwidth=18em}} * ''G. ×achriosporum'' <small>Sarvela</small> * ''G. ×bipinnatifidum'' <small>Miyam.</small> * ''G. fedtschenkoanum'' * ''G. ×intermedium'' <small>Sarvela</small> {{div col end}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm Светскиот список на видови ''Gymnocarpium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180202071730/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] a8ex5x6tiky22lt63emw8q98yafk3iw 5586661 5586660 2026-07-03T13:04:09Z Виолетова 1975 /* Филогенија */ 5586661 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Gymnocarpium dryopteris Moore5.png | taxon = Gymnocarpium | authority = [[Newm.]] 1851 | type_species = ''Gymnocarpium dryopteris'' | type_species_authority = (von Linné) Newman | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Види текст | synonyms = * ''Carpogymnia'' <small>(Fuchs ex Janch.) Löve & Löve</small> * ×''Cystocarpium'' <small>Fraser-Jenkins</small> * ''Currania'' <small>Copeland</small> }} '''''Gymnocarpium''''' е мал род на папрати, наречени '''дабови папрати'''. Некогаш бил сместен со разни други групи, вклучувајќи ги папратите од родовите [[Dryopteris]] и [[Athyriaceae]]. [[Кладистика|Кладистичката]] анализа покажала дека ''Gymnocarpium'' и ''[[Cystopteris]]'' формираат природен, но релативно примитивен клад. Сорите на ''Gymnocarpium'' се мали, тркалезни и голи. Овие папрати генерално имаат тенок, ползечки ризом под површината на земјата и прилично тенки текстурирани листови. == Филогенија == Овој род ги вклучува следниве видови: <ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/results?q=Gymnocarpium%20dryopteris|title=Gymnocarpium dryopteris (L.)|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=7 August 2025}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan=1 | Филогенија<ref>{{cite journal |last1=Nitta |first1=Joel H. |last2=Schuettpelz |first2=Eric |last3=Ramírez-Barahona |first3=Santiago |last4=Iwasaki |first4=Wataru |display-authors=et al. |year=2022 |title=An Open and Continuously Updated Fern Tree of Life |journal=Frontiers in Plant Science |volume=13 |issue= |article-number= 909768| doi=10.3389/fpls.2022.909768 |pmid= 36092417|pmc= 9449725|bibcode= |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last1= |first1= |display-authors=et al. |year=2024 |title=Tree viewer: interactive visualization of FTOL |url=https://fernphy.github.io/viewer.html |version=FTOL v1.7.0 ([[GenBank]] release 261) |access-date=1 May 2025}}</ref> ! colspan=1 | Други видови: |- | style="vertical-align:top| {{clade|style=font-size:90%;line-height:80% |label1=''Gymnocarpium'' |1={{Clade |1=''[[Gymnocarpium robertianum]]'' <small>(Hoffm.) Newman</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=×''Cystocarpium'' × ''roskamianum'' <small>Fraser-Jenkins</small> |2={{Clade |1=''G.'' ×''brittonianum'' <small>(Sarvela) Pryer & Haufler</small> |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium disjunctum]]'' <small>(Ruprecht) Ching</small> |2=''[[Gymnocarpium dryopteris]]'' <small>(von Linné) Newman</small> }} }} }} |2={{Clade |1=''[[Gymnocarpium oyamense]]'' <small>(Baker) Ching</small> |2={{Clade |1={{Clade |1=''G. jessoense'' <small>(Koidzumi) Koidzumi</small> |2=''G. remotepinnatum'' <small>(Hayata) Ching</small> }} |2={{Clade |1=''G. appalachianum'' <small>Pryer & Haufler</small> |2=''G. continentale'' <small>(Petrov) Pojark.</small> }} }} }} }} }} }} | {{div col|colwidth=18em}} * ''G. ×achriosporum'' <small>Sarvela</small> * ''G. ×bipinnatifidum'' <small>Miyam.</small> * ''G. fedtschenkoanum'' * ''G. ×intermedium'' <small>Sarvela</small> {{div col end}} |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm Светскиот список на видови ''Gymnocarpium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180202071730/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/gymnocarpium.htm}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ja89xnodf0e83io6zjif7gsshynktzu 1 1398936 5586658 2026-07-03T13:01:52Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5586658 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398937 5586664 2026-07-03T13:12:26Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sv:Special:Redirect/revision/56117283|Hypericum perfoliatum]]“ 5586664 wikitext text/x-wiki '''''Hypericum perfoliatum''' —'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Hypericum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[кантариони]] (''Hypericaceae).'' За првпат е опишан од шведскиот ботаничар [[Карл Линеј|Карл Лине]]. Опис и распространетост ''Hypericum perfoliatum'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] растение кое достигнува висина до 60 сантиметри. [[Стебло|Стеблата]] се исправени или во основата легнати, цилиндрични, мазни, без разгранувања и со две јасно видливи надолжни линии. [[Лист|Листовите]] се долги 10–60 мм, формата им варира од јајцевидна до триаглесто-ланцетна, а понекогаш се линејно-ланцетни или сосема линејни; основата им е срцевидна, приседнати, рамни, а на врвот често имаат црни точкести жлезди на кратки дршки; површината е покриена со многу проѕирни жлезди, со слабо видлива мрежеста нерватура одоздола; горната страна е зелена, а долната има сивкасто-зелен тон. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во ретко проретчено [[соцветие]]. Чашкините листови се издолжени, на врвот остри или заоблени, со многу црни точкести или линејни жлезди по нивната површина, најчесто наредени во два реда, а по рабовите имаат ресести црни жлезди. Венечните листови се два до трипати подолги од чашкините, со црни точкести или линејни жлезди кои стигнуваат до врвот. [[Прашник|Прашниците]] се организирани во три јасни групи. Плодната кутија е долга 5–6 мм, со форма на широко јајце, содржи дорзални канали со смола и странични меурести жлезди со светла боја.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=491-492}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни ливади и засенчените места меѓу карпи. Се среќава во [[Струмица]] – с. [[Банско]]; [[Валандово]] – с. [[Чалакли]]; [[Општина Дојран|Дојранско]] – Воловец; [[Демир Капија|Демиркаписко]] – Јаворлица и [[Градец (Виничко)|Градец]]; [[Виница]] и Караташ.<ref name=":0" /> == Наводи == <references> <ref name="COL">{{webbref|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16766667|titel=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|hämtdatum=26 May 2014|författare=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|datum=2014|verk=|utgivare=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="C132">L., 1767 ''In: Syst. Nat. ed. 12, 2: 510''</ref> <ref name="source">{{Webbref|url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|titel=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|hämtdatum=2014-08-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|arkivdatum=2019-03-18}}</ref> </references> [[Категорија:Кантарион (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] fdkdavqb26rk2nmzxw1jlw6jtwq62pe 5586668 5586664 2026-07-03T13:17:15Z Orce Wiki 121850 5586668 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Hypericum perfoliatum'' | status = | image =Hypericum perfoliatum-2865.jpg | image_caption = ''Hypericum perfoliatum'' | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Malpighiales | familia_sv = | familia = Hypericaceae | genus_sv = | genus = Hypericum | species_sv = | species = '''Hypericum perfoliatum''' | taxon = Hypericum perfoliatum | taxon_authority = [[L.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Hypericum heldreichii'' <small>[[Boiss.]]</small><br>''Hypericum dentatum'' <small>[[Loisel.]]</small><br>''Hypericum ciliatum'' <small>[[Lam.]]</small><br>''Hypericum bocconii'' <small>Tenore ex Nym.</small> }} '''''Hypericum perfoliatum''' —'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Hypericum]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[кантариони]] (''Hypericaceae).'' За првпат е опишан од шведскиот ботаничар [[Карл Линеј|Карл Лине]]. == Опис и распространетост == ''Hypericum perfoliatum'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] растение кое достигнува висина до 60 сантиметри. [[Стебло|Стеблата]] се исправени или во основата легнати, цилиндрични, мазни, без разгранувања и со две јасно видливи надолжни линии. [[Лист|Листовите]] се долги 10–60 мм, формата им варира од јајцевидна до триаглесто-ланцетна, а понекогаш се линејно-ланцетни или сосема линејни; основата им е срцевидна, приседнати, рамни, а на врвот често имаат црни точкести жлезди на кратки дршки; површината е покриена со многу проѕирни жлезди, со слабо видлива мрежеста нерватура одоздола; горната страна е зелена, а долната има сивкасто-зелен тон. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во ретко проретчено [[соцветие]]. Чашкините листови се издолжени, на врвот остри или заоблени, со многу црни точкести или линејни жлезди по нивната површина, најчесто наредени во два реда, а по рабовите имаат ресести црни жлезди. Венечните листови се два до трипати подолги од чашкините, со црни точкести или линејни жлезди кои стигнуваат до врвот. [[Прашник|Прашниците]] се организирани во три јасни групи. Плодната кутија е долга 5–6 мм, со форма на широко јајце, содржи дорзални канали со смола и странични меурести жлезди со светла боја.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=491-492}}</ref> Во [[Македонија]] расте на влажни ливади и засенчените места меѓу карпи. Се среќава во [[Струмица]] – с. [[Банско]]; [[Валандово]] – с. [[Чалакли]]; [[Општина Дојран|Дојранско]] – Воловец; [[Демир Капија|Демиркаписко]] – Јаворлица и [[Градец (Виничко)|Градец]]; [[Виница]] и Караташ.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{таксонска лента}} [[Категорија:Кантарион (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1xzexhx30h18e4sqfmpogk9n5ua7i5r 1 1398938 5586669 2026-07-03T13:17:34Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5586669 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1398939 5586677 2026-07-03T13:32:45Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Сводна грамота на манастирот Зограф и Калиманова грамота]] на [[Сводна грамота Зограф и Калиманова грамота]]: пократок наслов 5586677 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Сводна грамота Зограф и Калиманова грамота]] 0kyej6xuuw8q3760du8fkaavd1cnm7e 5586871 5586677 2026-07-04T00:20:26Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Сводна грамота на Зограф и Калиманова грамота]] 5586871 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Сводна грамота на Зограф и Калиманова грамота]] igqopo9z1noylyf1m719689qnxcmni1 0 1398940 5586679 2026-07-03T13:33:05Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Сводна грамота Зограф и Калиманова грамота]] на [[Сводна грамота на Зограф и Калиманова грамота]]: Погрешно напишан наслов 5586679 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Сводна грамота на Зограф и Калиманова грамота]] igqopo9z1noylyf1m719689qnxcmni1 0 1398941 5586707 2026-07-03T15:38:37Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Добрењ]] на [[Добрени]] 5586707 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Добрени]] 78z3ipp0tc76emqjxdjo3zy7iuza99m 0 1398942 5586710 2026-07-03T15:39:26Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Нишовај]] на [[Нишово]] 5586710 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Нишово]] tsucdi3feqe8xo95g2ahygccm6iy26d 0 1398943 5586716 2026-07-03T15:40:44Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[П’рпаримај]] на [[Перпарим (Скрапар)]] 5586716 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Перпарим (Скрапар)]] tvw4qxamx35vrsy7tkagtkbll1jo93m 0 1398944 5586719 2026-07-03T15:41:15Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Новај]] на [[Новани]] 5586719 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Новани]] j8rdfgr854w11r5fg4xcvb3e5lqu8zn 0 1398945 5586722 2026-07-03T15:41:40Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Селан]] на [[Селани]] 5586722 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Селани]] 3v6xh7ft7tkondk2tcq3ipeoaeup1l0 0 1398946 5586725 2026-07-03T15:44:30Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Флоќа]] на [[Флоќ (Скрапар)]] 5586725 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Флоќ (Скрапар)]] h77r5u7bbkh0etsshs67irimxq0j7k8 0 1398947 5586729 2026-07-03T15:46:47Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Гремш]] на [[Грамеш (село)]] 5586729 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Грамеш (село)]] aoqgxesh2uzqzllixmh5b845e52dtw9 0 1398948 5586734 2026-07-03T15:48:22Z SpectralWiz 106165 SpectralWiz ја премести страницата [[Коци]] на [[Куч (Скрапар)]] 5586734 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Куч (Скрапар)]] jrgex4cskgiajoardrb2oocgo627ltr 0 1398949 5586737 2026-07-03T15:50:04Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter 2026 film poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]]... 5586737 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter 2026 film poster.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Љанг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = англиски }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснован на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] на 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Љанг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] t5lwfojl0m7nmnnrfbv0x0tigc6va2y 5586743 5586737 2026-07-03T16:06:32Z Andrew012p 85224 5586743 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Љанг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = англиски }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснован на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] на 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Љанг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] ib80o8x92kbymvul8u4hnqnctqqik67 5586744 5586743 2026-07-03T16:07:35Z Andrew012p 85224 5586744 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Љанг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = англиски }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] на 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Љанг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] 6yfy0ax01a0biedjvwcd5db2kpephn5 5586745 5586744 2026-07-03T16:08:42Z Andrew012p 85224 5586745 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Љанг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = англиски }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] за 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Љанг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] 8mot7h7d70b1ryiqxzg356ollqp0ube 5586751 5586745 2026-07-03T16:12:24Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5586751 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Лианг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = англиски }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] за 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Лианг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] mcq2culmcwzyyo6ihe3g0pbarwq203k 5586753 5586751 2026-07-03T16:12:47Z Andrew012p 85224 5586753 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри [[Street Fighter]] од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Лианг]] * [[50 Cent]] * [[Ендрју Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] за 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Лианг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] oowrckqavpmgdyztux3xn6j6wg8ti2t 5586755 5586753 2026-07-03T16:13:40Z Andrew012p 85224 5586755 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Уличен борец | изворен_наслов = Street Fighter | слика = Street Fighter (Уличен борец) poster 2026.jpg | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Китао Сакураи]] | сценарист = Делан Масон | заснован_на = серијалот игри ''[[Street Fighter]]'' од [[Capcom]] | улоги = {{Plainlist| * [[Ноа Сентинео]] * [[Ендру Коџи]] * [[Џејсон Момоа]] * [[Роман Рејнс]] * [[Орвил Пек]] * [[Калина Лианг]] * [[50 Cent]] * [[Ендру Шулц]] * [[Дејвид Дастмалчјан]] * [[Коди Роудс]] }} | жанр = [[акција]]<br>[[комедија]] | студио = {{Plainlist| * [[Legendary Pictures]] * [[Capcom]] }} | дистрибутер = [[Paramount Pictures]] | премиера = 16 октомври 2026 г. (САД)<br>15 октомври 2026 г. (Македонија) | земја = {{САД}} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Уличен борец''''' ({{Langx|en|Street Fighter}}) — претстојна акциона комедија во режија на [[Китао Сакураи]], заснована на серијалот видеоигри ''[[Street Fighter]]'' на компанијата [[Capcom]]. Филмот претставува обнова на филмската франшиза ''Уличен борец''. Премиерата во [[Соединети Американски Држави|САД]] е закажана за 16 октомври 2026 г., а во [[Македонија]] за 15 октомври истата година.<ref name="Rights">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|title=''Street Fighter'' Film, TV Rights go to Legendary|last=Couch|first=Aaron|date=3 април 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410183418/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/street-fighter-movie-tv-rights-legendary-1235365168/|archive-date=10 април 2023|website=The Hollywood Reporter|access-date=27 април 2023|url-status=live}}</ref> == Содржина == Уличните борци Рју и Кен се обединуваат кога Чан Ли ги ангажира за Турнирот на светските воини. Додека се соочуваат со скриен заговор, тие мораат да се соочат еден со друг и со своето минато — или да се соочат со уништување. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ноа Сентинео]] || [[Кен Мастерс]] |- | [[Ендру Коџи]] || Рју |- | [[Џејсон Момоа]] || Бланка |- | [[Роман Рејнс]] || [[Акума]] |- | [[Орвил Пек]] || Вега |- | [[Калина Лианг]] || Чун Ли |- | [[50 Cent]] || Балрог |- | [[Ендру Шулц]] || Дан Хибики |- | [[Дејвид Дастмалчјан]] || [[М. Бајсон]] |- | [[Коди Роудс]] || — |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.streetfightermovie.com}} {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Американски акциони филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2026 година]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] [[Категорија:Американски комедии]] be6fms3cyn2vcapx10087fchqirs11b 1 1398950 5586738 2026-07-03T15:50:15Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5586738 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1398951 5586742 2026-07-03T16:06:13Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/2Ri2XV184UXEPh7WhEAEJ1e7hkc.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Уличен борец (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5586742 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/2Ri2XV184UXEPh7WhEAEJ1e7hkc.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Уличен борец (филм од 2026) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} szsnnswd0gg9dd49fpsmtusvx0d9iu4 0 1398952 5586747 2026-07-03T16:10:43Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: '''Флоќ''' ({{Langx|sq|Floq}} или ''Floqi'') може да се однесува на неколку места во Албанија: * [[Флоќ (Горица)|Флоќ]] — село во општината [[Горица (Албанија)|Горица]], [[Горица (област)|Горичка област]] * [[Флоќ (Либражд)|Флоќ]] — село во општината [[Либражд]], Елбасан (обла... 5586747 wikitext text/x-wiki '''Флоќ''' ({{Langx|sq|Floq}} или ''Floqi'') може да се однесува на неколку места во Албанија: * [[Флоќ (Горица)|Флоќ]] — село во општината [[Горица (Албанија)|Горица]], [[Горица (област)|Горичка област]] * [[Флоќ (Либражд)|Флоќ]] — село во општината [[Либражд]], [[Елбасан (област)|Елбасански округ]] * [[Флоќ (Скрапар)|Флоќ]] — село во општината [[Скрапар]], [[Белград (област)|Белградска област]] * [[Флоќ (Фиер)|Флоќ]] — село во општината [[Фиер]], [[Фиер (област)|Фиерска област]] * [[Флоќ (Церик)|Флоќ]] — село во општината [[Церик]], [[Елбасан (област)|Елбасанска област]] {{Геопојас}} 1hdfut9l1jf9ruq1tlndkso3c898wwa 5586748 5586747 2026-07-03T16:10:55Z SpectralWiz 106165 5586748 wikitext text/x-wiki '''Флоќ''' ({{Langx|sq|Floq}} или ''Floqi'') може да се однесува на неколку места во Албанија: * [[Флоќ (Горица)|Флоќ]] — село во општината [[Горица (Албанија)|Горица]], [[Горица (област)|Горичка област]] * [[Флоќ (Либражд)|Флоќ]] — село во општината [[Либражд]], [[Елбасан (област)|Елбасанска област]] * [[Флоќ (Скрапар)|Флоќ]] — село во општината [[Скрапар]], [[Белград (област)|Белградска област]] * [[Флоќ (Фиер)|Флоќ]] — село во општината [[Фиер]], [[Фиер (област)|Фиерска област]] * [[Флоќ (Церик)|Флоќ]] — село во општината [[Церик]], [[Елбасан (област)|Елбасанска област]] {{Геопојас}} pjntrakgd17lloizqpffx9jvbtytgaq 0 1398953 5586772 2026-07-03T19:00:12Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трај... 5586772 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} k8esoqg6ibf1q3b58yybzx093w0hlyz 5586774 5586772 2026-07-03T19:02:42Z Gurther 105215 5586774 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} ccdim8x5krz40o9no4roakv6nffgb20 5586776 5586774 2026-07-03T19:03:10Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586776 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] 8xjczq6at3zxnurvvip16l7wjqwvyg5 5586777 5586776 2026-07-03T19:03:18Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1945 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586777 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] 1dyjo67ry9jkofvef6p1gfvbqy8844o 5586778 5586777 2026-07-03T19:03:26Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Белград]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586778 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] 9i00ewtr9bev1uo3fgotjz2ir7hdkh1 5586779 5586778 2026-07-03T19:03:34Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во 2026 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586779 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] 7yxauwg67fsbfygt6ktw5vkv0zcbyd4 5586780 5586779 2026-07-03T19:04:33Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонци во Србија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586780 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] qi5em5vgpb639pk4fhd3qz3ubxwqqx7 5586781 5586780 2026-07-03T19:04:41Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски астрономи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586781 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Македонски астрономи]] fwbccmeo60tv6n0vf0akmffnlw5r2yu 5586782 5586781 2026-07-03T19:04:52Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски астрофизичари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586782 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Македонски астрономи]] [[Категорија:Македонски астрофизичари]] 0gumrhasyctcpc09crq6y1kfuwij61f 5586783 5586782 2026-07-03T19:05:03Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Белградски универзитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586783 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Македонски астрономи]] [[Категорија:Македонски астрофизичари]] [[Категорија:Белградски универзитет]] n78mw4qis4ffmuab1i5wkb8qna7b2xb 5586784 5586783 2026-07-03T19:05:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Белградски универзитет]]; додадена [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586784 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Македонски астрономи]] [[Категорија:Македонски астрофизичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] pc76k9d3zka7wbsvxfm94hfshhftby5 5586785 5586784 2026-07-03T19:05:41Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Професори на Белградскиот универзитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5586785 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Трајко Ангелов|birth_date=[[9 август]] [[1945]]|birth_place=[[Велес]], [[Народна Република Македонија]]|death_date=[[18 март]] [[2026]] {{мали|(возр. 80)}}|death_place=[[Белград]], [[Србија]]|ethnicity=[[Македонец]]|alma mater=[[Белградски универзитет]]|years active=1969-2010}} '''Трајко (Трајче) Ангелов''' ([[Велес]], [[9 август]] [[1945]] — [[Белград]], [[18 март]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] [[астроном]], [[астрофизичар]] и поранешен професор во [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> == Животопис == Трајко Ангелов е роден на [[9 август]] [[1945|1945 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Народна Република Македонија]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. За средно стекнал [[Гимназиско образование во Македонија|гимназиско образование]] кај [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|СОУ „Кочо Рацин“]]. Околу [[1950-тите]] се преселил во [[Белград]], [[СР Србија]]. Во [[1964|1964 година]] се запишал во Природно-математичкиот факултет на [[Белградски универзитет|Белградскиот универзитет]]. Докторирал во [[1969|1969 година]] по [[астрономија]]. Истовремено се вработил како асистент во Белградската опсерваторија „Звездара“. [[1970|Следната година]] се вработил како асистент во Белградскиот универзитет, поточно во Факултетот за астрофизика.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://saj.matf.bg.ac.rs/212/pdf/125-128.pdf|title=Проф. д-р. Трајко Ангелов (1945-2026)|last=Арбутина|first=Бојан|publisher=[[Белградски универзитет]]|year=2026|location=[[Белград]]|pages=125-128}}</ref> Околу [[1977]]-[[1978|1978 година]], работел во [[Чехословачка]]. Ја бранел неговата дисертација во [[1981|1981 година]]. Во [[1996|1996 година]] бил изгласан како редовен професор во универзитетот. Претежно ги предавал предметите: општа астрофизика, општа астрономија и теоретска астрофизика. Заедно со професорката Мирјана Вукиќевиќ-Карабин предавал [[Ѕвездена астрономија]]. Во [[2013|2013 година]] напишал училишна книга за ѕвездена астрономија. Објавил околу 22 научни дела. Претежно се занимавал со структура и еволуција на [[Ѕвезди|ѕвездите]]. Меѓу [[2003]]-[[2005|2005 година]] бил избран како [[декан]] за Факултетот за астрофизика во [[Белград]]. Во [[2007|2007 година]] кратко работел како в.д. декан. Во [[2010|2010 година]] се пензионирал.<ref name=":0" /> Покрај неговото пензионирање, Ангелов продолжил да соработува со факултетот. За време на [[Пандемија на КОВИД-19 во Србија|Пандемијата на КОВИД-19 во Србија]], Ангелов прекинал да ги посетува. Кон крајот на [[2025|2025 година]] се заболел и на [[19 март]] [[2026|2026 година]] починал.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелов, Трајко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Починати во Белград]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Македонски астрономи]] [[Категорија:Македонски астрофизичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Професори на Белградскиот универзитет]] hvrernytwftaphyouw9s3be9bdh65ql 1 1398954 5586775 2026-07-03T19:02:58Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5586775 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 0 1398955 5586804 2026-07-03T20:26:58Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со ракетот | union = Светска федерација во сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени... 5586804 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со ракетот | union = Светска федерација во сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен корт) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со сквош-топче и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-корт опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација во сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков корт бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација во сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 корта. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] 3zu146r8t7zl7ohja2jgjgi1to0r1ht 5586807 5586804 2026-07-03T20:29:46Z Andrew012p 85224 5586807 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со ракетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен корт) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со сквош-топче и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-корт опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков корт бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 корта. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] okxfxru4tlkngxmdk5zgi81ubei1csp 5586823 5586807 2026-07-03T20:44:40Z Andrew012p 85224 5586823 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со ракетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен корт) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со топче за сквош и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-корт опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков корт бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 корта. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] 51btwjfmeln56nvkxwspxnmvrmnc3m6 5586825 5586823 2026-07-03T20:45:39Z Andrew012p 85224 5586825 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со рекетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен корт) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со топче за сквош и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-корт опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков корт бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 корта. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] as7l9bqzxft0vlywo60v58scxb3gndl 5586826 5586825 2026-07-03T20:49:15Z Andrew012p 85224 5586826 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со рекетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен корт) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со топче за сквош и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-терен опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков терен бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 терени. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] jeid4khw4vtlhfrch2fncy21xtc6311 5586827 5586826 2026-07-03T20:49:36Z Andrew012p 85224 5586827 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со рекетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен терен) | olympic = Вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со топче за сквош и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-терен опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков терен бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 терени. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] j2cr22t5dz5xf3omoiaswa2fsf5cis7 5586828 5586827 2026-07-03T20:49:49Z Andrew012p 85224 5586828 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за спорт | name = Сквош | image = Semifinal Squash SM 2021.jpg | image_size = 200px | caption = Играч на сквош се подготвува да ја удри топката со рекетот | union = Светска федерација за сквош | first = XIX век, [[Англија]] | contact = ограничен | team = поединечно или во двојки | mgender = одвоени натпревари (мешани понекогаш во лиги) | type = рекетен спорт | equipment = топче за сквош, рекети за сквош, спортски патики со ѓон што не остава траги | venue = затворен или на отворено (со стаклен терен) | olympic = вклучен во Летните олимписки игри 2028 | IWGA = 1997, 2005— }} '''Сквош''' — спортска игра со топче за сквош и рекет во затворен простор, која за првпат е вклучена во програмата на Летните олимписки игри 2028 во Лос Анџелес, САД. Името на играта (од англиски: ''squash'' — „згмечува“) е поврзано со употребата на релативно меко, шупливо [[топче]] со пречник од околу 40 мм, кое се згмечува при удар. Нејзин прародител се смета играта рекетс (дословно „рекети“), во која, за разлика од сквошот, се користи прилично тврдо топче. Играта (поединечна — двајца играчи; или во двојки — четворица) се одвива со посебни рекети на сквош-терен опкружен со ѕидови од сите четири страни. == Правила == Играта започнува со вртење на рекетот, што претставува ждрепка за да се одреди првиот играч што сервира, кој произволно избира зона за сервис (десна или лева). Вториот играч мора да ја прими првата топка, удирајќи ја кон предниот ѕид во лет или по едно отскокнување од подот. До моментот кога топчето ќе го удри предниот ѕид, тоа може неколкупати да се одбие од страничните ѕидови. Доколку топчето ја удри аут-линијата на предниот ѕид или ја погоди звучната плоча (тин), на играчот му се досудува аут.<ref name=autogenerated1>''Бакал Д. С. и др.'' Большая олимпийская энциклопедия. — М.: Эксмо, 2008. — С. 566.</ref> == Бодување == Играта се игра до 2 победи од три гема или до три победи од пет гема. За победа во еден гем потребно е да се освојат 11 бода; при нерешен резултат 10-10, играта продолжува до разлика од 2 бода. Системот на бодување е PAR (Point-A-Rally). === Систем PAR (Point-A-Rally) === Во 2004 г., Професионалната асоцијација за сквош (PSA) одлучила да премине на системот PARS 11. Оваа одлука била ратификувана во 2009 г., кога Светската федерација за сквош го потврдила преминот.<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldgames.org/news/The-World-Games-17/squash--new-scoring-system-438|title=Squash: New Scoring System {{!}} IWGA|lang=en|access-date=2019-10-22}}</ref> Овој систем доделува бод на играчот што ќе ја добие размената, без оглед на тоа кој сервирал. Една од причините за преминување кон PAR била тоа што долгите и исцрпувачки натпревари станале помалку чести. Гавејн Брајарс, извршен директор на PSA во 2004 г., се надевал дека PAR ќе ја направи „професионалната игра повозбудлива за гледање“ и дека тоа ќе привлече повеќе луѓе кон спортот, зголемувајќи ги шансите за учество на Олимписките игри.<ref>{{Cite web|url= http://www.squashplayer.co.uk/superseries/superseries_org/newscoring.htm|title=New Scoring System|lang=en|website=www.squashplayer.co.uk|access-date=2019-01-04}}</ref> == Историја == Официјално, за татковина на сквошот се смета [[Англија]]. Како и да е, тешко е да се одреди точниот датум на појава. Најстар доказ за постоењето на играта е книга од [[1807]] г. што го опишува животот во [[Лондон]]. На еден од цртежите е прикажан затворски двор каде затворениците удирале топка со рекети во високи ѕидови.<ref name="zug">{{cite web|url=http://www.ussquash.com/functions/content.aspx?id=1252|title=History of Squash|last=Zug|first=James|lang=en|work=US Squash|access-date=2011-01-17}}</ref> Долго време играта се нарекувала „рекетс“, а на денешниот сквош почнала да наликува неколку децении подоцна, кога на предниот ѕид му биле додадени странични ѕидови. Името „сквош“ првпат се среќава во англиска книга од 1890 г., каде се споменува дека таков терен бил изграден во приватното училиште „Хароу“. Според ''[[Енциклопедија Британика|Британската енциклопедија]]'', учениците од Хароу играле сквош уште во 1820-тите години. Во крајот на XIX век, сквошот почнал да се шири во Европа, Индија, Австралија и Северна Америка. Во 1967 г., според Светската федерација за сквош, спортот бил застапен во само седум земји, со околу 5.000 терени. Во 1970-тите започнал „сквош-бум“, а до 1990-тите години се играл во 100 земји. Денес, околу 20 милиони луѓе редовно играат сквош во повеќе од 185 земји.<ref>{{Cite web|url= https://www.ussquash.com/squash-facts/ |title=Squash Facts|lang=en|access-date=2019-10-20}}</ref> Светското првенство во сквош се одржува од 1967 г. Иако Англија е татковина на спортот, Австралија и Пакистан доминирале во раните децении. Во 2023 г., сквошот бил официјално вклучен во програмата на Летните олимписки игри 2028.<ref name="o28">{{Cite web|url=https://www.sport-express.ru/olympics/news/ispolkom-mok-utverdil-vklyuchenie-pyati-vidov-sporta-v-programmu-olimpiady-2028-2133098/|title=Исполком МОК утвердил включение пяти видов спорта в программу Олимпиады-2028|lang=ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.worldsquash.org/ World Squash Federation official website] [[Категорија:Игри со топка]] [[Категорија:Ракетни спортови]] [[Категорија:Поединечни спортови]] m0co7ue9nrb4oa5qz3qgmv15ey8mkxc 1 1398956 5586805 2026-07-03T20:27:08Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5586805 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1398957 5586819 2026-07-03T20:41:59Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Стефен Кари]] 5586819 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Стефен Кари]] 51aigaxc1imapi3fsypmbqtzxatwmtp 0 1398958 5586934 2026-07-04T06:32:39Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Trifolium angustifolium]] на [[Теснолисна детелина]] 5586934 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Теснолисна детелина]] ez93r63l2o0w92f18s3pou1dw7t5cp0 1 1398959 5586936 2026-07-04T06:32:39Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Trifolium angustifolium]] на [[Разговор:Теснолисна детелина]] 5586936 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Теснолисна детелина]] bco8sqzhnsui4edtxv0h2pxjprfchtz 14 1398960 5587004 2026-07-04T11:02:55Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Galeopsis}} [[Категорија:Усноцветни]] 5587004 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Galeopsis}} [[Категорија:Усноцветни]] 7r1uhzbrb1kopw1sh8nvcu63w5b0y5k 10 1398961 5587010 2026-07-04T11:20:21Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Смрдлива коприва |parent=Усноцвцетни |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 5587010 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Смрдлива коприва |parent=Усноцвцетни |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} iq4w49f5rauyfgh39zgac5g23zt5i8e 5587012 5587010 2026-07-04T11:20:29Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Galeopsis]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Смрдлива коприва]] 5587010 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Смрдлива коприва |parent=Усноцвцетни |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} iq4w49f5rauyfgh39zgac5g23zt5i8e 5587014 5587012 2026-07-04T11:21:09Z Bjankuloski06 332 5587014 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Смрдлива коприва |parent=Усноцветни |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 4qtmf2mlglv6qpqq1qmx0bz1ihp6nws 10 1398962 5587013 2026-07-04T11:20:29Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Galeopsis]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Смрдлива коприва]] 5587013 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Автотаксономија/Смрдлива коприва]] 9haqciys5vkbgucup7aoblbvcspjdop 0 1398963 5587017 2026-07-04T11:35:33Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1362436233|Désiré Doué]]“ 5587017 wikitext text/x-wiki '''Дезире Нонка-Мао Дуе''' ('''Désiré Nonka-Maho Doué), ('''роден на 3 јуни 2005 година) - француски професионален [[Фудбал|фудбалер]] кој игра како [[Среден ред (фудбал)|офанзивен играч од средниот ред]] или [[Среден ред (фудбал)|крило]] за клубот [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција|француската репрезентација]]. Го сметаат за еден од најдобрите млади играчи во светот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.givemesport.com/best-young-players-in-world-football-soccer-ranked/|title=The 25 best young players in world football right now - ranked in order|last=Swan|first=Rob|last2=Ritchie|first2=Calum|date=30 June 2022|work=GiveMeSport|language=en|accessdate=18 July 2025}}</ref><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45421551/champions-league-desire-doue-pips-lamine-yamal-young-player-award|title=Doué beats Yamal to Champions League award|date=1 June 2025|work=ESPN.com|language=en|accessdate=18 July 2025|quote=Both teenagers -- slated as perhaps the two best young players in world football -- made the team of the season.}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportbible.com/football/football-news/man-utd/man-utd-transfer-news-premier-league-champions-league-902576-20250602|title=Man Utd fans are only just finding out who they held 'initial talks' with last summer and it could have changed everything|last=Kenmare|first=Jack|date=2 July 2025|work=SPORTbible|language=en|accessdate=18 July 2025}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.si.com/onsi/soccer/real-madrid/transfers-and-rumors/psg-dashes-real-madrid-s-hopes-of-signing-talented-frenchman|title=Sports Illustrated|last=Burns|first=Euan|date=7 May 2025|work=Real Madrid CF On SI|language=en-us|accessdate=18 July 2025}}</ref> Дуе ја започнал својата кариера во Рен, поминувајќи две сезони во Лига 1. Во 2024 година, тој се приклучи на актуелниот француски шампион ПСЖ во трансфер вреден 50 милиони евра. Во својата дебитантска сезона за ПСЖ, Дуе бил истакнат играч кој со клубот ја освоил континенталната тројна круна, вклучувајќи ја и нивната прва титула во Лигата на шампионите на УЕФА . Неговите перформанси му ја донесоа и наградата за млад играч на годината во Лига 1, за млад играч на сезоната во Лигата на шампионите и за наградата [[Златно момче (награда)|„Златно момче“]] . Следната сезона, тој му помогна на ПСЖ да ја освои Лига 1 и Лигата на шампионите на УЕФА по втор пат по ред, освојувајќи ја наградата за млад играч на годината во Лига 1 втора сезона по ред. Дуе е поранешен младински репрезентативец на Франција, ја претставувал својата земја на различни младински нивоа и за [[Олимписка фудбалска репрезентација на Франција|олимпискиот тим]] во [[Фудбал на Летните олимписки игри 2024 (мажи)|2024 година]], каде што освоил сребрен медал. За сениорската репрезентација на Франција првпат настапил во март 2025 година. == Клупска кариера == === Рен === Дуе почнал да игра фудбал во младинската академија на [[ФК Рен|Рен]] на петгодишна возраст во 2011 година. Својата сениорска кариера ја започнал со резервниот тим во 2021 година, а започнал да тренира со сениорскиот тим во февруари 2021 година.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.footmercato.net/a8278659965667783859-rennes-desire-doue-signe-son-premier-contrat-professionnel|title=Rennes : Désiré Doué signe son premier contrat professionnel|date=15 April 2022|work=Foot Mercato : Info Transferts Football - Actu Foot Transfert}}</ref> На 14 април 2022 година, го потпишал својот прв професионален договор со важност до 2024 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Premier-contrat-pro-en-vue-a-rennes-pour-desire-doue/1312060|title=Premier contrat pro en vue à Rennes pour Désiré Doué|work=L'Équipe}}</ref> На 7 август 2022 година, Дуе првпат професионално настапил за Рен како замена во поразот од 1–0 дома од [[ФК Лориан|Лориан]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/08/07/france/ligue-1/stade-rennais-fc/football-cub-lorient-bretagne-sud/3802141/|title=Rennes vs. Lorient|date=7 August 2022|work=Soccerway|accessdate=7 October 2022}}</ref> На 31 август, го постигнал својот прв професионален гол во победата од 3–1 дома над [[ФК Брест|Брест]], со што станал првиот играч роден во 2005 година кој постигнал гол во некоја од петте најјаки европски лиги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/08/31/france/ligue-1/stade-rennais-fc/stade-brestois-29/3802188/|title=Rennes vs. Brest|date=31 August 2022|work=Soccerway|accessdate=7 October 2022}}</ref> На 6 октомври, Дуе постигнал победнички гол во 89-тата минута за Рен во победата од 2–1 дома во [[УЕФА Лига Европа|Лигата на Европа]] над [[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]], негов прв европски гол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/10/06/europe/uefa-cup/stade-rennais-fc/fc-dynamo-kyiv/3946949/|title=Rennes vs. Dinamo Kiev|date=6 October 2022|work=Soccerway|accessdate=7 October 2022}}</ref> Голот го направи најмладиот француски стрелец во европските клупски натпреварувања на 17 години, четири месеци и четири дена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ligue1.com/Articles/News/2023/10/12/room-for-doue-guela-and-desire-both-now-starring-for-rennes|title=Room for Doué? Guéla and Désiré both now starring for Rennes|last=Telford|first=S|date=12 October 2023|work=Ligue 1 Uber Eats}}</ref> На 9 октомври, Дуе постигнал полуволеј во [[Бретонско дерби|Бретонското дерби]] против [[ФК Нант|Нант]], запечатувајќи ја победата од 3–0 помалку од 60 секунди откако влегол како замена во 83-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/desire-doue-is-displaying-preternatural-footballing-development-at-stade-rennais/|title=Désire Doué Is Displaying Preternatural Footballing Development At Stade Rennais|last=Scahill|first=Liam|date=18 October 2022|work=Breaking The Lines}}</ref> На 2 ноември, Дуе го продолжил договорот со Рен за уште една година, до 2025 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2022/official-desire-doue-renews-rennes-contract-to-2025/|title=OFFICIAL {{!}} DÉSIRÉ DOUÉ RENEWS RENNES CONTRACT TO 2025|last=Jucobin|first=Raphaël|date=2 November 2022|work=Get French Football News}}</ref> [[Податотека:Lens_-_Stade_Rennais_(20-08-2023)_42.jpg|лево|мини|Дуе со [[ФК Рен|Рен]] во 2023 година]] На 9 април 2023 година, Дуе бил заменет во последните минути во поразот од 3–1 против [[ФК Олимпик Лион|Лион]], откако беше воведен од клупата 18 минути претходно. Менаџерот на Рен, [[Бруно Женезио|Бруно Женезио,]] бил критичен кон играчот од средниот ред во своите коментари по натпреварот, но исто така го охрабрил: „Тоа не значи дека немам голема доверба во него и дека нема да успее да направи одлична кариера, но некои работи треба да се разберат побрзо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2023/rennes-bruno-genesio-substituted-desire-doue-18-minutes-after-his-introduction-against-lyon/|title=RENNES' BRUNO GENESIO SUBSTITUTED DÉSIRÉ DOUÉ 18 MINUTES AFTER HIS INTRODUCTION AGAINST LYON|last=Cheval|first=Bastien|date=9 April 2023|work=Get French Football News}}</ref> Дуе ја завршил сезоната 2022–23 во Лига 1 со 29 настапи, од кои во 11 бил стартер. На 1 октомври 2023 година, Дуе го постигнал својот прв гол во сезоната 2023–24 во Лига 1 во победата од 3–1 против Нант.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.francebleu.fr/sports/football/en-direct-suivez-le-derby-stade-rennais-fc-nantes-avec-france-bleu-armorique-1002026|title=Ligue 1 : le Stade Rennais s'impose dans le derby face à Nantes et reste invaincu cette saison|last=Rauzy|first=François|date=1 October 2023|work=France Bleu}}</ref> На 26 јануари 2024 година против Лион, бил асистент за првиот гол на Рен од [[Мартен Терје]] и го постигна вториот во победата од 3–2, играјќи како лево крило.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/rennes-lyon-ligue-1-2e99fd2d6a58e6ccc16d8bdb3d6b4234|title=Two-goal Terrier runs Lyon ragged as Rennes wins French league thriller|date=26 January 2024|work=AP News|accessdate=23 March 2024}}</ref> === Пари Сен Жермен === [[Податотека:Doue_asse_psg_2425.png|мини|Дуе со [[ФК Париз Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] во 2025 година]] На 17 август 2024 година, Дуе му се придружил на [[ФК Париз Сен Жермен|Пари Сен Жермен,]] во трансфер вреден 50 милиони евра, без бонуси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/desire-doue-is-a-parisian-psg-paris-saint-germain-news-mercato-2425-2024-2025|title=Désiré Doué is a Parisian!|date=17 August 2024|publisher=Paris Saint-Germain FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20241014001748/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/desire-doue-is-a-parisian-psg-paris-saint-germain-news-mercato-2425-2024-2025|archive-date=14 October 2024|accessdate=17 August 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Mercato-desire-doue-officiellement-transfere-au-paris-saint-germain/1501890|title=Mercato : Désiré Doué officiellement transféré au Paris Saint-Germain (Transferts)|publisher=L'Équipe|language=fr|accessdate=17 August 2024}}</ref> Тој потпишал договор со важност до 30 јуни 2029 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40891671/psg-complete-transfer-rennes-starlet-desire-doue|title=PSG complete €50m deal for Désiré Doué, 19|date=17 August 2024|work=ESPN|accessdate=19 August 2024}}</ref> Притоа, тој ја отфрлил понудата од германскиот клуб [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/desire-doue-chooses-psg-over-bayern-munich/|title=Désiré Doué chooses PSG over Bayern Munich|date=11 August 2024|work=Get French Football News|access-date=19 August 2024}}</ref> ==== 2024–25: Млад играч на сезоната и европски шампион ==== На 23 август, Дуе првпат настапил за актуелниот француски шампион како замена во победата од 6–0 над [[ФК Монпелје|Монпелје]], носејќи го дресот со број 14.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/debut-for-desire-doue-paris-saint-germain-montpellier-herault-sc-ligue-1-2024-2025|title=Debut for Désiré Doué|date=23 August 2024|publisher=Paris Saint-Germain FC}}</ref> Во интервјуто по натпреварот, Дуе изјави дека не се кае за својата одлука да потпише за ПСЖ наместо за Баерн. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psgtalk.com/2024/08/doue-stands-psg-choice-despite-bayern-spurs-summer-interest/|title=Doué Stands By PSG Choice Despite Bayern, Spurs Summer Interest|last=Eduardo|date=23 August 2024|work=PSG Talk|accessdate=26 August 2024}}</ref> Во следниот натпревар на 1 септември, тој ја запиша својата прва асистенција за ПСЖ, центаршут за гол со глава на [[Рандал Коло Муани|Рандал Коло Муани,]] со што ја запечати победата од 3–1 над Лил . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psgpost.com/posts/psg-scrapes-victory-to-reclaim-top-spot-after-lille-showdown-01j6qq3ndf04|title=PSG scrapes victory to reclaim top spot after Lille showdown|date=1 September 2024|work=PSG Post|accessdate=7 September 2024}}</ref> На 18 септември, Дуе го имаше своето деби [[УЕФА Лига на шампиони|во Лигата на шампионите на УЕФА]] на Паркот на принцовите против шпанскиот тим Жирона . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://psgpost.com/posts/willian-pacho-desire-doue-champions-league-debut-psg-victory-girona|title=Willian Pacho, Desire Doue make Champions League debut in PSG's victory over Girona|date=19 September 2024|work=PSG Post|accessdate=11 December 2024}}</ref> На 10 декември, тој го постигна својот прв гол во Лигата на шампионите во победата од 3–0 над Ред Бул Салцбург на гостински терен. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.footboom1.com/en/news/football/2165351-desire-doue-shines-in-psg-s-champions-league-victory|title=Désiré Doué Shines in PSG's Champions League Victory|date=11 December 2024|work=FootBoom}}</ref> На 15 декември, тој ја доби наградата за прв играч на натпреварот во Лига 1 како играч на ПСЖ за неговиот настап во победата од 3–1 на домашен терен против [[ФК Олимпик Лион|Лион]], каде што тој асистираше за првиот гол на [[Усман Дембеле]] и доби пенал во второто полувреме, кој го реализираше Витиња.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbssports.com/soccer/news/psgs-desire-doue-takes-big-step-forward-ahead-of-crucial-champions-league-ligue-1-battles/|title=PSG's Desire Doue takes a big step forward ahead of crucial Champions League and Ligue 1 battles|date=15 December 2024|work=CBS Sports|access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Porte-par-un-grand-desire-doue-le-psg-retrouve-le-succes-en-ligue-1-dans-le-choc-face-a-l-ol/1526877|title=Ligue 1 : Porté par un grand Désiré Doué, le PSG retrouve le succès en Ligue 1 dans le choc face à l'OL|access-date=19 December 2024|publisher=L'Équipe|language=fr}}</ref> На 19 февруари 2025 година, Дуе влегол како замена во реваншот од плејофот од нокаут фазата на Лигата на шампионите против [[ФК Брест|Брест]], при што постигнал гол и асистирал во конечната победа од 7–0 за ПСЖ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/732196|title=Ruthless PSG demolish Brest 7-0 to seal last-16 spot|date=19 February 2025|work=ESPN|accessdate=29 March 2025}}</ref> Статусот на Дуе во тимот на ПСЖ продолжил да расте со впечатливи настапи, вклучувајќи го и натпреварот против [[ФК Лил|Лил]] на 1 март, при што постигнал гол и имал асистенција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/732196|title=Leaders PSG score four 1st-half goals to thrash Lille|date=1 March 2025|work=ESPN|accessdate=29 March 2025}}</ref> На 11 март, во реваншот од осминафиналето на Лигата на шампионите против [[ФК Ливерпул|Ливерпул]], Дуе влегол како замена за [[Бредли Баркола]] и го постигнал решавачкиот пенал на [[Анфилд]] со кој парижаните победиле во реваншот, откако го загубиле првиот натпревар со 1-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/videos/c89y8k037v3o|title=Doue scores penalty to knock Liverpool out.|date=11 March 2025|work=BBC Sport|accessdate=29 March 2025}}</ref> Неговите настапи во март, во кои постигнал три гола и запишал две асистенции во четири натпревари од Лига 1, го довеле до титулата Играч на месецот во Лига 1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/desire-doue-paris-saint-germain-wins-the-unfps-ligue-1-player-of-the-month-award-for-march-2024-2025|title=Désiré Doué wins UNFP's Ligue 1 Player of the Month award for March|date=14 April 2025|publisher=Paris Saint-Germain FC|accessdate=2 June 2025}}</ref> На 5 април, Дуе го постигнал единствениот гол во победата од 1-0 над [[ФК Анже|Анже]], обезбедувајќи му ја на својот клуб 13-та титула во Лига 1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c7vn674q55lt|title=PSG 1–0 Angers SCO|date=5 April 2025|publisher=BBC Sport}}</ref> Четири дена подоцна, тој го постигнал израмнувачкиот гол во првиот натпревар од четвртфиналето на Лигата на шампионите против [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] надвор од шеснаесетникот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/crm33dzl7dlo|title=Doue epitomises PSG - this could be their time|date=9 April 2025|work=BBC Sport}}</ref> а ПСЖ го добил натпреварот со вкупен резултат 5–4 и се пласирал во полуфиналето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/aston-villa-vs-psg-live-updates-champions-league-score-result/be31E4IJWGee/H9kwH4sPSlW8/|title=How PSG made the Champions League semi-final despite Aston Villa's spirited second-half comeback|date=16 April 2025|work=The Athletic|accessdate=2 June 2025}}</ref> Дуе бил стартер како [[Напад (фудбал)|десно крило]] на ПСЖ во двата натпревари од полуфиналето против [[ФК Арсенал|Арсенал]], а ПСЖ стигнал до второто финале на Лигата на шампионите во историјата на клубот со победа од вкупен резултат 3–1 над лондонскиот клуб.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/clyqdmn0drgt|title=Arsenal 0-1 PSG: Ousmane Dembele's early goal gives PSG advantage in Champions League semi-final|date=29 April 2025|work=BBC Sport|access-date=2 June 2025}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/czjnxym0n74t|title=PSG beat Arsenal to set up Champions League final with Inter|date=29 April 2025|work=BBC Sport|access-date=7 May 2025}}</ref> На крајот од сезоната во лигата, тој бил прогласен и за млад играч на годината и во тимот на годината во Лига 1 на доделувањето на наградите во Лиага 1 за 2025 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ligue1.com/en/articles/l1_article_2530-unfp-desire-doue-captures-young-player-of-the-year-award|title=UNFP: Désiré Doué captures Young Player of the Year Award!|date=13 May 2025|work=Ligue 1|accessdate=2 June 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ligue1.com/articles/l1_article_2529-unfp-psg-stars-lead-the-way-in-team-of-the-year-honors|title=UNFP: PSG Stars Lead the Way in Team of the Year Honors|date=13 May 2025|work=Ligue 1|accessdate=2 June 2025}}</ref> На 31 мај, Дуе постигнал два гола и му асистирал на [[Ашраф Хакими]] во победата од 5–0 над [[ФК Интер|Интер]] во финалето на Лигата на шампионите, со што бил прогласен за играч на натпреварот, а неговиот клуб ја обезбеди својата прва титула во натпреварувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1de41a81a0d8-2cfefc69a802-1000--desire-doue-named-official-2025-uefa-champions-league-final/|title=Désiré Doué named official 2025 UEFA Champions League final Player of the Match|date=31 May 2025|publisher=UEFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goal.com/en-sa/lists/i-have-no-words-champions-league-final-mvp-desire-doue-pays-tribute-to-head-coach-luis-enrique-for-trusting-psg-star-to-step-into-kylian-mbappe-s-shoes/blta19ecb4df34588aa|title='I have no words' - Champions League final MVP Desire Doue pays tribute to head coach Luis Enrique for trusting PSG star to step into Kylian Mbappe's shoes English Saudi Arabia|date=1 June 2025|work=Goal.com|accessdate=1 June 2025}}</ref> Покрај тоа, тој станал првиот тинејџер во историјата кој постигнал два гола во финалето на возраст од 19 години и 362 дена, надминувајќи го рекордот на [[Еузебио]], на возраст од 20 години и 97 дена, поставен во 1962 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv1g944vggo|title=New-look PSG make history on emotional night for Luis Enrique|last=McNulty|first=Phil|date=1 June 2025|work=BBC Sport}}</ref> како и најмладиот асистент во финале, надминувајќи го рекордот на [[Џуд Белингам]] (на возраст од 20 години и 338 дена) од претходната сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theanalyst.com/articles/psg-vs-inter-stats-champions-league-final|title=PSG 5-0 Inter Stats: Doué Dazzles as PSG Record Biggest Ever Champions League Final Win|date=31 May 2025|publisher=Opta Analyst}}</ref> Тој исто така станал вториот тинејџер кој постигнал гол и асистирал во финале по [[Брајан Кид]] во 1968 година и првиот играч со 3 гола во финале по [[Сандро Мацола]] во 1964 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iffhs.com/posts/4400|title=The records of Désiré Doué|date=1 June 2025|work=iffhs.com}}</ref> Поради неговите впечатливи настапи, Дуе бил прогласен за [[УЕФА Лига на шампиони|млад играч на сезоната во Лигата на шампионите на УЕФА]].<ref name="YPOTS">{{Наведени вести|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/029a-1de593e81763-a1312db28c5a-1000--desire-doue-named-2024-25-uefa-champions-league-young-playe/|title=Désiré Doué named 2024/25 UEFA Champions League Young Player of the Season|date=1 June 2025|work=[[UEFA]]|access-date=1 June 2025|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> На 6 јуни, во [[Светско клупско првенство на ФИФА 2025|четвртфиналето на Светското клупско првенство на ФИФА 2025]], Дуе го постигнал првиот гол против [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], помагајќи му на ПСЖ да се пласира во полуфиналето на турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.yahoo.com/article/jamal-musiala-suffers-fractured-fibula-180000960.html|title=Jamal Musiala suffers fractured fibula|date=5 July 2025|publisher=Yahoo Sports}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/jamal-musiala-horror-injury-club-world-cup-bayern-munich/d344f5d5d43af3ce6ec0a66b|title=What happened to Jamal Musiala? Bayern star suffers horror leg break injury in Club World Cup quarterfinal|last=Bonn|first=Kyle|date=2025-07-05|work=[[The Sporting News]]|language=en-us|accessdate=6 July 2025}}</ref> Иако неговиот тим загубил во финалето од [[ФК Челси|Челзи]], тој бил прогласен за најдобар млад играч на турнирот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/live/2025/jul/13/chelsea-psg-club-world-cup-2025-final-live|title=Chelsea 3-0 Paris Saint-Germain: Club World Cup 2025 final – as it happened|last=Butler|first=Michael|date=14 July 2025|publisher=The Guardian}}</ref> [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за Франција]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рен]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] rcm7qjnwaveno4wrh1opxe883khokib